buddha_bawana Flipbook PDF

buddha_bawana

---

104 Views
94 Downloads
FLIP PDF 1.06MB

DOWNLOAD FLIP

REPORT DMCA

1

සමනඅරණවිහරණ

-

බුද්ධභාලනා

සත්දිනවිහරණපටිපදා කටලාකල්ලත්ත අ‍‍‍‍fඹ්පුස්ස පාර, කන්ඩ඼ම, මීරිගම

1. මහාසතිපට්ඨානසුත්තං එලං මමසුතං – එකං සමයං භගලා කුර෕සු විහරති කම්මාසධම්මං නාම කුර෕නං නිගමමො. තත්ර ම ො භගලා භික්ඛ෕ ආමන්මතසි – ‘‘භික් මලො”ති. ‘‘භද්දන්මත”ති [භදන්මතති (සී. ස්යා. පී.)] මත භික්ඛ෕ භගලමතො පච්චස්මසොසුං. භගලාඑතදමලොච උද්මදමසො 2. ‘‘එකායමනො අයං, භික් මල, මග්මගො සත්තානං විසුද්ධියා, මසොකපරිමදලානං සමතික්කමාය දුක් මදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමායනිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, යදිදංචත්තාමරොසතිපට්ඨානා. කතමමචත්තාමරො? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං, මලදනාසු මලදනානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං, චිත්මත චිත්තානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං, ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරතිආතාපී සම්පජාමනො සතිමා විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. උද්මදමසොනිට්ඨිමතො.

2

2. කායානුපස්සනා ආනාපානපබ්බං කථඤ්ච පන, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු අරඤ්ඤගමතොලා රුක් ම෕඼ගමතොලා සුඤ් ඤාගාරගමතොලා නිසීදති පල්඼ඞ්කං ආභුජිත්ලා උජුං කායං පණිධාය පරිමු ං සතිං උපට්ඨමපත්ලා. මසො සමතොලඅස්සසති, සමතොලපස්සසති. දීඝං ලා අස්සසන්මතො ‘දීඝං අස්සසාමී’ති පජානාති, දීඝං ලා පස්සසන්මතො ‘දීඝං පස්සසාමී’ති පජානාති. රස්සං ලා අස්සසන්මතො ‘රස්සංඅස්සසාමී’ති පජානාති, රස්සං ලා පස්සසන්මතො ‘රස්සං පස්සසාමී’ති පජානාති. ‘සබ්බකායපටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති, ‘සබ්බකායපටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘පස්සම්භයං කායසඞ් ාරං අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති, ‘පස්සම්භයං කායසඞ් ාරං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. මසය්යථාපි, භික් මල, දක්ම ො භමකාමරො ලා භමකාරන්මතලාසී ලා දීඝංලා අඤ්ඡන්මතො ‘දීඝංඅඤ්ඡාමී’ති පජානාති, රස්සංලා අඤ්ඡන්මතො ‘රස්සංඅඤ්ඡාමී’ති පජානාති එලමමල ම ො, භික් මල, භික්ඛු දීඝං ලා අස්සසන්මතො ‘දීඝං අස්සසාමී’ති පජානාති, දීඝංලා පස්සසන්මතො ‘දීඝං පස්සසාමී’ති පජානාති, රස්සංලා අස්සසන්මතො‘රස්සං අස්සසාමී’ති පජානාති, රස්සං ලා පස්සසන්මතො ‘රස්සං පස්සසාමී’ති පජානාති. ‘සබ්බකායපටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති,‘සබ්බකායපටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති, ‘පස්සම්භයං කායසඞ් ාරං අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති,‘පස්සම්භයං කායසඞ් ාරං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ඉතිඅජ්ඣත්තං ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්ත බහිද්ධා ලා කාමය කායානු පස්සීවිහරති. සමුදයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති,

3

ලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, සමුදය ලයධම්මානුපස්සීලා කායස්මං විහරති. ‘අත්ථිකාමයො’ති ලා පනස්ස සති පච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතො ච විහරති, න චකිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පි ම ො [එලම්පි (සී. ස්යා. පී.)], භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති. ආනාපානපබ්බං නිට්ඨිතං.

4. කායානුපස්සනා ඉරියාපථපබ්බං ‘‘පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු ගච්ඡන්මතො ලා ‘ගච්ඡාමී’ති පජානාති, ඨිමතොලා ‘ඨිමතොම්හී’ති පජානාති, නිසින්මනොලා ‘නිසින්මනොම්හී’ති පජානාති, සයාමනොලා ‘සයාමනොම්හී’ති පජානාති, යථා යථා ලා පනස්ස කාමයො පණිහිමතො මහොති, තථා තථා නං පජානාති. ඉති අජ්ඣත්තං ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා කාමයකායානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති. සමුදයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති. ‘අත්ථි කාමයො’ති ලා පනස්ස සති පච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතොච විහරති, න ච කිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පි ම ො, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සීවිහරති. ඉරියාපථපබ්බංනිට්ඨිතං.

4

5. කායානුපස්සනා සම්පජානපබ්බං ‘‘පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු අභික්කන්මත පටික්කන්මත සම්පජානකාරී මහොති, ආම඼ොකිමත විම඼ොකිමත සම්පජානකාරී මහොති, සමඤ්ජිමත පසාරිමත සම්පජානකාරී මහොති, සඞ්ඝාටිපත්තචීලරධාරමණ සම්පජානකාරී මහොති, අසිමත පීමත ායිමත සායිමත සම්පජානකාරී මහොති, උච්චාරපස්සාලකම්මම සම්පජානකාරී මහොති, ගමත ඨිමත නිසින්මන සුත්මත ජාගරිමත භාසිමත තුණ්හීභාමල සම්පජානකාරී මහොති. ඉතිඅජ්ඣත්තං ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති. සමුදයධම්මානුපස්සීලාකායස්මංවිහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං‍‍විහරති. ‘අත්ථිකාමයො’තිලා පනස්ස සති පච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතොචවිහරති, නචකිඤ්චි‍‍ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පි ම ො, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති. සම්පජානපබ්බං නිට්ඨිතං.

5

6. කායානුපස්සනා පටිකූ඼මනසිකාරපබ්බං ‘‘පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු ඉමමමල කායං උද්ධං පාදත඼ා අමධො මකසමත්ථකා තචපරියන්තං ප෕රං නානප්පකාරස්ස අසුචිමනො පච්චමලක් ති – ‘අත්ථි ඉමස්මං කාමය මකසා ම඼ොමා න ා දන්තා තමචො, මංසංන්හාරු අට්ඨි අට්ඨිමඤ්ජං ලක්කං, හදයං යකනං කිම඼ොමකං පිහකං පප්ඵාසං, අන්තං අන් තගුණං උදරියං කරීසං [කරීසං මත්ථලුඞ්ගං (ක.)], පිත්තං මසම්හං පුබ්මබො ම඼ොහිතං මසමදො මමමදො, අස්සු ලසා ම මළො සිඞ්ඝාණිකා ඼සිකා මුත්ත’න්ති. ‘‘මසය්යථාපි, භික් මල, උභමතොමු ා පුමතොළි [ම෕මතොළී (ස්යා.), මුමතොලි (පී.)] ප෕රා නානාවිහිතස්ස ධඤ්ඤස්ස, මසය්යථිදං සාලීනං වීහීනං මුග්ගානං මාසානං ති඼ානං තණ්ඩු඼ානං. තමමනං චක්ඛුමා පුරිමසො මුඤ්චිත්ලා පච්චමලක්ම ය්ය – ‘ඉමම සාලී, ඉමම වීහී ඉමම මුග්ගා ඉමම මාසා ඉමම ති඼ා ඉමම තණ්ඩු඼ා’ති. එලමමල ම ො, භික් මල, භික්ඛු ඉමමමල කායං උද්ධං පාදත඼ා අමධො මකසමත්ථකා තචපරියන්තං ප෕රං නානප්පකාරස්ස අසුචිමනො පච්චමලක් ති – ‘අත්ථි ඉමස්මං කාමය මකසා ම඼ොමා…මප.… මුත්ත’න්ති. ඉති අජ්ඣත්තං ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති. සමුදයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති. ‘අත්ථි කාමයො’ති ලා පනස්ස සති පච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සි මතොච විහරති, න චකිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පි ම ො, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති. පටිකූ඼මනසිකාරපබ්බං නිට්ඨිතං.

6

7. කායානුපස්සනා ධාතුමනසිකාර පබ්බං ‘පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු ඉමමමල කාය◌ යථාඨිතං යථාපණිහිතං ධාතුමසො පච්චමලක් ති – ‘අත්ථි ඉමස්මං කාමය පථවීධාතු ආමපොධාතු මතමජොධාතු ලාමයොධාත෕’ති. ‘මසය්යථාපි, භික් මල, දක්ම ො මගොඝාතමකො ලා මගොඝාතකන්මතලාසී ලා ගාවිං ලධිත්ලා චතුමහාපමථ බි඼මසො විභජිත්ලා නිසින්මනො අස්ස, එලමමල ම ො, භික් මල, භික්ඛු ඉමමමල කායං යථාඨිතං යථාපණිහිතං ධාතුමසො පච්චමලක් ති – ‘අත්ථි ඉමස්මං කාමය පථවීධාතු ආමපොධාතු මතමජොධාතු ලාමයොධාත෕’ති. ඉතිඅජ්ඣත්තං ලාකාමය කායානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති. සමුදයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති. ‘අත්ථි කාමයො’තිලා පනස්ස සති පච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතො ච විහරති, නචකිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පි ම ො, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති. ධාතුමනසිකාරපබ්බං නිට්ඨිතං.

7

8. කායානුපස්සනා නලසිලථික පබ්බං ‘පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු මසය්යථාපි පස්මසය්ය සරීරං සිලථිකාය ඡඩ්ඩිතං එකාහමතං ලා ද්වීහමතං ලා තීහමතං ලා උද්ධුමාතකං විනී඼කං විපුබ්බකජාතං. මසො ඉමමමල කායං උපසංහරති – ‘අයම්පි ම ො කාමයො එලංධම්මමො එලංභාවී එලංඅනතීමතො’ති. ඉති අජ්ඣත්තං ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති. සමුදයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති. ‘අත්ථි කාමයො’තිලා පනස්ස සති පච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතො ච විහරති, න ච කිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පිම ො, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති. ‘පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු මසය්යථාපි පස්මසය්ය සරීරං සිලථිකාය ඡඩ්ඩිතං කාමකහි ලා ජ්ජමානං කු඼ම඼හි ලා ජ්ජමානං ගිජ්මඣහි ලා ජ්ජමානං කඞ්මකහි ලා ජ්ජමානං සුනම හි ලා ජ්ජමානං බ්යග්මඝහි ලා ජ්ජමානං දීපීහි ලා ජ්ජමානං සිඞ්ගාම඼හි ලා [ගිජ්මඣහි ලා ජ්ජමානං, සුලාමනහි ලා ජ්ජමානං, සිගාම඼හි ලා ජ්ජමානං, (ස්යා. පී.)] ජ්ජමානං විවිමධහි ලා පාණකජාමතහි ජ්ජමානං. මසො ඉමමමල කායං උපසංහරති – ‘අයම්පි ම ො කාමයො එලංධම්මමො එලංභාවී එලංඅනතීමතො’ති.

8

ඉති අජ්ඣත්තං ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති. සමුදයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මංවිහරති. ‘අත්ථි කාමයො’ති ලා පනස්ස සති පච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතො ච විහරති, න ච කිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පි ම ො, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති. ‘‘පුනචපරං, භික් මල, භික්ඛු මසය්යථාපි පස්මසය්ය සරීරං සිලථිකාය ඡඩ්ඩිතං අට්ඨිකසඞ් ලිකං සමංසම඼ොහිතං න්හාරුසම්බන්ධං…මප.… අට්ඨිකසඞ් ලිකං නිමංසම඼ොහිතමක්ඛිතං න්හාරුසම්බන්ධං…මප.… අට්ඨිකසඞ් ලිකං අපගතමංසම඼ොහිතං න්හාරුසම්බන්ධං…මප.… අට්ඨිකානි අපගතසම්බන්ධානි [අපගතන්හාරුසම්බන්ධානි (ස්යා.)] දිසාවිදිසා වික්ඛිත්තානි, අඤ්මඤන හත්ථට්ඨිකං අඤ්මඤන පාදට්ඨිකං අඤ්මඤන මගොප් ඵකට්ඨිකං [‘‘අඤ්මඤනමගොප්ඵකට්ඨික’’න්තිඉදංසී. ස්යා. පී. මපොත් ථමකසුනත්ථි] අඤ්මඤනජඞ්ඝට්ඨිකං අඤ්මඤන ඌරුට්ඨිකං අඤ්මඤන කටිට්ඨිකං [අඤ්මඤන කටට්ඨිකං අඤ්මඤන පිට්ඨට්ඨිකං අඤ්මඤන කණ් ඩකට්ඨිකං අඤ්මඤන ඵාසුකට්ඨිකං අඤ්මඤන උරට්ඨිකං අඤ්මඤන අංසට් ඨිකං අඤ්මඤන බාහුට්ඨිකං (ස්යා.)] අඤ්මඤන ඵාසුකට්ඨිකං අඤ්මඤනපිට් ඨිට්ඨිකංඅඤ්මඤන න්ධට්ඨිකං [අඤ්මඤනකටට්ඨිකං අඤ්මඤන පිට්ඨට් ඨිකං අඤ්මඤනකණ්ඩකට්ඨිකංඅඤ්මඤනඵාසුකට්ඨිකංඅඤ්මඤනඋරට්ඨිකං අඤ්මඤනඅංසට්ඨිකංඅඤ්මඤනබාහුට්ඨිකං (ස්යා.)] අඤ්මඤනගීලට්ඨිකං අඤ්මඤන හනුකට්ඨිකං අඤ්මඤන දන්තට්ඨිකං අඤ්මඤන සීසකටාහං. මසො ඉමමමල කායං උපසංහරති – ‘අයම්පි ම ො කාමයො එලංධම්මමො එලංභාවී එලංඅනතීමතො’ති. ඉති අජ්ඣත්තං ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති.

9

සමුදයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති. ‘අත්ථි කාමයො’ති ලා පනස්ස සති පච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතො ච විහරති, න ච කිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පිම ො, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති. ‘‘පුනචපරං, භික් මල, භික්ඛු මසය්යථාපි පස්මසය්ය සරීරං සිලථිකාය ඡඩ්ඩිතං අට්ඨිකානි මසතානි සඞ් ලණ්ණපටිභාගානි…මප.… අට්ඨිකානි පුඤ්ජකිතානි මතමරොලස්සිකානි …මප.… අට්ඨිකානි ප෕තීනි චුණ්ණකජාතානි. මසො ඉමමමල කායං උපසංහරති – ‘අයම්පි ම ො කාමයො එලංධම්මමො එලංභාවී එලං අනතීමතො’ති. ඉතිඅජ්ඣත්තං ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත් තබහිද්ධා ලා කාමය කායානුපස්සී විහරති. සමුදයධම්මානුපස්සීලාකායස්මං විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා කායස්මං විහරති. ‘අත්ථි කාමයො’ති ලා පනස්ස සතිපච්චුපට්ඨිතා මහොති යාල මදල ඤාණ මත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතො ච විහරති, න ච කිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පි ම ො, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති. නලසිලථිකපබ්බං නිට්ඨිතං. චුද්දස කායානුපස්සනා නිට්ඨිතා.

10

9. මලදනානුපස්සනා ‘‘කථඤ්ච පන, භික් මල, භික්ඛු මලදනාසු මලදනානුපස්සී විහරති? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු සු ං ලා මලදනං මලදයමාමනො ‘සු ංමලදනංමලදයාමී’ති පජානාති. දුක් ං ලා මලදනං මලදයමාමනො ‘දුක් ං මලදනං මලදයාමී’ති පජානාති. අදුක් මසු ං ලා මලදනං මලදයමාමනො ‘අදුක් මසු ං මලදනංමලදයාමී’ති පජානාති. සාමසං ලා සු ං මලදනං මලදයමාමනො ‘සාමසං සු ංමලදනං මලදයාමී’ති පජානාති, නිරාමසං ලා සු ං මලදනං මලදයමාමනො ‘නිරාමසං සු ං මලදනං මලදයාමී’ති පජානාති. සාමසං ලා දුක් ං මලදනං මලදයමාමනො ‘සාමසං දුක් ං මලදනං මලදයාමී’ති පජානාති, නිරාමසං ලා දුක් ං මලදනං මලදයමාමනො ‘නිරාමසං දුක් ං මලදනං මලදයාමී’ති පජානාති. සාමසං ලා අදුක් මසු ං මලදනං මලදයමාමනො ‘සාමසං අදුක් මසු ං මලදනං මලදයාමී’ති පජානාති, නිරාමසං ලා අදුක් ම සු ං මලදනං මලදයමාමනො ‘නිරාමසං අදුක් මසු ං මලදනං මලදයාමී’ති පජානාති. ඉති අජ්ඣත්තං ලා මලදනාසු මලදනානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා මලදනාසු මලදනානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා මලදනාසු මලදනානුපස්සී විහරති. සමුදයධම්මානුපස්සී ලා මලදනාසු විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා මලදනාසු විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා මලදනාසු විහරති. ‘අත්ථිමලදනා’ති ලා පනස්ස සති පච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තායපටිස්සතිමත්තාය

11

අනිස්සිමතො ච විහරති, න ච කිඤ්චිම඼ොමක උපාදියති. එලම්පිම ො, භික් මල, භික්ඛු මලදනාසු මලදනානුපස්සීවිහරති. මලදනානුපස්සනා නිට්ඨිතා.

10. චිත්තානුපස්සනා ‘‘කථඤ්ච පන, භික් මල, භික්ඛු චිත්මත චිත්තානුපස්සී විහරති? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු සරාගං ලා චිත්තං ‘සරාගං චිත්ත’න්ති පජානාති, වීතරාගං ලා චිත්තං ‘වීතරාගං චිත්ත’න්ති පජානාති. සමදොසං ලා චිත්තං ‘සමදොසං චිත්ත’න්ති පජානාති, වීතමදොසං ලා චිත්තං ‘වීතමදොසං චිත්ත’න්ති පජානාති. සමමොහං ලා චිත්තං ‘සමමොහං චිත්ත’න්ති පජානාති, වීතමමොහං ලා චිත්තං ‘වීතමමොහං චිත්ත’න්ති පජානාති. සඞ්ඛිත්තං ලා චිත්තං ‘සඞ්ඛිත්තං චිත්ත’න්ති පජානාති, වික්ඛිත්තං ලා චිත්තං ‘වික්ඛිත්තං චිත්ත’න්ති පජානාති. මහග්ගතං ලා චිත්තං ‘මහග්ගතං චිත්ත’න්ති පජානාති, අමහග්ගතං ලා චිත්තං ‘අමහග්ගතං චිත්ත’න්ති පජානාති. සඋත්තරං ලා චිත්තං ‘සඋත්තරං චිත්ත’න්ති පජානාති, අනුත්තරං ලා චිත්තං ‘අනුත්තරං චිත්ත’න්ති පජානාති. සමාහිතං ලා චිත්තං ‘සමාහිතං චිත්ත’න්ති පජානාති, අසමාහිතං ලා චිත්තං ‘අසමාහිතං චිත්ත’න්ති පජානාති. විමුත්තං ලා චිත්තං ‘විමුත්තං චිත්ත’න්ති පජානාති. අවිමුත්තං ලා චිත්තං ‘අවිමුත්තං චිත්ත’න්ති පජානාති. ඉති අජ්ඣත්තං ලා චිත්මත චිත්තානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා චිත්මත චිත්තානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා චිත්මත චිත්තානුපස්සී විහරති. සමුදයධම්මානුපස්සී ලා චිත්තස්මං විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා චිත්තස්මං විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා චිත්තස්මං විහරති, ‘අත්ථි චිත්ත’න්ති ලා පනස්ස සතිපච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතො ච විහරති, න චකිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පි ම ො, භික් මල, භික්ඛු චිත්මත චිත්තානුපස්සී විහරති.

12

චිත්තානුපස්සනා නිට්ඨිතා.

11. ධම්මානුපස්සනා නීලරණපබ්බං ‘‘කථඤ්ච පන, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති පඤ්චසු නීලරමණසු. කථඤ්චපන, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති පඤ්චසු නීලරමණසු? ‘ඉධ, භික් මල, භික්ඛු සන්තං ලා අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දං ‘අත්ථි මම අජ්ඣත් තං කාමච්ඡන්මදො’ති පජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං කාමච්ඡන්දං ‘නත්ථිමමඅජ්ඣත්තංකාමච්ඡන්මදො’ති පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස කාමච්ඡන්දස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති, යථාචඋප්පන්නස්ස කාමච්ඡන්දස්ස පහානං මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච පහීනස්ස කාමච්ඡන්දස්ස ආයතිං අනුප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘සන්තං ලා අජ්ඣත්තං බ්යාපාදං ‘අත්ථි මමඅජ්ඣත්තං බ්යාපාමදො’ති පජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං බ්යාපාදං ‘නත්ථි මම අජ්ඣත්තං බ්යාපාමදො’ති පජානාති, යථාච අනුප්පන්නස්ස බ්යාපාදස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති, යථාචඋප්පන්නස්ස බ්යාපාදස්ස පහානං මහොති තඤ්ච පජානාති, යථාච පහීනස්ස බ්යාපාදස්ස ආයතිං අනුප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘සන්තං ලාඅජ්ඣත්තං ථිනමද්ධං ‘අත්ථි මම අජ්ඣත්තං ථිනමද්ධ’න්ති පජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං ථිනමද්ධං ‘නත්ථි මම අජ්ඣත්තං ථිනමද්ධ’න්ති පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස ථිනමද්ධස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති,

13

යථා චඋප්පන්නස්ස ථින මද්ධස්ස පහානං මහොති තඤ්ච පජානාති, යථාච පහීනස්ස ථිනමද්ධස්ස ආයතිං අනුප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘‘සන්තං ලා අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්චං ‘අත්ථි මම අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්ච’න්ති පජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්චං ‘නත්ථි මම අජ්ඣත්තං උද්ධච්චකුක්කුච්ච’න්ති පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච උප්පන්නස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස පහානං මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච පහීනස්ස උද්ධච්චකුක්කුච්චස්ස ආයතිං අනුප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘සන්තං ලා අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡං ‘අත්ථි මම අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡා’ති පජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං විචිකිච්ඡං ‘නත්ථිමම අජ්ඣත්තං විචිකිච් ඡා’ති පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නාය විචිකිච්ඡාය උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච උප්පන්නාය විචිකිච්ඡාය පහානං මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච පහීනාය විචිකිච්ඡාය ආයතිං අනුප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘ඉති අජ්ඣත්තං ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා ධම්මමසු ධම් මානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධාලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති සමුදය ධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති ‘අත්ථි ධම්මා’ති ලා පනස්ස සති පච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතො ච විහරති, න ච කිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පි ම ො, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති පඤ්චසු නීලරමණසු. නීලරණපබ්බංනිට්ඨිතං.

14

12. ධම්මානුපස්සනා ඛන්ධපබ්බං ‘‘පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති පඤ්චසු උපාදානක් න්මධසු. කථඤ්චපන, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති පඤ්චසු උපාදානක් න්මධසු? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු – ‘ඉති ර෕පං, ඉති ර෕පස්ස සමුදමයො, ඉති ර෕පස්ස අත්ථඞ්ගමමො; ඉති මලදනා, ඉති මලදනාය සමුදමයො, ඉති මලදනාය අත්ථඞ්ගමමො; ඉති සඤ්ඤා, ඉති සඤ්ඤාය සමුදමයො, ඉති සඤ්ඤාය අත්ථඞ්ගමමො; ඉති සඞ් ාරා, ඉති සඞ් ාරානං සමුදමයො, ඉති සඞ් ාරානං අත්ථඞ්ගමමො,ඉ තිවිඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදමයො, ඉතිවිඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමමොති, ඉති අජ්ඣත්තං ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සීවිහරති, බහිද්ධා ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති. සමුදය ධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති. ‘අත්ථි ධම්මා’ති ලා පනස්ස සතිපච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය, අනිස්සිමතො ච විහරති, නච කිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පි ම ො, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති පඤ්චසු උපාදානක් න්මධසු. න්ධපබ්බං නිට්ඨිතං.

15

13. ධම්මානුපස්සනා ආයතනපබ්බං ‘‘පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති ඡසු අජ්ඣත්තිකබාහිමර සු ආයතමනසු. කථඤ්ච පන, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති ඡසු අජ්ඣත්තිකබාහිමරසු ආයතමනසු? ‘ඉධ, භික් මල, භික්ඛු චක්ඛුඤ්ච පජානාති, ර෕මප ච පජානාති, යඤ්ච තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති සංමයොජනං තඤ්ච පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස සං මයොජනස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා චඋප්පන්නස්ස සං මයොජනස්ස පහානං මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච පහීනස්ස සං මයොජනස්ස ආයතිං අනුප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘මසොතඤ්ච පජානාති, සද්මද ච පජානාති, යඤ්ච තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති සං මයොජනං තඤ්ච පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස සං මයොජනස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා චඋප්පන්නස්ස සංමයොජනස්ස පහානං මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච පහීනස්ස සං මයොජනස්ස ආයතිං අනුප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘ඝානඤ්ච පජානාති, ගන්මධ ච පජානාති, යඤ්ච තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති සංමයොජනං තඤ්ච පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස සංමයොජනස්ස උප්පාමදො මහොතිතඤ්ච පජානාති, යථා ච උප්පන්නස්ස සංමයොජනස්ස පහානංමහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච පහීනස්ස සංමයොජනස්ස ආයතිංඅනුප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘ජිව්හඤ්ච පජානාති, රමස ච පජානාති, යඤ්ච තදුභයංපටිච්චඋප්පජ්ජති සං මයොජනං තඤ්ච පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස සංමයොජනස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති, යථාච උප්පන්නස්ස සංමයොජනස්ස පහානං මහොති

16

තඤ්ච පජානාති, යථා ච පහීනස්ස සංමයොජනස්ස ආයතිං අනුප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘කායඤ්ච පජානාති, මඵොට්ඨබ්මබ ච පජානාති, යඤ්ච තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති සංමයොජනං තඤ්ච පජානාති, යථාච අනුප්පන්නස්ස සංමයොජනස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති, යථාච උප්පන්නස්ස සංමයොජනස්ස පහානං මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච පහීනස්ස සංමයොජනස්ස ආයතිං අනුප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘මනඤ්ච පජානාති, ධම්මම ච පජානාති, යඤ්ච තදුභයං පටිච්චඋප්පජ්ජති සංමයොජනං තඤ්ච පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස සංමයොජනස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා චඋප්පන්නස්ස සං මයොජනස්ස පහානං මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච පහීනස්ස සංමයොජනස්ස ආයතිං අනුප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘ඉති අජ්ඣත්තං ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා ධම්මමසු ධම් මානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති. සමුදය ධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති, සමුදය ලයධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති. ‘අත්ථි ධම්මා’ති ලා පනස්ස සති පච් චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය, අනිස්සිමතො ච විහරති, නචකිඤ්චිම඼ොමකඋපාදියති. එලම්පිම ො, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති ඡසු අජ්ඣත්තිකබාහිමරසු ආයතමනසු. ආයතනපබ්බං නිට්ඨිතං.

17

14. ධම්මානුපස්සනා බබොජ්ඣඞ්ගපබ්බං ‘‘පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති සත්තසු මබොජ්ඣඞ්මගසු. කථඤ්ච පන, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති සත්තසු මබොජ් ඣඞ්මගසු? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු සන්තං ලා අජ්ඣත්තං සතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘අත්ථි මම අජ්ඣත්තං සතිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං සතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘නත්ථි මම අජ්ඣත්තං සතිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස සතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාමදො මහොතිතඤ්ච පජානාති, යථා චඋප්පන්නස්ස සතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස භාලනාය පාරිප෕රී මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘සන්තං ලා අජ්ඣත්තං ධම්මවිචයසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘අත්ථි මම අජ්ඣත්තං ධම්මවිචයසම්මබොජ්ඣඞ්මගො’තිපජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං ධම්මවිචයසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘නත්ථි මම අජ්ඣත්තං ධම්මවිචයසම්මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස ධම්මවිචයසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච උප්පන්නස්ස ධම්මවිචයසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස භාලනාය පාරිප෕රී මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘සන්තං ලා අජ්ඣත්තං වීරියසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘අත්ථි මම අජ්ඣත්තං වීරියසම් මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං වීරියසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘නත්ථි මම අජ්ඣත්තං වීරිය සම්මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස වීරියසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාමදොමහොති

18

තඤ්ච පජානාති, යථා ච උප්පන්නස්ස වීරිය සම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස භාලනාය පාරිප෕රී මහොතිතඤ්ච පජානාති. ‘සන්තං ලා අජ්ඣත්තං පීතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘අත්ථි මම අජ්ඣත්තං පීතිසම් මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං පීතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘නත්ථි මම අජ්ඣත්තං පීතිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, යථා ච අනුප්පන්නස්ස පීතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ්ච පජානාති, යථා ච උප්පන්නස්ස පීතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස භාලනාය පාරිප෕රී මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘සන්තං ලා අජ්ඣත්තං පස්සද්ධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘අත්ථි මම අජ්ඣත්තං පස්සද්ධිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං පස්සද්ධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘නත්ථි මම අජ්ඣත්තං පස්සද්ධිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, යථාච අනුප්පන්නස්ස පස්සද්ධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාමදොමහොති තඤ්ච පජානාති, යථාච උප්පන්නස්ස පස්සද්ධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස භාලනාය පාරිප෕රී මහොති තඤ්ච පජානාති. ‘සන්තං ලා අජ්ඣත්තං සමාධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘අත්ථි මම අජ්ඣත්තං සමාධිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං සමාධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘ නත්ථි මම අජ්ඣත්තං සමාධිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති යථා චඅනුප්පන්නස්ස සමාධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස උප්පාමදො මහොති තඤ් චපජානාති, යථාචඋප්පන්නස්සසමාධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස භාලනාය පාරිප෕රී මහොති තඤ්ච පජානාති.

19

සන්තං ලාඅජ්ඣත්තං උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘අත්ථි මම අජ්ඣත්තං උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, අසන්තං ලා අජ්ඣත්තං උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්ගං ‘නත්ථි මම අජ්ඣත්තං උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්මගො’ති පජානාති, යථාචඅනුප්පන්නස්සඋමපක් ාසම් මබොජ්ඣඞ්ගස්සඋප්පාමදොමහොතිතඤ්චපජානාති, යථාච උප්පන්නස්ස උමපක් ා සම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස භාලනාය පාරිප෕රීමහොති තඤ්ච පජානාති. ‘ඉති අජ්ඣත්තං ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සීවිහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති. සමුදය ධම්මානුපස්සීලාධම්මමසුවිහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති, සමුදය ලයධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති ‘අත්ථි ධම්මා’ති ලා පනස්ස සතිපච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතො ච විහරති, න ච කිඤ්චි ම඼ොමකඋපාදියති. එලම්පි ම ො, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති සත්තසු මබොජ්ඣඞ්මගසු.

මබොජ්ඣඞ්ගපබ්බං නිට්ඨිතං. [මබොජ්ඣඞ්ගපබ්බං නිට්ඨිතං, පඨමභාණලාරං (ස්යා.)]

20

15. ධම්මානුපස්සනා සච්චපබ්බං ‘‘පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති චත෕සු අරියසච්මචසු. කථඤ්ච පන, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති චත෕සු අරියසච්මචසු? ඉධ, භික් ‘අයං දුක් අයං දුක් අයං දුක්

මල, භික්ඛු ‘ඉදං දුක් ’න්ති යථාභ෕තං පජානාති, සමුදමයො’ති යථාභ෕තං පජානාති, ‘ නිමරොමධො’ති යථාභ෕තං පජානාති, ‘ නිමරොධගාමනී පටිපදා’ති යථාභ෕තං පජානාති.

පඨමභාණලාමරො නිට්ඨිමතො. දුක් සච්චනිද්මදමසො

16. ‘‘කතමඤ්ච, භික් මල, දුක් ං අරියසච්චං? ජාතිපි දුක් ා, ජරාපි දුක් ා, මරණම්පි දුක් ං, මසොකපරිමදලදුක් මදොමනස්සුපායාසාපි දුක් ා, අප්පිමයහි සම්පමයොමගොපි දුක්ම ො, පිමයහි විප්පමයොමගොපි දුක්ම ො [අප්පිමයහි…මප.… විප්පමයොමගො දුක් ම ො තිපාමඨො මචල තංනිද්මදමසො ච කත්ථචි න දිස්සති, අට්ඨකථායංපි තංසංලණ්ණනා නත්ථි], යම්පිච්ඡං න ඼භති තම්පි දුක් ං, සඞ්ඛිත්මතන පඤ්චුපාදානක් න්ධා [පඤ්චුපාදානක් න්ධාපි (ක.)] දුක් ා. 17. ‘‘කතමාච, භික් මල, ජාති? යා මතසං මතසං සත්තානං තම්හි තම්හි සත්තනිකාමය ජාති සඤ්ජාති ඔක්කන්ති අභිනිබ්බත්ති න්ධානං පාතුභාමලො ආයතනානං පටි඼ාමභො, අයංවුච්චති, භික් මල, ජාති.

21

18. ‘‘කතමා ච, භික් මල, ජරා? යා මතසං මතසං සත්තානං තම්හි තම්හි සත්තනිකාමය ජරා ජීරණතා ණ්ඩිච්චං පාලිච්චං ලලිත්තචතා ආයුමනො සංහානි ඉන්ද්රියානං පරිපාමකො, අයං වුච්චති, භික් මල, ජරා. 19. ‘‘කතමඤ්ච, භික් මල, මරණං? යං [අට්ඨකථා ඔම඼ොමකතබ්බා] මතසං මතසං සත්තානං තම්හා තම්හා සත්තනිකායා චුති චලනතා මභමදො අන්තරධානං මච්චු මරණං කා඼කිරියා න්ධානං මභමදො කමළලරස්ස නික්ම මපො ජීවිතින්ද්රියස්සුපච්මඡමදො, ඉදංවුච් චති, භික් මල, මරණං. 20. ‘‘කතමමොච, භික් මල, මසොමකො? මයො ම ො, භික් මල, අඤ්ඤතරඤ්ඤතමරන බ්යසමනන සමන්නාගතස්ස අඤ්ඤතරඤ්ඤතමරන දුක් ධම්මමන ඵුට්ඨස්ස මසොමකො මසොචනා මසොචිතත්තං අන්මතොමසොමකො අන්මතොපරිමසොමකො, අයං වුච්චති, භික් මල, මසොමකො. 21. ‘‘කතමමොච, භික් මල, පරිමදමලො? මයො ම ො, භික් මල, අඤ්ඤතරඤ්ඤතමරන බ්යසමනන සමන්නාගතස්ස අඤ්ඤතරඤ්ඤතමරන දුක් ධම්මමන ඵුට්ඨස්ස ආමදමලො පරිමදමලො ආමදලනා පරිමදලනා ආමදවිතත්තං පරිමදවිතත්තං, අයං වුච්චති, භික් මල පරිමදමලො. 22. ‘‘කතමඤ්ච, භික් මල, දුක් ං? යං ම ො, භික් මල, කායිකං දුක් ං කායිකං අසාතං කායසම්ඵස්සජං දුක් ං අසාතං මලදයිතං, ඉදංවුච්චති, භික් මල, දුක් ං. 23. ‘‘කතමඤ්ච, භික් මල, මදොමනස්සං? යං ම ො, භික් මල, මචතසිකං දුක් ං මචතසිකං අසාතං මමනොසම්ඵස්සජං දුක් ං අසාතං මලදයිතං, ඉදං වුච්චති, භික් මල, මදොමනස්සං.

22

24. ‘‘කතමමො ච, භික් මල, උපායාමසො? මයො ම ො, භික් මල, අඤ්ඤතරඤ්ඤතමරන බ්යසමනන සමන්නාගතස්ස අඤ්ඤතරඤ්ඤතමරන දුක් ධම්මමන ඵුට්ඨස්ස ආයාමසො උපායාමසො ආයාසිතත්තං උපායාසිතත්තං, අයං වුච්චති, භික් මල, උපායාමසො. 25. ‘‘කතමමො ච, භික් මල, අප්පිමයහි සම්පමයොමගො දුක්ම ො? ඉධ යස්ස මත මහොන්ති අනිට්ඨා අකන්තා අමනාපා ර෕පා සද්දා ගන්ධා රසා මඵොට්ඨබ්බා ධම්මා, මය ලා පනස්ස මත මහොන්ති අනත්ථකාමා අහිතකාමා අඵාසුකකාමා අමයොගක්ම මකාමා, යා මතහි සද්ධිං සඞ්ගති සමාගමමො සමමොධානං මස්සීභාමලො, අයං වුච්චති, භික් මල, අප්පිමයහි සම්පමයොමගො දුක්ම ො. 26. ‘‘කතමමො ච, භික් මල, පිමයහි විප්පමයොමගො දුක්ම ො? ඉධ යස්ස මත මහොන්ති ඉට්ඨා කන්තා මනාපා ර෕පා සද්දා ගන්ධා රසා මඵොට්ඨබ්බා ධම්මා, මය ලා පනස්ස මත මහොන්ති අත්ථකාමා හිතකාමා ඵාසුක කාමා මයොගක්ම මකාමා මාතා ලා පිතා ලා භාතා ලා භගිනී ලා මත්තා ලා අමච්චා ලා ඤාතිසාම඼ොහිතා ලා, යා මතහි සද්ධිං අසඞ්ගති අසමාගමමො අසමමොධානං අමස්සීභාමලො, අයං වුච්චති, භික් මල, පිමයහි විප්පමයොමගො දුක්ම ො. 27. ‘‘කතමඤ්ච, භික් මල, යම්පිච්ඡං න ඼භති තම්පි දුක් ං? ජාතිධම්මානං, භික් මල, සත්තානං එලං ඉච්ඡා උප්පජ්ජති – ‘අමහො ලත මයං න ජාති ධම්මා අස්සාම, න ච ලත මනො ජාති ආගච්මඡය්යා’ති. න ම ො පමනතං ඉච්ඡාය පත්තබ්බං, ඉදම්පි යම්පිච්ඡං න ඼භති තම්පි දුක් ං. ජරාධම්මානං, භික් මල, සත්තානං එලං ඉච්ඡා උප්පජ්ජති – ‘අමහො ලත මයං න ජරාධම්මා අස්සාම, නච ලත මනො ජරා ආගච්මඡය්යා’ති.

23

න ම ො පමනතං ඉච්ඡාය පත්තබ්බං, ඉදම්පි යම්පිච්ඡං න ඼භති තම්පි දුක් ං. බ්යාධිධම්මානං, භික් මල, සත්තානං එලං ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ‘අමහො ලත මයං න බ්යාධිධම්මා අස්සාම, න ච ලත මනො බ්යාධි ආගච්මඡය්යා’ති. න ම ො පමනතං ඉච්ඡාය පත්තබ්බං, ඉදම්පි යම්පිච්ඡං න ඼භති තම්පි දුක් ං. මරණධම්මානං, භික් මල, සත්තානං එලං ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ‘අමහො ලත මයං න මරණධම්මා අස්සාම, න ච ලත මනො මරණං ආගච්මඡය්යා’ති. න ම ො පමනතං ඉච්ඡාය පත්තබ්බං, ඉදම්පි යම්පිච්ඡං න ඼භති තම්පි දුක් ං . මසොකපරිමදලදුක් මදොමනස්සුපායාසධම්මානං, භික් මල, සත්තානං එලං ඉච්ඡා උප්පජ්ජති ‘අමහො ලත මයං න මසොකපරිමදලදුක් මදොමනස්සුපායාසධම්මා අස්සාම, න ච ලත මනො මසොකපරිමදලදුක් මදොමනස්සුපායාසධම්මා ආගච්මඡය්යු’න්ති. නම ොපමනතං ඉච්ඡායපත්තබ්බං, ඉදම්පි යම්පිච්ඡං න ඼භති තම්පි දුක් ං. 28. ‘‘කතමම ච, භික් මල, සඞ්ඛිත්මතන පඤ්චුපාදානක් න්ධා දුක් ා? මසය්යථිදං – ර෕පුපාදානක් න්මධො, මලදනුපාදානක් න්මධො, සඤ්ඤුපාදානක් න්මධො, සඞ් ාරුපාදානක් න්මධො, විඤ්ඤාණුපාදානක් න්මධො. ඉමම වුච්චන් ති, භික් මල, සඞ්ඛිත්මතන පඤ්චුපාදානක් න්ධා දුක් ා. ඉදං වුච්චති, භික් මල, දුක් ං අරියසච්චං.

සමුදයසච්චනිද්මදමසො 29. ‘‘කතමඤ්ච, භික් මල, දුක් සමුදයං [දුක් සමුදමයො (ස්යා.)]අරියසච්චං? යායං තණ්හාමපොමනොබ්භවිකා [මපොමනොභවිකා (සී. පී.)] නන්දීරාගසහගතා [නන් දිරාගසහගතා (සී. ස්යා. පී.)] තත්රතත්රාභිනන්දිනී, මසය්යථිදං – කාම තණ්හා භල තණ්හා විභල තණ්හා.

24

‘‘සා ම ො පමනසා, භික් මල, තණ්හා කත්ථ උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, කත්ථ නිවිසමානා නිවිසති? යං ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. ‘‘කිඤ්ච ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං? චක්ඛු ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. මසොතං ම඼ොමක…මප.… ඝානං ම඼ොමක… ජිව්හා ම඼ොමක… කාමයොම඼ොමක… මමනො ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. ‘ර෕පාම඼ොමක…සද්දා ම඼ොමක…ගන්ධා ම඼ොමක…රසා ම඼ොමක… මඵොට්ඨබ්බා ම඼ොමක… ධම්මා ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. ‘චක්ඛු විඤ්ඤාණං ම඼ොමක…මසොතවිඤ්ඤාණං ම඼ොමක…ඝානවිඤ්ඤාණං ම඼ොමක…ජිව්හාවිඤ්ඤාණංම඼ොමක…කායවිඤ්ඤාණංම඼ොමක… මමනොවිඤ්ඤාණං ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. ‘චක්ඛුසම්ඵස්මසො ම඼ොමක…මසොතසම්ඵස්මසො ම඼ොමක…ඝානසම්ඵස්මසො ම඼ොමක…ජිව්හාසම්ඵස්මසො ම඼ොමක…කායසම්ඵස්මසො ම඼ොමක… මමනොසම්ඵස්මසො ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති.

25

‘චක්ඛුසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක…මසොතසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක… ඝානසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක…ජිව්හාසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක… කායසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක… මමනොසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. ‘ර෕පසඤ්ඤා ම඼ොමක…සද්දසඤ්ඤා ම඼ොමක…ගන්ධසඤ්ඤා ම඼ොමක… රසසඤ්ඤා ම඼ොමක…මඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා ම඼ොමක…ධම්මසඤ්ඤා ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. ‘ර෕පසඤ්මචතනා ම඼ොමක…සද්දසඤ්මචතනා ම඼ොමක…ගන්ධසඤ්මචතනා ම඼ොමක…රසසඤ්මචතනා ම඼ොමක…මඵොට්ඨබ්බසඤ්මචතනා ම඼ොමක… ධම්මසඤ්මචතනා ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. ‘ර෕පතණ්හා ම඼ොමක…සද්දතණ්හා ම඼ොමක…ගන්ධතණ්හා ම඼ොමක… රසතණ්හා ම඼ොමක…මඵොට්ඨබ්බතණ්හා ම඼ොමක… ධම්මතණ්හා ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. ‘ර෕පවිතක්මකො ම඼ොමක…සද්දවිතක්මකො ම඼ොමක…ගන්ධවිතක්මකො ම඼ොමක…රසවිතක්මකො ම඼ොමක…මඵොට්ඨබ්බවිතක්මකො ම඼ොමක…ධම් මවිතක්මකො ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප් පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති.

26

‘ර෕පවිචාමරො ම඼ොමක…සද්දවිචාමරො ම඼ොමක…ගන්ධවිචාමරො ම඼ොමක… රසවිචාමරො ම඼ොමක…මඵොට්ඨබ්බවිචාමරො ම඼ොමක…ධම්මවිචාමරො ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජති, එත්ථ නිවිසමානා නිවිසති. ඉදං වුච්චති, භික් මල, දුක් සමුදයං අරියසච්චං.

නිබරොධසච්චනිද්බදබසො 30. ‘‘කතමඤ්ච, භික් මල, දුක් නිමරොධං [දුක් නිමරොමධො (ස්යා.)]අරියසච්චං? මයොතස්සාමයල තණ්හාය අමසසවිරාගනිමරොමධොචාමගො පටිනිස්සග්මගො මුත්ති අනා඼මයො. ‘සා ම ො පමන සා, භික් මල, තණ්හා කත්ථ පහීය මානා පහීයති, කත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති? යං ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති. ‘කිඤ්ච ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං? චක්ඛු ම඼ොමකපියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති. මසොතං ම඼ොමක…මප.… ඝානං ම඼ොමක…ජිව්හා ම඼ොමක…කාමයො ම඼ොමක… මමනො ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හාපහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති. ‘ර෕පාම඼ොමක…සද්දාම඼ොමක…ගන්ධාම඼ොමක…රසාම඼ොමක… මඵොට්ඨබ්බාම඼ොමක…ධම්මාම඼ොමකපියර෕පංසාතර෕පං, එත්මථසාතණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති.

27

‘චක්ඛු විඤ්ඤාණං ම඼ොමක…මසොතවිඤ්ඤාණං ම඼ොමක…ඝානවිඤ්ඤාණං ම඼ොමක…ජිව්හාවිඤ්ඤාණං ම඼ොමක…කායවිඤ්ඤාණං ම඼ොමක… මමනොවිඤ්ඤාණං ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති. ‘චක්ඛුසම්ඵස්මසො ම඼ොමක…මසොතසම්ඵස්මසොම඼ොමක…ඝානසම්ඵස්මසො ම඼ොමක…ජිව්හාසම්ඵස්මසොම඼ොමක…කායසම්ඵස්මසොම඼ොමක… මමනොසම්ඵස්මසො ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා පහීය මානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති. ‘චක්ඛුසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක…මසොතසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක … ඝානසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක…ජිව්හාසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක… කායසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක…මමනොසම්ඵස්සජා මලදනා ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති. ‘ර෕පසඤ්ඤා ම඼ොමක…සද්දසඤ්ඤා ම඼ොමක…ගන්ධසඤ්ඤා ම඼ොමක… රසසඤ්ඤා ම඼ොමක…මඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා ම඼ොමක…ධම්මසඤ්ඤා ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති. ‘ර෕පසඤ්මචතනා ම඼ොමක…සද්දසඤ්මචතනා ම඼ොමක…ගන්ධසඤ්මචතනා ම඼ොමක…රසසඤ්මචතනා ම඼ොමක…මඵොට්ඨබ්බසඤ්මචතනා ම඼ොමක…ධම් මසඤ්මචතනා ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති. ‘ර෕පතණ්හා ම඼ොමක…සද්දතණ්හා ම඼ොමක…ගන්ධතණ්හා ම඼ොමක…

28

රසතණ්හා ම඼ොමක…මඵොට්ඨබ්බතණ්හා ම඼ොමක…ධම්මතණ්හා ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති. ‘ර෕පවිතක්මකො ම඼ොමක…සද්දවිතක්මකො ම඼ොමක…ගන්ධවිතක් මකොම඼ොමක…රසවිතක්මකො ම඼ොමක…මඵොට්ඨබ්බවිතක්මකො ම඼ොමක…ධම් මවිතක්මකො ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති. ‘ර෕පවිචාමරො ම඼ොමක…සද්දවිචාමරො ම඼ොමක…ගන්ධවිචාමරො ම඼ොමක… රසවිචාමරො ම඼ොමක…මඵොට්ඨබ්බවිචාමරො ම඼ොමක…ධම්මවිචාමරො ම඼ොමක පියර෕පං සාතර෕පං, එත්මථසා තණ්හා පහීයමානා පහීයති, එත්ථ නිරුජ්ඣමානා නිරුජ්ඣති. ඉදං වුච්චති, භික් මල, දුක් නිමරොධං අරියසච්චං.

මග්ගසච්චනිද්බදබසො 31. ‘‘කතමඤ්ච, භික් මල, දුක් නිමරොධගාමනී පටිපදා අරියසච්චං? අයමමල අරිමයො අට්ඨඞ්ගිමකො මග්මගො මසය්යථිදං – සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්මපො සම්මාලාචා සම්මාකම්මන්මතො සම්මාආජීමලො සම්මාලායාමමො සම්මා සති සම්මා සමාධි. ‘කතමාච, භික් මල, සම්මාදිට්ඨි? යංම ො, භික් මල, දුක්ම ඤාණං, දුක් සමුදමයඤාණං, දුක් නිමරොමධඤාණං, දුක් නිමරොධගාමනියා පටිපදාය ඤාණං, අයං වුච්චති, භික් මල, සම්මාදිට්ඨි. ‘කතමමො ච, භික් මල, සම්මා සඞ්කප්මපො? මනක් ම්මසඞ්කප්මපො අබ්යාපාදසඞ්කප්මපො අවිහිංසාසඞ්කප්මපො, අයං වුච්චති භික් මල, සම්මාසඞ්කප්මපො.

29

‘කතමා ච, භික් මල, සම්මා ලාචා? මුසාලාදා මලරමණී [මලරමණි (ක.)] පිසුණාය ලාචාය මලරමණී ඵරුසාය ලාචාය මලරමණී සම්ඵප්ප඼ාපා මලරමණී, අයංවුච්චති, භික් මල, සම්මාලාචා. ‘කතමමොච, භික් මල, සම්මාකම්මන්මතො? පාණාතිපාතා මලරමණී අදින්නාදානා මලරමණී කාමමසුමච්ඡාචාරා මලරමණී, අයං වුච්චති, භික් මල, සම්මාකම්මන්මතො. ‘කතමමො ච, භික් මල, සම්මාආජීමලො? ඉධ, භික් මල, අරියසාලමකො මච්ඡාආජීලං පහාය සම්මාආජීමලන ජීවිතං කප්මපති, අයං වුච්චති, භික් මල, සම්මාආජීමලො. ‘කතමමො ච, භික් මල, සම්මාලායාමමො? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුස඼ානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජමනති ලායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං පාපකානං අකුස඼ානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජමනති ලායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; අනුප්පන්නානං කුස඼ානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජමනති ලායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති; උප්පන්නානං කුස඼ානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මමොසාය භිය්මයොභාලාය මලපුල්඼ාය භාලනාය පාරිප෕රියා ඡන්දං ජමනති ලායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හා තිපදහති. අයං වුච්චති, භික් මල, සම්මාලායාමමො. ‘කතමා ච, භික් මල, සම්මාසති? ඉධ, භික් මල, භික්ඛුකාමය කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං; මලදනාසු මලදනානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං; චිත්මත චිත්තානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං; ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. අයං වුච්චති, භික් මල, සම්මාසති.

30

‘කතමමො ච, භික් මල, සම්මාසමාධි? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු විවිච්මචල කාමමහි විවිච්ච අකුසම඼හි ධම්මමහි සවිතක්කං සවිචාරං විමලකජං පීතිසු ං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. විතක්කවිචාරානං ව෕පසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං මචතමසො එමකොදිභාලං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසු ං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. පීතියා ච විරාගා උමපක් මකො ච විහරති, සමතො ච සම්පජාමනො, සු ඤ්ච කාමයන පටිසංමලමදති, යං තං අරියා ආචික් න්ති ‘උමපක් මකො සතිමා සු විහාරී’ති තතියංඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. සු ස්ස ච පහානා දුක් ස්ස ච පහානා පුබ්මබල මසොමනස්සමදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක් මසු ං උමපක් ාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති, භික් මල, සම්මාසමාධි. ඉදංවුච්චති, භික් මල, දුක් නිමරොධගාමනී පටිපදා අරියසච්චං. 32. ‘‘ඉති අජ්ඣත්තං ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා ලා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති. සමුදය ධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති, ලයධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති, සමුදයලයධම්මානුපස්සී ලා ධම්මමසු විහරති. ‘අත්ථි ධම්මා’ති ලා පනස්ස සති පච්චුපට්ඨිතා මහොති යාලමදල ඤාණමත්තාය පටිස්සතිමත්තාය අනිස්සිමතො ච විහරති, න ච කිඤ්චි ම඼ොමක උපාදියති. එලම්පි ම ො, භික් මල, භික්ඛු ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති චත෕සු අරියසච්මචසු. සච්චපබ්බං නිට්ඨිතං. ධම්මානුපස්සනා නිට්ඨිතා. 33. ‘‘මයො හි මකොචි, භික් මල, ඉමම චත්තාමරො සතිපට්ඨාමන එලං භාමලය්ය සත්තලස්සානි, තස්ස ද්වින්නං ඵ඼ානං අඤ්ඤතරං ඵ඼ං පාටිකඞ් ං දිට්මඨල ධම්මම අඤ්ඤා; සති ලා උපාදිමසමස අනාගාමතා. ‘තිට්ඨන්තු, භික් මල, සත්තලස්සානි. මයොහි මකොචි, භික් මල, ඉමම චත්තාමරො සතිපට්ඨාමන එලං භාමලය්ය ඡ ලස්සානි…මප.… පඤ්ච ලස්සානි… චත්තාරි ලස්සානි…තීණි ලස්සානි…ද්මල ලස්සානි…එකං ලස්සං…තිට්ඨතු,

31

භික් මල, එකං ලස්සං. මයො හි මකොචි, භික් මල, ඉමම චත්තාමරො සතිපට්ඨාමන එලං භාමලය්ය සත්තමාසානි, තස්ස ද්වින්නං ඵ඼ානං අඤ්ඤතරං ඵ඼ං පාටිකඞ් ං දිට්මඨල ධම්මම අඤ්ඤා; සති ලා උපාදිමසමස අනාගාමතා. ‘තිට්ඨන්තු, භික් මල, සත්ත මාසානි. මයො හි මකොචි, භික් මල, ඉමම චත්තාමරො සතිපට්ඨාමන එලං භාමලය්ය ඡ මාසානි…මප.… පඤ්ච මාසානි… චත්තාරි මාසානි…තීණි මාසානි … ද්මල මාසානි…එකං මාසං…අඩ්ඪමාසං… තිට්ඨතු, භික් මල, අඩ්ඪමාමසො. මයො හි මකොචි, භික් මල, ඉමම චත්තාමරො සතිපට්ඨාමන එලං භාමලය්ය සත්තාහං, තස්ස ද්වින්නං ඵ඼ානං අඤ්ඤතරං ඵ඼ං පාටිකඞ් ං දිට්මඨල ධම්මම අඤ්ඤා; සති ලා උපාදිමසමස අනාගාමතාති. 34. ‘‘එකායමනො අයං, භික් මල, මග්මගො සත්තානං විසුද්ධියා මසොකපරිමදලානං සමතික්කමාය දුක් මදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය යදිදං චත්තාමරො සතිපට්ඨානාති. ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමමතං පටිච්ච වුත්ත”න්ති. ඉදමමලොච භගලා. අත්තමනා මත භික්ඛ෕ භගලමතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

මහාසතිපට්ඨානසුත්තං නිට්ඨිතං 1. කායානුපස්සීසුත්තං 1. ‘‘ඡ, භික් මල, ධම්මම අප්පහාය අභබ්මබො කාමය කායානුපස්සී විහරිතුං. කතමමඡ? කම්මාරාමතං, භස්සාරාමතං, නිද්දාරාමතං, සඞ්ගණිකාරාමතං, ඉන්ද්රිමයසු අගුත්තද්ලාරතං, මභොජමන අමත්තඤ්ඤුතං. ඉමම ම ො, භික් මල, ඡ ධම්මම අප්පහාය අභබ්මබො කාමය කායානුපස්සී විහරිතුං.

32

“ඡ, භික් මල, ධම්මම පහාය භබ්මබො කාමය කායානුපස්සී විහරිතුං. කතමමඡ? කම්මාරාමතං, භස්සාරාමතං, නිද්දාරාමතං, සඞ්ගණිකාරාමතං, ඉන්ද්රිමයසු අගුත්තද්ලාරතං, මභොජමන අමත්තඤ්ඤුතං – ඉමම ම ො, භික් මල, ඡ ධම්මම පහාය භබ්මබො කාමය කායානුපස්සී විහරිතු”න්ති. 2. ධම්මානුපස්සීසුත්තං 2. ‘‘ඡ, භික් මල, ධම්මම අප්පහාය අභබ්මබො අජ්ඣත්තං කාමය…මප.… බහිද්ධාකාමය…මප.… අජ්ඣත්තබහිද්ධා කාමය…මප.… අජ්ඣත්තං මලදනාසු…මප.… බහිද්ධාමලදනාසු…මප.… අජ්ඣත්තබහිද්ධා මලදනාසු…මප.… අජ්ඣත්තංචිත්මත…මප.… බහිද්ධාචිත්මත…මප.… අජ්ඣත්තබහිද්ධාචිත්මත…මප.… අජ්ඣත්තංධම්මමසු…මප.… බහිද්ධාධම් මමසු…මප.… අජ්ඣත්තබහිද්ධා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරිතුං. කතමමඡ? කම්මාරාමතං,භස් සාරාමතං, නිද්දාරාමතං, සඞ්ගණිකාරාමතං, ඉන්ද්රිමයසු අගුත්තද්ලාරතං, මභොජමන අමත්තඤ්ඤුතං. ඉමම ම ො, භික් මල, ඡ ධම්මම පහාය භබ්මබො අජ් ඣත්තබහිද්ධා ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරිතු”න්ති.

මහාපරිනිබ්බානසුත්තං 3. අථ ම ො භගලා නාතිමක යථාභිරන්තං විහරිත්ලා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්මතසි – ‘‘ආයාමානන්ද, මයන මලසාලී මතනුපසඞ්කමස්සාමා’’ති. ‘‘ එලං, භන්මත’’ති ම ො ආයස්මා ආනන්මදො භගලමතො පච්චස්මසොසි. අථ ම ො භගලා මහතාභික්ඛුසඞ්මඝන සද්ධිං මයනමලසාලීතදලසරි. තත්ර සුදං භගලා මලසාලියං විහරති අම්බපාලිලමන. තත්ර ම ො භගලා භික්ඛ෕ ආමන්මතසි –

33

‘‘සමතො, භික් මල, භික්ඛු විහමරය්ය සම්පජාමනො, අයං මලො අම්හාකං අනුසාසනී. කථඤ්ච, භික් මල, භික්ඛු සමතො මහොති? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. මලදනාසු මලදනානුපස්සී…මප.… චිත්මත චිත්තානුපස්සී…මප.… ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. එලං ම ො, භික් මල, භික්ඛු සමතො මහොති. ‘‘කථඤ්ච, භික් මල, භික්ඛු සම්පජාමනො මහොති? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු අභික්කන්මත පටික්කන්මත සම්පජානකාරීමහොති, ආම඼ොකිමත විම඼ොකිමත සම්පජානකාරී මහොති, සමඤ්ජිමත පසාරිමත සම්පජානකාරී මහොති, සඞ්ඝාටිපත් තචීලරධාරමණ සම්පජානකාරී මහොති, අසිමත පීමත ායිමත සායිමත සම්පජානකාරී මහොති, උච්චාරපස්සාලකම්මම සම්පජානකාරී මහොති, ගමත ඨිමත නිසින්මන සුත්මත ජාගරිමත භාසිමත තුණ්හීභාමල සම්පජානකාරී මහොති. එලං ම ො, භික් මල, භික්ඛු සම්පජාමනො මහොති. සමතො, භික් මල, භික්ඛු විහමරය්ය සම්පජාමනො, අයං මලො අම්හාකං අනුසාසනී’’ති. 4.‘‘කිං පනානන්ද, භික්ඛුසඞ්මඝො මයි පච්චාසීසති [පච්චාසිංසති (සී.ස්යා.)]? මදසිමතො, ආනන්ද, මයා ධම්මමො අනන්තරං අබාහිරං කරිත්ලා. නත්ථානන්ද, තථාගතස්ස ධම්මමසු ආචරියමුට්ඨි. යස්සන෕න, ආනන්ද, එලමස්ස – ‘අහං භික් ඛුසඞ්ඝං පරිහරිස්සාමී’තිලා ‘මමුද්මදසිමකො භික්ඛුසඞ්මඝො’ති ලා, මසො න෕න, ආනන්ද, භික්ඛුසඞ්ඝං ආරබ්භ කිඤ්චිමදල උදාහමරය්ය. තථාගතස්ස ම ො, ආනන්ද, න එලං මහොති – ‘අහං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිහරිස්සාමී’ති ලා ‘මමුද්මදසිමකොභික්ඛුසඞ්මඝො’තිලා. සකිං [කිං (සී. පී.)], ආනන්ද, තථාගමතො භික්ඛුසඞ්ඝං ආරබ්භ කිඤ්චිමදල උදාහරිස්සති. අහං ම ො පනානන්ද, එතරහි ජිණ්මණො වුද්මධො මහල්඼මකො අද්ධගමතො ලමයොඅනුප්පත්මතො. ආසීතිමකො මමලමයො ලත්තති. මසය්යථාපි, ආනන්ද, ජජ්ජරසකටං මලඨමස්සමකන [මලළුමස්සමකන (ස්යා.), මලඝමස්සමකන (පී.), මලධමස්සමකන, මල මස්

34

සමකන (ක.)] යාමපති, එලමමල ම ො, ආනන්ද, මලඨමස්සමකන මඤ්මඤ තථාගතස්ස කාමයොයාමපති. යස්මං, ආනන්ද, සමමය තථාගමතො සබ්බනිමත් තානං අමනසිකාරා එකච්චානං මලදනානං නිමරොධා අනිමත්තං මචමතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති, ඵාසුතමරො, ආනන්ද, තස්මං සමමය තථාගතස්ස කාමයො මහොති. තස්මාතිහානන්ද, අත්තදීපා විහරථ අත්තසරණා අනඤ්ඤසරණා, ධම්මදීපා ධම් මසරණා අනඤ්ඤසරණා. කථඤ්චානන්ද, භික්ඛු අත්තදීමපො විහරති අත් තසරමණො අනඤ්ඤසරමණො, ධම්මදීමපො ධම්මසරමණො අනඤ්ඤසරමණො? ඉධානන්ද, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති අතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. මලදනාසු…මප.… චිත්මත…මප.… ධම් මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ් ඣාමදොමනස්සං. එලං ම ො, ආනන්ද, භික්ඛු අත්තදීමපො විහරති අත්තසරමණො අනඤ්ඤසරමණො, ධම්මදීමපො ධම්ම සරමණො අනඤ්ඤසරමණො. මය හිමකචි, ආනන්ද, එතරහි ලා මම ලාඅච්චමයන අත්තදීපා විහරිස්සන්ති අත්තසරණා අනඤ්ඤසරණා, ධම්මදීපා ධම්මසරණා අනඤ්ඤසරණා, තමතග්මග මමමත, ආනන්ද, භික්ඛ෕ භවිස්සන්ති මය මකචි සික් ාකාමා’’ති කුණ්ඩලියසුත්තං --------------------– ‘භලං පන මගොතමමො කිමානිසංමසො විහරතී’ති? ‘‘විජ්ජාවිමුත්තිඵ඼ානිසංමසො ම ො, කුණ්ඩලිය, තථාගමතො විහරතී”ති. ‘‘කතමම පන, මභො මගොතම, ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා විජ්ජාවිමුත්තිං පරිප෕මරන්තී’’ති? ‘‘සත්ත ම ො, කුණ්ඩලිය, මබොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා බහුලීකතා විජ්ජාවිමුත්තිං පරිප෕මරන්තී’’ති. ‘‘කතමම පන, මභො මගොතම, ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා සත්තමබොජ්ඣඞ්මග පරිප෕මරන්තී’’ති?

35

‘‘චත්තාමරො ම ො, කුණ්ඩලිය, සතිපට්ඨානා භාවිතා බහුලීකතා සත්තමබොජ්ඣඞ් මග පරිප෕මරන්තී’’ති. ‘‘ කතමම පන, මභො මගොතම, ධම්මා භාවිතා, බහුලීකතා චත්තාමරො සතිපට් ඨාමනපරිප෕මරන්තී’’ති? ‘‘තීණි ම ො, කුණ්ඩලිය, සුචරිතානි භාවිතානි බහුලීකතානි චත්තාමරො සතිපට්ඨාමන පරිප෕මරන්තී’’ති. ‘‘කතමම පන, මභො මගොතම, ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා තීණි සුචරිතානි පරිප෕මරන්තී’’ති? ‘‘ඉන්ද්රියසංලමරො ම ො, කුණ්ඩලිය, භාවිමතො බහුලීකමතො තීණි සුචරිතානි පරිප෕මරතී’’ති ‘‘කථං භාවිමතො ච, කුණ්ඩලිය, ඉන්ද්රියසංලමරො කථං බහුලීකමතො තීණි සුචරිතානි පරිප෕මරතීති? ඉධ, කුණ්ඩලිය, භික්ඛු චක්ඛුනා ර෕පං දිස්ලා මනාපං නාභිජ්ඣති නාභිහංසති, න රාගං ජමනති. තස්ස ඨිමතො ච කාමයො මහොති, ඨිතං චිත්තං අජ්ඣත්තං සුසණ් ඨිතං සුවිමුත්තං. චක්ඛුනා ම ො පමනල ර෕පං දිස්ලා අමනාපං න මඞ්කු මහොති අප්පතිට්ඨිතචිත්මතො අදීනමානමසො අබ්යාපන්නමචතමසො. තස්ස ඨිමතො ච කාමයො මහොති ඨිතං චිත්තං අජ්ඣත්තං සුසණ්ඨිතං සුවිමුත්තං.

--------

36

‘‘යමතො ම ො, කුණ්ඩලිය, භික්ඛුමනො චක්ඛුනා ර෕පංදිස්ලා මනාපාමනාමපසු ර෕මපසු ඨිමතො ච කාමයො මහොති, ඨිතං චිත්තං අජ්ඣත්තං සුසණ්ඨිතං සුවිමුත්තං. මසොමතන සද්දං සුත්ලා…මප.… ඝාමනන ගන්ධං ඝායිත් ලා…මප.… ජිව්හාය රසං සායිත්ලා…මප.… කාමයන මඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්ලා…මප.… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය මනාපාමනාමපසු ධම්මමසු ඨිමතො ච කාමයො මහොති, ඨිතං චිත්තං අජ්ඣත්තං සුසණ්ඨිතං සුවිමුත්තං. එලං භාවිමතො ම ො, කුණ්ඩලිය, ඉන්ද්රියසංලමරො එලං බහුලීකමතො තීණි සුචරිතානි පරිප෕මරති. ‘‘කථං භාවිතානි ච, කුණ්ඩලිය, තීණි සුචරිතානි කථං බහුලීකතානි චත්තාමරො සතිපට්ඨාමන පරිප෕මරන්ති? ඉධ, කුණ්ඩලිය, භික්ඛු කායදුච්චරිතං පහාය කායසුචරිතං භාමලති, ලචීදුච්චරිතං පහාය ලචීසුචරිතං භාමලති, මමනොදුච්චරිතං පහාය මමනොසුචරිතං භාමලති. එලං භාවිතානි ම ො, කුණ්ඩලිය, තීණි සුචරිතානි එලං බහුලීකතානි චත්තාමරො සතිපට් ඨාමන පරිප෕මරන්ති. ‘‘කථං භාවිතා ච, කුණ්ඩලිය, චත්තාමරො සතිපට්ඨානා කථං බහුලීකතා සත්ත මබොජ්ඣඞ්මග පරිප෕මරන්ති? ඉධ, කුණ්ඩලිය, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං; මලදනාසු…මප.… ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. එලං භාවිතා ම ො, කුණ්ඩලිය, චත්තාමරො සතිපට්ඨානා එලං බහුලීකතා සත්ත මබොජ්ඣඞ්මග පරිප෕මරන්ති.

37

‘‘කථං භාවිතා ච, කුණ්ඩලිය, සත්ත මබොජ්ඣඞ්ගා කථං බහුලීකතා විජ් ජාවිමුත්තිං පරිප෕මරන්ති? ඉධ, කුණ්ඩලිය, භික්ඛු සතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං භාමලති විමලකනිස්සිතං විරාගනිස් සිතං නිමරොධනිස්සිතං මලොස්සග්ගපරිණාමං…මප.… උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්ගං භාමලති විමලකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිමරොධනිස්සිතං මලොස්සග්ගපරිණාමං. එලං භාවිතා ම ො, කුණ්ඩලිය, සත්ත මබොජ්ඣඞ්ගා එලං බහුලීකතා විජ්ජාවිමුත්තිං පරිප෕මරන්තී’’ති. භික්ඛුනුපස්සයසුත්තං ‘‘එලමමතං, ආනන්ද, එලමමතං, ආනන්ද! මයො හි මකොචි, ආනන්ද, භික්ඛු ලා භික්ඛුනී ලා චත෕සු සතිපට්ඨාමනසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්මතො විහරති, තස්මසතං පාටිකඞ් ං – ‘උළාරං පුබ්මබනාපරං විමසසං සඤ්ජානිස්සති’’’ [සඤ් ජානිස්සතීති (බහ෕සු)]. ‘‘කතමමසු චත෕සු? ඉධානන්ද, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම් පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. තස්ස කාමය කායානුපස්සිමනො විහරමතො කායාරම්මමණො ලා උප්පජ්ජති කායස්මං පරිළාමහො, මචතමසො ලා ලීනත්තං, බහිද්ධා ලා චිත්තං වික්ඛිපති. මතනානන්ද [මතනහානන් ද (සී.)], භික්ඛුනා කිස්මඤ්චිමදල පසාදනීමය නිමත්මත චිත්තං පණිදහිතබ්බං. තස්ස කිස්මඤ්චිමදල පසාදනීමය නිමත්මත චිත්තං පණිදහමතො පාමමොජ්ජං ජායති. පමුදිතස්ස පීති ජායති. පීතිමනස්ස කාමයො පස්සම්භති. පස්සද්ධකාමයො සු ං මලදයති [මලදියති (සී.)]. සුඛිමනො චිත්තං සමාධියති. මසො ඉති පටිසඤ්චික් ති – ‘යස්ස ඛ්ලාහං අත්ථාය චිත්තං පණිදහිං, මසො මම අත්මථො අභිනිප්ඵන් මනො. හන්ද, දානි පටිසංහරාමී’ති. මසො පටිසංහරති මචල න ච විතක්මකති න ච විචාමරති. ‘අවිතක්මකොම්හි අවිචාමරො, අජ්ඣත්තං සතිමා සු මස්මී’ති පජානාති’’. ……………එලංම ො, ආනන්ද, පණිධායභාලනාමහොති. ‘‘කථඤ්චානන්ද, අප්පණිධාය භාලනා මහොති? බහිද්ධා, ආනන්ද, භික්ඛු චිත්තං අප්පණිධාය ‘අප්පණිහිතං මම බහිද්ධා චිත්ත’න්ති පජානාති. අථපච්ඡාපුමර ‘අසංඛිත්තං විමුත්තං අප්පණිහිත’න්ති පජානාති. අථ ච පන ‘කාමය කායානුපස්සී විහරාම ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා සු මස්මී’ති පජානාති.

38

බහිද්ධා, ආනන්ද, භික්ඛු චිත්තං අප්පණිධාය ‘අප්පණිහිතං මම බහිද්ධා චිත්ත’න්ති පජානාති. අථ පච්ඡාපුමර ‘අසංඛිත්තං විමුත්තං අප්පණිහිත’න්ති පජානාති. අථ ච පන ‘මලදනාසුමලදනානුපස්සී විහරාම………………… එලංම ො, ආනන්ද, අප්පණිධාය‍‍භාලනා‍‍මහොති. බාහියසුත්තං ‘‘සාධු මම, භන්මත, භගලා සංඛිත්මතන ධම්මං මදමසතු, යමහං භගලමතො ධම් මං සුත්ලා එමකො ව෕පකට්මඨො අප්පමත්මතො ආතාපී පහිතත්මතො විහමරය්ය’’න්ති. ‘‘තස්මාතිහ ත්ලං, බාහිය, ආදිමමල විමසොමධහි කුසම඼සු ධම්මමසු. මකො චාදි කුස඼ානං ධම්මානං? සී඼ඤ්ච සුවිසුද්ධං, දිට්ඨි ච උජුකා. යමතො ච ම ො මත, බාහිය, සී඼ඤ්ච සුවිසුද්ධං භවිස්සති, දිට්ඨි ච උජුකා, තමතො ත්ලං, බාහිය, සී඼ං නිස්සාය සීම඼ පතිට්ඨාය චත්තාමරො සතිපට්ඨාමන භාමලය්යාසි’’ එලං භාමලස්සසි, තමතො තුය්හං, බාහිය, යා රත්ති ලා දිලමසො ලා ආගමස්සති, වුද්ධිමයල පාටිකඞ් ා කුසම඼සු ධම්මමසු, මනොපරිහානී’’ති චිරට්ඨිතිසුත්තං ඉමමසං ම ො, ආවුමසො, චතුන්නං සතිපට්ඨානානං අභාවිතත්තා අබහුලීකතත්තා තථාගමත පරිනිබ්බුමත සද්ධම්මමො න චිරට්ඨිතිමකො මහොති. ඉමමසඤ්ච ම ො, ආවුමසො, චතුන්නං සතිපට්ඨානානං භාවිතත්තා බහුලීකතත්තා තථාගමත පරිනිබ්බුමත සද්ධම්මමො චිරට්ඨිතිමකොමහොතී’’ති පමදසසුත්තං ඉමමසං ම ො, ආවුමසො, චතුන්නං සතිපට්ඨානානංපමදසං භාවිතත්තා මසම ො මහොතී’’ති. සමත්තසුත්තං ඉමමසං ම ො, ආවුමසො, චතුන්නං සතිපට්ඨානානං සමත්තං භාවිතත්තා අමසම ොමහොතී’’ති.

39

ම඼ොකසුත්තං ඉමමසං ඛ්ලාහං, ආවුමසො, චතුන්නං සතිපට්ඨානානං භාවිතත්තා බහුලීකතත්තා මහාභිඤ්ඤතං පත්මතො. ඉමමසඤ්ච පනාහං, ආවුමසො, චතුන්නං සතිපට්ඨානානං භාවිතත්තා බහුලීකතත්තා සහස්සං ම඼ොකං අභිජානාමී’’ති අනනුස්සුතසුත්තං සා ම ො පනායං කාමය කායානුපස්සනා භාමලතබ්බා’ති මම, භික් මලමප.… භාවිතා’තිමම, භික් මල, පුබ්මබ අනනුස්සුමතසු ධම්මමසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආම඼ොමකො උදපාදි’’. විරාගසුත්තං චත්තාමරොමම, භික් මල, සතිපට්ඨානා භාවිතා බහුලීකතා එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිමරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්මබොධාය නිබ්බානාය සංලත්තන්ති භාවිතසුත්තං ‘‘චත්තාමරොමම, භික් මල, සතිපට්ඨානා භාවිතා බහුලීකතා අපාරා පාරං ගමනාය සංලත්තන්ති. ඡන්දසුත්තං තස්ස කාමය කායානුපස්සිමනො විහරමතො මයො කායස්මං ඡන්මදො මසො පහීයති. ඡන්දස්ස පහානා අමතං සච්ඡිකතං මහොති. බාළ්හගි඼ානසුත්තං ඉමමසු ම ො මම, ආවුමසො, චත෕සු සතිපට්ඨාමනසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තස්ස විහරමතො උප්පන්නා සාරීරිකා දුක් ා මලදනා චිත්තං න පරියාදාය තිට්ඨන්තී’’ති. කිම඼සුත්තං ‘‘මසය්යථාපි, ආනන්ද, චතුමහාපමථ [චාතුම්මහාපමථ (සී. ස්යා. කං.)] මහාපංසුපුඤ්මජො. පුරත්ථිමාය මචපි දිසායං ආගච්මඡය්ය සකටං ලා රමථො ලා, උපහනමතල තං පංසුපුඤ්ජං; පච්ඡිමාය මචපි දිසාය ආගච්මඡය්ය…මප.… උත්

40

තරාය මචපි දිසාය…මප.… දක්ඛිණාය මචපි දිසාය ආගච්මඡය්ය සකටං ලා රමථොලා, උපහනමතල තං පංසුපුඤ්ජං. එලමමල ම ො, ආනන්ද, භික්ඛු කාමයකායානුපස්සී විහරන්මතොපි උපහනමතල පාපමක අකුසම඼ ධම්මම; මලදනාසු…මප.… චිත්මත…මප.… ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරන්මතොපි උපහනමතල පාපමක අකුසම඼ ධම්මම’’ති. දුතියභික්ඛුසුත්තං ‘‘කතමමො ච, භික් මල, එකධම්මමො භාවිමතො බහුලීකමතො චත්තාමරො ධම්මම පරිප෕මරති, චත්තාමරො ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා සත්ත ධම්මම පරිප෕මරන්ති, සත්ත ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා ද්මල ධම්මම පරිප෕මරන්ති? ආනාපානස් සතිසමාධි, භික් මල, එකධම්මමො භාවිමතො බහුලීකමතො චත්තාමරො සතිපට් ඨාමන පරිප෕මරති, චත්තාමරො සතිපට්ඨානා භාවිතා බහුලීකතා සත්ත මබොජ්ඣඞ්මග පරිප෕මරන්ති, සත්ත මබොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා බහුලීකතා විජ්ජාවිමුත්තිං පරිප෕මරන්තීති. කථං භාවිමතො ච, භික් මල, ආනාපානස්සතිසමාධි කථං බහුලීකමතො චත්තාමරො සතිපට්ඨාමන පරිප෕මරති? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු අරඤ්ඤගමතො ලා රුක් ම෕඼ගමතො ලා සුඤ්ඤාගාරගමතො ලා නිසීදති පල්඼ඞ්කං ආභුජිත්ලා උජුං කායං පණිධාය පරිමු ං සතිං උපට්ඨමපත්ලා. මසො සමතොල අස්සසති, සමතොල පස්සසති…මප.… ‘පටිනිස්සග් ගානුපස්සී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති, ‘පටිනිස්සග්ගානුපස්සී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති’’. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛු දීඝං ලා අස්සසන්මතො ‘දීඝං අස්සසාමී’ති පජානාති, දීඝං ලා පස්සසන්මතො ‘දීඝං පස්සසාමී’ති පජානාති, රස්සං ලා අස් සසන්මතො ‘රස්සං අස්සසාමී’ති පජානාති…මප.… සබ්බකායප් පටිසංමලදී…මප.… ‘පස්සම්භයං කායසඞ් ාරං අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති, ‘පස්

41

සම්භයං කායසඞ් ාරං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති – කාමය කායානුපස්සී, භික් මල, භික්ඛු තස්මං සමමය විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. තං කිස්ස මහතු? කායඤ්ඤතරාහං, භික් මල, එතං ලදාම, යදිදං – අස්සාසපස්සාසං. තස්මාතිහ, භික් මල, කාමය කායානුපස්සී භික්ඛු තස්මං සමමය විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. ‘‘යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛු පීතිප්පටිසංමලදී…මප.… සු ප්පටිසංමලදී…මප.… චිත්තසඞ් ාරප්පටිසංමලදී…මප.… ‘පස්සම්භයං චිත්තසඞ් ාරං අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති, ‘පස්සම්භයං චිත්තසඞ් ාරං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති – මලදනාසු මලදනානුපස්සී , භික් මල, භික්ඛු තස්මං සමමය විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ් ඣාමදොමනස්සං. තං කිස්ස මහතු? මලදනාඤ්ඤතරාහං, භික් මල, එතං ලදාම, යදිදං – අස්සාසපස්සාසානං සාධුකං මනසිකාරං. තස්මාතිහ, භික් මල, මලදනාසු මලදනානුපස්සී භික්ඛු තස්මං සමමය විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛු චිත්තප්පටිසංමලදී…මප.… අභිප්පමමොදයං චිත්තං…මප.… ‘සමාදහං චිත්තං අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති, ‘සමාදහං චිත්තං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘විමමොචයං චිත්තං අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති, ‘විමමොචයං චිත්තං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති – චිත්මත චිත්තානුපස්සී, භික් මල, භික්ඛු තස්මං සමමය විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. තං කිස්ස මහතු? නාහං, භික් මල, මුට්ඨස්සතිස්ස අසම්පජානස්ස ආනාපානස්සතිසමාධිභාලනං ලදාම. තස්මාතිහ, භික් මල, චිත්මත චිත්තානුපස්සී භික්ඛු තස්මං සමමය විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛු අනිච්චානුපස්සී…මප.… විරාගානුපස් සී…මප.… නිමරොධානුපස්සී…මප.… ‘පටිනිස්සග්ගානුපස්සී අස්සසිස්සාමී’ති

42

සික් ති, ‘පටිනිස්සග්ගානුපස්සී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති – ධම්මමසු ධම් මානුපස්සී, භික් මල, භික්ඛු තස්මං සමමය විහරති ආතාපී සම්පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. මසො යං තං මහොති අභිජ්ඣාමදොමනස් සානං පහානං තං පඤ්ඤාය දිස්ලා සාධුකං අජ්ඣුමපක්ඛිතා මහොති. තස්මාතිහ, භික් මල, ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී භික්ඛු තස්මං සමමය විහරති ආතාපී සම් පජාමනො සතිමා, විමනය්ය ම඼ොමක අභිජ්ඣාමදොමනස්සං. එලං භාවිමතො ම ො, භික් මල, ආනාපානස්සතිසමාධි එලං බහුලීකමතො චත්තාමරො සතිපට්ඨාමන පරිප෕මරති. කථං භාවිතා ච, භික් මල, චත්තාමරො සතිපට්ඨානා කථං බහුලීකතා සත්ත මබොජ් ඣඞ්මග පරිප෕මරන්ති? යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛු කාමය කායානුපස්සී විහරති – උපට්ඨිතාස්ස තස්මං සමමය භික්ඛුමනො සති මහොති අසම්මුට්ඨා. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛුමනො උපට්ඨිතා සති මහොති අසම්මුට්ඨා – සතිසම්මබොජ් ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො ආරද්මධො මහොති, සතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං තස් මං සමමය භික්ඛු භාමලති, සතිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො භාලනාපාරිප෕රිං ගච්ඡති. මසො තථා සමතො විහරන්මතො තං ධම්මං පඤ්ඤාය පවිචිනති පවිචරති පරිවීමංසමාපජ්ජති. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛු තථා සමතො විහරන්මතො තං ධම්මං පඤ්ඤාය පවිචිනති පවිචරති පරිවීමංසමාපජ්ජති – ධම්මවිචයසම්මබොජ් ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො ආරද්මධො මහොති, ධම්මවිචයසම්මබොජ්ඣඞ් ගං තස්මං සමමය භික්ඛු භාමලති, ධම්මවිචයසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො භාලනාපාරිප෕රිං ගච්ඡති. තස්ස තං ධම්මං පඤ්ඤාය පවිචිනමතො පවිචරමතො පරිවීමංසමාපජ්ජමතො ආරද්ධං මහොති වීරියං අසල්ලීනං. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛුමනො තං ධම්මං පඤ්ඤාය පවිචිනමතො පවිචරමතො පරිවීමංසමාපජ්ජමතො ආරද්ධං මහොති වීරියං අසල්ලීනං – වීරියසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො ආරද්මධො මහොති, වීරියසම්මබොජ්ඣඞ්ගං තස්මං සමමය භික්ඛු භාමලති, වීරියසම්මබොජ්ඣඞ් මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො භාලනාපාරිප෕රිං ගච්ඡති.

43

ආරද්ධවීරියස්ස උප්පජ්ජති පීති නිරාමසා. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛුමනො ආරද්ධවීරියස්ස උප්පජ්ජති පීති නිරාමසා – පීතිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො ආරද්මධො මහොති, පීතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං තස්මං සමමය භික්ඛු භාමලති, පීතිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො භාලනාපාරිප෕රිං ගච් ඡති. පීතිමනස්ස කාමයොපි පස්සම්භති, චිත්තම්පි පස්සම්භති. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛුමනො පීතිමනස්ස කාමයොපි පස්සම්භති, චිත්තම්පි පස්සම්භති – පස්සද්ධිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො ආරද්මධො මහොති, පස්සද්ධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං තස්මං සමමය භික්ඛු භාමලති, පස්සද්ධිසම්මබොජ්ඣඞ් මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො භාලනාපාරිප෕රිං ගච්ඡති. පස්සද්ධකායස්ස සුඛිමනො චිත්තං සමාධියති. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛුමනො පස්සද්ධකායස්ස සුඛිමනො චිත්තං සමාධියති – සමාධිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො ආරද්මධො මහොති, සමාධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං තස්මං සමමය භික්ඛු භාමලති, සමාධිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො භාලනාපාරිප෕රිං ගච්ඡති. මසො තථාසමාහිතං චිත්තං සාධුකං අජ්ඣුමපක්ඛිතා මහොති. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛු තථාසමාහිතං චිත්තං සාධුකං අජ්ඣුමපක්ඛිතා මහොති – උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො ආරද්මධො මහොති, උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්ගං තස්මං සමමය භික්ඛු භාමලති, උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො භාලනාපාරිප෕රිං ගච්ඡති. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛු මලදනාසු…මප.… චිත්මත…මප.… ධම්මමසු ධම්මානුපස්සී විහරති – උපට්ඨිතාස්ස තස්මං සමමය භික්ඛුමනො සති මහොති අසම්මුට්ඨා. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛුමනො උපට්ඨිතා සති මහොති අසම්මුට්ඨා – සතිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො ආරද්මධො මහොති, සතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං තස්මං සමමය භික්ඛු භාමලති – සතිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො භාලනාපාරිප෕රිං ගච්ඡති…මප.…. මසො තථාසමාහිතං චිත්තං සාධුකං අජ්ඣුමපක්ඛිතා මහොති. යස්මං සමමය, භික් මල, භික්ඛු තථාසමාහිතං චිත්තං සාධුකං අජ්ඣුමපක්ඛිතා මහොති – උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො ආරද්මධො මහොති, උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්ගං තස්මං සමමය භික්ඛු භාමලති,

44

උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්මගො තස්මං සමමය භික්ඛුමනො භාලනාපාරිප෕රිං ගච්ඡති. එලං භාවිතා ම ො, භික් මල, චත්තාමරො සතිපට්ඨානා එලං බහුලීකතා සත්ත මබොජ්ඣඞ්මග පරිප෕මරන්ති. කථං භාවිතා ච, භික් මල, සත්ත මබොජ්ඣඞ්ගා කථං බහුලීකතා විජ්ජාවිමුත්තිං පරිප෕මරන්ති? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු සතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං භාමලති විමලකනිස් සිතං විරාගනිස්සිතං නිමරොධනිස්සිතං මලොස්සග්ගපරිණාමං; ධම්මවිචයසම්මබොජ් ඣඞ්ගං භාමලති විමලකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිමරොධනිස්සිතං මලොස්සග් ගපරිණාමං…මප.… උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්ගං භාමලති විමලකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිමරොධනිස්සිතං මලොස්සග්ගපරිණාමං. එලං භාවිතා ම ො, භික් මල, සත්ත මබොජ්ඣඞ්ගා එලං බහුලීකතා විජ්ජාවිමුත්තිං පරිප෕මරන්තී’’ති.

45

2. කායගතාසතිසුත්තං මජ්ඣිමනිකාමය, උපරිපණ්ණාසපාළි 1. එලං මම සුතං – එකං සමයං භගලා සාලත්ථියං විහරති මජතලමන අනාථ පිණ්ඩිකස්ස ආරාමම.අථ ම ො සම්බහු඼ානං භික්ඛ෕නං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං උපට්ඨානසා඼ායං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘අච්ඡරියං, ආවුමසො, අබ්භුතං, ආවුමසො! යාලඤ්චිදං මතන භගලතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්මධන කායගතාසති [කායගතාසති (ස්යා. කං. පී.)] භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵ඼ා වුත්තා මහානිසංසා”ති. අයඤ්ච හිදං මතසං භික්ඛ෕නං අන්තරාකථා විප්පකතා මහොති, අථ ම ො භගලා සායන්හසමයං පටිසල්඼ානා වුට්ඨිමතො මයන උපට්ඨානසා඼ා මතනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමත්ලා පඤ්ඤත්මත ආසමන නිසීදි. නිසජ්ජ ම ො භගලා භික්ඛ෕ ආමන්මතසි – ‘‘කාය නුත්ථ, භික් මල, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා, කා ච පන මලො අන්තරාකථා විප්පකතා”ති? ‘‘ඉධ, භන්මත, අම්හාකං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං උපට්ඨානසා඼ායං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘අච්ඡරියං, ආවුමසො, අබ්භුතං, ආවුමසො! යාලඤ්චිදං මතන භගලතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මා සම්බුද්මධන කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵ඼ා වුත්තා මහානිසංසා’ති. අයං ම ො මනො, භන්මත, අන්තරාකථා විප්පකතා, අථ භගලා අනුප්පත්මතො’’ති. 2. ‘‘කථං භාවිතාච, භික් මල, කායගතාසති කථං බහුලීකතා මහප්ඵ඼ා මහොති මහානිසංසා?

46

ඉධ, භික් මල, භික්ඛු අරඤ්ඤගමතො ලා රුක් ම෕඼ගමතො ලා සුඤ්ඤාගාරගමතො ලා නිසීදති පල්඼ඞ්කං ආභුජිත්ලා උජුං කායං පණිධාය පරිමු ං සතිං උපට්ඨමපත්ලා. මසො සමතොල අස්සසති සමතොල පස්සසති; දීඝං ලා අස්සසන්මතො ‘දීඝං අස්සසාමී’ති පජානාති, දීඝං ලා පස්සසන්මතො ‘දීඝං පස්සසාමී’ති පජානාති; රස්සං ලා අස්සසන්මතො ‘රස්සං අස්සසාමී’ති පජානාති, රස්සං ලා පස්සසන්මතො ‘රස්සං පස්සසාමී’ති පජානාති; ‘සබ්බකායපටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති, ‘සබ්බකායපටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’තිසික් ති; ‘පස්සම්භයං කායසඞ් ාරංඅස්සසිස්සාමී’තිසික් ති, ‘පස්සම්භයං කායසඞ් ාරං පස්සසිස්සාමී’තිසික් ති. තස්ස එලං අප්පමත්තස්ස ආතාපිමනො පහිතත්තස්ස විහරමතො මය මගහසිතා [මගහස්සිතා (ටීකා)] සරසඞ්කප්පා මත පහීයන්ති. මතසං පහානා අජ්ඣත්තමමල චිත්තං සන්තිට්ඨති සන්නිසීදති එමකොදිමහොති [එමකොදී මහොති (සී.), එමකොදි මභොති (ස්යා. කං.)] සමාධි යති. එලං, භික් මල, භික්ඛුකායගතාසතිං [කායගතංසතිං (ස්යා. කං. පී.)] භාමලති. පුනචපරං, භික් මල, භික්ඛුගච්ඡන්මතොලා ‘ගච්ඡාමී’තිපජානාති, ඨිමතොලා ‘ඨිමතොම්හී’තිපජානාති, නිසින්මනොලා ‘නිසින්මනොම්හී’තිපජානාති, සයාමනොලා ‘සයාමනොම්හී’තිපජානාති. යථා යථා ලා පනස්ස කාමයො පණිහිමතො මහොති, තථා තථා නං පජානාති. තස්ස එලං අප්පමත්තස්ස ආතාපිමනො පහිතත්තස්ස විහරමතො මයමගහසිතා සරසඞ්කප්පා මතපහීයන්ති.

47

මතසං පහානා අජ්ඣත්තමමල චිත්තං සන්තිට්ඨති සන්නිසීදති එමකොදි මහොති සමාධියති. එලම්පි, භික් මල, භික්ඛුකායගතාසතිංභාමලති.

පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු අභික්කන්මත පටික්කන්මත සම්පජානකාරී මහොති, ආම඼ොකිමත විම඼ොකිමත සම්පජානකාරී මහොති, සමඤ්ජිමත පසාරිමත සම්පජානකාරී මහොති, සඞ්ඝාටිපත්තචීලරධාරමණ සම්පජානකාරී මහොති, අසිමත පීමත ායිමත සායිමත සම්පජානකාරී මහොති, උච්චාරපස්සාලකම්මම සම්පජානකාරී මහොති, ගමත ඨිමත නිසින්මන සුත්මත ජාගරිමත භාසිමත තුණ්හීභාමල සම්පජානකාරී මහොති. තස්ස එලං අප්පමත්තස්ස ආතාපිමනො පහිතත්තස්ස විහරමතො මය මගහසිතා සරසඞ්කප්පා මත පහීයන්ති. මතසං පහානා අජ්ඣත්තමමල චිත්තං සන්තිට්ඨති සන්නිසීදති එමකොදි මහොති සමාධියති. එලම්පි, භික් මල, භික්ඛු කායගතාසතිං භාමලති. පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු ඉමමමල කායං උද්ධං පාද ත඼ා අමධො මකසමත්ථකා තචපරියන්තං ප෕රං නානප්පකාරස්ස අසුචිමනො පච්චමලක් ති – ‘අත්ථි ඉමස්මං කාමය මකසා ම඼ොමා න ා දන්තා තමචො මංසං න්හාරු [නහාරු (සී. ස්යා. කං. පී.)] අට්ඨි

48

අට්ඨිමඤ්ජං ලක්කං හදයං යකනං කිම඼ොමකං පිහකං පප්ඵාසං අන්තං අන්තගුණං උදරියං කරීසංපි ත්තං මසම්හං පුබ්මබො ම඼ොහිතං මසමදො මමමදො අස්සු ලසා ම මළො සිඞ්ඝාණිකා ඼සිකා මුත්ත’න්ති. මසය්යථාපි, භික් මල, උභමතොමු ා පුමතොළි [ම෕මතොළී (සී. ස්යා. කං. පී.)] ප෕රා නානා විහිතස්සධඤ්ඤස්ස , මසය්යථිදං – සාලීනං වීහීනං මුග්ගානං මාසානං ති඼ානං තණ්ඩු඼ානං, තමමනං චක්ඛුමා පුරිමසො මුඤ්චිත්ලා පච්චමලක්ම ය්ය – ‘ඉමම සාලී ඉමම වීහී ඉමම මුග්ගා ඉමම මාසා ඉමම ති඼ා ඉමම තණ්ඩු඼ා’ති; එලමමල ම ො, භික් මල, භික්ඛු ඉම මමල කායං උද්ධං පාදත඼ා අමධො මකසමත්ථකා තචපරියන්තං ප෕රං නානප්පකාරස්ස අසුචිමනො පච්චමලක් ති –

49

‘අත්ථි ඉමස්මං කාමය මකසා ම඼ොමා න ා දන්තා තමචො මංසංන්හාරු අට්ඨි අට්ඨිමඤ්ජං ලක්කංහදයං යකනං කිම඼ොමකං පිහකං පප්ඵාසං අන්තං අන්තගුණං උදරියං කරීසං පිත්තං මසම්හං පුබ්මබො ම඼ොහිතං මසමදො මමමදො අස්සු ලසා ම මළොසිඞ්ඝාණිකා඼සිකාමුත්ත’න්ති. තස්ස එලං අප්පමත්තස්ස ආතාපිමනො පහිතත්තස්ස විහරමතො මයමගහසිතා සරසඞ්කප්පා මත පහීයන්ති. මතසං පහානා අජ්ඣත්තමමල චිත්තංසන්තිට්ඨති සන්නිසීදති එමකොදි මහොති සමාධියති. එලම්පි, භික් මල, භික්ඛුකායගතා සතිං භාමලති. පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු ඉමමම ල කායං යථාඨිතං යථාපණිහිතං ධාතුමසො පච්චමලක් ති – ‘අත්ථිඉමස්මංකාමයපථවීධාතුආමපොධාතුමතමජොධාතුලාමයොධාත෕ ’ති. මසය්යථාපි, භික් මල, දක්ම ො මගොඝාතමකො ලා මගොඝාතකන්මතලාසී ලා ගා විං ලධිත්ලා චතුමහාපමථ [චාතුම්මහාපමථ (සී. ස්යා. කං. පී.)] බි඼මසො විභජිත්ලා [පටිවිභජිත්ලා (සී. ස්යා. කං. පී.)] නිසින්මනො අස්ස; එලමමල ම ො, භික් මල, භික්ඛු ඉමමමල කායං යථාඨිතං යථාපණිහිතං ධාතුමසො පච්චමලක් ති – ‘අත්ථි ඉමස්මං කාමය පථවීධාතු ආමපොධාතු මතමජො ධාතු ලාමයො ධාත෕’ති. තස්ස එලං අප්පමත්තස්ස ආතාපිමනො පහිතත්තස්ස විහරමතො මයමගහ සිතා සරසඞ්කප්පා මතපහීයන්ති. මතසං පහානා අජ්ඣත්තමමල චිත්තං සන්තිට්ඨති සන්නිසීදති එමකොදි මහොති සමාධියති. එලම්පි, භික් මල, භික්ඛු කායගතාසතිං භාමලති. පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු මසය්යථාපි පස්මසය්ය සරීරං සිලථිකාය [සීලථිකාය (සී. ස්යා. කං. පී.)] ඡඩ්ඩිතං එකාහමතං ලා ද්වීහමතං ලා තීහමතං ලා උද්ධුමාතකං විනී඼කං විපුබ්බකජාතං. මසො ඉමමමල කායං උපසංහරති – ‘අයම්පි ම ො කාමයො එලංධම්මමො එලංභාවී එලංඅනතීමතො’ති [එතං අනතීමතොති (සී.)]. තස්ස එලං අප්පමත්තස්ස ආතාපිමනො පහිතත්තස්ස විහරමතො මය මගහසිතා සරසඞ්කප්පා මත පහීයන්ති. මතසං පහානා අජ්ඣත්තමමල චිත්තං සන්තිට්ඨති සන්නිසීදති එමකොදි මහොති සමාධියති. එලම්පි, භික් මල, භික්ඛු කායගතාසතිං භාමලති.

50

පුනචපරං, භික් මල, භික්ඛුමසය්යථාපි පස්මසය්ය සරීරං සිලථිකාය ඡඩ්ඩිතං කාමකහි ලා ජ්ජමානං කු඼ම඼හි ලා ජ්ජමානං ගිජ්මඣහි ලා ජ්ජමානං කඞ්මකහි ලා ජ්ජමානං සුනම හි ලා ජ්ජමානං බ්යග්මඝහි ලා ජ්ජමානං දීපීහි ලා ජ්ජමානං සිඞ්ගාම඼හි ලා [ගිජ්මඣහි ලා ජ්ජමානං සුලාමනහි ලා ජ්ජමානං සිගාම඼හි ලා (සී. ස්යා. කං. පී.)] ජ්ජමානං විවිමධහි ලා පාණකජාමතහි ජ්ජමානං. මසො ඉමමමල කායං උපසංහරති – ‘අයම්පි ම ො කාමයො එලංධම්මමො එලංභාවී එලංඅනතීමතො’ති. තස්සඑලංඅප්පමත්තස්ස …මප.… එලම්පි, භික් මල, භික්ඛුකායගතාසතිංභාමලති. පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු මසය්යථාපි පස්මසය්ය සරීරං සිලථිකාය ඡඩ්ඩිතං අට්ඨිකසඞ් ලිකං සමංසම඼ොහිතං න්හාරුසම්බන්ධං…මප.… අට්ඨිකසඞ් ලිකං නිම්මංසම඼ොහිතමක්ඛිතං න්හාරුසම්බන්ධං…මප.… අට්ඨිකසඞ් ලිකං අපගතමංසම඼ොහිතං න්හාරුසම්බන්ධං…මප.… අට්ඨිකානි අපගතසම්බන්ධානි [අපගතනහාර෕සම්බන්ධානි (ස්යා. කං.)] දිසාවිදිසාවික්ඛිත්තානි [දිසාවිදිසාසුවික්ඛිතානි (සී. පී.)] අඤ්මඤනහත්ථට්ඨිකං අඤ්මඤන පාදට්ඨිකං අඤ්මඤනමගොප්ඵකට්ඨිකං [අඤ්මඤන මගොප්ඵකට්ඨිකන්ති ඉදංසී. ස්යා. කං. පී. මපොත්ථමකසුනත්ථි] අඤ්මඤන ජඞ්ඝට්ඨිකං අඤ්මඤනඌරුට්ඨිකංඅඤ්මඤනකටිට්ඨිකං [අඤ්මඤන කටට්ඨිකං අඤ්මඤන පිට්ඨිකණ්ඩකං අඤ්මඤන සීසකටාහං (සී. ස්යා. කං. පී.)] අඤ්මඤන ඵාසුකට්ඨිකං අඤ්මඤන පිට්ඨිට්ඨිකං අඤ්මඤන න්ධට්ඨිකං අඤ්මඤන ගීලට්ඨිකං අඤ්මඤන හනුකට්ඨිකං අඤ්මඤන දන්තට්ඨිකං අඤ්මඤන සීසකටාහං [අඤ්මඤනකටට්ඨිකං අඤ්මඤන පිට්ඨිකණ්ඩකං

51

අඤ්මඤනසීසකටාහං (සී. ස්යා. කං. පී.)]. මසො ඉමමමල කායංඋපසංහරති – ‘අයම්පි ම ො කාමයො එලංධම්මමො එලංභාවී එලංඅනතීමතො’ති. තස්ස එලං අප්පමත්තස්ස…මප.… එලම්පි, භික් මල, භික්ඛුකායගතාසතිං භාමලති. පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු මසය්යථාපි පස්මසය්ය සරීරං සිලථිකාය ඡඩ්ඩිතං – අට්ඨිකානි මසතානි සඞ් ලණ්ණපටිභාගානි [සඞ් ලණ්ණ෕පනිභානි (සී. ස්යා. කං. පී.)] …මප.… අට්ඨිකානි පුඤ්ජකිතානි මතමරොලස්සිකානි…මප.… අට්ඨිකානි ප෕තීනි චුණ්ණකජාතානි. මසො ඉමමමල කායං උපසංහරති – ‘අයම්පි ම ො කාමයො එලංධම්මමො එලංභාවී එලං අනතීමතො’ති. තස්ස එලං අප්පමත්තස්ස…මප.… එලම්පි, භික් මල, භික්ඛු කායගතාසතිං භාමලති. 155. ‘‘පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු විවිච්මචල කාමමහි…මප.… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.මසො ඉමමමල කායං විමලකමජන පීතිසුම න අභිසන්මදති පරිසන්මදති පරිප෕මරති පරිප්ඵරති, නාස්ස කිඤ්චි සබ්බාලමතො කායස්ස විමලකමජන පීතිසුම න අප්ඵුටං මහොති. මසය්යථාපි, භික් මල, දක්ම ොන්හාපමකො [නහාපමකො (සී. ස්යා. කං. පී.)] ලා න්හාපකන්මතලාසී ලා කංසථාම඼ න්හානීයචුණ්ණානි [නහානීයචුණ්ණානි (සී. ස්යා. කං. පී.)] ආකිරිත්ලා උදමකන පරිප්මඵොසකං පරිප්මඵොසකං සන්මනය්ය, සායංන්හානීයපිණ්ඩි [සාස්සනහානීයපිණ්ඩී (සී. ස්යා. කං. පී.)] ස්මනහානුගතා ස්මනහපමරතාසන්තරබාහිරා ඵුටා ස්මනමහන න ච පග්ඝරිණී; එලමමලම ො, භික් මල, භික්ඛු ඉමමමල කායං විමලකමජන පීතිසුම න අභිසන්මදති පරිසන්මදති පරිප෕මරති පරිප්ඵරති; නාස්ස කිඤ්චි සබ්බාලමතො කායස්ස විමලකමජන පීතිසුම න අප්ඵුටං මහොති. තස්ස එලං අප්පමත්තස්ස…මප.… එලම්පි, භික් මල, භික්ඛු කායගතාසතිං භාමලති. පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු විතක්ක විචාරානං ව෕පසමා…මප.… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. මසො ඉමමමල කායං සමාධිමජන පීතිසුම න අභිසන්මදති පරිසන්මදති පරිප෕මරති පරිප්ඵරති; නාස්ස කිඤ්චි සබ්බාලමතො

52

කායස්ස සමාධිමජන පීතිසුම න අප්ඵුටං මහොති. මසය්යථාපි, භික් මල, උදකරහමදො ගම්භීමරො උබ්භිමදොදමකො [උබ්භිමතොදමකො (ස්යා. කං. ක.)]. තස්ස මනලස්ස පුරත්ථිමාය දිසාය උදකස්ස ආයමු ං න පච්ඡිමාය දිසාය උදකස්ස ආයමු ං න උත්තරාය දිසාය උදකස්ස ආයමු ං න දක්ඛිණාය දිසාය උදකස්ස ආයමු ං; මදමලො චන කාම඼න කා඼ං සම්මා ධාරං අනුප්පමලච්මඡය්ය; අථ ම ො තම්හාල උදකරහදා සීතා ලාරි ධාරා උබ්භිජ්ජිත්ලා තමමල උදකරහදං සීමතන ලාරිනා අභිසන්මදය්ය පරිසන්මදය්ය පරිප෕මරය්ය පරිප්ඵමරය්ය, නාස්ස කිඤ්චිසබ්බාලමතො උදකරහදස්ස සීමතන ලාරිනා අප්ඵුටංඅස්ස; එලමමලම ො, භික් මල, භික්ඛු ඉමමමල කායං සමාධි මජන පීතිසුම න අභිසන්මදති පරිසන්මදති පරිප෕මරති පරිප්ඵරති, නාස්ස කිඤ්චි සබ්බාලමතො කායස්ස සමාධිමජනපීතිසුම නඅප්ඵුටංමහොති. තස්සඑලංඅප්පමත්තස්ස …මප.… එලම්පි, භික් මල, භික්ඛුකායගතාසතිංභාමලති. පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු පීතියා ච විරාගා…මප.… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. මසො ඉමමමල කායං නිප්පීතිමකන සුම න අභිසන්මදති පරිසන්මදති පරිප෕මරති පරිප්ඵරති, නාස්ස කිඤ්චි සබ්බාලමතො කායස්ස නිප්පීතිමකන සුම න අප්ඵුටං මහොති. මසය්යථාපි, භික් මල, උප්පලිනියං ලා පදුමනියං ලා පුණ්ඩරීකිනියංලා අප්මපකච්චානි උප්ප඼ානි ලා පදුමා නි ලා පුණ්ඩරීකානි ලා උදමක ජාතානි උදමක සංලඩ්ඪානි උදකානුග්ගතානි අන්මතොනිමුග්ගමපොසීනි, තානි යාල චග්ගා යාල ච ම෕඼ා සීමතන ලාරිනා අභිසන්නානි පරිසන්නානි [අභිසන්දානිපරිසන්දානි (ක.)] පරිප෕රානිපරිප්ඵුටානි, නාස්ස [නමනසං (?)] කිඤ්චිසබ්බාලතං උප්ප඼ානං ලා පදුමානං ලා පුණ්ඩරීකානං ලා සීමතන ලාරිනා අප්ඵුටංඅස්ස; එලමමල ම ො, භික් මල, භික්ඛු ඉමමමල කායං නිප්පීති මකන සුම න අභිසන්මදති පරිසන්මදති පරිප෕මරති පරිප්ඵරති, නාස්ස කිඤ්චි සබ්බාලමතො කායස්ස නිප්පීතිමකන සුම න අප්ඵුටං මහොති. තස්ස එලං අප්පමත්තස්ස…මප.… එලම්පි, භික් මල, භික්ඛු කායගතාසතිං භාමලති.

53

පුන චපරං, භික් මල, භික්ඛු සු ස්ස ච පහානා…මප.… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. මසො ඉමමමල කායං පරිසුද්මධන මචතසා පරිමයොදාමතන ඵරිත්ලා නිසින්මනො මහොති; නාස්ස කිඤ්චි සබ්බාලමතො කායස්ස පරිසුද්මධන මචතසා පරිමයොදාමතන අප්ඵුටං මහොති. මසය්යථාපි, භික් මල, පුරිමසො ඔදාමතන ලත්මථන සසීසං පාරුපිත්ලා නිසින්මනො අස්ස, නාස්ස කිඤ්චි සබ්බාලමතො කායස්ස ඔදාමතන ලත්මථන අප්ඵුටං අස්ස; එලමමල ම ො, භික් මල, භික්ඛු ඉමමමල කායං පරිසුද්මධන මචතසා පරිමයොදාමතන ඵරිත්ලා නිසින්මනො මහොති, නාස්ස කිඤ්චිසබ්බාලමතො කායස්ස පරිසුද්මධන මචතසා පරිමයොදාමතන අප්ඵුටං මහොති. තස්ස එලං අප්පමත්තස්ස ආතාපිමනො පහිතත්තස්ස විහරමතො මය මගහසිතා සරසඞ්කප්පා මත පහීයන්ති. මතසං පහානා අජ්ඣත්තමමල චිත්තංසන්තිට්ඨති, සන්නිසීදති එමකොදි මහොති සමාධියති. එලම්පි, භික් මල, භික්ඛු කායගතාසතිං භාමලති. 156. ‘‘යස්ස කස්සචි, භික් මල, කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා, අන්මතොගධාලාස්ස [අන්මතොගධා තස්ස (සී.පී.)] කුස඼ා ධම්මා මය මකචි විජ්ජාභාගියා. මසය්යථාපි, භික් මල, යස්ස කස්සචි මහාසමුද්මදො මචතසා ඵුමටො, අන්මතොගධාලාස්ස කුන්නදිමයො යා කාචි සමුද්දඞ්ගමා; එලමමල ම ො, භික් මල, යස්ස කස්සචි කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා, අන්මතොගධාලාස්ස කුස඼ා ධම්මා මය මකචි විජ්ජාභාගියා. යස්ස කස්සචි, භික් මල, කායගතාසති අභාවිතා අබහුලීකතා, ඼භති තස්ස මාමරො ඔතාරං, ඼භති තස්ස මාමරො ආරම්මණං [ආරමණං (?)]. මසය්යථාපි, භික් මල, පුරිමසො ගරුකං සි඼ාගුළං අල්඼මත්තිකාපුඤ්මජපක්ඛිමපය්ය. තංකිංමඤ්ඤථ, භික් මල, අපි නු තං ගරුකංසි඼ාගුළංඅල්඼මත්තිකාපුඤ්මජ ඼මභථඔතාර’’න්ති? ‘‘එලං, භන්මත’’. ‘‘එලමමලම ො, භික් මල, යස්ස කස්සචි කායගතාසති අභාවිතා අබහුලීකතා, ඼භති තස්ස මාමරො ඔතාරං, ඼භති තස්ස මාමරො ආරම්මණං. මසය්යථාපි, භික් මල, සුක් ං කට්ඨං මකොළාපං [මකොළාපං ආරකා උදකා ථම඼ නික්ඛිත්තං (ක.)]; අථ පුරිමසො ආගච්මඡය්ය උත්තරාරණිං ආදාය – ‘අග්ගිං අභිනිබ්බත්මතස්සාම, මතමජො

54

පාතුකරිස්සාමී’ති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික් මල, අපි නු මසො පුරිමසො අමුං සුක් ං කට්ඨං මකොළාපං උත්තරාරණිං ආදාය අභිමන්මථන්මතො [අභිමන්මථන්මතො (ස්යා. කං. පී. ක.)] අග්ගිංඅභිනිබ්බත්මතය්ය, මතමජොපාතුකමරය්යා’’ති? ‘‘එලං, භන්මත’’. ‘‘එලමමල ම ො, භික් මල, යස්ස කස්සචි කායගතාසති අභාවිතා අබහුලීකතා, ඼භති තස්ස මාමරො ඔතාරං, ඼භති තස්ස මාමරො ආරම්මණං. 157. ‘‘යස්ස කස්සචි, භික් මල, කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා, න තස්ස ඼භති මාමරො ඔතාරං, න තස්ස ඼භති මාමරො ආරම්මණං.මසය්යථාපි, භික් මල, පුරිමසො ඼හුකං සුත්තගුළං සබ්බසාරමමය අග්ගළඵ඼මක පක්ඛිමපය්ය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික් මල, අපි නු මසො පුරිමසො තං ඼හුකං සුත්තගුළං සබ්බසාරමමය අග්ගළඵ඼මක ඼මභථ ඔතාර’’න්ති? ‘‘මනො මහතං, භන්මත’’. ‘‘එලමමල ම ො, භික් මල, යස්ස කස්සචි කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා, න තස්ස ඼භති මාමරො ඔතාරං, න තස්ස ඼භති මාමරො ආරම්මණං. මසය්යථාපි, භික් මල, අල්඼ං කට්ඨං සස්මනහං [සස්මනහං ආරකා උදකා ථම඼ නික්ඛිත්තං (ක.)]; අථ පුරිමසො ආගච්මඡය්ය උත්තරාරණිං ආදාය – ‘අග්ගිං අභිනිබ්බත්මතස්සාම, මතමජො පාතුකරිස්සාමී’ති. තං කිං මඤ්ඤථ, භික් මල, අපි නු මසො පුරිමසො අමුං අල්඼ං කට්ඨං සස්මනහං උත්තරාරණිං ආදාය අභිමන්මථන්මතො අග්ගිං අභිනිබ්බත්මතය්ය, මතමජොපාතුකමරය්යා’’ති? ‘‘මනො මහතං, භන්මත’’. ‘‘එලමමල ම ො, භික් මල, යස්ස කස්සචි කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා, න තස්ස ඼භති මාමරො ඔතාරං, න තස්ස ඼භති මාමරො ආරම්මණං. මසය්යථාපි, භික් මල, උදකමණිමකො ප෕මරො උදකස්ස සමතිත්තිමකො කාකමපය්මයො ආධාමර ඨපිමතො; අථ පුරිමසො ආගච්මඡය්ය උදකභාරං ආදාය. තං කිං මඤ්ඤථ, භික් මල, අපි නු මසො පුරිමසො ඼මභථ උදකස්ස නික්ම පන’’න්ති? ‘‘මනොමහතං, භන්මත’’. ‘‘එලමමල ම ො, භික් මල, යස්ස කස්සචි කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා, න තස්ස ඼භති මාමරො ඔතාරං, නතස්ස ඼භති මාමරො ආරම්මණං’’.

55

158. ‘‘යස්ස කස්සචි, භික් මල, කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා, මසො යස්ස යස්ස අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයස්ස ධම්මස්ස චිත්තං අභිනින්නාමමති අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය, ත තත්මර සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සති ආයතමන. මසය්යථාපි, භික් මල, උදකමණිමකො ප෕මරො උදකස්ස . තමමනං , ආගච්මඡය්ය උදක’’න්ති? ‘‘එලං, භන්මත’’. ‘‘එලමමල ම ො, භික් මල, යස්ස කස්සචි කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා මසො, යස්ස යස්ස අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයස්ස ධම්මස්ස චිත්තං අභිනින්නාමමති අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය, තත්ර තත්මරල සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතමන. මසය්යථාපි, භික් මල,සමම භ෕මභාමග චතුරස්සා මපොක් රණී [මපොක් රිණී (සී.)] අස්ස ආළිබන්ධා ප෕රා උදකස්සස මතිත්තිකා කාකමපය්යා. තමමනං බ඼ලා පුරිමසො යමතො යමතො ආළිං මුඤ්මචය්ය ආගච්මඡය්ය උදක’න්ති? ‘‘එලං, භන්මත’’. ‘‘එලමමල ම ො, භික් මල, යස්ස කස්සචි කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා, මසො යස්ස යස්ස අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයස්ස ධම්මස්සචිත්තං අභිනින්නාමමති අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය, තත්ර තත්මරල සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සති ආයතමන. මසය්යථාපි, භික් මල, සුභ෕මයං චතුමහාපමථ ආජඤ්ඤරමථො යුත්මතො අස්ස ඨිමතො ඔධස්තපමතොමදො [ඔභස්තපමතොමදො (ක.), උභන්තරපමටොමදො (ස්යා. කං.) අල + ධංසු + ත = ඔධස්ත-ඉතිපදවිභාමගො]; තමමනං දක්ම ො මයොග්ගාචරිමයො අස්සදම්මසාරථි අභිරුහිත්ලා ලාමමන හත්මථන රස්මමයො ගමහත්ලා දක්ඛිමණන හත්මථන පමතොදං ගමහත්ලා මයනිච්ඡකං යදිච්ඡකං සාමරය්යාපි පච්චාසාමරය්යාපි; එලමමල ම ො, භික් මල, යස්ස කස්සචි කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා, මසො යස්සයස්ස අභිඤ්ඤාසච්ඡිකරණීයස්ස ධම්මස්ස චිත්තං අභිනින්නාමමති අභිඤ්ඤාසච්ඡිකිරියාය, තත්ර තත්මරල සක්ඛිභබ්බතං පාපුණාති සති සතිආයතමන’’. 159. ‘‘කායගතාය, භික් මල, සතියා ආමසවිතාය භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය ලත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය දසානිසංසා

56

පාටිකඞ් ා. අරතිරතිසමහො මහොති, න ච තං අරති සහති, උප්පන්නං අරතිං අභිභුය්ය විහරති. භයමභරලසමහො මහොති, න ච තං භයමභරලං සහති, උප්පන්නං භයමභරලං අභිභුය්ය විහරති. මමො මහොති සීතස්ස උණ්හස්ස ජිඝච්ඡාය පිපාසාය ඩංසමකසලාතාතපසරීසපසම්ඵස්සානං දුරුත්තානං දුරාගතානං ලචනපථානං, උප්පන්නානං සාරීරිකානං මලදනානං දුක් ානං තිබ්බානං රානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිලාසකජාතිමකො මහොති. චතුන්නං ඣානානං ආභිමචතසිකානං දිට්ඨධම්මසු විහාරානං නිකාම඼ාභී මහොති අකිච්ඡ඼ාභී අකසිර඼ාභී. මසො අමනකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චානුමභොති. එමකොපි හුත්ලා බහුධා මහොති, බහුධාපි හුත්ලා එමකො මහොති, ආවිභාලං…මප.… යාල බ්රහ්මම඼ොකාපි කාමයන ලසං ලත්මතති. දිබ්බාය මසොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය උමභො සද්මද සුණාති දිබ්මබ ච මානුමස ච, මය ද෕මර සන්තිමක ච…මප.…. පරසත්තානං පරපුග්ග඼ානං මචතසා මචමතො පරිච්ච පජානාති. සරාගං ලා චිත්තං ‘සරාගං චිත්ත’න්ති පජානාති, වීතරාගං ලා චිත්තං…මප.… සමදොසං ලා චිත්තං…වීතමදොසං ලා චිත්තං…සමමොහං ලා චිත්තං… වීතමමොහං ලා චිත්තං… සංඛිත්තං ලා චිත්තං… වික්ඛිත්තං ලා චිත්තං… මහග්ගතං ලා චිත්තං… අමහග්ගතං ලා චිත්තං… සඋත්තරං ලා චිත්තං…අනුත්තරං ලා චිත්තං… සමාහිතං ලා චිත්තං…අසමාහිතං ලා චිත්තං…විමුත්තං ලා චිත්තං…අවිමුත්තං ලා චිත්තං ‘අවිමුත්තංචිත්ත’න්ති පජානාති. මසො අමනකවිහිතං පුබ්මබනිලාසං අනුස්සරති, මසය්යථිදං – එකම්පි ජාතිං

57

ද්මලපි ජාතිමයො…මප.… ඉති සාකාරං සඋද්මදසං අමනකවිහිතං පුබ්මබනිලාසං අනුස්සරති.

දිබ්මබන චක්ඛුනා විසුද්මධන අතික්කන්තමානුසමකන සත්මත පස්සති චලමාමන උපපජ්ජමාමන හීමන පණීමත සුලණ්මණ දුබ්බණ්මණ, සුගමත දුග්ගමත යථාකම්ම෕පමග සත්මතපජානාති. ආසලානං යා අනාසලං මචමතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්මඨල ධම්මම සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්ලා උපසම්පජ්ජ විහරති. කායගතාය, භික් මල, සතියා ආමසවිතාය භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය ලත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය ඉමම දසානිසංසා පාටිකඞ් ා ’’ති. ඉදමමලොච භගලා. අත්තමනා මත භික්ඛ෕ භගලමතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති. අඞ්ගුත්තරනිකාමයො, එකකනිපාතපාළි 19. කායගතාසතිලග්බගො 563. ‘‘යස්ස කස්සචි, භික් මල, මහාසමුද්මදො මචතසා ඵුමටො අන්මතොගධා තස්ස කුන්නදිමයො යා කාචි සමුද්දඞ්ගමා; එලමමලං, භික් මල, යස්ස කස්සචි කායගතා සති භාවිතා බහුලීකතා අන්මතොගධා තස්ස කුස඼ා ධම්මාමය මකචි විජ්ජාභාගියා ’’ති. 564-570. ‘‘එකධම්මමො, භික් මල, භාවිමතො බහුලීකමතො මහමතො සංමලගා ය සංලත්තති…මහමතො අත්ථාය සංලත්තති…මහමතො මයොගක්ම මාය සංලත්තති…සතිසම්පජඤ්ඤාය සංලත්තති… ඤාණදස්සනප්පටි඼ාභාය සංලත්තති…දිට්ඨධම්මසු විහාරාය සංලත්තති… විජ්ජාවිමුත්තිඵ඼සච්ඡිකිරියාය සංලත්තති. කතමමො එකධම්මමො? කායගතාසති. අයංම ො, භික් මල, එකධම්මමො භාවිමතො බහුලීකමතො මහමතො

58

සංමලගාය සංලත්තති…මහමතො අත්ථාය සංලත්තති… මහමතො මයොගක්ම මාය සංලත්තති…සතිසම්පජඤ්ඤාය සංලත්තති… ඤාණදස්සනප්පටි඼ාභාය සංලත්තති… දිට්ඨධම්මසු විහාරාය සංලත්තති… විජ්ජාවිමුත්තිඵ඼සච්ඡිකිරියාය සංලත්තතී’’ති. 571. ‘‘එකධම්මම, භික් මල, භාවිමත බහුලීකමත කාමයොපි පස්සම්භති, චිත්තම්පි පස්සම්භති, විතක්කවිචාරාපිව෕පසම්මන්ති, මකල඼ාපි විජ්ජාභාගියා ධම්මාභාලනාපාරිප෕රිං ගච්ඡන්ති.කතමස්මං එකධම්මම? කායගතාය සතියා. ඉමස්මං ම ො, භික් මල, එකධම්මම භාවිමත බහුලීකමත කාමයොපි පස්සම්භති, චිත්තම්පි පස්සම්භති, විතක්කවිචාරාපි ව෕පසම්මන්ති, මකල඼ාපි විජ්ජාභාගියා ධම්මා භාලනාපාරිප෕රිං ගච්ඡන්තී’’ති. 572. ‘‘එකධම්මම, භික් මල, භාවිමත බහුලීකමත අනුප්පන්නා මචල අකුස඼ා ධම්මා නුප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා ච අකුස඼ා ධම්මා පහීයන්ති. කතමස්මං එකධම්මම? කායගතාය සතියා. ඉමස්මං ම ො, භික් මල, එකධම්මම භාවිමත බහුලීකමත අනුප්පන්නා මචල අකුස඼ා ධම්මානුප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා ච අකුස඼ා ධම්මා පහීයන්තී’’ති. 573. ‘‘එකධම්මම, භික් මල, භාවිමත බහුලීකමත අනුප්පන්නා මචල කුස඼ා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා ච කුස඼ා ධම්මා භිය්මයොභාලාය මලපුල්඼ාය සංලත්තන්ති. කතමස්මං එකධම්මම? කායගතාය සතියා. ඉමස්මං ම ො, භික් මල, එකධම්මම භාවිමත බහුලීකමත අනුප්පන්නා මචල කුස඼ා ධම්මා උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා ච කුස඼ා ධම්මා භිය්මයොභාලාය මලපුල්඼ාය සංලත්තන්තී’’ති.

59

574. ‘‘එකධම්මම, භික් මල, භාවිමත බහුලීකමත අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති, අස්මමාමනො පහීයති, අනුසයා සමුග්ඝාතං ගච්ඡන්ති, සංමයොජනා පහීයන්ති. කතමස්මං එකධම්මම? කායගතාය සතියා. ඉමස්මං ම ො, භික් මල, එකධම්මම භාවිමත බහුලීකමත අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති, අස්මමාමනො පහීයති, අනුසයා සමුග්ඝාතං ගච්ඡන්ති, සංමයොජනා පහීයන්තී’’ති. 575-576. ‘‘එකධම්මමො, භික් මල, භාවිමතො බහුලීකමතො පඤ්ඤාපමභදාය සංලත්තති…අනුපාදාපරිනිබ්බානාය සංලත්තති. කතමමො එකධම්මමො? කායගතාසති. අයංම ො, භික් මල, එකධම්මමො භාවිමතො බහුලීකමතො පඤ්ඤාපමභදාය සංලත්තති…අනුපාදාපරිනිබ්බානාය සංලත්තතී’’ති. 577-579. ‘‘එකධම්මම, භික් මල, භාවිමත බහුලීකමත අමනකධාතුපටිමලමධො මහොති…නානාධාතුපටිමලමධොමහොති…අමනකධාතුපටිසම්භිදා මහොති. කතමස්මං එකධම්මම? කායගතායසතියා. ඉමස්මං ම ො, භික් මල, එකධම්මම භාවිමත බහුලීකමත අමනකධාතුපටිමලමධො මහොති… නානාධාතුපටිමලමධොමහොති… අමනකධාතුපටිසම්භිදා මහොතී’’ති. 580-583. ‘‘එකධම්මමො, භික් මල, භාවිමතො බහුලීකමතො මසොතාපත්තිඵ඼සච්ඡිකිරියාය සංලත්තති…සකදාගාමඵ඼සච්ඡිකිරියාය සංලත්තති… අනාගාමඵ඼සච්ඡිකිරියාය සංලත්තති… අරහත්තඵ඼සච්ඡිකිරියායසංලත්තති.කතමමො එකධම්මමො? කායගතාසති. අයංම ො, භික් මල, එකධම්මමො භාවිමතො බහුලීකමතො මසොතාපත්තිඵ඼සච්ඡිකිරියාය සංලත්තති…සකදාගාමඵ඼සච්ඡිකිරියාය සංලත්තති…අනාගාමඵ඼සච්ඡිකිරියාය සංලත්තති…අරහත්තඵ඼සච්ඡිකිරියාය සංලත්තතී’’ති. 584-599. ‘‘එකධම්මමො, භික් මල, භාවිමතොබහුලීකමතොපඤ්ඤාපටි඼ාභායසංලත්තති…පඤ්ඤාවුද්ධියාසංලත්තති… පඤ්ඤාමලපුල්඼ායසංලත්තති…මහාපඤ්ඤතායසංලත්තති…පුථුපඤ්ඤතායසං

60

ලත්තති…විපු඼පඤ්ඤතායසංලත්තති…ගම්භීරපඤ්ඤතායසංලත්තති…අසාමන් තපඤ්ඤතාය [අසමත්ථපඤ්ඤතාය (ස්යා.කං.), අසමත්තපඤ්ඤතාය (ක.), අසමන්තපඤ්ඤතාය (ටීකා) පටි. ම. අට්ඨ. 2.3.1 පස්සිතබ්බං] සංලත්තති…භ෕රිපඤ්ඤතායසංලත්තති…පඤ්ඤාබාහුල්඼ායසංලත්තති…සීඝප ඤ්ඤතායසංලත්තති…඼හුපඤ්ඤතායසංලත්තති…හාසපඤ්ඤතාය [හාසුපඤ්ඤතාය (සී.පී.)] සංලත්තති…ජලනපඤ්ඤතායසංලත්තති…තික් පඤ්ඤතායසංලත්තති…නිබ් මබධිකපඤ්ඤතායසංලත්තති. කතමමොඑකධම්මමො? කායගතාසති. අයංබඛො, භික්ඛබල, එකධම්බමො භාවිබතො බහුලීකබතො පඤ්ඤාපටි඼ාභාය සංලත්තති…පඤ්ඤාවුද්ධියා සංලත්තති… පඤ්ඤාමලපුල්඼ාය සංලත්තති… මහාපඤ්ඤතාය සංලත්තති… පුථුපඤ්ඤතාය සංලත්තති…විපු඼පඤ්ඤතාය සංලත්තති…ගම්භීරපඤ්ඤතාය සංලත්තති…අසාමන්තපඤ්ඤතාය සංලත්තති…භ෕රිපඤ්ඤතාය සංලත්තති…පඤ්ඤාබාහුල්඼ාය සංලත්තති…සීඝපඤ්ඤතාය සංලත්තති…඼හුපඤ්ඤතාය සංලත්තති…හාසපඤ්ඤතාය සංලත්තති…ජලනපඤ්ඤතාය සංලත්තති…තික් පඤ්ඤතාය සංලත්තති…නිබ්මබධිකපඤ්ඤතාය සංලත්තතී’’ති. ‘‘කාමරාමගන ඩය්හාම, චිත්තං මම පරිඩය්හති; සාධු නිබ්බාපනං බ්ර෕හි, අනුකම්පාය මගොතමා”ති. සඤ්ඤාය විපරිමයසා, චිත්තං මත පරිඩය්හති; නිමත්තං පරිලජ්මජහි, සුභං රාග෕පසංහිතං. සඞ් ාමර පරමතො පස්ස, දුක් මතො මා ච අත්තමතො; නිබ්බාමපහි මහාරාගං, මා ඩය්හිත්මථො පුනප්පුනං. අසුභාය චිත්තං භාමලහි, එකග්ගං සුසමාහිතං; සති කායගතාත් යත්ථු, නිබ්බිදාබහුම඼ොභ. අනිමත්තඤ්ච භාමලහි, මානානුසයමුජ්ජහ; තමතො මානාභිසමයා, උපසන්මතො චරිස්සසී”ති.

61

3. මසවිතබ්බාමසවිතබ්බසුත්තං 109. එලංමමසුතං – එකං සමයං භගලා සාලත්ථියං විහරති මජතලමන අනාථ පිණ්ඩිකස්ස ආරාමම. තත්රම ො භගලා භික්ඛ෕ ආමන්මතසි – ‘‘භික් මලො’’ති. ‘‘භදන්මත’’ති මත භික්ඛ෕ භගලමතො පච්චස්මසොසුං. භගලා එතදමලොච – ‘‘මසවිතබ්බාමසවිතබ්බං මලො, භික් මල, ධම්මපරියායං මදමසස්සාම. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කමරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එලං, භන්මත’’ති ම ො මත භික්ඛ෕ භගලමතො පච්චස්මසොසුං. භගලා එතදමලොච – කායසමාචාරංපාහං [පහං (සබ්බත්ථ)], භික් මල, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං කායසමාචාරං. ලචීසමාචාරංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං ලචීසමාචාරං. මමනොසමාචාරංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං මමනොසමාචාරං. චිත්තුප්පාදංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං චිත්තුප්පාදං. සඤ්ඤාපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ඤාපටි඼ාභං. දිට්ඨිපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං දිට්ඨිපටි඼ාභං.

62

අත්තභාලපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤංඅත්තභාලපටි඼ාභ’’න්ති. එලං වුත්මත ආයස්මා සාරිපුත්මතො භගලන්තං එතදමලොච – ‘‘ඉමස්ස ම ො අහං, භන්මත, භගලතා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස, විත්ථාමරන අත්ථං අවිභත්තස්ස, එලං විත්ථාමරන අත්ථං ආජානාම. 110. ‘‘‘කායසමාචාරංපාහං, භික් මල, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්චඅඤ්ඤමඤ්ඤං කායසමාචාර’න්ති– ඉති ම ො පමනතං වුත්තං භගලතා. කිඤ්මචතං පටිච්ච වුත්තං? යථාර෕පං, භන්මත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, එලර෕මපො කායසමාචාමරොන මසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්ච ම ො, භන්මත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, එලර෕මපො කායසමාචාමරො මසවිතබ්මබො. 111. ‘‘කථංර෕පං, භන්මත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති? ඉධ, භන්මත, එකච්මචො පාණාතිපාතී මහොති ලුද්මදො ම඼ොහිතපාණි හතප්පහමත නිවිට්මඨො අදයාපන්මනො පාණභ෕මතසු; අදින්නාදායී ම ො පනමහොති, යං තං පරස්ස පරවිත්ත෕පකරණං ගාමගතං ලා අරඤ්ඤගතං ලා තං අදින්නං මථය්යසඞ් ාතං ආදාතා මහොති; කාමමසුමච්ඡාචාරී ම ො පන මහොති, යා තා මාතුරක්ඛිතා පිතුරක්ඛිතා මාතාපිතුරක්ඛිතා භාතුරක්ඛිතා භගිනිරක්ඛිතා ඤාතිරක්ඛිතා මගොත්තරක්ඛිතා ධම්මරක්ඛිතා සස්සාමකා සපරිදණ්ඩා අන්තමමසො මා඼ාගුළපරික්ඛිත්තාපි තථාර෕පාසු චාරිත්තං ආපජ්ජිතා මහොති – එලර෕පං, භන්මත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති. කථංර෕පං, භන්මත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති?

63

ඉධ, භන්මත, එකච්මචො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරමතො මහොති නිහිතදණ්මඩො නිහිතසත්මථො, ඼ජ්ජී දයාපන්මනො සබ්බපාණභ෕තහිතානුකම්පී විහරති; අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරමතො මහොති, යං තං පරස්ස පරවිත්ත෕පකරණං ගාමගතං ලා අරඤ්ඤගතං ලා තං නාදින්නං මථය්යසඞ් ාතං ආදාතා මහොති; කාමමසුමච්ඡාචාරං පහාය කාමමසුමච්ඡාචාරා පටිවිරමතො මහොති, යා තා මාතුරක්ඛිතා පිතුරක්ඛිතා මාතාපිතුරක්ඛිතා භාතුරක්ඛිතා භගිනිරක්ඛිතා ඤාතිරක්ඛිතා මගොත්තරක්ඛිතා ධම්මරක්ඛිතා සස්සාමකා සපරිදණ්ඩා අන්තමමසො මා඼ාගුළපරික්ඛිත්තාපි තථාර෕පාසු න චාරිත්තං ආපජ්ජිතා මහොති – එලර෕පං, භන්මත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ාධම්මාඅභිලඩ්ඪන්ති. ‘කායසමාචාරංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං කායසමාචාර’න්ති – ඉතියංතංවුත්තංභගලතාඉදමමතංපටිච්චවුත්තං. ලචීසමාචාරංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං ලචීසමාචාර’න්ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං භගලතා. කිඤ්මචතං පටිච්ච වුත්තං? යථාර෕පං, භන්මත, ලචීසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, එලර෕මපො ලචීසමාචාමරො න මසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්ච ම ො, භන්මත, ලචීසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති එලර෕මපො ලචීසමාචාමරො මසවිතබ්මබො. 112. ‘‘කථංර෕පං, භන්මත, ලචීසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති? ඉධ, භන්මත, එකච්මචො මුසාලාදීමහොති, සභාගමතො [සභග්ගමතො (බහ෕සු)] ලාපරිසාගමතො [පරිසග්ගමතො (බහ෕සු)] ලා ඤාතිමජ්ඣගමතො ලා ප෕ගමජ්ඣගමතො ලා රාජකු඼මජ්ඣගමතො ලා අභිනීමතො සක්ඛිපුට්මඨො – ‘එහම්මභො පුරිස, යං ජානාසි තං ලමදහී’ති මසො අජානං ලා ආහ – ‘ජානාමී’ති, ජානං ලා ආහ – ‘න

64

ජානාමී’ති; අපස්සං ලා ආහ – ‘පස්සාමී’ති, පස්සං ලා ආහ– ‘න පස්සාමී’ති – ඉති [පස්ස ම. නි. 1.440 සාම඼ය්යකසුත්මත] අත්තමහතු ලා පරමහතු ලා ආමසකිඤ්චික් මහතු [කිඤ්චක් මහතු (සී.)]ලා සම්පජානමුසා භාසිතා මහොති; පිසුණලාමචො ම ො පන මහොති, ඉමතො සුත්ලා අමුත්ර අක් ාතා ඉමමසං මභදාය, අමුත්රලා සුත්ලා ඉමමසං අක් ාතා අම෕සං මභදාය – ඉති සමග්ගානං ලා මභත්තා, භින්නානං ලාඅනුප්පදාතා, ලග්ගාරාමමො, ලග්ගරමතො, ලග්ගනන්දී, ලග්ගකරණිං ලාචං භාසිතා මහොති; ඵරුසලාමචො ම ො පනමහොති, යා සා ලාචා කණ්ඩකා කක්කසා ඵරුසා පරකටුකා පරාභිසජ්ජනී මකොධසාමන්තා අසමාධිසංලත්තනිකා, තථාර෕පිං ලාචං භාසිතා මහොති; සම්ඵප්ප඼ාපී ම ො පන මහොති අකා඼ලාදී අභ෕තලාදී අනත්ථලාදී අධම්මලාදී අවිනයලාදී, අනිධානලතිං ලාචං භාසිතා මහොති අකාම඼න අනපමදසං අපරියන්තලතිං අනත්ථසංහිතං – එලර෕පං, භන්මත, ලචීසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති. කථංර෕පං, භන්මත, ලචීසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති? ඉධ, භන්මත, එකච්මචො මුසාලාදං පහාය මුසාලාදා පටිවිරමතො මහොති සභාගමතො ලා පරිසාගමතො ලා ඤාතිමජ්ඣගමතො ලා ප෕ගමජ්ඣගමතො ලා රාජකු඼මජ්ඣගමතො ලා අභිනීමතො සක්ඛිපුට්මඨො – ‘එහම්මභො පුරිස, යං ජානාසි තං ලමදහී’ති මසො අජානං ලා ආහ – ‘න ජානාමී’ති, ජානං ලා ආහ – ‘ජානාමී’ති, අපස්සං ලා ආහ – ‘න පස්සාමී’ති, පස්සං ලා ආහ – ‘පස්සාමී’ ති – ඉති අත්තමහතු ලා පරමහතු ලා ආමස කිඤ්චික් මහතු ලා න සම්පජානමුසා භාසිතා මහොති; පිසුණං ලාචං පහාය පිසුණාය ලාචාය පටිවිරමතො මහොති, ඉමතො සුත්ලාන අමුත්ර අක් ාතා ඉමමසං මභදාය, අමුත්ර ලා සුත්ලා න ඉමමසං අක් ාතා අම෕සං මභදාය – ඉති භින්නානං ලා සන්ධාතා සහිතානං ලා අනුප්පදාතා සමග්ගාරාමමො සමග්ගරමතො සමග්ගනන්දී සමග්ගකරණිං ලාචං භාසිතා මහොති; ඵරුසං ලාචං පහාය ඵරුසාය ලාචාය පටිවිරමතො මහොති, යා සා ලාචා මන඼ා කණ්ණසු ා මපමනීයා හදයඞ්ගමා මපොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා තථාර෕පිං ලාචං භාසිතා මහොති;

65

සම්ඵප්ප඼ාපං පහාය සම්ඵප්ප඼ාපා පටිවිරමතො මහොති කා඼ලාදී භ෕තලාදී අත්ථලාදී ධම්මලාදී විනයලාදී, නිධානලතිං ලාචං භාසිතා මහොති කාම඼න සාපමදසං පරියන්තලතිං අත්ථසංහිතං – එලර෕පං, භන්මත, ලචීසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති. ‘ලචීසමාචාරංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං ලචීසමාචාර’න්ති – ඉති යං තං වුත්තං භගලතා ඉදමමතං පටිච්චවුත්තං. මමනොසමාචාරංපාහං, භික් මල, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං මමනොසමාචාර’න්ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං භගලතා. කිඤ්මචතං පටිච්ච වුත්තං? යථාර෕පං, භන්මත, මමනොසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕මපො මමනොසමාචාමරො න මසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්ච ම ො, භන්මත, මමනොසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති එලර෕මපො මමනොසමාචාමරො මසවිතබ්මබො. 113. ‘‘කථංර෕පං, භන්මත, මමනොසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති?ඉධ, භන්මත, එකච්මචො අභිජ්ඣාලුමහොති, යං තං පරස්ස පරවිත්ත෕පකරණං තං අභිජ්ඣාතා මහොති – ‘අමහො ලත යං පරස්ස තං මමස්සා’ති; බ්යාපන්නචිත්මතො ම ො පන මහොති පදුට්ඨමනසඞ්කප්මපො – ‘ඉමම සත්තා හඤ්ඤන්තු ලා ලජ්ඣන්තු ලා උච්ඡිජ්ජන්තු ලා විනස්සන් තු ලා මා ලා අමහසු’න්ති – එලර෕පං, භන්මත, මමනොසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති. කථංර෕පං, භන්මත, මමනොසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති?

66

ඉධ, භන්මත, එකච්මචො අනභිජ්ඣාලු මහොති, යං තං පරස්ස පරවිත්ත෕පකරණං තං නාභිජ්ඣාතා මහොති – ‘අමහො ලත යං පරස්ස තං මමස්සා’ති; අබ්යාපන්නචිත්මතො ම ො පන මහොති අප්පදුට්ඨමනසඞ්කප්මපො – ‘ඉමම සත්තා අමලරා අබ්යාබජ්ඣා [අබ්යාපජ්ඣා(සී. ස්යා. කං. පී. ක.)] අනීඝා සුඛී අත්තානං පරිහරන්ත෕’ති – එලර෕පං, භන්මත, මමනොසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති. ‘මමනොසමාචාරං පාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං මමනොසමාචාර’න්ති – ඉති යං තං වුත්තං භගලතා ඉදමමතං පටිච්චවුත්තං. 114. ‘‘‘චිත්තුප්පාදංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං චිත්තුප්පාද’න්ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං භගලතා. කිඤ්මචතංපටිච්චවුත්තං? යථාර෕පං, භන්මත, චිත්තුප්පාදං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕මපො චිත්තුප්පාමදො නමසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්චම ො, භන්මත, චිත්තුප්පාදං මසලමතො අකුස඼ාධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති එලර෕මපො චිත්තුප්පාමදො මසවිතබ්මබො. කථංර෕පං, භන්මත, චිත්තුප්පාදං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති? ඉධ, භන්මත, එකච්මචො අභිජ්ඣාලුමහොති, අභිජ්ඣාසහගමතන මචතසා විහරති; බ්යාපාදලාමහොති, බ්යාපාදසහගමතන මචතසා විහරති; විමහසලා මහොති, විමහසාසහගමතන මචතසා විහරති – එලර෕පං, භන්මත, චිත්තුප්පාදං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති. කථංර෕පං, භන්මත, චිත්තුප්පාදංමසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති? ඉධ, භන්මත, එකච්මචො අනභිජ්ඣාලුමහොති,

67

අනභිජ්ඣාසහගමතන මචතසා විහරති; අබ්යාපාදලා මහොති, අබ්යාපාදසහගමතන මචතසා විහරති; අවිමහසලා මහොති, අවිමහසාසහගමතන මචතසා විහරති – එලර෕පං, භන්මත, චිත්තුප්පාදං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති. ‘චිත්තුප්පාදංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං චිත්තුප්පාද’න්ති – ඉති යං තං වුත්තං භගලතා ඉදමමතං පටිච්චවුත්තං. 115. ‘‘‘සඤ්ඤාපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ඤාපටි඼ාභ’න්ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං භගලතා. කිඤ්මචතං පටිච්ච වුත්තං? යථාර෕පං, භන්මත, සඤ්ඤාපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕මපො සඤ්ඤාපටි඼ාමභො න මසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්ච ම ො, භන්මත, සඤ්ඤාපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති එලර෕මපො සඤ්ඤාපටි඼ාමභො මසවිතබ්මබො. කථංර෕පං, භන්මත, සඤ්ඤාපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති? ඉධ, භන්මත, එකච්මචො අභිජ්ඣාලු මහොති, අභිජ්ඣාසහගතාය සඤ්ඤාය විහරති; බ්යාපාදලා මහොති, බ්යාපාදසහගතාය සඤ්ඤාය විහරති; විමහසලා මහොති, විමහසාසහගතාය සඤ්ඤාය විහරති – එලර෕පං, භන්මත, සඤ්ඤාපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති. කථංර෕පං, භන්මත, සඤ්ඤාපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති? ඉධ, භන්මත, එකච්මචො අනභිජ්ඣාලු මහොති, අනභිජ්ඣාසහගතාය සඤ්ඤාය විහරති; අබ්යාපාදලා මහොති, අබ්යාපාදසහගතාය සඤ්ඤාය විහරති; අවිමහසලා මහොති, අවිමහසාසහගතාය සඤ්ඤාය විහරති – එලර෕පං, භන්මත,

68

සඤ්ඤාපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති. ‘සඤ්ඤාපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ඤාපටි඼ාභ’න්ති – ඉති යං තං වුත්තං භගලතා ඉදමමතං පටිච්ච වුත්තං. 116. ‘‘‘දිට්ඨිපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං දිට්ඨිපටි඼ාභ’න්ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං භගලතා. කිඤ්මචතං පටිච්චවුත්තං? යථාර෕පං, භන්මත, දිට්ඨිපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕මපො දිට්ඨිපටි඼ාමභො න මසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්ච ම ො, භන්මත, දිට්ඨිපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති – එලර෕මපොදිට්ඨිපටි඼ාමභොමසවිතබ්මබො. කථංර෕පං, භන්මත, දිට්ඨිපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති? ඉධ, භන්මත, එකච්මචො එලංදිට්ඨිමකො මහොති – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථිසුකතදුක්කටානං කම්මානංඵ඼ං විපාමකො, නත්ථි අයං ම඼ොමකො, නත්ථි පමරො ම඼ොමකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ම඼ොමක සමණබ්රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා මය ඉමඤ්ච ම඼ොකං පරඤ්ච ම඼ොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්ලා පමලමදන්තී’ති – එලර෕පං, භන්මත, දිට්ඨිපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති. කථංර෕පං, භන්මත, දිට්ඨිපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති? ඉධ, භන්මත, එකච්මචො එලංදිට්ඨිමකො මහොති – ‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං, අත්ථි හුතං, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵ඼ං විපාමකො, අත්ථි අයං ම඼ොමකො, අත්ථි පමරො ම඼ොමකො, අත්ථි මාතා, අත්ථි පිතා, අත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා,අත්ථි ම඼ොමක සමණබ්රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා මය ඉමඤ්ච ම඼ොකං පරඤ්ච ම඼ොකං සයං අභිඤ්ඤා

69

සච්ඡිකත්ලා පමලමදන්තී’ති – එලර෕පං, භන්මත, දිට්ඨිපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති. ‘දිට්ඨිපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං දිට්ඨිපටි඼ාභ’න්ති – ඉති යං තං වුත්තං භගලතා ඉදමමතං පටිච්ච වුත්තං. 117. ‘‘‘අත්තභාලපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං අත්තභාලපටි඼ාභ’න්ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං භගලතා. කිඤ්මචතං පටිච්ච වුත්තං? යථාර෕පං, භන්මත, අත්තභාලපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති – එලර෕මපො අත්තභාලපටි඼ාමභො න මසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්ච ම ො, භන්මත, අත්තභාලපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති – එලර෕මපො අත්තභාලපටි඼ාමභො මසවිතබ්මබො. කථංර෕පං, භන්මත, අත්තභාලපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති? සබ්යාබජ්ඣං [සබ්යාපජ්ඣං (සී. ස්යා. කං. පී. ක.)], භන්මත, අත්තභාලපටි඼ාභං අභිනිබ්බත්තයමතො අපරිනිට්ඨිතභාලාය අකුස඼ා ධම්මාඅභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති; අබ්යාබජ්ඣං, භන්මත, අත්තභාලපටි඼ාභං අභිනිබ්බත්තයමතො පරිනිට්ඨිතභාලාය අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති. ‘අත්තභාලපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං අත්තභාලපටි඼ාභ’න්ති – ඉති යං තං වුත්තං භගලතා ඉදමමතං පටිච්ච වුත්තං. ඉමස්ස ම ො අහං, භන්මත, භගලතා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස, විත්ථාමරන අත්ථං අවිභත්තස්ස, එලං විත්ථාමරන අත්ථං ආජානාමී’ති.

70

118. ‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත! සාධු ම ො ත්ලං, සාරිපුත්ත, ඉමස්ස මයා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස, විත්ථාමරන අත්ථං අවිභත්තස්ස, එලං විත්ථාමරන අත්ථං ආජානාසි. කායසමාචාරංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං කායසමාචාර’න්ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං මයා. කිඤ්මචතංපටිච්චවුත්තං? යථාර෕පං, සාරිපුත්ත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕මපො කායසමාචාමරො න මසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්ච ම ො, සාරිපුත්ත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති – එලර෕මපො කායසමාචාමරො මසවිතබ්මබො. කථංර෕පං, සාරිපුත්ත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති? ඉධ, සාරිපුත්ත, එකච්මචො පාණාතිපාතී මහොති ලුද්මදො ම඼ොහිතපාණි හතප්පහමත නිවිට්මඨො අදයාපන්මනො පාණභ෕මතසු; අදින්නාදායී ම ොපනමහොති, යං තං පරස්ස පරවිත්ත෕පකරණං ගාමගතං ලා අරඤ්ඤගතං ලා තං අදින්නං මථය්යසඞ් ාතං ආදාතා මහොති; කාමමසුමච්ඡාචාරී ම ො පන මහොති, යා තා මාතුරක්ඛිතා පිතුරක්ඛිතා මාතාපිතුරක්ඛිතා භාතුරක්ඛිතා භගිනිරක්ඛිතා ඤාතිරක්ඛිතා මගොත්තරක්ඛිතා ධම්මරක්ඛිතා සස්සාමකා සපරිදණ්ඩා අන්තමමසො මා඼ාගුළපරික්ඛිත්තාපි තථාර෕පාසු චාරිත්තං ආපජ්ජිතා මහොති – එලර෕පං, සාරිපුත්ත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ාධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති. කථං ර෕පං, සාරිපුත්ත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ාධම්මාඅභිලඩ්ඪන්ති?

71

ඉධ, සාරිපුත්ත, එකච්මචො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරමතො මහොති නිහිතදණ්මඩො නිහිතසත්මථො, ඼ජ්ජී දයාපන්මනොසබ්බපාණභ෕තහිතානුකම්පී විහරති; අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරමතො මහොති, යං තං පරස්ස පරවිත්ත෕පකරණං ගාමගතං ලා අරඤ්ඤගතං ලා තං නාදින්නං මථය්යසඞ් ාතං ආදාතාමහොති; කාමමසුමච්ඡාචාරං පහාය කාමමසුමච්ඡාචාරා පටිවිරමතො මහොති, යා තා මාතුරක්ඛිතා පිතුරක්ඛිතා මාතාපිතුරක්ඛිතා භාතුරක්ඛිතා භගිනිරක්ඛිතා ඤාතිරක්ඛිතා මගොත්තරක්ඛිතා ධම්මරක්ඛිතා සස්සාමකා සපරිදණ්ඩා අන්තමමසො මා඼ාගුළපරික්ඛිත්තාපි තථාර෕පාසු න චාරිත්තං ආපජ්ජිතා මහොති – එලර෕පං, සාරිපුත්ත, කායසමාචාරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති. ‘කායසමාචාරංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං කායසමාචාර’න්ති – ඉති යං තං වුත්තං මයා ඉදමමතං පටිච්ච වුත්තං. ලචීසමාචාරංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම …මප.… මමනොසමාචාරංපාහං, භික් මල, දුවිමධනලදාම…මප.… චිත්තුප්පාදංපාහං, භික් මල, දුවිමධනලදාම…මප.… සඤ්ඤාපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධනලදාම…මප.… දිට්ඨිපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධනලදාම…මප.…. අත්තභාලපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං අත්තභාලපටි඼ාභ’න්ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තංමයා. කිඤ්මචතං පටිච්චවුත්තං? යථාර෕පං, සාරිපුත්ත, අත්තභාලපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕මපො අත්තභාලපටි඼ාමභො න මසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්ච ම ො, සාරිපුත්ත, අත්තභාලපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති – එලර෕මපො අත්තභාලපටි඼ාමභො මසවිතබ්මබො.

72

කථංර෕පං, සාරිපුත්ත, අත්තභාලපටි඼ාභං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති? සබ්යාබජ්ඣං, සාරිපුත්ත, අත්තභාලපටි඼ාභං අභිනිබ්බත්තයමතො අපරිනිට්ඨිතභාලාය අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති; අබ්යාබජ්ඣං, සාරිපුත්ත, අත්තභාලපටි඼ාභං අභිනිබ්බත්තයමතො පරිනිට්ඨිතභාලාය අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති. ‘අත්තභාලපටි඼ාභංපාහං, භික් මල, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; තඤ්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං අත්තභාලපටි඼ාභ’න්ති – ඉති යං තං වුත්තං මයා ඉදමමතං පටිච්ච වුත්තං. ඉමස්ස ම ො, සාරිපුත්ත, මයා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස එලං විත්ථාමරන අත්මථො දට්ඨබ්මබො. 119. ‘‘චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; මසොතවිඤ්මඤය්යං සද්දංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි අමසවිතබ්බම්පි; ඝානවිඤ්මඤය්යං ගන්ධංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; ජිව්හාවිඤ්මඤය්යං රසංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; කායවිඤ්මඤය්යං මඵොට්ඨබ්බංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි; මමනොවිඤ්මඤය්යං ධම්මංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’’ති.

73

එලං වුත්මත, ආයස්මා සාරිපුත්මතො භගලන්තං එතදමලොච – ‘‘ඉමස්ස ම ො අහං, භන්මත, භගලතා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස, විත්ථාමරන අත්ථං අවිභත්තස්ස, එලං විත්ථාමරන අත්ථං ආජානාම. ‘චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං භගලතා. කිඤ්මචතං පටිච්චවුත්තං? යථාර෕පං, භන්මත, චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕පං චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පං නමසවිතබ්බං; යථාර෕පඤ්ච ම ො, භන්මත, චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති එලර෕පං චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පං මසවිතබ්බං. ‘චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති යං තං වුත්තං භගලතා ඉදමමතං පටිච්ච වුත්තං. මසොතවිඤ්මඤය්යං සද්දංපාහං, සාරිපුත්ත…මප.… එලර෕මපො මසොතවිඤ්මඤය්මයො සද්මදො න මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො මසොතවිඤ්මඤය්මයො සද්මදො මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො ඝානවිඤ්මඤය්මයො ගන්මධොන මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො ඝානවිඤ්මඤය්මයො ගන්මධො මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො ජිව්හා විඤ්මඤය්මයො රමසොන මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො ජිව්හාවිඤ්මඤය්මයො රමසො මසවිතබ්මබො… කායවිඤ්මඤය්යං මඵොට්ඨබ්බංපාහං, සාරිපුත්ත … එලර෕මපො කාය විඤ්මඤය්මයො මඵොට්ඨබ්මබො න මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො කායවිඤ්මඤය්මයො මඵොට්ඨබ්මබො මසවිතබ්මබො.

74

මමනොවිඤ්මඤය්යං ධම්මංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං භගලතා. කිඤ්මචතං පටිච්ච වුත්තං? යථාර෕පං, භන්මත, මමනොවිඤ්මඤය්යං ධම්මං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මාඅභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕මපො මමනොවිඤ්මඤය්මයො ධම්මමොන මසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්ච ම ො, භන්මත, මමනොවිඤ්මඤය්යං ධම්මං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති එලර෕මපො මමනොවිඤ්මඤය්මයො ධම්මමො මසවිතබ්මබො. ‘මමනොවිඤ්මඤය්යං ධම්මං පාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති යං තං වුත්තං භගලතා ඉදමමතං පටිච්චවුත්තං. ඉමස්ස ම ො අහං, භන්මත, භගලතා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස, විත්ථාමරන අත්ථං අවිභත්තස්ස, එලං විත්ථාමරන අත්ථං ආජානාමී’’ති. 120. ‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත!සාධු ම ොත්ලං, සාරිපුත්ත, ඉමස්ස මයා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස, විත්ථාමරන අත්ථං අවිභත්තස්ස, එලං විත්ථාමරන අත්ථං ආජානාසි. ‘චක්ඛු විඤ්මඤය්යං ර෕පං පාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං මයා. කිඤ්මචතං පටිච්ච වුත්තං? යථාර෕පං, සාරිපුත්ත, චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕පං චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පං න මසවිතබ්බං; යථාර෕පඤ්ච ම ො, සාරිපුත්ත, චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති එලර෕පං චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පං මසවිතබ්බං. ‘චක්ඛුවිඤ්මඤය්යං ර෕පං පාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති යං තං වුත්තං මයා ඉදමමතං පටිච්ච වුත්තං.

75

මසොතවිඤ්මඤය්යං සද්දංපාහං, සාරිපුත්ත…මප.… එලර෕මපො මසොතවිඤ්මඤය්මයො සද්මදො නමසවිතබ්මබො… එලර෕මපො මසොතවිඤ්මඤය්මයොසද්මදො මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො ඝානවිඤ්මඤය්මයොගන්මධොන මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො ඝානවිඤ්මඤය්මයොගන්මධො මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො ජිව්හාවිඤ්මඤය්මයො රමසො න මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො ජිව්හාවිඤ්මඤය්මයො රමසො මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො කායවිඤ්මඤය්මයො මඵොට්ඨබ්මබො න මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො කායවිඤ්මඤය්මයො මඵොට්ඨබ්මබො මසවිතබ්මබො. මමනොවිඤ්මඤය්යං ධම්මංපාහං, සාරිපුත්ත…මප.… එලර෕මපො මමනොවිඤ්මඤය්මයො ධම්මමො න මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො මමනොවිඤ්මඤය්මයො ධම්මමො මසවිතබ්මබො. ‘මමනොවිඤ්මඤය්යං ධම්මංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති යං තං වුත්තං මයා ඉදමමතං පටිච්ච වුත්තං. ඉමස්සම ො, සාරිපුත්ත, මයා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස එලං විත්ථාමරන අත්මථො දට්ඨබ්මබො. 121. ‘‘චීලරංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පි…මප.… පිණ්ඩපාතංපාහං, සාරිපුත්ත… මසනාසනංපාහං, සාරිපුත්ත… ගාමංපාහං, සාරිපුත්ත… නිගමංපාහං, සාරිපුත්ත… නගරංපාහං, සාරිපුත්ත… ජනපදංපාහං, සාරිපුත්ත… පුග්ග඼ංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’’ති.

76

එලං වුත්මත, ආයස්මා සාරිපුත්මතො භගලන්තං එතදමලොච – ‘‘ඉමස්ස ම ො අහං, භන්මත, භගලතා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස, විත්ථාමරන අත්ථං අවිභත්තස්ස, එලං විත්ථාමරන අත්ථං ආජානාම. ‘චීලරංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං භගලතා. කිඤ්මචතං පටිච්චවුත්තං? යථාර෕පං, භන්මත, චීලරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕පං චීලරං න මසවිතබ්බං; යථාර෕පඤ්ච ම ො, භන්මත, චීලරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති එලර෕පං චීලරං මසවිතබ්බං. ‘චීලරං පාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති යං තං වුත්තං භගලතා ඉද මම තං පටිච්ච වුත්තං. පිණ්ඩපාතංපාහං, සාරිපුත්ත…මප.… එලර෕මපො පිණ්ඩපාමතො න මසවිතබ්මබො… එලර෕මපොපිණ්ඩපාමතොමසවිතබ්මබො… මසනාසනංපාහං, සාරිපුත්ත…මප.… එලර෕පං මසනාසනං න මසවිතබ්බං… එලර෕පං මසනාසනං මසවිතබ්බං… ගාමංපාහං, සාරිපුත්ත …මප.… එලර෕මපො ගාමමො න මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො ගාමමො මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො නිගමමො න මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො නිගමමො මසවිතබ්මබො… එලර෕පං නගරං න මසවිතබ්බං… එලර෕පං නගරං මසවිතබ්බං… එලර෕මපො ජනපමදො න මසවිතබ්මබො… එලර෕මපො ජනපමදො මසවිතබ්මබො.

77

පුග්ග඼ංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං භගලතා. කිඤ්මචතං පටිච්ච වුත්තං? යථාර෕පං, භන්මත, පුග්ග඼ං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕මපො පුග්ගම඼ොන මසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්ච ම ො, භන්මත, පුග්ග඼ං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති එලර෕මපො පුග්ගම඼ො මසවිතබ්මබො. ‘පුග්ග඼ංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති යං තං වුත්තං භගලතා ඉදමමතං පටිච්ච වුත්තන්ති. ඉමස්ස ම ො අහං, භන්මත, භගලතා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස, විත්ථාමරන අත්ථං අවිභත්තස්ස එලං විත්ථාමරන අත්ථං ආජානාමී’’ති. 122. ‘‘සාධු සාධු, සාරිපුත්ත!සාධු ම ොත්ලං, සාරිපුත්ත, ඉමස්ස මයා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස, විත්ථාමරන අත්ථං අවිභත්තස්ස එලං විත්ථාමරන අත්ථං ආජානාසි. ‘චීලරංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං මයා. කිඤ්මචතං පටිච්චවුත්තං? යථාර෕පං, සාරිපුත්ත, චීලරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕පං චීලරං න මසවිතබ්බං; යථාර෕පඤ්ච ම ො, සාරිපුත්ත, චීලරං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති එලර෕පං චීලරං මසවිතබ්බං. ‘චීලරංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම –මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති යං තං වුත්තං මයා ඉදමමතං පටිච්ච වුත්තං. (යථා පඨමං තථා විත්ථාමරතබ්බං) එලර෕මපො පිණ්ඩපාමතො… එලර෕පං මසනාසනං… එලර෕මපො ගාමමො… එලර෕මපො නිගමමො…

78

එලර෕පං නගරං… එලර෕මපො ජනපමදො. පුග්ග඼ංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධනලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති ම ො පමනතං වුත්තං මයා. කිඤ්මචතං පටිච්ච වුත්තං? යථාර෕පං, සාරිපුත්ත, පුග්ග඼ං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති, කුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති එලර෕මපො පුග්ගම඼ො න මසවිතබ්මබො; යථාර෕පඤ්ච ම ො, සාරිපුත්ත, පුග්ග඼ං මසලමතො අකුස඼ා ධම්මා පරිහායන්ති, කුස඼ා ධම්මා අභිලඩ්ඪන්ති එලර෕මපො පුග්ගම඼ො මසවිතබ්මබො. ‘පුග්ග඼ංපාහං, සාරිපුත්ත, දුවිමධන ලදාම – මසවිතබ්බම්පි, අමසවිතබ්බම්පී’ති – ඉති යං තං වුත්තං මයා ඉදමමතං පටිච්ච වුත්තං. ඉමස්ස ම ො, සාරිපුත්ත, මයා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස එලං විත්ථාමරන අත්මථො දට්ඨබ්මබො. 123. ‘‘සබ්මබපි මච, සාරිපුත්ත, ත්තියා ඉමස්ස මයා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස එලං විත්ථාමරන අත්ථංආජාමනය්යුං, සබ්මබසානම්පිස්ස ත්තියානං දීඝරත්තං හිතාය සු ාය. සබ්මබපි මච, සාරිපුත්ත, බ්රාහ්මණා…මප.… සබ්මබපි මච, සාරිපුත්ත, මලස්සා… සබ්මබපිමච, සාරිපුත්ත, සුද්දා ඉමස්ස මයා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස එලං විත්ථාමරන අත්ථං ආජාමනය්යුං, සබ්මබසානම්පිස්ස සුද්දානං දීඝරත්තං හිතාය සු ාය. සමදලමකොපි මච, සාරිපුත්ත, ම඼ොමකො සමාරමකො සබ්රහ්මමකො සස්සමණබ්රාහ්මණී පජා සමදලමනුස්සා ඉමස්ස මයා සංඛිත්මතන භාසිතස්ස එලං විත්ථාමරන අත්ථං ආජාමනය්ය, සමදලකස්සපිස්ස ම඼ොකස්ස සමාරකස්ස සබ්රහ්ම කස්ස සස්සමණබ්රාහ්මණියා පජාය සමදලමනුස්සාය දීඝරත්තං හිතාය සු ායා’’ති. ඉදමමලොච භගලා. අත්තමමනො ආයස්මා සාරිපුත්මතො භගලමතො භාසිතං අභිනන්දීති.

79

4. ගිරිමානන්දසුත්තං එකං සමයං භගලා සාලත්ථියං විහරති මජතලමන අනාථ පිණ්ඩිකස්ස ආරාමම. මතන ම ො පන සමමයන ආයස්මා ගිරිමානන්මදො ආබාධිමකො මහොති දුක්ඛිමතො බාළ්හගි඼ාමනො. අථ ම ො ආයස්මා ආනන්මදො මයන භගලා මතනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමත්ලා භගලන්තං අභිලාමදත්ලා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්මනො ම ො ආයස්මා ආනන්මදො භගලන්තං එතදමලොච –ආයස්මා, භන්මත, ගිරිමානන්මදො ආබාධිමකො මහොති දුක්ඛිමතො බාළ්හගි඼ාමනො. සාධු, භන්මත, භගලාමයනායස්මාගිරිමානන්මදොමතනුපසඞ්කමතුඅනුකම්පංඋපාදායා ’’ති. ‘‘සමච ම ො ත්ලං, ආනන්ද, ගිරිමානන්දස්ස භික්ඛුමනො දස සඤ්ඤා භාමසය්යාසි, ඨානං ම ො පමනතං විජ්ජති යං ගිරිමානන්දස්ස භික්ඛුමනො දස සඤ්ඤා සුත්ලා මසො ආබාමධො ඨානමසො පටිප්පස්සම්මභය්ය. කතමාදස? අනිච්චසඤ්ඤා, අනත්තසඤ්ඤා, අසුභසඤ්ඤා, ආදීනලසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා, නිමරොධසඤ්ඤා, සබ්බම඼ොමකඅනභිරතසඤ්ඤා [අනභිරතිසඤ්ඤා (ක.)], සබ්බසඞ් ාමරසුඅනිච්ඡාසඤ්ඤා, ආනාපානස්සති.

80

කතමාචානන්ද, අනිච්චසඤ්ඤා? ඉධානන්ද, භික්ඛු අරඤ්ඤගමතො ලා රුක් ම෕඼ගමතො ලා සුඤ්ඤාගාරගමතො ලා ඉති පටිසඤ්චික් ති – ‘ර෕පං අනිච්චං, මලදනා අනිච්චා, සඤ්ඤා අනිච්චා, සඞ් ාරා අනිච්චා, විඤ්ඤාණං අනිච්ච’න්ති. ඉති ඉමමසු පඤ්චසු උපාදානක් න්මධසු අනිච්චානුපස්සී විහරති. අයං වුච්චතානන්ද, අනිච්චසඤ්ඤා. කතමා චානන්ද, අනත්තසඤ්ඤා? ඉධානන්ද, භික්ඛු අරඤ්ඤගමතො ලා රුක් ම෕඼ගමතො ලා සුඤ්ඤාගාරගමතො ලා ඉතිපටිසඤ්චික් ති – ‘චක්ඛු අනත්තා, ර෕පා අනත්තා, මසොතං අනත්තා, සද්දා අනත්තා, ඝානං අනත්තා, ගන්ධා අනත්තා, ජිව්හා අනත්තා, රසා අනත්තා, කායා අනත්තා, මඵොට්ඨබ්බා අනත්තා, මමනො අනත්තා, ධම්මා අනත්තා’ති. ඉති ඉමමසු ඡසු අජ්ඣත්තිකබාහිමරසු ආයතමනසු අනත්තානුපස්සී විහරති. අයං වුච්චතානන්ද, අනත්තසඤ්ඤා. කතමාචානන්ද, අසුභසඤ්ඤා? ඉධානන්ද, භික්ඛු ඉමමමල කායංඋද්ධං පාදත඼ා අමධො මකසමත්ථකා තචපරියන්තංප෕රංනානාප්පකාරස්ස අසුචිමනො පච්චමලක් ති – ‘අත්ථි ඉමස්මං කාමය මකසා ම඼ොමා න ා දන්තා තමචො මංසං න්හාරු අට්ඨි අට්ඨි මඤ්ජං ලක්කං හදයංයකනං කිම඼ොමකං පිහකං පප්ඵාසං අන්තං අන්තගුණං උදරියං කරීසං පිත්තං මසම්හං පුබ්මබො ම඼ොහිතං මසමදො මමමදො අස්සු ලසා ම මළො සිඞ්ඝාණිකා ඼සිකාමුත්ත’න්ති. ඉති ඉමස්මං කාමය අසුභානුපස්සී විහරති. අයං වුච්චතානන්ද, අසුභසඤ්ඤා. කතමාචානන්ද, ආදීනලසඤ්ඤා? ඉධානන්ද, භික්ඛු අරඤ්ඤගමතොලා රුක් ම෕඼ගමතොලා සුඤ්ඤාගාරගමතොලා ඉතිපටිසඤ්චික් ති – ‘බහුදුක්ම ො ම ො අයං කාමයො බහුආදීනමලො? ඉති ඉමස්මං කාමය විවිධා ආබාධා උප්පජ්ජන්ති, මසය්යථිදං – චක්ඛුමරොමගො මසොතමරොමගො ඝානමරොමගො ජිව්හාමරොමගො කායමරොමගො සීසමරොමගො කණ්ණමරොමගො මු මරොමගො දන්තමරොමගො ඔට්ඨමරොමගො කාමසො සාමසො

81

පිනාමසො ඩාමහො [ඩමහො (සී. ස්යා.)] ජමරො කුච්ඡිමරොමගො මුච්ඡා පක් න්දිකා ස෕඼ා විස෕චි කාකුට්ඨං ගණ්මඩොකි඼ාමසො මසොමසො අපමාමරොදද්දු කණ්ඩු කච්ඡු න සා විතච්ඡිකා ම඼ොහිතං පිත්තං [ම඼ොහිතපිත්තං (සී.)] මධු මමමහො අංසා පිළකා භගන්ද඼ා පිත්තසමුට්ඨානා ආබාධා මසම්හසමුට්ඨානා ආබාධා ලාතසමුට්ඨානා ආබාධා සන්නිපාතිකා ආබාධා උතුපරිණාමජා ආබාධා විසමපරිහාරජා ආබාධා ඔපක්කමකා ආබාධා කම්මවිපාකජා ආබාධා සීතං උණ්හං ජිඝච්ඡා පිපාසා උච්චාමරො පස්සාමලො’ති. ඉති ඉමස්මං කාමය ආදීනලානුපස්සී විහරති. අයං වුච්චතානන්ද, ආදීනලසඤ්ඤා. කතමා චානන්ද, පහානසඤ්ඤා? ඉධානන්ද, භික්ඛු උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිලාමසති, පජහති, විමනොමදති, බ්යන්තීකමරොති, අනභාලං ගමමති. උප්පන්නං බ්යාපාදවිතක්කං නාධිලාමසති, පජහති, විමනොමදති, බ්යන්තීකමරොති, අනභාලං ගමමති. උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං නාධිලාමසති, පජහති, විමනොමදති, බ්යන්තීකමරොති, අනභාලං ගමමති. උප්පන්නුප්පන්මන පාපමක අකුසම඼ ධම්මම නාධිලාමසති, පජහති, විමනොමදති, බ්යන්තීකමරොති, අනභාලං ගමමති. අයං වුච්චතානන්ද, පහානසඤ්ඤා. කතමා චානන්ද, විරාගසඤ්ඤා? ඉධානන්ද, භික්ඛු අරඤ්ඤ ගමතොලා රුක් ම෕඼ගමතොලා සුඤ්ඤාගාරගමතොලා ඉතිපටිසඤ්චික් ති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං යදිදං සබ්බසඞ් ාරසමමථො සබ්බූපධිප්පටිනිස්සග්මගො තණ්හාක් මයො විරාමගො නිබ්බාන’න්ති. අයං වුච්චතානන්ද, විරාගසඤ්ඤා. කතමා චානන්ද, නිමරොධසඤ්ඤා? ඉධානන්ද, භික්ඛු අරඤ්ඤගමතො ලාරුක් ම෕඼ ගමතොලා සුඤ්ඤාගාරගමතොලා ඉතිපටිසඤ්චික් ති – ‘එතං සන්තං එතං පණීතං යදිදං සබ්බසඞ් ාරසමමථො සබ්බූපධිප්පටිනිස්සග්මගො තණ්හාක් මයො නිමරොමධො නිබ්බාන’න්ති. අයං වුච්චතානන්ද, නිමරොධසඤ්ඤා.

82

කතමා චානන්ද, සබ්බම඼ොමකඅනභිරතසඤ්ඤා? ඉධානන්ද, භික්ඛු මය ම඼ොමක උපාදානා මචතමසො අධිට්ඨානාභිනිමලසානුසයා, මත පජහන්මතො විහරති අනුපාදියන්මතො. අයංවුච්චතානන්ද, සබ්බම඼ොමක අනභිරතසඤ්ඤා. කතමා චානන්ද, සබ්බ සඞ් ාමරසු අනිච්ඡාසඤ්ඤා? ඉධානන්ද, භික්ඛු සබ්බසඞ් ාමරසු අට්ටීයති හරායති ජිගුච්ඡති. අයං වුච්චතානන්ද, සබ්බසඞ් ාමරසු අනිච්ඡාසඤ්ඤා. කතමා චානන්ද, ආනාපානස්සති? ඉධානන්ද, භික්ඛු අරඤ්ඤගමතො ලා රුක් ම෕඼ගමතො ලා සුඤ්ඤාගාරගමතො ලා නිසීදති පල්඼ඞ්කං ආභුජිත්ලා උජුං කායං පණිධාය පරිමු ං සතිං උපට්ඨමපත්ලා. මසො සමතොල අස්සසති සමතොල පස්සසති. දීඝං ලා අස්සසන්මතො ‘දීඝංඅස්සසාමී’ති පජානාති. දීඝං ලා පස්සසන්මතො ‘දීඝංපස්සසාමී’ති පජානාති. රස්සං ලා අස්සසන්මතො ‘රස්සංඅස්සසාමී’ති පජානාති. රස්සං ලා පස්සසන්මතො ‘රස්සංපස්සසාමී’ති පජානාති. ‘සබ්බකායපටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘සබ්බකායපටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘පස්සම්භයං කායසඞ් ාරං අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘පස්සම්භයං කායසඞ් ාරං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘පීතිපටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘පීතිපටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘සු පටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘සු පටිසංමලදීපස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘චිත්තසඞ් ාර පටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘චිත්තසඞ් ාර පටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘පස්සම්භයං චිත්තසඞ් ාරං අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘පස්සම්භයං චිත්තසඞ් ාරං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘චිත්තපටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති.

83

‘චිත්තපටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. අභිප්පමමොදයංචිත්තං…මප.… සමාදහංචිත්තං…මප.… විමමොචයංචිත්තං…මප.… අනිච්චානුපස්සී…මප.… විරාගානුපස්සී…මප.… නිමරොධානුපස්සී…මප.… ‘පටිනිස්සග්ගානුපස්සීඅස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘පටිනිස්සග්ගානුපස්සීපස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. අයං වුච්චතානන්ද, ආනාපානස්සති. සමච ම ො ත්ලං, ආනන්ද, ගිරිමානන්දස්ස භික්ඛුමනො ඉමා දස සඤ්ඤා භාමසය්යාසි, ඨානං ම ො පමනතං විජ්ජති යං ගිරිමානන්දස්ස භික්ඛුමනො ඉමා දස සඤ්ඤා සුත්ලා මසො ආබාමධො ඨානමසො පටිප්පස්සම්මභය්යා’’ති. අථ ම ො ආයස්මා ආනන්මදො භගලමතො සන්තිමක ඉමා දස සඤ්ඤා උග්ගමහත්ලා මයනායස්මා ගිරිමානන්මදො මතනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමත්ලා ආයස්මමතො ගිරිමානන්දස්ස ඉමා දස සඤ්ඤා අභාසි. අථ ම ො ආයස්මමතො ගිරිමානන්දස්ස දස සඤ්ඤා සුත්ලා මසො ආබාමධො ඨානමසො පටිප්පස්සම්භි. වුට්ඨහි චායස්මා ගිරිමානන්මදො තම්හා ආබාධා. තථා පහීමනො ච පනායස්මමතො ගිරිමානන්දස්ස මසො ආබාමධො අමහොසී’’ති

5. සබ්බාසලසුත්තං එලං මම සුතං – එකං සමයං භගලා සාලත්ථියං විහරති මජතලමන අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමම. තත්ර ම ො භගලා භික්ඛ෕ ආමන්මතසි – ‘‘භික් මලො’ති. ‘‘භදන්මත”ති මත භික්ඛ෕ භගලමතො පච්චස්මසොසුං. භගලා එතදමලොච – ‘‘සබ්බාසලසංලරපරියායං මලො, භික් මල, මදමසස්සාම. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කමරොථ, භාසිස්සාමී”ති. ‘‘එලං, භන්මත”ති ම ො මත භික්ඛ෕ භගලමතො පච්චස්මසොසුං. භගලා එතදමලොච –

84

1. ‘‘ජානමතො අහං, භික් මල, පස්සමතො ආසලානං යං ලදාම, මනො අජානමතොමනො අපස්සමතො. කිඤ්ච, භික් මල, ජානමතො කිඤ්ච පස්සමතො ආසලානං යං ලදාම? මයොනිමසො ච මනසිකාරං අමයොනිමසො ච මනසිකාරං. අමයොනිමසො, භික් මල, මනසිකමරොමතො අනුප්පන්නා මචල ආසලා උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නාච ආසලා පලඩ්ඪන්ති; මයොනිමසො ච ම ො, භික් මල, මනසිකමරොමතො අනුප්පන්නා මචල ආසලාන උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා ච ආසලා පහීයන්ති. 2. ‘‘අත්ථි, භික් මල, ආසලා දස්සනා පහාතබ්බා, අත්ථි ආසලා සංලරා පහාතබ්බා, අත්ථි ආසලා පටිමසලනා පහාතබ්බා, අත්ථි ආසලා අධිලාසනා පහාතබ්බා, අත්ථි ආසලා පරිලජ්ජනා පහාතබ්බා, අත්ථි ආසලා විමනොදනා පහාතබ්බා, .දස්සනා පහාතබ්බාසලා 3. කතමම ච, භික් මල, ආසලා දස්සනා පහාතබ්බා? ඉධ, භික් මල, අස්සුතලා පුථුජ්ජමනො – අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අමකොවිමදො අරියධම්මම අවිනීමතො, සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අමකොවිමදො සප්පුරිසධම්මම අවිනීමතො – මනසිකරණීමය ධම්මම නප්පජානාති, අමනසිකරණීමය ධම්මම නප්පජානාති. මසො මනසිකරණීමය ධම්මම අප්පජානන්මතො අමනසිකරණීමය ධම්මම අප්පජානන්මතො, මය ධම්ම න මනසිකරණීයා, මත ධම්මම මනසි කමරොති, මය ධම්මා මනසිකරණීයා මත ධම්මමන මනසි කමරොති. කතමම ච, භික් මල, ධම්මා න මනසිකරණීයා මය ධම්මම මනසි කමරොති? යස්ස, භික් මල, ධම්මම මනසිකමරොමතො අනුප්පන්මනො ලා කාමාසමලො උප්පජ්ජති, උප්පන්මනො ලා කාමාසමලො පලඩ්ඪති; අනුප්පන්මනො ලා භලාසමලො උප්පජ්ජති,

85

උප්පන්මනො ලා භලාසමලො පලඩ්ඪති; අනුප්පන්මනො ලා අවිජ්ජාසමලො උප්පජ්ජති, උප්පන්මනො ලා අවිජ්ජාසමලො පලඩ්ඪති – ඉමම ධම්මා න මනසිකරණීයා මය ධම්මම මනසි කමරොති. කතමම ච, භික් මල, ධම්මා මනසිකරණීයා මය ධම්මම න මනසි කමරොති? යස්ස, භික් මල, ධම්මම මනසිකමරොමතො අනුප්පන්මනො ලා කාමාසමලොනඋප්පජ්ජති, උප්පන්මනො ලා කාමාසමලො පහීයති; අනුප්පන්මනො ලා භලාසමලො න උප්පජ්ජති, උප්පන්මනො ලා භලාසමලො පහීයති; අනුප්පන්මනො ලා අවිජ්ජාසමලො න උප්පජ්ජති, උප්පන්මනො ලා අවිජ්ජාසමලො පහීයති – ඉමම ධම්මා මනසිකරණීයා මය ධම්මම න මනසිකමරොති. තස්ස අමනසිකරණීයානං ධම්මානං මනසිකාරාමනසිකරණීයානං ධම්මානං අමනසිකාරා අනුප්පන්නා මචල ආසලා උප්පජ්ජන්ති උප්පන්නාච ආසලා පලඩ්ඪන්ති. 4. ‘‘මසො එලං අමයොනිමසො මනසි කමරොති – ‘අමහොසිං නු ම ො අහං අතීතමද්ධානං? න නු ම ො අමහොසිං අතීතමද්ධානං? කිං නු ම ො අමහොසිං අතීතමද්ධානං? කථං නු ම ො අමහොසිං අතීතමද්ධානං? කිං හුත්ලා කිං අමහොසිං නු ම ො අහං අතීතමද්ධානං? භවිස්සාම නු ම ො අහං අනාගතමද්ධානං? න නු ම ො භවිස්සාම අනාගතමද්ධානං? කිං නු ම ො භවිස්සාම අනාගතමද්ධානං? කථං නු ම ොභවිස්සාම අනාගතමද්ධානං? කිං හුත්ලා කිං භවිස්සාමනුම ොඅහංඅනාගතමද්ධාන’න්ති?

86

එතරහි ලා පච්චුප්පන්නමද්ධානං [පච්චුප්පන්නමද්ධානංආරබ්භ (ස්යා.)] අජ්ඣත්තං කථංකථීමහොති – ‘අහං නු ම ොස්ම? මනො නු ම ොස්ම? කිං නු ම ොස්ම? කථං නු ම ොස්ම? අයං නු ම ො සත්මතො කුමතො ආගමතො? මසො කුහිං ගාමී භවිස්සතී’ති? 5. ‘‘තස්ස එලංඅමයොනිමසො මනසිකමරොමතො ඡන්නං දිට්ඨීනං අඤ්ඤතරා දිට්ඨි උප්පජ්ජති. ‘අත්ථි මම අත්තා’ති ලා අස්ස [ලාස්ස (සී. ස්යා. පී.)] සච්චමතො මථතමතො දිට්ඨි උප්පජ්ජති; ‘නත්ථි මම අත්තා’ති ලා අස්ස සච්චමතො මථතමතො දිට්ඨි උප්පජ්ජති; ‘ අත්තනාල අත්තානං සඤ්ජානාමී’ති ලා අස්ස සච්චමතො මථතමතො දිට්ඨි උප්පජ්ජති; ‘අත්තනාල අනත්තානං සඤ්ජානාමී’ති ලා අස්ස සච්චමතො මථතමතො දිට්ඨි උප්පජ්ජති; ‘අනත්තනාල අත්තානං සඤ්ජානාමී’ති ලා අස්ස සච්චමතො මථතමතො දිට්ඨි උප්පජ්ජති; අථ ලා පනස්ස එලං දිට්ඨි මහොති – ‘මයො මම අයං අත්තා ලමදො මලමදය්මයො තත්ර තත්ර කල්යාණපාපකානං කම්මානං විපාකං පටිසංමලමදති මසො ම ො පන මම අයං අත්තා නිච්මචො ධුමලො සස්සමතො අවිපරිණාමධම්මමො සස්සතිසමං තමථල ඨස්සතී’ති. ඉදං වුච්චති, භික් මල, දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරං දිට්ඨිවිස෕කං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංමයොජනං. දිට්ඨිසංමයොජනසංයුත්මතො, භික් මල, අස්සුතලා පුථුජ්ජමනො න පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය මරමණන මසොමකහි පරිමදමලහි දුක්ම හි මදොමනස්මසහි උපායාමසහි; ‘න පරිමුච්චති දුක් ස්මා’තිලදාම.

87

6. ‘‘සුතලා චම ො, භික් මල, අරියසාලමකො – අරියානං දස්සාවී අරියධම්මස්ස මකොවිමදො අරියධම්මම සුවිනීමතො, සප්පුරිසානං දස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස මකොවිමදො සප්පුරිසධම්මම සුවිනීමතො – මනසිකරණීමය ධම්මම පජානාති අමනසිකරණීමය ධම්මම පජානාති. මසො මනසිකරණීමය ධම්මම පජානන්මතො අමනසිකරණීමය ධම්මම පජානන්මතො මය ධම්මානමනසිකරණීයා මත ධම්මමන මනසි කමරොති, මය ධම්මා මනසිකරණීයා මත ධම්මම මනසි කමරොති. කතමම ච, භික් මල, ධම්මා න මනසිකරණීයා මය ධම්මම න මනසි කමරොති? යස්ස, භික් මල, ධම්මම මනසිකමරොමතො අනුප්පන්මනො ලා කාමාසමලො උප්පජ්ජති, උප්පන්මනො ලා කාමාසමලො පලඩ්ඪති; අනුප්පන්මනො ලා භලාසමලො උප්පජ්ජති, උප්පන්මනො ලා භලාසමලො පලඩ්ඪති; අනුප්පන්මනො ලා අවිජ්ජාසමලො උප්පජ්ජති, උප්පන්මනො ලා අවිජ්ජාසමලො පලඩ්ඪති – ඉමම ධම්මා න මනසිකරණීයා, මය ධම්මම න මනසි කමරොති. කතමමච, භික් මල, ධම්මාමනසිකරණීයා මය ධම්මම මනසි කමරොති? යස්ස, භික් මල, ධම්මම මනසිකමරොමතො අනුප්පන්මනො ලා කාමාසමලො න උප්පජ්ජති, උප්පන්මනොලා කාමාසමලො පහීයති; අනුප්පන්මනො ලා භලාසමලොන උප්පජ්ජති, උප්පන්මනො ලා භලාසමලො පහීයති; අනුප්පන්මනො ලා අවිජ්ජාසමලො න උප්පජ්ජති,

88

උප්පන්මනො ලා අවිජ්ජාසමලො පහීයති – ඉමම ධම්මා මනසිකරණීයා මය ධම්මම මනසි කමරොති. තස්ස අමනසිකරණීයානං ධම්මානං අමනසිකාරා මනසිකරණීයානං ධම්මානං මනසිකාරා අනුප්පන්නා මචල ආසලා න උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා ච ආසලා පහීයන්ති. 7. මසො ‘ඉදං දුක් ’න්ති මයොනිමසො මනසි කමරොති, ‘අයං දුක් සමුදමයො’ති මයොනිමසො මනසි කමරොති, ‘අයං දුක් නිමරොමධො’ති මයොනිමසො මනසි කමරොති, ‘අයං දුක් නිමරොධගාමනීපටිපදා’ති මයොනිමසො මනසි කමරොති. තස්ස එලං මයොනිමසො මනසිකමරොමතො තීණි සංමයොජනානි පහීයන්ති සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සී඼බ්බතපරාමාමසො. ඉමම වුච්චන්ති, භික් මල, ආසලා දස්සනා පහාතබ්බා.

–

සංලරා පහාතබ්බාසලා 8. කතමම ච, භික් මල, ආසලා සංලරා පහාතබ්බා? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු පටිසඞ් ා මයොනිමසො චක්ඛුන්ද්රියසංලරසංවුමතො විහරති. යඤ්හිස්ස, භික් මල, චක්ඛුන්ද්රියඅසංලරං අසංවුතස්ස විහරමතො උප්පජ්මජය්යුං ආසලා විඝාතපරිළාහා, චක්ඛුන්ද්රියසංලරං සංවුතස්ස විහරමතො එලංසමත ආසලා විඝාතපරිළාහා න මහොන්ති. පටිසඞ් ා මයොනිමසො මසොතින්ද්රියසංලරසංවුමතො විහරති…මප.… ඝානින්ද්රිය සංලර සංවුමතො විහරති…මප.… ජිව්හින්ද්රිය සංලර සංවුමතො විහරති…මප.… කායින්ද්රිය සංලර සංවුමතො විහරති…මප.…

89

මනින්ද්රිය අසංලර අසංවුමතො විහරති. යඤ්හිස්ස, භික් මල, මනින්ද්රිය අසංලරං අසංවුතස්ස විහරමතො උප්පජ්මජය්යුං ආසලා විඝාතපරිළාහා, මනින්ද්රිය සංලරං සංවුතස්සවිහරමතො එලංස මත ආසලා වි ඝාතපරිළාහා න මහොන්ති. යඤ්හිස්ස, භික් මල, සංලරං අසංවුතස්ස විහරමතො උප්පජ්මජය්යුං ආසලා විඝාතපරිළාහා, සංලරං සංවුතස්ස විහරමතො එලංස මත ආසලා විඝාතපරිළාහා න මහොන්ති. ඉමම වුච්චන්ති, භික් මල, ආසලා සංලරා පහාතබ්බා. පටිමසලනා පහාතබ්බාසලා 9. කතමමච, භික් මල, ආසලා පටිමසලනා පහාතබ්බා? ඉධ, භික් මල, භික්ඛුපටිසඞ් ා මයොනිමසො චීලරං පටිමසලති – ‘යාලමදල සීතස්ස පටිඝාතාය, උණ්හස්ස පටිඝාතාය, ඩංසමකසලාතාතපසරීංසප- [සිරිංසප (සී. ස්යා. පී.)] සම්ඵස්සානං පටිඝාතාය, යාලමදල හිරිමකොපීනප්පටිච්ඡාදනත්ථං’. පටිසඞ් ා මයොනිමසො පිණ්ඩපාතං පටිමසලති – ‘මනල දලාය, න මදාය, න මණ්ඩනාය, න විභ෕සනාය, යාලමදල ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය, විහිංස෕පරතියා, බ්රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච මලදනං පටිහඞ් ාම නලඤ්ච මලදනං න උප්පාමදස්සාම, යාත්රා ච මම භවිස්සති අනලජ්ජතා ච ඵාසුවිහාමරොච’ [චාති (සී.)].

90

පටිසඞ් ා මයොනිමසො මසනාසනං පටිමසලති – ‘යාලමදල සීතස්ස පටිඝාතාය, උණ්හස්ස පටිඝාතාය, ඩංසමකසලාතාතපසරීංසපසම්ඵස්සානං පටිඝාතාය, යාලමදල උතුපරිස්සයවිමනොදනපටිසල්඼ානාරාමත්ථං’. ‘‘පටිසඞ් ා මයොනිමසො ගි඼ානප්පච්චයමභසජ්ජපරික් ාරං පටිමසලති – ‘යාලමදලඋප්පන්නානං මලය්යාබාධිකානං මලදනානං පටිඝාතාය, අබ්යාබජ්ඣපරමතාය’ [අබ්යාපජ්ඣපරමතාය (සී. ස්යා. පී.), අබ්යාපජ්ජපරමතාය (ක.)]. ‘‘යඤ්හිස්ස, භික් මල, අප්පටිමසලමතො උප්පජ්මජය්යුං ආසලා විඝාතපරිළාහා, පටිමසලමතො එලංස මත ආසලා විඝාතපරිළාහා නමහොන්ති. ඉමම වුච්චන්ති, භික් මල, ආසලා පටිමසලනා පහාතබ්බා. අධිලාසනා පහාතබ්බාසලා 10. ‘‘කතමම ච, භික් මල, ආසලා අධිලාසනා පහාතබ්බා? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු පටිසඞ් ා මයොනිමසො මමො මහොති සීතස්ස උණ්හස්ස, ජිඝච්ඡාය පිපාසාය. ඩංසමකසලාතාතපසරීංසපසම්ඵස්සානං, දුරුත්තානං දුරාගතානං ලචනපථානං, උප්පන්නානං සාරීරිකානං මලදනානං දුක් ානං තිබ්බානං [තිප්පානං (සී. ස්යා. පී.)] රානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිලාසකජාතිමකො මහොති.

91

යඤ්හිස්ස, භික් මල, අනධිලාසයමතො උප්පජ්මජය්යුං ආසලා විඝාතපරිළාහා, අධිලාසයමතො එලංස මත ආසලා විඝාතපරිළාහා න මහොන්ති. ඉමමවුච්චන්ති, භික් මල, ආසලා අධිලාසනා පහාතබ්බා. පරිලජ්ජනා පහාතබ්බාසලා 11. කතමම ච, භික් මල, ආසලා පරිලජ්ජනා පහාතබ්බා? ඉධ, භික් මල, භික්ඛුපටිසඞ් ා මයොනිමසො චණ්ඩං හත්ථිං පරිලජ්මජති, චණ්ඩං අස්සං පරිලජ්මජති, චණ්ඩං මගොණං පරිලජ්මජති, චණ්ඩං කුක්කුරං පරිලජ්මජති, අහිං ාණුං කණ්ටකට්ඨානං මසොබ්භං පපාතං චන්දනිකං ඔළිගල්඼ං. යථාර෕මප අනාසමන නිසින්නං යථාර෕මප අමගොචමර චරන්තං යථාර෕මප පාපමක මත්මත භජන්තං විඤ්ඤූ සබ්රහ්මචාරී පාපමකසු ඨාමනසු ඔකප්මපය්යුං, මසො තඤ්ච අනාසනං තඤ්ච අමගොචරං මත ච පාපමක මත්මත පටිසඞ් ා මයොනිමසො පරිලජ්මජති. යඤ්හිස්ස, භික් මල, අපරිලජ්ජයමතො උප්පජ්මජය්යුං ආසලා විඝාතපරිළාහා, පරිලජ්ජයමතො එලංස මත ආසලා විඝාත පරිළාහානමහොන්ති. ඉමම වුච්චන්ති, භික් මල, ආසලා පරිලජ්ජනා පහාතබ්බා. විමනොදනා පහාතබ්බාසලා 12. කතමම ච, භික් මල, ආසලා විමනොදනා පහාතබ්බා? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු පටිසඞ් ා මයොනිමසො උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිලාමසති පජහති විමනොමදති බ්යන්තීකමරොති අනභාලං ගමමති,

92

උප්පන්නං බ්යාපාදවිතක්කං…මප.… උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං…මප.… උප්පන්නුප්පන්මන පාපමක අකුසම඼ ධම්මම නාධිලාමසති පජහති විමනොමදති බ්යන්තීකමරොති අනභාලං ගමමති. යඤ්හිස්ස, භික් මල, අවිමනොදයමතො උප්පජ්මජය්යුං ආසලා විඝාතපරිළාහා, විමනොදයමතො එලංස මත ආසලා විඝාතපරිළාහා න මහොන්ති. ඉමම වුච්චන්ති, භික් මල, ආසලාවිමනොදනාපහාතබ්බා. භාලනාපහාතබ්බාසලා 13. ‘‘කතමම ච, භික් මල, ආසලා භාලනා පහාතබ්බා? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු පටිසඞ් ා මයොනිමසො සතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගං භාමලති විමලකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිමරොධනිස්සිතං මලොස්සග්ගපරිණාමං; පටිසඞ් ා මයොනිමසො ධම්මවිචයසම්මබොජ්ඣඞ්ගං භාමලති…මප.… වීරියසම් මබොජ්ඣඞ්ගං භාමලති… පීතිසම් මබොජ්ඣඞ්ගං භාමලති… පස්සද්ධි සම්මබොජ්ඣඞ්ගං භාමලති… සමාධි සම්මබොජ්ඣඞ්ගං භාමලති… උමපක් ා සම්මබොජ්ඣඞ්ගං භාමලති විමලකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිමරොධනිස්සිතං මලොස්සග්ගපරිණාමං. යඤ්හිස්ස, භික් මල, අභාලයමතො උප්පජ්මජය්යුං ආසලා විඝාතපරිළාහා, භාලයමතො එලංස මත ආසලා විඝාතපරිළාහා න මහොන්ති. ඉමම වුච්චන්ති, භික් මල, ආසලා භාලනා පහාතබ්බා.

93

14. යමතො ම ො, භික් මල, භික්ඛුමනො මය ආසලා දස්සනා පහාතබ්බා මත දස්සනා පහීනා මහොන්ති, මය ආසලා සංලරා පහාතබ්බා මත සංලරා පහීනා මහොන්ති, මය ආසලා පටිමසලනා පහාතබ්බා මත පටිමසලනා පහීනා මහොන්ති, මය ආසලා අධිලාසනා පහාතබ්බාමත අධිලාසනා පහීනා මහොන්ති, මය ආසලා පරිලජ්ජනා පහාතබ්බා මත පරිලජ්ජනා පහීනා මහොන්ති, මය ආසලා විමනොදනා පහාතබ්බා මත විමනොදනා පහීනා මහොන්ති, මය ආසලා භාලනා පහාතබ්බා මත භාලනා පහීනා මහොන්ති; අයං වුච්චති, භික් මල – ‘භික්ඛු සබ්බාසලසංලරසංවුමතො විහරති, අච්මඡච්ඡි [අච්මඡජ්ජි (ක.)] තණ්හං, විලත්තයි [ලාලත්තයි (සී. පී.)] සංමයොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක් ස්සා’ති. ඉදමමලොච භගලා. අත්තමනා මත භික්ඛ෕ භගලමතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.

6. සත්තට්ඨානසුත්තං සංයුත්තනිකාමයො, න්ධලග්මගො, න්ධසංයුත්තං, උපයලග්මගො සාලත්ථිනිදානං. ‘‘සත්තට්ඨානකුසම඼ො, භික් මල, භික්ඛු තිවිධූපපරික්ඛී ඉමස්මං ධම්මවිනමය මකලලී වුසිතලා උත්තමපුරිමසොති වුච්චති. කථඤ්ච, භික් මල, භික්ඛුසත්තට්ඨානකුසම඼ොමහොති? ඉධ, භික් මල, භික්ඛුර෕පං පජානාති, ර෕පසමුදයං පජානාති, ර෕පනිමරොධං පජානාති, ර෕පනිමරොධගාමනිං පටිපදං පජානාති; ර෕පස්ස අස්සාදං පජානාති, ර෕පස්ස ආදීනලං පජානාති, ර෕පස්ස නිස්සරණං පජානාති; මලදනං පජානාති … සඤ්ඤං…

94

සඞ් ාමර… විඤ්ඤාණං පජානාති, විඤ්ඤාණ සමුදයං පජානාති, විඤ්ඤාණ නිමරොධං පජානාති, විඤ්ඤාණ නිමරොධගාමනිං පටිපදං පජානාති; විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදං පජානාති, විඤ්ඤාණස්ස ආදීනලං පජානාති, විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං පජානාති. කතමඤ්ච, භික් මල, ර෕පං? චත්තාමරො ච මහාභ෕තා, චතුන්නඤ්ච මහාභ෕තානං උපාදාය ර෕පං. ඉදං වුච්චති, භික් මල, ර෕පං. ආහාරසමුදයා ර෕පසමුදමයො; ආහාරනිමරොධා ර෕පනිමරොමධො. අයමමල අරිමයො අට්ඨඞ්ගිමකො මග්මගො ර෕පනිමරොධගාමනී පටිපදා, මසය්යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…මප.… සම්මාසමාධි. යං ර෕පං පටිච්ච උප්පජ්ජති සු ං මසොමනස්සං – අයං ර෕පස්ස අස්සාමදො. යං ර෕පං අනිච්චං දුක් ං විපරිණාමධම්මං – අයං ර෕පස්ස ආදීනමලො. මයො ර෕පස්මං ඡන්දරාගවිනමයො ඡන්දරාගප්පහානං – ඉදං ර෕පස්ස නිස්සරණං. මය හි මකචි, භික් මල, සමණා ලා බ්රාහ්මණා ලා එලං ර෕පං අභිඤ්ඤාය, එලං ර෕පසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එලං ර෕පනිමරොධං අභිඤ්ඤාය, එලං ර෕පනිමරොධගාමනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය; එලං ර෕පස්ස අස්සාදං අභිඤ්ඤාය, එලං ර෕පස්ස ආදීනලං අභිඤ්ඤාය, එලං ර෕පස්සනිස්සරණං අභිඤ්ඤාය ර෕පස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිමරොධාය පටිපන්නා, මත සුප්පටිපන්නා. සුප්පටිපන්නා, මත ඉමස්මං ධම්මවිනමය ගාධන්ති. මය ච ම ො මකචි, භික් මල, සමණා ලා බ්රාහ්මණා ලා එලං ර෕පං අභිඤ්ඤාය, එලං ර෕පසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එලං ර෕ප නිමරොධං

95

අභිඤ්ඤාය, එලං ර෕ප නිමරොධගාමනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය; එලං ර෕පස්ස අස්සාදං අභිඤ්ඤාය, එලං ර෕පස්ස ආදීනලං අභිඤ්ඤාය, එලං ර෕පස්ස නිස්සරණං අභිඤ්ඤාය ර෕පස්ස නිබ්බිදා විරාගා නිමරොධා අනුපාදා විමුත්තා, මත සුවිමුත්තා. මය සුවිමුත්තා, මත මකලලිමනො. මය මකලලිමනො ලට්ටං මතසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය. කතමාච, භික් මල, මලදනා? ඡයිමම, භික් මල, මලදනාකායා – චක්ඛුසම්ඵස්සජා මලදනා…මප.… මමනොසම්ඵස්සජා මලදනා. අයං වුච්චති, භික් මල, මලදනා. ඵස්සසමුදයා මලදනාසමුදමයො; ඵස්සනිමරොධා මලදනානිමරොමධො. අයමමල අරිමයො අට්ඨඞ්ගිමකො මග්මගො මලදනානිමරොධගාමනී පටිපදා, මසය්යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…මප.… සම්මාසමාධි. යං මලදනං පටිච්ච උප්පජ්ජති සු ං මසොමනස්සං – අයං මලදනාය අස්සාමදො. යා‍‍මලදනා අනිච්චා දුක් ා විපරිණාමධම්මා – අයං මලදනාය ආදීනමලො. මයො මලදනාය ඡන්දරාගවිනමයො ඡන්දරාගප්පහානං – ඉදං මලදනාය නිස්සරණං. මය හි, මකචි, භික් මල, සමණා ලා බ්රාහ්මණා ලා එලං මලදනං අභිඤ්ඤාය, එලං මලදනාසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එලං මලදනා නිමරොධං අභිඤ්ඤාය, එලං මලදනා නිමරොධගාමනිංපටිපදං අභිඤ්ඤාය; එලං මලදනාය අස්සාදං අභිඤ්ඤාය, එලං මලදනාය ආදීනලං අභිඤ්ඤාය, එලං මලදනාය නිස්සරණං අභිඤ්ඤාය මලදනාය නිබ්බිදාය විරාගාය නිමරොධාය පටිපන්නා, මත සුප්පටිපන්නා. මය සුප්පටිපන්නා, මත ඉමස්මං ධම්මවිනමය ගාධන්ති.

96

මය ච ම ො මකචි, භික් මල, සමණා ලා බ්රාහ්මණා ලා එලං මලදනං අභිඤ්ඤාය… මප.… ලට්ටං මතසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය. කතමාච, භික් මල, සඤ්ඤා? ඡයිමම, භික් මල, සඤ්ඤාකායා – ර෕පසඤ්ඤා, සද්දසඤ්ඤා, ගන්ධසඤ්ඤා, රසසඤ්ඤා, මඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා, ධම්මසඤ්ඤා. අයං වුච්චති, භික් මල, සඤ්ඤා. ඵස්සසමුදයා සඤ්ඤාසමුදමයො; ඵස්සනිමරොධා සඤ්ඤානිමරොමධො. අයමමල අරිමයො අට්ඨඞ්ගිමකො මග්මගො සඤ්ඤා නිමරොධගාමනීපටිපදා, මසය්යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…මප.… සම්මාසමාධි…මප.… ලට්ටං මතසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය. කතමම ච, භික් මල, සඞ් ාරා? ඡයිමම, භික් මල, මචතනාකායා – ර෕පසඤ්මචතනා, සද්දසඤ්මචතනා, ගන්ධසඤ්මචතනා, රසසඤ්මචතනා, මඵොට්ඨබ්බසඤ්මචතනා, ධම්මසඤ්මචතනා. ඉමම වුච්චන්ති භික් මල, සඞ් ාරා. ඵස්සසමුදයා සඞ් ාරසමුදමයො; ඵස්සනිමරොධා සඞ් ාරනිමරොමධො. අයමමල අරිමයො අට්ඨඞ්ගිමකො මග්මගො සඞ් ාරනිමරොධගාමනී පටිපදා, මසය්යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…මප.… සම්මාසමාධි. යං සඞ් ාමර පටිච්ච උප්පජ්ජති සු ං මසොමනස්සං – අයං සඞ් ාරානං අස්සාමදො. මය සඞ් ාරා අනිච්චා දුක් ා විපරිණාමධම්මා – අයං සඞ් ාරානං ආදීනමලො. මයො සඞ් ාමරසු ඡන්දරාගවිනමයො ඡන්දරාගප්පහානං – ඉදං සඞ් ාරානං නිස්සරණං. මය හි මකචි, භික් මල, සමණා ලා බ්රාහ්මණා ලා එලං සඞ් ාමර අභිඤ්ඤාය, එලං සඞ් ාරසමුදයං අභිඤ්ඤාය, එලං සඞ් ාරනිමරොධං අභිඤ්ඤාය, එලං සඞ් ාරනිමරොධගාමනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය…මප.… සඞ් ාරානං නිබ්බිදාය විරාගාය නිමරොධාය පටිපන්නා මත සුප්පටිපන්නා. මය සුප්පටිපන්නා, මත ඉමස්මං ධම්මවිනමය ගාධන්ති…මප.… ලට්ටං මතසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය.

97

කතමඤ්ච, භික් මල, විඤ්ඤාණං? ඡයිමම, භික් මල, විඤ්ඤාණකායා – චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, මසොතවිඤ්ඤාණං, ඝානවිඤ්ඤාණං, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, කායවිඤ්ඤාණං, මමනොවිඤ්ඤාණං. ඉදං වුච්චති, භික් මල, විඤ්ඤාණං. නාමර෕පසමුදයා විඤ්ඤාණසමුදමයො; නාමර෕පනිමරොධා විඤ්ඤාණනිමරොමධො. අයමමල අරිමයො අට්ඨඞ්ගිමකො මග්මගො විඤ්ඤාණනිමරොධගාමනී පටිපදා, මසය්යථිදං – සම්මාදිට්ඨි…මප.… සම්මාසමාධි. යංවිඤ්ඤාණං පටිච්ච උප්පජ්ජති සු ං මසොමනස්සං – අයං විඤ්ඤාණස්ස අස්සාමදො. යං විඤ්ඤාණං අනිච්චං දුක් ං විපරිණාමධම්මං – අයං විඤ්ඤාණස්ස ආදීනමලො. මයො විඤ්ඤාණස්මං ඡන්දරාගවිනමයො ඡන්දරාගප්පහානං – ඉදං විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං. මය හි මකචි, භික් මල, සමණා ලා බ්රාහ්මණා ලා එලං විඤ්ඤාණං අභිඤ්ඤාය, එලං විඤ්ඤාණ සමුදයං අභිඤ්ඤාය, එලං විඤ්ඤාණ නිමරොධං අභිඤ්ඤාය, එලං විඤ්ඤාණ නිමරොධගාමනිං පටිපදං අභිඤ්ඤාය; එලං විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදං අභිඤ්ඤාය, එලං විඤ්ඤාණස්ස ආදීනලං අභිඤ්ඤාය, එලං විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං අභිඤ්ඤාය විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බිදාය විරාගාය නිමරොධායපටිපන්නා, මතසුප්පටිපන්නා. මයසුප්පටිපන්නා, මත ඉමස්මං ධම්මවිනමයගාධන්ති. මය ච ම ො මකචි, භික් මල, සමණා ලා බ්රාහ්මණා ලා එලං විඤ්ඤාණං අභිඤ්ඤාය, එලං විඤ්ඤාණ සමුදයං අභිඤ්ඤාය, එලං විඤ්ඤාණ නිමරොධං අභිඤ්ඤාය, එලං විඤ්ඤාණ නිමරොධගාමනිංපටිපදං අභිඤ්ඤාය; එලං විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදං අභිඤ්ඤාය,

98

එලං විඤ්ඤාණස්ස ආදීනලං අභිඤ්ඤාය, එලං විඤ්ඤාණස්ස නිස්සරණං අභිඤ්ඤාය විඤ්ඤාණස් සනිබ්බිදාවිරාගානිමරොධාඅනුපාදාවිමුත්තා, මත සුවිමුත්තා. මය සුවිමුත්තා, මත මකලලිමනො. මය මකලලිමනො ලට්ටං මතසං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය. එලං ම ො, භික් මල, භික්ඛු සත්තට්ඨානකුසම඼ො මහොති. කථඤ්ච, භික් මල, භික්ඛු තිවිධූපපරික්ඛී මහොති? ඉධ, භික් මල, භික්ඛු ධාතුමසො උපපරික් ති, ආයතනමසො උපපරික් ති, පටිච්චසමුප්පාදමසො උපපරික් ති. එලං ම ො, භික් මල, භික්ඛු තිවිධූපපරික්ඛී මහොති. සත්තට්ඨානකුසම඼ො, භික් මල, භික්ඛු තිවිධූපපරික්ඛී, ඉමස්මං ධම්මවිනමය මකලලී වුසිතලා ‘උත්තමපුරිමසො’තිවුච්චතී’ති.

නමමො තස්ස භගලමතො අරහමතො සම්මා සම්බුද්ධස්ස මජ්ඣිමනිකාමය

99

මජ්ඣිමපණ්ණාසපාළි

8. මහාරාහුබ඼ොලාදසුත්තං 113. එලංමමසුතං – එකං සමයං භගලා සාලත්ථියං විහරති මජතලමන අනාථ පිණ්ඩිකස්ස ආරාමම.අථම ො භගලා පුබ්බණ්හසමයං නිලාමසත්ලා පත්තචීලරමාදාය සාලත්ථිං පිණ්ඩායපාවිසි. ආයස්මාපි ම ො රාහුම඼ො පුබ්බණ්හසමයං නිලාමසත්ලා පත්තචීලරමාදාය භගලන්තං පිට්ඨිමතො පිට්ඨිමතො අනුබන්ධි. අථ ම ො භගලා අපම඼ොමකත්ලා ආයස්මන්තං රාහු඼ං ආමන්මතසි – ‘‘යං කිඤ්චි, රාහු඼, ර෕පං – අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තංලා බහිද්ධාලා ඔළාරිකංලා සුඛුමංලා හීනංලා පණීතංලා යං ද෕මර සන්තිමකලා – සබ්බං ර෕පං ‘මනතං මම, මනමසොහමස්ම, න මමමසො අත්තා’ති එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බ”න්ති. ‘‘ර෕පමමල නු ම ො, භගලා, ර෕පමමල නු ම ො, සුගතා”ති? ‘‘ර෕පම්පි, රාහු඼, මලදනාපි, රාහු඼, සඤ්ඤාපි, රාහු඼, සඞ් ාරාපි, රාහු඼, විඤ්ඤාණම්පි, රාහු඼ා”ති.

100

අථ ම ො ආයස්මා රාහුම඼ො ‘‘මකො නජ්ජ [මකො නුජ්ජ (ස්යා. කං.)] භගලතා සම්මු ා ඔලාමදන ඔලදිමතො ගාමං පිණ්ඩාය පවිසිස්සතී”ති තමතො පටිනිලත්තිත්ලා අඤ්ඤතරස්මං රුක් ම෕ම඼ නිසීදි පල්඼ඞ්කං ආභුජිත්ලා උජුං කායං පණිධාය පරිමු ං සතිං උපට්ඨමපත්ලා. අද්දසා ම ො ආයස්මා සාරිපුත්මතො ආයස්මන්තං රාහු඼ං අඤ්ඤතරස්මං රුක් ම෕ම඼ නිසින්නං පල්඼ඞ්කං ආභුජිත්ලා උජුං කායං පණිධාය පරිමු ං සතිං උපට්ඨමපත්ලා. දිස්ලාන ආයස්මන්තං රාහු඼ං ආමන්මතසි – ‘‘ආනාපානස්සතිං, රාහු඼, භාලනං භාමලහි. ආනාපානස්සති, රාහු඼, භාලනා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵ඼ා මහොති මහානිසංසා”ති. 114. අථ ම ො ආයස්මා රාහුම඼ො සායන්හසමයං පටිසල්඼ානා වුට්ඨිමතො මයන භගලා මතනුපසඞ්කම; උපසඞ්කමත්ලා භගලන්තං අභිලාමදත්ලා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්මනො ම ො ආයස්මා රාහුම඼ො භගලන්තං එතදමලොච – ‘‘කථං භාවිතා නු ම ො, භන්මත, ආනාපානස්සති, කථං බහුලීකතා මහප්ඵ඼ාමහොති මහානිසංසා”ති? ‘‘යං කිඤ්චි, රාහු඼, අජ්ඣත්තං පච්චත්තං කක් ළං රිගතං උපාදින්නං, මසය්යථිදං – මකසා ම඼ොමා න ා දන්තා තමචො මංසං න්හාරු [නහාරු (සී. ස්යා. කං. පී.)] අට්ඨි අට්ඨි මඤ්ජං ලක්කං හදයංයකනං කිම඼ොමකං පිහකං පප්ඵාසං අන්තං අන්තගුණං උදරියං කරීසං, යං ලා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චි අජ්ඣත්තං පච්චත්තං කක් ළං රිගතං උපාදින්නං – අයං වුච්චති, රාහු඼, අජ්ඣත්තිකා පථවීධාතු [පඨවීධාතු (සී. ස්යා. කං. පී.)]. යා මචල ම ො පන අජ්ඣත්තිකා පථවීධාතු යා ච බාහිරා පථවීධාතු, පථවීධාතුමරමලසා. තං ‘මනතං මම, මනමසොහමස්ම, නමමමසොඅත්තා’ති – එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්ලා පථවීධාතුයා නිබ්බින්දති, පථවීධාතුයා චිත්තං විරාමජති”.

101

115. කතමා ච, රාහු඼, ආමපොධාතු? ආමපොධාතු සියා අජ්ඣත්තිකා, සියා බාහිරා. කතමා ච, රාහු඼, අජ්ඣත්තිකා ආමපොධාතු? යං අජ්ඣත්තං පච්චත්තං ආමපො ආමපොගතං උපාදින්නං, මසය්යථිදං – පිත්තං මසම්හං පුබ්මබොම඼ොහිතං මසමදො මමමදො අස්සු ලසා ම මළො සිඞ්ඝාණිකා ඼සිකා මුත්තං, යං ලා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චි අජ්ඣත්තං පච්චත්තං ආමපො ආමපොගතං උපාදින්නං – අයංවුච්චති, රාහු඼, අජ්ඣත්තිකා ආමපොධාතු. යා මචල ම ො පන අජ්ඣත්තිකා ආමපො ධාතු යා ච බාහිරා ආමපොධාතු ආමපොධාතුමරමලසා. තං ‘මනතං මම, මනමසොහමස්ම , න මමමසො අත්තා’ති – එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්ලා ආමපොධාතුයා නිබ්බින්දති, ආමපොධාතුයා චිත්තං විරාමජති. 116. කතමා ච, රාහු඼, මතමජොධාතු? මතමජොධාතු සියා අජ්ඣත්තිකා, සියා බාහිරා. කතමා ච, රාහු඼, අජ්ඣත්තිකා මතමජොධාතු? යං අජ්ඣත්තං පච්චත්තං මතමජො මතමජොගතං උපාදින්නං, මසය්යථිදං – මයන ච සන්තප්පති මයන ච ජීරීයති මයන ච පරිඩය්හති මයන ච අසිතපීත ායිතසායිතං සම්මා පරිණාමං ගච්ඡති, යං ලා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චි අජ්ඣත්තං පච්චත්තං මතමජො මතමජොගතං උපාදින්නං – අයං වුච්චති, රාහු඼, අජ්ඣත්තිකා මතමජොධාතු.

102

යා මචල ම ො පන අජ්ඣත්තිකා මතමජො ධාතු යා ච බාහිරා මතමජොධාතු මතමජොධාතුමරමලසා. තං ‘මනතං මම, මනමසොහමස්ම , න මමමසො අත්තා’ති – එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්ලා මතමජොධාතුයා නිබ්බින්දති, මතමජොධාතුයා චිත්තං විරාමජති. 117. ‘‘කතමා ච, රාහු඼, ලාමයොධාතු? ලාමයොධාතු සියා අජ්ඣත්තිකා, සියා බාහිරා. කතමා ච, රාහු඼, අජ්ඣත්තිකා ලාමයොධාතු? යං අජ්ඣත්තං පච්චත්තං ලාමයො ලාමයොගතං උපාදින්නං, මසය්යථිදං – උද්ධඞ්ගමා ලාතා, අමධොගමා ලාතා, කුච්ඡිසයා ලාතා, මකොට්ඨාසයා [මකොට්ඨසයා (සී. පී.)] ලාතා, අඞ්ගමඞ්ගානුසාරිමනො ලාතා, අස්සාමසො පස්සාමසො, ඉතියං ලා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චි අජ්ඣත්තං පච්චත්තං ලාමයො ලාමයො ගතං උපාදින්නං – අයං වුච්චති, රාහු඼, අජ්ඣත්තිකා ලාමයොධාතු. යා මචල ම ො පන අජ්ඣත්තිකා ලාමයො ධාතු යා ච බාහිරා ලාමයොධාතු ලාමයොධාතුමරමලසා. තං ‘මනතං මම, මනමසොහමස්ම, න මමමසො අත්තා’ති – එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එලමමතං යථාභ෕ත සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්ලා ලාමයොධාතුයා නිබ්බින්දති, ලාමයොධාතුයා චිත්තං විරාමජති.

118. ‘‘කතමාච, රාහු඼, ආකාසධාතු? ආකාසධාතු සියා අජ්ඣත්තිකා, සියා බාහිරා. කතමා ච, රාහු඼, අජ්ඣත්තිකා ආකාසධාතු? යං අජ්ඣත්තං පච්චත්තං ආකාසං ආකාසගතං උපාදින්නං, මසය්යථිදං – කණ්ණච්ඡිද්දං නාසච්ඡිද්දං මු ද්ලාරං, මයන ච අසිතපීත ායිතසායිතං අජ්මඣොහරති යත්ථ ච අසිතපීත ායිතසායිතං සන්තිට්ඨති, මයන ච

103

අසිතපීත ායිතසායිතං අමධොභාගං [අමධොභාගා (සී. ස්යා. කං. පී.)] නික් මති, යං ලා පනඤ්ඤම්පි කිඤ්චි අජ්ඣත්තං පච්චත්තං ආකාසං ආකාසගතං, අඝං අඝගතං, විලරං විලරගතං, අසම්ඵුට්ඨං, මංසම඼ොහිමතහි උපාදින්නං [ආකාසගතංඋපාදින්නං (සී. පී.)] – අයං වුච්චති, රාහු඼, අජ්ඣත්තිකා ආකාසධාතු. යා මචල ම ොපන අජ්ඣත්තිකා ආකාස ධාතු යා ච බාහිරා ආකාස ධාතු ආකාසධාතුමරමලසා. තං ‘මනතං මම, මනමසොහමස්ම, න මමමසො අත්තා’ති – එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්ලා ආකාස ධාතුයාචිත්තං නිබ්බින්දති, ආකාසධාතුයා චිත්තං විරාමජති. 119. පථවීසමං, රාහු඼, භාලනංභාමලහි.පථවීසමඤ්හි මත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං න පරියාදාය ඨස්සන්ති. මසය්යථාපි, රාහු඼, පථවියා සුචිම්පි නි ක්ඛිපන්ති, අසුචිම්පිනි ක්ඛිපන්ති, ග෕ථගතම්පි නික්ඛිපන්ති, මුත්තගතම්පි නික්ඛිපන්ති, ම ළගතම්පි නික්ඛිපන්ති, පුබ්බගතම්පි නික්ඛිපන්ති, ම඼ොහිතගතම්පි නික්ඛිපන්ති, න ච මතන පථවී අට්ටීයති ලා හරායති ලා ජිගුච්ඡති ලා; එලමමල ම ො ත්ලං, රාහු඼, පථවීසමං භාලනං භාමලහි. පථවීසමඤ්හි මත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තංන පරියාදාය ඨස්සන්ති. ආමපොසමං, රාහු඼, භාලනං භාමලහි. ආමපොසමඤ්හි මත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං න පරියාදාය ඨස්සන්ති. මසය්යථාපි, රාහු඼, ආපස්මං සුචිම්පි මධොලන්ති, අසුචිම්පි මධොලන්ති, ග෕ථගතම්පිමධොලන්ති, මුත්තගතම්පි මධොලන්ති, ම ළගතම්පි මධොලන්ති, පුබ්බගතම්පි මධොලන්ති, ම඼ොහිතගතම්පි මධොලන්ති, න ච මතන ආමපො අට්ටීයති ලා හරායති ලාජිගුච්ඡතිලා; එලමමල ම ොත්ලං, රාහු඼, ආමපොසමං භාලනං භාමලහි. ආමපොසමඤ්හි මත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං න පරියාදාය ඨස්සන්ති.

104

මතමජොසමං, රාහු඼, භාලනං භාමලහි. මතමජොසමඤ්හි මත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං න පරියාදාය ඨස්සන්ති. මසය්යථාපි, රාහු඼, මතමජො සුචිම්පි දහති, අසුචිම්පි දහති, ග෕ථගතම්පි දහති, මුත්තගතම්පි දහති, ම ළගතම්පි දහති, පුබ්බගතම්පි දහති, ම඼ොහිතගතම්පි දහති, න ච මතන මතමජො අට්ටීයති ලා හරායති ලා ජිගුච්ඡති ලා; එලමමල ම ොත්ලං, රාහු඼, මතමජො සමං භාලනං භාමලහි. මතමජොසමඤ්හිමත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං න පරියාදාය ඨස්සන්ති. ලාමයොසමං, රාහු඼, භාලනං භාමලහි. ලාමයොසමඤ්හි මත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං න පරියාදාය ඨස්සන්ති. මසය්යථාපි, රාහු඼, ලාමයො සුචිම්පි උපලායති, අසුචිම්පි උපලායති, ග෕ථගතම්පි උපලායති, මුත්තගතම්පි උපලායති, ම ළගතම්පි උපලායති, පුබ්බගතම්පි උපලායති, ම඼ොහිතගතම්පි උපලායති, න ච මතන ලාමයො අට්ටීයති ලා හරායති ලා ජිගුච්ඡති ලා; එලමමල ම ොත්ලං, රාහු඼, ලාමයොසමං භාලනං භාමලහි. ලාමයොසමඤ්හිමත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සාචිත්තං න පරියාදාය ඨස්සන්ති. ආකාසසමං, රාහු඼, භාලනං භාමලහි. ආකාසසමඤ්හි මත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං න පරියාදාය ඨස්සන්ති. මසය්යථාපි, රාහු඼, ආකාමසොනකත්ථචිපතිට්ඨිමතො; එලමමල ම ොත්ලං, රාහු඼, ආකාසසමංභාලනංභාමලහි. ආකාසසමඤ්හි මත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො උප්පන්නා මනාපාමනාපා ඵස්සා චිත්තං න පරියාදාය ඨස්සන්ති. 120. ‘මමත්තං, රාහු඼, භාලනං භාමලහි. මමත්තඤ්හි මත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො මයො බ්යාපාමදො මසො පහීයිස්සති. කරුණං, රාහු඼, භාලනං භාමලහි. කරුණඤ්හිමත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො යා විමහසා සා පහීයිස්සති. මුදිතං, රාහු඼, භාලනං භාමලහි. මුදිතඤ්හි මත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො යා අරති සා පහීයිස්සති.

105

උමපක් ං, රාහු඼, භාලනංභාමලහි. උමපක් ඤ්හිමත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො මයො පටිමඝො මසො පහීයිස්සති. අසුභං, රාහු඼, භාලනං භාමලහි. අසුභඤ්හිමත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො මයො රාමගො මසොපහීයිස්සති. අනිච්චසඤ්ඤං, රාහු඼, භාලනං භාමලහි. අනිච්චසඤ්ඤඤ්හිමත, රාහු඼, භාලනං භාලයමතො මයො අස්මමාමනො මසො පහීයිස්සති. 121. ආනාපානස්සතිං, රාහු඼, භාලනං භාමලහි.ආනාපානස්සති හිමත, රාහු඼, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵ඼ා මහොති මහානිසංසා. කථං භාවිතා ච, රාහු඼, ආනාපානස්සති, කථං බහුලීකතා මහප්ඵ඼ාමහොති මහානිසංසා? ඉධ, රාහු඼, භික්ඛු අරඤ්ඤගමතොලා රුක් ම෕඼ගමතොලා සුඤ්ඤාගාරගමතොලා නිසීදති පල්඼ඞ්කං ආභුජිත්ලා උජුං කායං පණිධාය පරිමු ං සතිං උපට්ඨමපත්ලා. මසො සමතොල අස්සසති සමතොල [සමතො (සී. ස්යා. කං. පී.)] පස්සසති. ‘‘දීඝං ලා අස්සසන්මතො ‘දීඝං අස්සසාමී’ති පජානාති, දීඝං ලාපස්සසන්මතො ‘දීඝං පස්සසාමී’ති පජානාති; රස්සං ලා අස්සසන්මතො ‘රස්සං අස්සසාමී’ති පජානාති, රස්සං ලා පස්සසන්මතො ‘රස්සං පස්සසාමී’ති පජානාති. ‘සබ්බකායප්පටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘සබ්බකායප්පටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’තිසික් ති; ‘පස්සම්භයං කායසඞ් ාරං අස්සසිස්සාමී’තිසික් ති; ‘පස්සම්භයං කායසඞ් ාරං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘පීතිප්පටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘පීතිප්පටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’තිසික් ති; ‘සු ප්පටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘සු ප්පටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’තිසික් ති; ‘චිත්තසඞ් ාරප්පටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘චිත්තසඞ් ාරප්පටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘පස්සම්භයං චිත්තසඞ් ාරං අස්සසිස්සාමී’තිසික් ති; ‘පස්සම්භයං චිත්තසඞ් ාරං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති.

106

‘චිත්තප්පටිසංමලදී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘චිත්තප්පටිසංමලදී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘අභිප්පමමොදයං චිත්තංඅස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘අභිප්පමමොදයං චිත්තං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘සමාදහං චිත්තං අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘සමාදහං චිත්තං පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘විමමොචයංචිත්තංඅස්සසිස්සාමී’තිසික් ති; ‘විමමොචයං චිත්තං පස්සසිස්සාමී’තිසික් ති. ‘අනිච්චානුපස්සී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘අනිච්චානුපස්සී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘විරාගානුපස්සී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘විරාගානුපස්සී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘නිමරොධානුපස්සී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘නිමරොධානුපස්සී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘පටිනිස්සග්ගානුපස්සී අස්සසිස්සාමී’ති සික් ති; ‘පටිනිස්සග්ගානුපස්සී පස්සසිස්සාමී’ති සික් ති. ‘‘එලං භාවිතා ම ො, රාහු඼, ආනාපානස්සති, එලං බහුලී කතා මහප්ඵ඼ා මහොති මහානිසංසා. එලං භාවිතාය, රාහු඼, ආනාපානස්සතියා, එලං බහුලීකතාය මයපි මත චරිමකා අස්සාසාමතපි විදිතාල නිරුජ්ඣන්ති මනො අවිදිතා’’ති. ඉදමමලොච භගලා. අත්තමමනො ආයස්මා රාහුම඼ො භගලමතො භාසිතං අභිනන්දීති. නිමත්තං අස්සාසපස්සාසා, අනාරම්මණමමකචිත්තස්ස ; අජානමතො ච තමයො ධම්මම, භාලනා නුප඼බ්භති. නිමත්තං අස්සාසපස්සාසා, අනාරම්මණමමකචිත්තස්ස ; ජානමතො ච තමයොධම්මම, භාලනා උප඼බ්භතීති. ආනාපානස්සති යස්ස, පරිපුණ්ණා සුභාවිතා; අනුපුබ්බංපරිචිතා, යථා බුද්මධන මදසිතා; මසො ඉමං ම඼ොකං පභාමසති, අබ්භා මුත්මතොල චන්දිමාති

107

8. අක් ණසුත්තං 29. ‘‘‘ ණකිච්මචො ම඼ොමකො, ණකිච්මචො ම඼ොමකො’ති, භික් මල, අස්සුතලා පුථුජ්ජමනො භාසති, මනො ච ම ො මසො ජානාති ණං ලා අක් ණං ලා. අට්ඨිමම, භික් මල, අක් ණා අසමයා බ්රහ්මචරියලාසාය. කතමම අට්ඨ? ඉධ, භික් මල, තථාගමතො ච ම඼ොමක උප්පන්මනො මහොති අරහං සම්මාසම්බුද්මධො විජ්ජාචරණසම්පන්මනො සුගමතො ම඼ොකවිද෕ අනුත්තමරො පුරිසදම්ම සාරථි සත්ථා මදලමනුස්සානං බුද්මධො භගලා, ධම්මමො ච මදසියති ඔපසමමකො පරිනිබ්බානිමකො සම්මබොධගාමී සුගතප්පමලදිමතො; අයඤ්ච පුග්ගම඼ො නිරයං උපපන්මනො මහොති. අයං, භික් මල, පඨමමො අක් මණො අසමමයො බ්රහ්මචරියලාසාය. පුන චපරං, භික් මල, තථාගමතො ච ම඼ොමක උප්පන්මනො මහොති…මප.… සත්ථා මදලමනුස්සානං බුද්මධො භගලා, ධම්මමො ච මදසියති ඔපසමමකො පරිනිබ්බානිමකො සම්මබොධගාමී සුගතප්පමලදිමතො; අයඤ්ච පුග්ගම඼ො තිරච්ඡානමයොනිං උපපන්මනොමහොති…මප.…. පුන චපරං, භික් මල…මප.… අයඤ්ච පුග්ගම඼ො මපත්තිවිසයං උපපන්මනො මහොති…මප.…. පුන චපරං, භික් මල…මප.… අයඤ්ච පුග්ගම඼ො අඤ්ඤතරං දීඝායුකං මදලනිකායං උපපන්මනො මහොති…මප.…. පුනචපරං, භික් මල…මප.… අයඤ්ච පුග්ගම඼ො පච්චන්ති මමසු ජනපමදසු පච්චාජාමතො මහොති, මසො ච මහොති අවිඤ්ඤාතාමරසු ම඼ක්ම සු [ම඼ක්ඛ෕සු (ස්යා. ක.) දී. නි. 3.358], යත්ථ නත්ථි ගති භික්ඛ෕නං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං…මප.… පඤ්චමමො අක් මණො අසමමයො බ්රහ්මචරියලාසාය.

108

පුන චපරං, භික් මල…මප.… අයඤ්ච පුග්ගම඼ො මජ්ඣිමමසු ජනපමදසු පච්චාජාමතො මහොති, මසො ච මහොති මච්ඡාදිට්ඨිමකො විපරීතදස්සමනො – ‘නත්ථි දින්නං, නත්ථියිට්ඨං, නත්ථිහුතං, නත්ථිසුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵ඼ං විපාමකො, නත්ථි අයං ම඼ොමකො, නත්ථි පමරො ම඼ොමකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ම඼ොමක සමණබ්රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මා පටිපන්නා මය ඉමඤ්ච ම඼ොකං පරඤ්ච ම඼ොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්ලා පමලමදන්තී’ති…මප.…. පුන චපරං, භික් මල…මප.… අයඤ්ච පුග්ගම඼ො මජ්ඣිමමසු ජනපමදසු පච්චාජාමතොමහොති, මසො ච මහොති දුප්පඤ්මඤො ජමළො එළම෕මගො අප්පටිබම඼ො සුභාසිතදුබ්භාසිතස්ස අත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං, භික් මල, සත්තමමො අක් මණො අසමමයො බ්රහ්මචරියලාසාය. පුන චපරං, භික් මල, තථාගමතො ච ම඼ොමක අනුප්පන්මනො මහොති අරහං සම්මා සම්බුද්මධො…මප.… සත්ථා මදලමනුස්සානං බුද්මධො භගලා. ධම්මමො ච න මදසියති ඔපසමමකො පරිනිබ්බානිමකො සම්මබොධගාමී සුගතප්පමලදිමතො. අයඤ්ච පුග්ගම඼ො මජ්ඣිමමසු ජනපමදසු පච්චාජාමතො මහොති, මසො ච මහොති පඤ්ඤලා අජමළො අමනළම෕මගො පටිබම඼ො සුභාසිතදුබ්භාසිතස්ස අත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං, භික් මල, අට්ඨමමො අක් මණො අසමමයො බ්රහ්මචරියලාසාය. ‘ඉමම ම ො, භික් මල, අට්ඨ අක් ණා අසමයා බ්රහ්මචරියලාසාය’’’ . එමකොල ම ො, භික් මල, මණො ච සමමයො ච බ්රහ්මචරියලාසාය. කතමමො එමකො? ඉධ, භික් මල, තථාගමතොච ම඼ොමක උප්පන්මනො මහොති අරහං සම්මා සම්බුද්මධො විජ්ජාචරණ සම්පන්මනො සුගමතො ම඼ොකවිද෕ අනුත්තමරො පුරිසදම්ම සාරථිසත්ථා මදලමනුස්සානං බුද්මධො භගලා. ධම්මමො ච මදසියති ඔපසමමකො පරිනිබ්බානිමකො සම්මබොධගාමී සුගතප්පමලදිමතො. අයඤ්ච පුග්ගම඼ො මජ්ඣිමමසු ජනපමදසු පච්චාජාමතො මහොති, මසො ච මහොති පඤ්ඤලා

109

අජමළො අමනළම෕මගො පටිබම඼ො සුභාසිත දුබ්භාසිතස්ස අත්ථමඤ්ඤාතුං. අයං, භික් මල, එමකොල මණො ච සමමයො ච බ්රහ්මචරියලාසායා’’ති. මනුස්ස඼ාභං [මනුස්සම඼ොකං (ස්යා.)] ඼ද්ධාන, සද්ධම්මම සුප්පමලදිමත; මය ණං නාධිගච්ඡන්ති, අතිනාමමන්ති මත ණං. බහ෕ හි අක් ණා වුත්තා, මග්ගස්ස අන්තරායිකා; කදාචි කරහචි ම඼ොමක, උප්පජ්ජන්ති තථාගතා. තයිදං [තස්සිදං (ක.)] සම්මුඛීභ෕තං, යං ම඼ොකස්මං සුදුල්඼භං; මනුස්සපටි඼ාමභො ච, සද්ධම්මස්ස ච මදසනා; අ඼ං ලායමතුං තත්ථ, අත්තකාමමන [අත්ථකාමමන (සී. ස්යා. ක.)] ජන්තුනා. කථං විජඤ්ඤා සද්ධම්මං, මණො මල [මලො (ස්යා.)] මා උපච්චගා; ණාතීතා හි මසොචන්ති, නිරයම්හි සමප්පිතා. ඉධ මච නං විරාමධති, සද්ධම්මස්ස නියාමතං [නියාමතං (ස්යා.)]; ලාණිමජොල අතීතත්මථො, චිරත්තං [චිරන්තං (ක.)] අනුතපිස්සති. අවිජ්ජානිවුමතො මපොමසො, සද්ධම්මං අපරාධිමකො; ජාතිමරණසංසාරං, චිරං පච්චනුමභොස්සති. මය ච ඼ද්ධා මනුස්සත්තං, සද්ධම්මම සුප්පමලදිමත; අකංසු සත්ථු ලචනං, කරිස්සන්ති කමරොන්තිලා. ණං පච්චවිදුං ම඼ොමක, බ්රහ්මචරියං අනුත්තරං; මය මග්ගං පටිපජ්ජිංසු, තථාගතප්පමලදිතං. මය සංලරා චක්ඛුමතා, මදසිතාදිච්චබන්ධුනා; මතසු [මතසං (ක.)] ගුත්මතො සදා සමතො, විහමර අනලස්සුමතො. සබ්මබ අනුසමය මඡත්ලා, මාරමධය්යපරානුමග; මත මල පාරඞ්ගතා [පාරගතා (සී. ස්යා. පී.)] ම඼ොමක, මය පත්තා ආසලක් ය’’න්ති.

9. අනත්ත඼ක්ඛණසුත්තං

110

59. එකං සමයං භගලා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතමන මගදාමය. තත්ර ම ො භගලා පඤ්චලග්ගිමය භික්ඛ෕ ආමන්මතසි – ‘‘භික් මලො’’ති. ‘‘භදන්මත’’ති මත භික්ඛ෕ භගලමතො පච්චස්මසොසුං. භගලා එතදමලොච – ර෕පං, භික් මල, අනත්තා. ර෕පඤ්චහිදං, භික් මල, අත්තා අභවිස්ස, නයිදං ර෕පං ආබාධාය සංලත්මතය්ය, ඼බ්මභථ ච ර෕මප – ‘එලං මම ර෕පං මහොතු, එලං මම ර෕පං මා අමහොසී’ති. යස්මා ච ම ො, භික් මල, ර෕පං අනත්තා, තස්මාර෕පංආබාධායසංලත්තති, නච඼බ්භතිර෕මප – ‘එලං මම ර෕පං මහොතු, එලං මම ර෕පං මා අමහොසී’ති. මලදනා අනත්තා. මලදනාච හිදං, භික් මල, අත්තා අභවිස්ස, නයිදං මලදනා ආබාධාය සංලත්මතය්ය, ඼බ්මභථ ච මලදනාය – ‘එලං මම මලදනා මහොතු, එලං මම මලදනා මා අමහොසී’ති. යස්මා ච ම ො, භික් මල, මලදනා අනත්තා, තස්මා මලදනා ආබාධාය සංලත්තති, න ච ඼බ්භති මලදනාය – ‘එලං මම මලදනා මහොතු, එලං මම මලදනා මා අමහොසී’ති. සඤ්ඤා අනත්තා…මප.… සඞ් ාරා අනත්තා. සඞ් ාරා ච හිදං, භික් මල, අත්තා අභවිස්සංසු, නයිදං සඞ් ාරා ආබාධාය සංලත්මතය්යුං, ඼බ්මභථ ච සඞ් ාමරසු – ‘එලං මම සඞ් ාරා මහොන්තු, එලං මම සඞ් ාරාමා අමහසු’න්ති. යස්මා ච ම ො, භික් මල, සඞ් ාරාඅනත්තා, තස්මා සඞ් ාරා ආබාධාය සංලත්තන්ති, න ච ඼බ්භති සඞ් ාමරසු – ‘එලං මම සඞ් ාරා මහොන්තු, එලං මමසඞ් ාරා මා අමහසු’න්ති.

විඤ්ඤාණං අනත්තා. විඤ්ඤාණඤ්ච හිදං, භික් මල, අත්තා අභවිස්ස, නයිදං

111

විඤ්ඤාණං ආබාධාය සංලත්මතය්ය, ඼බ්මභථ ච විඤ්ඤාමණ – ‘එලං මම විඤ්ඤාණං මහොතු, එලං මම විඤ්ඤාණං මා අමහොසී’ති. යස්මා ච ම ො, භික් මල, විඤ්ඤාණං අනත්තා, තස්මා විඤ්ඤාණං ආබාධාය සංලත්තති, න ච ඼බ්භති විඤ්ඤාමණ – ‘එලං මම විඤ්ඤාණං මහොතු, එලං මම විඤ්ඤාණං මා අමහොසී’ති. ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික් මල, ර෕පං නිච්චංලා අනිච්චංලා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්මත’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක් ං ලා තං සු ං ලා’’ති? ‘‘දුක් ං, භන්මත’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක් ං විපරිණාමධම්මං, කල්඼ං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එමසොහමස්ම, එමසො මම අත්තා’’’ති? ‘ ‘මනො මහතං, භන්මත’’. ‘‘මලදනා… සඤ්ඤා… සඞ් ාරා… විඤ්ඤාණං නිච්චං ලා අනිච්චං ලා’’ති? ‘‘අනිච්චං, භන්මත’’. ‘‘යං නානිච්චං දුක් ං ලා තං සු ං ලා’’ති? ‘‘දුක් ං, භන්මත’’. ‘‘යං පනානිච්චං දුක් ං විපරිණාමධම්මං, කල්඼ං නු තං සමනුපස්සිතුං – ‘එතං මම, එමසොහමස්ම, එමසො මම අත්තා’’’ති? ‘‘මනො මහතං, භන්මත’’ . තස්මාතිහ, භික් මල, යං කිඤ්චි ර෕පං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං ලා බහිද්ධා ලා ඔළාරිකං ලා සුඛුමං ලා හීනං ලා පණීතං ලා යං ද෕මර සන්තිමක ලා, සබ්බං ර෕පං – ‘මනතං මම, මනමසොහමස්ම, න මමමසො අත්තා’ති එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යා කාචි මලදනා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තා ලා බහිද්ධා ලා…මප.…

112

යා ද෕මර සන්තිමක ලා, සබ්බා මලදනා – ‘මනතං මම, මනමසොහමස්ම , න මමමසො අත්තා’ති එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. ‘‘යා කාචි සඤ්ඤා…මප.… මය මකචි සඞ් ාරා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා අජ්ඣත්තං ලා බහිද්ධාලා…මප.… මය ද෕මර සන්තිමක ලා, සබ්මබ සඞ් ාරා – ‘මනතං මම, මනමසොහමස්ම, න මමමසො අත්තා’ති එලමමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං ලා බහිද්ධාලා ඔළාරිකං ලා සුඛුමං ලා හීනං ලා පණීතං ලා යං ද෕මර සන්තිමකලා, සබ්බං විඤ්ඤාණං – ‘මනතං මම, මනමසොහමස්ම, න මමමසො අත්තා’ති එල මමතං යථාභ෕තං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. එලං පස්සං, භික් මල, සුතලා අරියසාලමකො ර෕පස්මම්පි නිබ්බින්දති, මලදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ් ාමරසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති; විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මං විමුත්තමති ඤාණං මහොති. ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතංකරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. ඉදමමලොච භගලා. අත්තමනා පඤ්චලග්ගියා භික්ඛ෕ භගලමතො භාසිතං අභිනන්දුං [අභිනන්දුන්ති (ක.)]. ඉමස්මඤ්ච පන මලය්යාකරණස්මං භඤ්ඤමාමන පඤ්චලග්ගියානං භික්ඛ෕නං අනුපාදාය ආසමලහි චිත්තානි විමුච්චිංස෕ති.

113

10. අනුධම්මසුත්තං 39. සාලත්ථිනිදානං. ‘‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නස්ස , භික් මල, භික්ඛුමනො අයමනුධම්මමො මහොති යං ර෕මප නිබ්බිදාබහුම඼ො [නිබ්බිදාබහු඼ං (පී. ක.)] විහමරය්ය, මලදනාය නිබ්බිදාබහුම඼ො විහමරය්ය, සඤ්ඤා නිබ්බිදාබහුම඼ො විහමරය්ය, සඞ් ාමරසු නිබ්බිදාබහුම඼ො විහමරය්ය, විඤ්ඤාමණ නිබ්බිදාබහුම඼ො විහමරය්ය. මයො ර෕මප නිබ්බිදාබහුම඼ො විහරන්මතො, මලදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ් ාමරසු නිබ්බිදාබහුම඼ො විහරන්මතො, විඤ්ඤාමණ නිබ්බිදාබහුම඼ො විහරන්මතො ර෕පංපරිජානාති, මලදනං…සඤ්ඤං…සඞ් ාමර…විඤ්ඤාණං පරිජානාති, මසො ර෕පං පරිජානං, මලදනං… සඤ්ඤං… සඞ් ාමර… විඤ්ඤාණං පරිජානං පරිමුච්චති ර෕පම්හා, පරිමුච්චති මලදනා, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, පරිමුච්චති සඞ් ාමරහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා, පරිමුච්චති ජාතියා ජරා මරමණන මසොමකහි පරිමදමලහි දුක්ම හි මදොමනස්මසහි උපායාමසහි, පරිමුච්චති දුක් ස්මාති ලදාමී’’ති.

114

11. දුතියඅනුධම්මසුත්තං 40. සාලත්ථිනිදානං. ‘‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නස්ස , භික් මල, භික්ඛුමනො අයමනුධම්මමො මහොති යං ර෕මප අනිච්චානුපස්සී විහමරය්ය…මප.… පරිමුච්චති දුක් ස්මාතිලදාමී’’ති.

12. තතියඅනුධම්මසුත්තං 41. සාලත්ථිනිදානං. ‘‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නස්ස , භික් මල, භික්ඛුමනොඅයමනුධම්මමොමහොතියංර෕මපදුක් ානුපස්සීවිහමරය්ය …මප.… පරිමුච්චතිදුක් ස්මාතිලදාමී’’ති.

13. චතුත්ථඅනුධම්මසුත්තං 42. සාලත්ථිනිදානං. ‘‘ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නස්ස , භික් මල, භික්ඛුමනො අයමනුධම්මමොමහොති යං ර෕මප අනත්තානුපස්සී විහමරය්ය, මලදනාය…සඤ්ඤාය…සඞ් ාමරසු…විඤ්ඤාමණ අනත්තානුපස්සී විහමරය්ය. මයො ර෕මප අනත්තානුපස්සී විහරන්මතො…මප.… ර෕පංපරිජානාති, මලදනං…සඤ්ඤං…සඞ් ාමර…විඤ්ඤාණං පරිජානාති, මසො ර෕පං පරිජානං, මලදනං…සඤ්ඤං…සඞ් ාමර…විඤ්ඤාණං පරිජානං පරිමුච්චති ර෕පම්හා, පරිමුච්චති මලදනාය, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, පරිමුච්චති සඞ් ාමරහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණ ම්හා, පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරමණන මසොමකහි පරිමදමලහි දුක්ම හි මදොමනස්මසහි උපායාමසහි, පරිමුච්චති දුක් ස්මාතිලදාමී’’ති.

115

නමමොතස්සභගලමතොඅරහමතොසම්මාසම්බුද්ධස්ස ‘‘අභිඤ්මඤය්යංඅභිඤ්ඤාතං, භාමලතබ්බඤ්චභාවිතං; පහාතබ්බංපහීනංමම, තස්මාබුද්මධොස්මබ්රාහ්මණ.”

1. මසොතාලධාමනපඤ්ඤාසුතමමයඤාණං. 2. කථං ‘ඉමමධම්මාඅභිඤ්මඤය්යා’තිමසොතාලධානං, තංපජානනාපඤ්ඤාසුතමමයඤාණං? i.එමකොධම්මමො අභිඤ්මඤය්මයො – සබ්මබසත්තා ආහාරට්ඨිතිකා. ii.ද්මලධම්මා අභිඤ්මඤය්යා – ද්මලධාතුමයො. iii.තමයොධම්මා අභිඤ්මඤය්යා – තිස්මසොධාතුමයො. iv.චත්තාමරොධම්මා අභිඤ්මඤය්යා – චත්තාරි අරියසච්චානි. v.පඤ්චධම්මා අභිඤ්මඤය්යා – පඤ්චවිමුත්තායතනානි. vi.ඡධම්මා අභිඤ්මඤය්යා – ඡඅනුත්තරියානි. vii.සත්තධම්මා අභිඤ්මඤය්යා – සත්තනිද්දසලත්ථ෕නි. viii.අට්ඨධම්මා අභිඤ්මඤය්යා – අට්ඨඅභිභායතනානි. ix.නලධම්මා අභිඤ්මඤය්යා – නලඅනුපුබ්බවිහාරා. x.දසධම්මා අභිඤ්මඤය්යා – දසනිජ්ජරලත්ථ෕නි.

3. ‘‘සබ්බං, භික් මල, අභිඤ්මඤය්යං.කිඤ්ච, භික් මල, සබ්බංඅභිඤ්මඤය්යං? චක්ඛුං භික් මල, අභිඤ්මඤය්යං; ර෕පා අභිඤ්මඤය්යා; චක්ඛු විඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං; චක්ඛු සම්ඵස්මසො අභිඤ්මඤය්මයො;

116

යම්පිදංචක්ඛුසම්ඵස්ස පච්චයා උප්පජ්ජති මලදයිතං සු ං ලාදුක් ංලා අදුක් මසු ංලා, තම්පිඅභිඤ්මඤය්යං. මසොතං අභිඤ්මඤය්යං; සද්දා අභිඤ්මඤය්යා…මප.… ඝානං අභිඤ්මඤය්යං; ගන්ධා අභිඤ්මඤය්යා…මප.… ජිව්හා අභිඤ්මඤය්යා; රසා අභිඤ්මඤය්යා…මප.… කාමයො අභිඤ්මඤය්මයො; මඵොට්ඨබ්බා අභිඤ්මඤය්යා…මප.… මමනො අභිඤ්මඤය්මයො; ධම්මා අභිඤ්මඤය්යා; මමනොවිඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං, මමනොසම්ඵස්මසො අභිඤ්මඤය්මයො; යම්පිදංමමනොසම්ඵස්ස පච්චයාඋප්පජ්ජති මලදයිතං සු ංලා දුක් ංලා අදුක් මසු ංලා, තම්පි අභිඤ්මඤය්යං.’’ ර෕පං අභිඤ්මඤය්යං; මලදනා අභිඤ්මඤය්යා; සඤ්ඤා අභිඤ්මඤය්යා; සඞ් ාරා අභිඤ්මඤය්යා; විඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං. චක්ඛු අභිඤ්මඤය්යං; මසොත ◌ංඅභිඤ්මඤය්යං; ඝානං අභිඤ්මඤය්යං; ජිව්හා අභිඤ්මඤය්යා; කාමයො අභිඤ්මඤය්මයො; මමනො අභිඤ්මඤය්මයො. ර෕පා අභිඤ්මඤය්යා; සද්දා අභිඤ්මඤය්යා; ගන්ධා අභිඤ්මඤය්යා; රසා අභිඤ්මඤය්යා;

117

මඵොට්ඨබ්බා අභිඤ්මඤය්යා; ධම්මා අභිඤ්මඤය්යා. චක්ඛු විඤ්ඤාණංඅභිඤ්මඤය්යං; මසොත විඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං; ඝාන විඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං; ජිව්හා විඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං; කාය විඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං; මමනො විඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං. චක්ඛු සම්ඵස්මසො අභිඤ්මඤය්මයො; මසොත සම්ඵස්මසො අභිඤ්මඤය්මයො; ඝාන සම්ඵස්මසො අභිඤ්මඤය්මයො; ජිව්හා සම්ඵස්මසො අභිඤ්මඤය්මයො; කාය සම්ඵස්මසො අභිඤ්මඤය්මයො; මමනො සම්ඵස්මසො අභිඤ්මඤය්මයො; චක්ඛු සම්ඵස්සජා මලදනා අභිඤ්මඤය්යා; මසොත සම්ඵස්සජා මලදනා අභිඤ්මඤය්යා; ඝාන සම්ඵස්සජාමලදනා අභිඤ්මඤය්යා; ජිව්හා සම්ඵස්සජාමලදනා අභිඤ්මඤය්යා; කාය සම්ඵස්සජාමලදනා අභිඤ්මඤය්යා; මමනො සම්ඵස්සජාමලදනා අභිඤ්මඤය්යා. ර෕ප සඤ්ඤා අභිඤ්මඤය්යා; සද්ද සඤ්ඤා අභිඤ්මඤය්යා; ගන්ධ සඤ්ඤාඅ භිඤ්මඤය්යා රස සඤ්ඤා අභිඤ්මඤය්යා; මඵොට්ඨබ්බ සඤ්ඤා අභිඤ්මඤය්යා; ධම්ම සඤ්ඤා අභිඤ්මඤය්යා. ර෕ප සඤ්මචතනාඅභිඤ්මඤය්යා;

118

සද්ද සඤ්මචතනා අභිඤ්මඤය්යා; ගන්ධ සඤ්මචතනා අභිඤ්මඤය්යා; රස සඤ්මචතනා අභිඤ්මඤය්යා; මඵොට්ඨබ්බ සඤ්මචතනා අභිඤ්මඤය්යා; ධම්ම සඤ්මචතනා අභිඤ්මඤය්යා. ර෕ප තණ්හා අභිඤ්මඤය්යා; සද්ද තණ්හා අභිඤ්මඤය්යා; ගන්ධ තණ්හා අභිඤ්මඤය්යා; රස තණ්හා අභිඤ්මඤය්යා; මඵොට්ඨබ්බ තණ්හා අභිඤ්මඤය්යා; ධම්ම තණ්හා අභිඤ්මඤය්යා. ර෕ප විතක්මකො අභිඤ්මඤය්මයො; සද්ද විතක්මකො අභිඤ්මඤය්මයො; ගන්ධ විතක්මකො අභිඤ්මඤය්මයො; රස විතක්මකො අභිඤ්මඤය්මයො; මඵොට්ඨබ්බ විතක්මකො අභිඤ්මඤය්මයො; ධම්ම විතක්මකො අභිඤ්මඤය්මයො. ර෕ප විචාමරො අභිඤ්මඤය්මයො; සද්ද විචාමරො අභිඤ්මඤය්මයො; ගන්ධ විචාමරො අභිඤ්මඤය්මයො; රස විචාමරො අභිඤ්මඤය්මයො; මඵොට්ඨබ්බ විචාමරො අභිඤ්මඤය්මයො; ධම්ම විචාමරො අභිඤ්මඤය්මයො.

4. පථවීධාතු අභිඤ්බඤය්යා; ආමපොධාතු අභිඤ්මඤය්යා; මතමජොධාතු අභිඤ්මඤය්යා;

119

ලාමයොධාතු අභිඤ්මඤය්යා; ආකාසධාතු අභිඤ්මඤය්යා; විඤ්ඤාණධාතු අභිඤ්මඤය්යා. පථවීකසිණං අභිඤ්මඤය්යං; ආමපොකසිණං අභිඤ්මඤය්යං; මතමජොකසිණං අභිඤ්මඤය්යං; ලාමයොකසිණං අභිඤ්මඤය්යං; නී඼කසිණං අභිඤ්මඤය්යං; පීතකසිණං අභිඤ්මඤය්යං; ම඼ොහිතකසිණං අභිඤ්මඤය්යං; ඔදාතකසිණං අභිඤ්මඤය්යං; ආකාසකසිණං අභිඤ්මඤය්යං; විඤ්ඤාණකසිණං අභිඤ්මඤය්යං. මකසා අභිඤ්මඤය්යා; ම඼ොමා අභිඤ්මඤය්යා; න ා අභිඤ්මඤය්යා; දන්තා අභිඤ්මඤය්යා; තමචො අභිඤ්මඤය්මයො, මංසං අභිඤ්මඤය්යං; නහාර෕ අභිඤ්මඤය්යා; අට්ඨී අභිඤ්මඤය්යා; අට්ඨිමඤ්ජා අභිඤ්මඤය්යා ; ලක්කං අභිඤ්මඤය්යං; හදයං අභිඤ්මඤය්යං; යකනං අභිඤ්මඤය්යං; කිම඼ොමකං අභිඤ්මඤය්යං; පිහකං අභිඤ්මඤය්යං; පප්ඵාසං අභිඤ්මඤය්යං;

120

අන්තං අභිඤ්මඤය්යං අන්තගුණං අභිඤ්මඤය්යං; උදරියං අභිඤ්මඤය්යං; කරීසං අභිඤ්මඤය්යං; පිත්තං අභිඤ්මඤය්යං; මසම්හං අභිඤ්මඤය්යං; පුබ්මබො අභිඤ්මඤය්මයො; ම඼ොහිතං අභිඤ්මඤය්යං; මසමදො අභිඤ්මඤය්මයො; මමමදො අභිඤ්මඤය්මයො; අස්සු අභිඤ්මඤය්යං; ලසා අභිඤ්මඤය්යා; ම මළො භිඤ්මඤය්මයො; සිඞ්ඝාණිකා අභිඤ්මඤය්යා; ඼සිකා අභිඤ්මඤය්යා; මුත්තං අභිඤ්මඤය්යං; මත්ථලුඞ්ගං අභිඤ්මඤය්යං. චක් ායතනං අභිඤ්මඤය්යං; ර෕පායතනං අභිඤ්මඤය්යං. මසොතායතනං අභිඤ්මඤය්යං; සද්දායතනං අභිඤ්මඤය්යං. ඝානායතනං අභිඤ්මඤය්යං; ගන්ධායතනං අභිඤ්මඤය්යං. ජිව්හායතනං අභිඤ්මඤය්යං; රසායතනං අභිඤ්මඤය්යං. කායායතනං අභිඤ්මඤය්යං; මඵොට්ඨබ්බායතනං අභිඤ්මඤය්යං. මනායතනං අභිඤ්මඤය්යං;

121

ධම්මායතනං අභිඤ්මඤය්යං. චක්ඛුධාතු අභිඤ්මඤය්යා; ර෕පධාතු අභිඤ්මඤය්යා; චක්ඛු විඤ්ඤාණධාතු අභිඤ්මඤය්යා. මසොතධාතු අභිඤ්මඤය්යා; සද්දධාතු අභිඤ්මඤය්යා; මසොතවිඤ්ඤාණ ධාතු අභිඤ්මඤය්යා. ඝානධාතු අභිඤ්මඤය්යා; ගන්ධධාතු අභිඤ්මඤය්යා; ඝානවිඤ්ඤාණධාතු අභිඤ්මඤය්යා. ජිව්හාධාතු අභිඤ්මඤය්යා; රසධාතු අභිඤ්මඤය්යා; ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතුඅභිඤ්මඤය්යා. කායධාතු අභිඤ්මඤය්යා; මඵොට්ඨබ්බධාතු අභිඤ්මඤය්යා; කායවිඤ්ඤාණධාතු අභිඤ්මඤය්යා. මමනොධාතු අභිඤ්මඤය්යා; ධම්මධාතු අභිඤ්මඤය්යා; මමනොවිඤ්ඤාණධාතු අභිඤ්මඤය්යා. චක්ඛුන්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; මසොතින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; ඝානින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; ජිව්හින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; කායින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; මනින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; ජීවිතින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; ඉත්ථින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; පුරිසින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං;

122

සුඛින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; දුක්ඛින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; මසොමනස්සින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; මදොමනස්සින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; උමපක්ඛින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; සද්ධින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; වීරියින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; සතින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; සමාධින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; පඤ්ඤින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; අඤ්ඤින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; අඤ්ඤාතාවින්ද්රියංඅභිඤ්මඤය්යං.

5. කාමධාතු අභිඤ්බඤය්යා; ර෕පධාතු අභිඤ්මඤය්යා; අර෕පධාතු අභිඤ්මඤය්යා. කාමභමලො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පභමලො අභිඤ්මඤය්මයො; අර෕පභමලො අභිඤ්මඤය්මයො සඤ්ඤාභමලො අභිඤ්මඤය්මයො; අසඤ්ඤාභමලො අභිඤ්මඤය්මයො; මනලසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභමලො අභිඤ්මඤය්මයො. එකමලොකාරභමලො අභිඤ්මඤය්මයො; චතුමලොකාරභමලො අභිඤ්මඤය්මයො; පඤ්චමලොකාරභමලො අභිඤ්මඤය්මයො.

6. පඨමංඣානං අභිඤ්මඤය්යං; දුතියංඣානං අභිඤ්මඤය්යං;

123

තතියංඣානං අභිඤ්මඤය්යං; චතුත්ථංඣානං අභිඤ්මඤය්යං. මමත්තා මචමතොවිමුත්ති අභිඤ්මඤය්යා; කරුණාමචමතොවිමුත්ති අභිඤ්මඤය්යා; මුදිතා මචමතොවිමුත්ති අභිඤ්මඤය්යා; උමපක් ා මචමතොවිමුත්ති අභිඤ්මඤය්යා. ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; විඤ්ඤාණඤ්චායතන සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; මනලසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා. අවිජ්ජා අභිඤ්මඤය්යා; සඞ් ාරා අභිඤ්මඤය්යා; විඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං; නාමර෕පං අභිඤ්මඤය්යං; සළායතනං අභිඤ්මඤය්යං; ඵස්මසො අභිඤ්මඤය්මයො; මලදනා අභිඤ්මඤය්යා; තණ්හා අභිඤ්මඤය්යා; උපාදානං අභිඤ්මඤය්යං; භමලො අභිඤ්මඤය්මයො; ජාති අභිඤ්මඤය්යා; ජරාමරණං අභිඤ්මඤය්යං

7. දුක් ං අභිඤ්මඤය්යං; දුක් සමුදමයො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් නිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් නිමරොධගාමනීපටිපදා අභිඤ්මඤය්යා. ර෕පංඅභිඤ්මඤය්යං; ර෕පසමුදමයො අභිඤ්මඤය්මයො;

124

ර෕පනිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පනිමරොධගාමනීපටිපදා අභිඤ්මඤය්යා. මලදනා අභිඤ්මඤය්යා…මප.… සඤ්ඤා අභිඤ්මඤය්යා…මප.… සඞ් ාරා අභිඤ්මඤය්යා…මප.… විඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං’’මප.… චක්ඛු අභිඤ්මඤය්යං…මප.… ජරාමරණං අභිඤ්මඤය්යං; ජරාමරණසමුදමයො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණනිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණනිමරොධගාමනීපටිපදා අභිඤ්මඤය්යා. දුක් ස්සපරිඤ්ඤට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් සමුදයස්සපහානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් නිමරොධස්සසච්ඡිකිරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් නිමරොධගාමනියා පටිපදායභාලනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. ර෕පස්සපරිඤ්ඤට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පසමුදයස්සපහානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පනිමරොධස්සසච්ඡිකිරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පනිමරොධගාමනියා පටිපදායභාලනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. මලදනාය…මප.… සඤ්ඤාය… සඞ් ාරානං… විඤ්ඤාණස්ස… චක්ඛුස්ස…මප.… ජරාමරණස්සපරිඤ්ඤට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණසමුදයස්සපහානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණනිමරොධස්සසච්ඡිකිරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණනිමරොධගාමනියාපටිපදායභාලනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො.

125

දුක් දුක් දුක් දුක්

ස්සපරිඤ්ඤා පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සමුදයස්සපහාන පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; නිමරොධස්සසච්ඡිකිරියා පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; නිමරොධගාමනියාපටිපදායභාලනා පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො.

ර෕පස්සපරිඤ්ඤා පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පසමුදයස්සපහාන පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පනිමරොධස්සසච්ඡිකිරියා පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පනිමරොධගාමනියාපටිපදාය භාලනා පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. මලදනාය…මප.… සඤ්ඤාය… සඞ් ාරානං… විඤ්ඤාණස්ස… චක්ඛුස්ස…මප.… ජරාමරණස්සපරිඤ්ඤා පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණසමුදයස්සපහාන පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණනිමරොධස්සසච්ඡිකිරියා පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණනිමරොධගාමනියාපටිපදාය භාලනාපටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො.

8. දුක්ඛං අභිඤ්බඤය්යං; දුක් සමුදමයො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් නිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් ස්සසමුදය නිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් ස්සඡන්දරාග නිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් ස්සඅස්සාමදො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් ස්සආදීනමලො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් ස්සනිස්සරණං අභිඤ්මඤය්යං. ර෕පං අභිඤ්මඤය්යං;

126

ර෕ප සමුදමයො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕ප නිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පස්සසමුදයනිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පස්සඡන්දරාගනිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පස්සඅස්සා මදොඅභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පස්සආදීනමලො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පස්සනිස්සරණං අභිඤ්මඤය්යං. මලදනා අභිඤ්මඤය්යා…මප.… සඤ්ඤා අභිඤ්මඤය්යා…මප.… සඞ් ාරා අභිඤ්මඤය්යා…මප.… විඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං…මප.… චක්ඛු අභිඤ්මඤය්යං…මප.… ජරාමරණං අභිඤ්මඤය්යං; ජරාමරණසමුදමයො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණනිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණස්සසමුදයනිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණස්ස ඡන්දරාග නිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණස්ස අස්සාමදො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණස්ස ආදීනමලො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණස්ස නිස්සරණං අභිඤ්මඤය්යං.

9. අනිච්චානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; දුක් ානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; අනත්තානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; නිබ්බිදානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; විරාගානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; නිමරොධානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; පටිනිස්සග්ගානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා. ර෕මපඅනිච්චානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ර෕මපදුක් ානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා;

127

ර෕මපඅනත්තානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ර෕මපනිබ්බිදානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ර෕මපවිරාගානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ර෕මපනිමරොධානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ර෕මපපටිනිස්සග්ගානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා. මලදනාය…මප.… සඤ්ඤාය… සඞ් ාමරසු… විඤ්ඤාමණ… චක්ඛුස්මං…මප.… ජරාමරමණ අනිච්චානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ජරාමරමණ දුක් ානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ජරාමරමණ අනත්තානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ජරාමරමණ නිබ්බිදානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ජරාමරමණ විරාගානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ජරාමරමණ නිමරොධානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ජරාමරමණ පටිනිස්සග්ගානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා. දුක් ං අභිඤ්මඤය්යං; දුක් සමුදමයො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් නිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් නිමරොධගාමනීපටිපදා අභිඤ්මඤය්යා; දුක් ස්ස අස්සාමදො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් ස්ස ආදීනමලො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් ස්ස නිස්සරණං අභිඤ්මඤය්යං. ර෕පං අභිඤ්මඤය්යං; ර෕ප සමුදමයො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕ප නිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො;

128

ර෕ප නිමරොධගාමනීපටිපදා අභිඤ්මඤය්යා; ර෕පස්සඅස්සාමදො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පස්සආදීනමලො අභිඤ්මඤය්මයො; ර෕පස්සනිස්සරණං අභිඤ්මඤය්යං. මලදනා අභිඤ්මඤය්යා…මප.… සඤ්ඤා අභිඤ්මඤය්යා… සඞ් ාරා අභිඤ්මඤය්යා… විඤ්ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං… චක්ඛු අභිඤ්මඤය්යං…මප.… ජරාමරණං අභිඤ්මඤය්යං; ජරාමරණසමුදමයො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණනිමරොමධො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණනිමරොධගාමනීපටිපදා අභිඤ්මඤය්යා; ජරාමරණස්සඅස්සාමදො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණස්සආදීනමලො අභිඤ්මඤය්මයො; ජරාමරණස්සනිස්සරණං අභිඤ්මඤය්යං.

10. උප්පාමදො අභිඤ්මඤය්මයො; පලත්තං අභිඤ්මඤය්යං; නිමත්තං අභිඤ්මඤය්යං; ආය෕හනා [ආයුහනා (ස්යා.) එලමුපරිපි] අභිඤ්මඤය්යා; පටිසන්ධි අභිඤ්මඤය්යා; ගති අභිඤ්මඤය්යා; නිබ්බත්ති අභිඤ්මඤය්යා; උපපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; ජාති අභිඤ්මඤය්යා; ජරා අභිඤ්මඤය්යා; බ්යාධි අභිඤ්මඤය්මයො, මරණං අභිඤ්මඤය්යං;

129

මසොමකො අභිඤ්මඤය්මයො; පරිමදමලො අභිඤ්මඤය්මයො; උපායාමසො අභිඤ්මඤය්මයො. අනුප්පාමදො අභිඤ්මඤය්මයො; අප්පලත්තං අභිඤ්මඤය්යං; අනිමත්තං අභිඤ්මඤය්යං; අනාය෕හනා අභිඤ්මඤය්යා; අප්පටිසන්ධි අභිඤ්මඤය්යා; අගති අභිඤ්මඤය්යා; අනිබ්බත්ති අභිඤ්මඤය්යා; අනුපපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; අජාති අභිඤ්මඤය්යා; අජරා අභිඤ්මඤය්යා; අබ්යාධි අභිඤ්මඤය්මයො; අමතං අභිඤ්මඤය්යං; අමසොමකො අභිඤ්මඤය්මයො; අපරිමදමලො අභිඤ්මඤය්මයො; අනුපායාමසො අභිඤ්මඤය්මයො. උප්පාමදො අභිඤ්මඤය්මයො; අනුප්පාමදො අභිඤ්මඤය්මයො; පලත්තං අභිඤ්මඤය්යං; අප්පලත්තං අභිඤ්මඤය්යං. නිමත්තං අභිඤ්මඤය්යං; අනිමත්තං අභිඤ්මඤය්යං. ආය෕හනා අභිඤ්මඤය්යා; අනාය෕හනා අභිඤ්මඤය්යා. පටිසන්ධි අභිඤ්මඤය්යා; අප්පටිසන්ධි අභිඤ්මඤය්යා. ගති අභිඤ්මඤය්යා;

130

අගති අභිඤ්මඤය්යා. නිබ්බත්ති අභිඤ්මඤය්යා; අනිබ්බත්ති අභිඤ්මඤය්යා. උපපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; අනුපපත්ති අභිඤ්මඤය්යා. ජාති අභිඤ්මඤය්යා; අජාති අභිඤ්මඤය්යා. ජරා අභිඤ්මඤය්යා; අජරා අභිඤ්මඤය්යා. බ්යාධි අභිඤ්මඤය්මයො; අබ්යාධි අභිඤ්මඤය්මයො. මරණං අභිඤ්මඤය්යං; අමතං අභිඤ්මඤය්යං. මසොමකො අභිඤ්මඤය්මයො; අමසොමකො අභිඤ්මඤය්මයො. පරිමදමලො අභිඤ්මඤය්මයො; අපරිමදමලො අභිඤ්මඤය්මයො. උපායාමසො අභිඤ්මඤය්මයො; අනුපායාමසො අභිඤ්මඤය්මයො. උප්පාමදො දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. පලත්තං දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිමත්තං දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. ආය෕හනා දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. පටිසන්ධි දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. ගති දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිබ්බත්ති දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපපත්ති දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජාති දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං.

131

ජරා දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. බ්යාධි දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. මරණං දුක් න්තිඅ භිඤ්මඤය්යං. මසොමකො දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. පරිමදමලො දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපායාමසො දුක් න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනුප්පාමදො සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අප්පලත්තං සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනිමත්තං සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනාය෕හනා සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අප්පටිසන්ධි සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අගති සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනිබ්බත්ති සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනුපපත්ති සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අජාති සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අජරා සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අබ්යාධි සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අමතං සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අමසොමකො සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. අපරිමදමලොසු න්තිඅභිඤ්මඤය්යං. අනුපායාමසො සු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. උප්පාමදොදුක් ං, අනුප්පාමදොසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. පලත්තංදුක් ං, අප්පලත්තංසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිමත්තංදුක් ං, අනිමත්තංසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. ආය෕හනාදුක් ං, අනාය෕හනාසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. පටිසන්ධිදුක් ං, අප්පටිසන්ධිසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. ගතිදුක් ං, අගතිසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිබ්බත්තිදුක් ං, අනිබ්බත්තිසු න්තිඅභිඤ්මඤය්යං.

132

උපපත්තිදුක් ං, අනුපපත්තිසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජාතිදුක් ං, අජාතිසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජරාදුක් ං, අජරාසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං බ්යාධිදුක් ං, අබ්යාධිසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. මරණංදුක් ං, අමතංසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. මසොමකොදුක් ං, අමසොමකොසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. පරිමදමලොදුක් ං, අපරිමදමලොසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපායාමසොදුක් ං, අනුපායාමසොසු න්ති අභිඤ්මඤය්යං. උප්පාමදොභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පලත්තංභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිමත්තංභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ආය෕හනාභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පටිසන්ධිභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ගතිභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිබ්බත්තිභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපපත්තිභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජාතිභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජරාභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. බ්යාධිභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. මරණංභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. මසොමකොභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පරිමදමලොභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපායාමසොභයන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනුප්පාමදොම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අප්පලත්තංම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනිමත්තංම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනාය෕හනාම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අප්පටිසන්ධිම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං.

133

අගතිම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනිබ්බත්තිම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනුපපත්තිම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අජාතිම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අජරාම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අබ්යාධිම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අමතංම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අමසොමකොම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අපරිමදමලොම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනුපායාමසොම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උප්පාමදොභයං, අනුප්පාමදොම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පලත්තංභයං, අප්පලත්තංම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිමත්තංභයං, අනිමත්තංම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ආය෕හනාභයං, අනාය෕හනාම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පටිසන්ධිභයං, අප්පටිසන්ධිම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ගතිභයං, අගතිම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිබ්බත්තිභයං, අනිබ්බත්තිම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපපත්තිභයං, අනුපපත්තිම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජාතිභයං, අජාති ම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජරාභයං, අජරාම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. බ්යාධිභයං, අබ්යාධිම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. මරණංභයං, අමතංම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. මසොමකොභයං, අමසොමකොම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පරිමදමලොභයං, අපරිමදමලොම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපායාමසොභයං, අනුපායාමසොම මන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උප්පාමදො සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පලත්තං සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිමත්තං සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං.

134

ආය෕හනා සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පටිසන්ධි සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ගති සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිබ්බත්ති සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපපත්ති සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජාති සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජරා සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. බ්යාධි සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. මරණං සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. මසොමකො සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පරිමදමලො සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපායාමසො සාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනුප්පාමදො නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අප්පලත්තං නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනිමත්තං නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනාය෕හනා නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අප්පටිසන්ධි නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අගති නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනිබ්බත්ති නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනුපපත්ති නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අජාති නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අජරා නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අබ්යාධි නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අමතං නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අමසොමකො නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අපරිමදමලො නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනුපායාමසො නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උප්පාමදොසාමසං, අනුප්පාමදො නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං.

135

පලත්තංසාමසං, අප්පලත්තං නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිමත්තංසාමසං, අනිමත්තං නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ආය෕හනාසාමසං, අනාය෕හනා නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පටිසන්ධිසාමසං, අප්පටිසන්ධි නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ගතිසාමසං, අගති නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිබ්බත්තිසාමසං, අනිබ්බත්ති නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපපත්තිසාමසං, අනුපපත්ති නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජාතිසාමසං, අජාති නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජරාසාමසං, අජරා නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. බ්යාධිසාමසං, අබ්යාධි නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. මරණංසාමසං, අමතං නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. මසොමකොසාමසං, අමසොමකොනිරාමසන්තිඅභිඤ්මඤය්යං. පරිමදමලොසාමසං, අපරිමදමලො නිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපායාමසොසාමසං, අනුපායා මසොනිරාමසන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උප්පාමදො සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. පලත්තං සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. නිමත්තං සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. ආය෕හනා සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. පටිසන්ධි සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. ගති සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. නිබ්බත්ති සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. උපපත්ති සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. ජාති සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. ජරා සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. බ්යාධි සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. මරණං සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. මසොමකො සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. පරිමදමලො සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං.

136

උපායාමසො සඞ් ාරාති අභිඤ්මඤය්යං. අනුප්පාමදො නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අප්පලත්තං නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනිමත්තං නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනාය෕හනා නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අප්පටිසන්ධිනිබ්බානන්තිඅභිඤ්මඤය්යං. අගති නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනිබ්බත්ති නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනුපපත්ති නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අජාති නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අජරං නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අබ්යාධි නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අමතං නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අමසොමකො නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අපරිමදමලො නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. අනුපායාමසො නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උප්පාමදො සඞ් ාරා, අනුප්පාමදො නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පලත්තං සඞ් ාරා, අප්පලත්තං නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිමත්තං සඞ් ාරා, අනිමත්තං නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ආය෕හනා සඞ් ාරා, අනාය෕හනා නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පටිසන්ධි සඞ් ාරා, අප්පටිසන්ධිනිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ගති සඞ් ාරා, අගතිනිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. නිබ්බත්ති සඞ් ාරා, අනිබ්බත්ති නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපපත්තිසඞ් ාරා, අනුපපත්ති නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජාති සඞ් ාරා, අජාති නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. ජරා සඞ් ාරා, අජරා නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. බ්යාධි සඞ් ාරා, අබ්යාධි නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. මරණං සඞ් ාරා, අමතං නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං.

137

මසොමකො සඞ් ාරා, අමසොමකො නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. පරිමදමලො සඞ් ාරා, අපරිමදමලො නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං. උපායාමසො සඞ් ාරා, අනුපායාමසො නිබ්බානන්ති අභිඤ්මඤය්යං.

11. පරිග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පරිලාරට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පරිප෕රට්මඨො [පරිප෕රණට්මඨො (ක.), පරිප෕රිට්මඨො (සී. අට්ඨ.)] අභිඤ්මඤය්මයො; එකග්ගට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අවික්ම පට්මඨොඅභිඤ්මඤය්මයො; පග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අවිසාරට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අනාවි඼ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අනිඤ්ජනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්තුපට්ඨානලමසනචිත්තස්සඨිතට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ආරම්මණට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; මගොචරට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පහානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පරිච්චාගට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වුට්ඨානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විලට්ටනට්මඨො [නිලත්තනට්මඨො (ක.)] අභිඤ්මඤය්මයො; සන්තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පණීතට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විමුත්තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අනාසලට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; තරණට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අනිමත්තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අප්පණිහිතට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සුඤ්ඤතට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො;

138

එකරසට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අනතිලත්තනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; යුගනද්ධට්මඨො [යුගනන්ධනට්මඨො (ක.)] අභිඤ්මඤය්මයො; නිය්යානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; මහතුට්මඨො [මහතට්මඨො (ස්යා.)] අභිඤ්මඤය්මයො; දස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ආධිපමතය්යට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො.

12. සමථස්ස අවික්ම පට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විපස්සනාය අනුපස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සමථවිපස්සනානං එකරසට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; යුගනද්ධස්ස අනතිලත්තනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සික් ාය සමාදානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ආරම්මණස්ස මගොචරට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ලීනස්ස චිත්තස්සපග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; උද්ධතස්ස චිත්තස්සනිග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; උමභොවිසුද්ධානං අජ්ඣුමපක් නට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විමසසාධිගමට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; උත්තරිපටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සච්චාභිසමයට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; නිමරොමධපතිට්ඨාපකට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. සද්ධින්ද්රියස්ස අධිමමොක් ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියින්ද්රියස්ස පග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සතින්ද්රියස්ස උපට්ඨානට්මඨොඅභිඤ්මඤය්මයො; සමාධින්ද්රියස්ස අවික්ම පට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පඤ්ඤින්ද්රියස්ස දස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. සද්ධාබ඼ස්ස අස්සද්ධිමය අකම්පියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියබ඼ස්ස මකොසජ්මජ අකම්පියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සතිබ඼ස්ස පමාමද අකම්පියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො;

139

සමාධිබ඼ස්ස උද්ධච්මච අකම්පියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පඤ්ඤාබ඼ස්ස අවිජ්ජාය අකම්පියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. සතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස උපට්ඨානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ධම්මවිචය සම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස පවිචයට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස පග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පීතිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස ඵරණට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පස්සද්ධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස උපසමට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සමාධිසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස අවික්ම පට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්ගස්ස පටිසඞ් ානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. සම්මාදිට්ඨියා දස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සම්මාසඞ්කප්පස්ස අභිනිමරොපනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සම්මාලාචාය පරිග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සම්මාකම්මන්තස්ස සමුට්ඨානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සම්මාආජීලස්ස මලොදානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සම්මා ලායාමස්සපග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සම්මාසතියාඋපට්ඨානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සම්මාසමාධිස්සඅවික්ම පට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො.

13. ඉන්ද්රියානංආධිපමතය්යට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; බ඼ානංඅකම්පියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; මබොජ්ඣඞ්ගානංනිය්යානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; මග්ගස්සමහතුට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සතිපට්ඨානානං උපට්ඨානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සම්මප්පධානානං පදහනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඉද්ධිපාදානං ඉජ්ඣනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සච්චානංතථට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පමයොගානං [මග්ගානං (සබ්බත්ථ) අට්ඨකථාපස්සිතබ්බා]

140

පටිප්පස්සද්ධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඵ඼ානංසච්ඡිකිරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. විතක්කස්සඅභිනිමරොපනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විචාරස්සඋපවිචාරට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පීතියාඵරණට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සු ස්සඅභිසන්දනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. චිත්තස්සඑකග්ගට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. ආලජ්ජනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විජානනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පජානනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සඤ්ජානනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එමකොදට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. අභිඤ්ඤායඤාතට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පරිඤ්ඤායතීරණට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පහානස්සපරිච්චාගට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; භාලනායඑකරසට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සච්ඡිකිරියායඵස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; න්ධානං න්ධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ධාත෕නංධාතුට්මඨො [ධාතට්මඨො (ස්යා.)] අභිඤ්මඤය්මයො; ආයතනානංආයතනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සඞ් තානංසඞ් තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අසඞ් තස්සඅසඞ් තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො.

14. චිත්තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තානන්තරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සවුට්ඨානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සවිලට්ටනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සමහතුට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො;

141

චිත්තස්සපච්චයට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සලත්ථුට්මඨො [ලත්ථට්මඨො (ස්යා.)] අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සභ෕මට්මඨො [භුම්මට්මඨො (ස්යා. සී. අට්ඨ.) (එකත්මතඋපනිබන්ධනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො) (ක.) අට්ඨකථාපස්සිතබ්බා] අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සආරම්මණට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සමගොචරට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සචරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සගතට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සඅභිනීහාරට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සනිය්යානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සනිස්සරණට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො.

15. එකත්මත ආලජ්ජනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත විජානනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මතපජානනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත සඤ්ජානනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත එකදට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත උපනිබන්ධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත පක් න්දනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත පසීදනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත සන්තිට්ඨනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත විමුච්චනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත ‘‘එතංසන්ත”න්තිපස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත යානීකතට්මඨොඅභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත ලත්ථුකතට්මඨොඅභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත අනුට්ඨිතට්මඨොඅභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත පරිචිතට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත සුසමාරද්ධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො;

142

එකත්මත පරිග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත පරිලාරට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත පරිප෕රට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත සමමොධානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත අධිට්ඨානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත ආමසලනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත භාලනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත බහුලීකම්මට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත සුසමුග්ගතට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත සුවිමුත්තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත බුජ්ඣනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත අනුබුජ්ඣනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත පටිබුජ්ඣනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත සම්බුජ්ඣනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත මබොධනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත අනුමබොධනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත පටිමබොධනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත සම්මබොධනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත මබොධිපක්ඛියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත අනුමබොධිපක්ඛියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත පටිමබොධිපක්ඛියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත සම්මබොධිපක්ඛියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත මජොතනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත උජ්මජොතනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත අනුමජොතනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත පටිමජොතනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; එකත්මත සඤ්මජොතනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො.

143

16. පතාපනට්මඨො [පකාසනට්මඨො (ක.)]අභිඤ්මඤය්මයො; විමරොචනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; කිම඼සානං සන්තාපනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අම඼ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විම඼ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; නිම්ම඼ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සමට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සමයට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විමලකට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විමලකචරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විරාගට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විරාගචරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; නිමරොධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; නිමරොධචරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; මලොසග්ගට්මඨො [මලොස්සග්ගට්මඨො (ස්යා. ක.)] අභිඤ්මඤය්මයො; මලොසග්ගචරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විමුත්තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; විමුත්තිචරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. ඡන්දට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඡන්දස්ස ම෕඼ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඡන්දස්ස පාදට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඡන්දස්ස පධානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඡන්දස්ස ඉජ්ඣනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඡන්දස්ස අධිමමොක් ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඡන්දස්ස පග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඡන්දස්ස උපට්ඨානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඡන්දස්ස අවික්ම පට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො;

144

ඡන්දස්ස දස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. වීරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියස්ස ම෕඼ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියස්ස පාදට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියස්ස පධානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියස්ස ඉජ්ඣනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියස්ස අධිමමොක් ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියස්ස පග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියස්ස උපට්ඨානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියස්ස අවික්ම පට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීරියස්ස දස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. චිත්තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්ස ම෕඼ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්ස පාදට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්ස පධානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්ස ඉජ්ඣනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්ස අධිමමොක් ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්ස පග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්ස උපට්ඨානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්සඅවික්ම පට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; චිත්තස්ස දස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. වීමංසට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීමංසායම෕඼ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීමංසායපාදට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීමංසායපධානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීමංසායඉජ්ඣනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො;

145

වීමංසායඅධිමමොක් ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීමංසායපග්ගහට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීමංසායඋපට්ඨානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීමංසායඅවික්ම පට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; වීමංසායදස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො.

17. දුක් ට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් ස්සපීළනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් ස්සසඞ් තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් ස්සසන්තාපට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; දුක් ස්සවිපරිණාමට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. සමුදයට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සමුදයස්ස ආය෕හනට්මඨො [ආයුහනට්මඨො (ස්යා.)] අභිඤ්මඤය්මයො; සමුදයස්ස නිදානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සමුදයස්ස සඤ්මඤොගට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සමුදයස්ස පලිමබොධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; නිමරොධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; නිමරොධස්ස නිස්සරණට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; නිමරොධස්ස විමලකට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; නිමරොධස්ස අසඞ් තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; නිමරොධස්ස අමතට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. මග්ගට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; මග්ගස්ස නිය්යානට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; මග්ගස්ස මහතුට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; මග්ගස්ස දස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; මග්ගස්ස ආධිපමතය්යට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො. තථට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අනත්තට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සච්චට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො;

146

පටිමලධට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අභිජානනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; පරිජානනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ධම්මට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ධාතුට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඤාතට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; සච්ඡිකිරියට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; ඵස්සනට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො; අභිසමයට්මඨො අභිඤ්මඤය්මයො.

18. මනක් ම්මං අභිඤ්මඤය්යං; අබ්යාපාමදො අභිඤ්මඤය්මයො; අම඼ොක සඤ්ඤා අභිඤ්මඤය්යා; අවික්ම මපො අභිඤ්මඤය්මයො; ධම්මලලත්ථානං අභිඤ්මඤය්යං; ඤාණං අභිඤ්මඤය්යං; පාමමොජ්ජං [පාමුජ්ජං (ස්යා.)] අභිඤ්මඤය්යං. පඨමංඣානං අභිඤ්මඤය්යං; දුතියංඣානං අභිඤ්මඤය්යං; තතියංඣානං අභිඤ්මඤය්යං; චතුත්ථංඣානං අභිඤ්මඤය්යං. ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; විඤ්ඤාණඤ්චායතන සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; මනලසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා. අනිච්චානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; දුක් ානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා;

147

අනත්තානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; නිබ්බිදානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; විරාගානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; නිමරොධානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; පටිනිස්සග්ගානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; යානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; ලයානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; විපරිණාමානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; අනිමත්තානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; අප්පණිහිතානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; සුඤ්ඤතානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; යථාභ෕තඤාණදස්සනං අභිඤ්මඤය්යං; ආදීනලානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; පටිසඞ් ානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; විලට්ටනානුපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා.

19. මසොතාපත්ති මග්මගො අභිඤ්මඤය්මයො; මසොතාපත්ති ඵ඼සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; සකදාගාමමග්මගො අභිඤ්මඤය්මයො; සකදාගාම ඵ඼සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; අනාගාම මග්මගො අභිඤ්මඤය්මයො; අනාගාම ඵ඼සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා; අරහත්තමග්මගො අභිඤ්මඤය්මයො; අරහත්ත ඵ඼සමාපත්ති අභිඤ්මඤය්යා. අධිමමොක් ට්මඨන සද්ධින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; පග්ගහට්මඨන වීරියින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; උපට්ඨානට්මඨන සතින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; අවික්ම පට්මඨන සමාධින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං;

148

දස්සනට්මඨන පඤ්ඤින්ද්රියං අභිඤ්මඤය්යං; අස්සද්ධිමය අකම්පියට්මඨනසද්ධාබ඼ංඅභිඤ්මඤය්යං; මකොසජ්මජ අකම්පියට්මඨන වීරියබ඼ං අභිඤ්මඤය්යං; පමාමද අකම්පියට්මඨන සතිබ඼ං අභිඤ්මඤය්යං; උද්ධච්මච අකම්පියට්මඨනසමාධිබ඼ං අභිඤ්මඤය්යං; අවිජ්ජාය අකම්පියට්මඨන පඤ්ඤාබ඼ං අභිඤ්මඤය්යං; උපට්ඨානට්මඨන සතිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො අභිඤ්මඤය්මයො; පවිචයට්මඨන ධම්මවිචයසම්මබොජ්ඣඞ්මගො අභිඤ්මඤය්මයො; පග්ගහට්මඨන වීරියසම්මබොජ්ඣඞ්මගො අභිඤ්මඤය්මයො; ඵරණට්මඨන පීතිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො අභිඤ්මඤය්මයො; උපසමට්මඨන පස්සද්ධිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො අභිඤ්මඤය්මයො; අවික්ම පට්මඨන සමාධිසම්මබොජ්ඣඞ්මගො අභිඤ්මඤය්මයො; පටිසඞ් ානට්මඨන උමපක් ාසම්මබොජ්ඣඞ්මගො අභිඤ්මඤය්මයො. දස්සනට්මඨන සම්මාදිට්ඨි අභිඤ්මඤය්යා; අභිනිමරොපනට්මඨන සම්මාසඞ්කප්මපො අභිඤ්මඤය්මයො; පරිග්ගහට්මඨන සම්මාලාචා අභිඤ්මඤය්යා; සමුට්ඨානට්මඨන සම්මාකම්මන්මතො අභිඤ්මඤය්මයො; මලොදානට්මඨන සම්මාආජීමලො අභිඤ්මඤය්මයො; පග්ගහට්මඨන සම්මාලායාමමො අභිඤ්මඤය්මයො; උපට්ඨානට්මඨන සම්මාසති අභිඤ්මඤය්යා; අවික්ම පට්මඨන සම්මාසමාධි අභිඤ්මඤය්මයො. ආධිපමතය්යට්මඨන ඉන්ද්රියා අභිඤ්මඤය්යා; අකම්පියට්මඨන බ඼ා අභිඤ්මඤය්යා; නිය්යානට්මඨන මබොජ්ඣඞ්ගා අභිඤ්මඤය්යා; මහතුට්මඨන මග්මගො අභිඤ්මඤය්මයො; උපට්ඨානට්මඨන සතිපට්ඨානා අභිඤ්මඤය්යා; පදහනට්මඨන සම්මප්පධානා අභිඤ්මඤය්යා; ඉජ්ඣනට්මඨන ඉද්ධිපාදා අභිඤ්මඤය්යා;

149

තථට්මඨන සච්චා අභිඤ්මඤය්යා; අවික්ම පට්මඨන සමමථො අභිඤ්මඤය්මයො; අනුපස්සනට්මඨන විපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; එකරසට්මඨන සමථවිපස්සනා අභිඤ්මඤය්යා; අනතිලත්තනට්මඨන යුගනද්ධං අභිඤ්මඤය්යං. සංලරට්මඨන සී඼විසුද්ධි අභිඤ්මඤය්යා; අවික්ම පට්මඨන චිත්තවිසුද්ධි අභිඤ්මඤය්යා; දස්සනට්මඨන දිට්ඨිවිසුද්ධි අභිඤ්මඤය්යා; මුත්තට්මඨන විමමොක්ම ො අභිඤ්මඤය්මයො; පටිමලධට්මඨන විජ්ජා අභිඤ්මඤය්යා; පරිච්චාගට්මඨන විමුත්ති අභිඤ්මඤය්යා; සමුච්මඡදට්මඨන මයඤාණං අභිඤ්මඤය්යං; පටිප්පස්සද්ධට්මඨන අනුප්පාමදඤාණං අභිඤ්මඤය්යං.

20. ඡන්මදොම෕඼ට්මඨන අභිඤ්මඤය්මයො; මනසිකාමරොසමුට්ඨානට්මඨන අභිඤ්මඤය්මයො; ඵස්මසොසමමොධානට්මඨන අභිඤ්මඤය්මයො; මලදනාසමමොසරණට්මඨන අභිඤ්මඤය්යා; සමාධිපමු ට්මඨන අභිඤ්මඤය්මයො; සතිආධිපමතය්යට්මඨන අභිඤ්මඤය්යා; පඤ්ඤාතතුත්තරට්මඨන අභිඤ්මඤය්යා; විමුත්තිසාරට්මඨන අභිඤ්මඤය්යා; අමමතොගධංනිබ්බානං පරිමයොසානට්මඨන අභිඤ්මඤය්යං. මයමයධම්මා අභිඤ්ඤාතාමහොන්තිමතමත ධම්මාඤාතාමහොන්ති. තංඤාතට්මඨන ඤාණං, පජානනට්මඨන පඤ්ඤා. මතනවුච්චති – ‘‘ඉබමධම්මාඅභිඤ්බඤය්යාතිබසොතාලධානං, තංපජානනා