Data Loading...

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ(ACT) Flipbook PDF

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ(ACT)

180 Views
116 Downloads
FLIP PDF 1.74MB

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ (ACT)

HARIKASITE.COM.TR

ŞEYDA NUR AYHAN SEMA TÜRKAN İVRİZ

İÇİNDEKİLER 3

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ NEDİR ?

4

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ KURAMSAL ÇERÇEVESİ İŞLEVSEL BAĞLAMCILIK İLİŞKİSEL ÇERÇEVE KURAMI

5

7

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ PSİKOPATOLOJİK YAKLAŞIM : PSİKOLOJİK KATILIK PSİKOLOJİK ESNEKLİK

8

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ 6 TEMEL NOKTASI

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ PSİKOPATOLOJİK YAKLAŞIM GENEL TANIM.

6

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ PSİKOPATOLOJİK YAKLAŞIM : PSİKOLOJİK KATILIK

9

KABUL VE KARARLILIK TERAPİ SÜRECİ

10

KAYNAKÇA

Kabul ve Kararlılık Terap s Ned r? Hem ülkemiz hem de dünyada giderek artan bir ilgiye erişmiş olan ve ‘Üçüncü Dalga’veya ‘Üçüncü Kuşak’olarak adlandırılan Bilişsel Davranışçı Psikoterapi yaklaşımlarının önde gelen modeli olan Kabul ve Kararlılık Terapisi (Acceptance and Commitment Therapy ifadesindeki kelimelerin baş harflerinin oluşturduğu “ACT” kelimesi şeklinde okunur) davranışçı geleneğin takipçisi olan bir psikoterapidir.

Farkındalık ve kabullenmeye dayalı bir terapi olan kabul ve kararlılık terapisi, psikolojik esnekliği bozan acı verici duygu ve deneyimlerden kaçınmak yerine, onları kabullenmeyi önermektedir. Burada bahsedilen kabul, zorlu duygu ve düşüncelere pasif bir biçimde teslim olmak değil, tam tersine bu rahatsızlık veren olumsuz duygu ve düşünceleri aktif bir başa çıkma stratejisi olarak kabul etmektir. KKT’ye göre değişim, ancak zorlu duygu ve düşüncelerin kabulü ve bireyin değerleri yöneliminde harekete geçmesiyle mümkündür. KKT, insani acılara ve psikolojik rahatsızlıklara getirdiği bu yeni ve özgün bakış açısıyla üçüncü dalga terapiler arasında öne çıkmaktadır

KKT işlevsel bağlamcılık adı verilen bilimsel yaklaşıma ve davranışın dil ve biliş ile ilişkisini ortaya koyan ilişkisel çerçeve kuramına dayanır.

İşlevsel Bağlamcılık ve İl şk sel Çerçeve Kuramı Ned r? İB, psikolojik önermelerin doğruluk ve anlamlılığının test edilmesinde temel kriter olarak işlevselliğin referans alınmasının gerektiğini; tüm organizmaların tarihsel ve durumsal olarak bir bağlamda ve bir bağlamla etkileşim şeklinde olduğunu, davranışın öngörülmesi ve yönlendirilmesinin bu etkileşime odaklanılma ile gerçekleşebileceğini öne sürmektedir. Özetle, İB, bir davranışı analiz ederken o davranışın içinde bulunduğu bağlamdan ayrılamayacağını ve o bağlamda süregiden amacına odaklanılmasının bu analize ancak imkan verebileceğini savunur (Yavuz, 2015). .İlişkisel Çerçeve Kuramı (RFT) İnsanın, dil ve biliş becerisi diğer türlerden temel farklılığı; fiziksel özellikler dışında soyut çıkarımsal (değerli, kötü vb.) özellikler yoluyla da karşılıklı ve etkili ilişkilendirme davranışını gerçekleştirebilme yeteneğini içermesidir. İlişkisel çerçeveler normal bir işlevsellik için hayati olduğu kadar klinik psikopatoloji için de merkezi öneme sahiptir. Burada iki bağlam ilişkisel çerçevelerin klinik önemini belirler: İlişkisel bağlam ve işlevsel bağlam. İlişkisel bağlam kişinin ne düşündüğünü belirlerken, işlevsel bağlam ise düşünülenin kişi üzerindeki psikolojik etkisini belirlemektedir (Yavuz, 2015).

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ PSİKOPATOLOJİK YAKLAŞIM ACT’i n Psikopatoloji Yaklaşımı ACT’i n amacı insanlarda psikolojik esnekliğin arttırılmasıdır. Psikolojik esneklik, içsel yaşantılarımıza dikkat ve açıklıkla yaklaşarak ânla temas etmek ve değerlerimiz doğrultusunda davranışlar sergilemekte kararlılık göstermek olarak tanımlanır. Yani anlamlı ve dolu dolu bir yaşam için önümüzde engel gibi duran duygu, düşünce, anı ve hislerimizi farkederek; onları değiştirmeye, kontrol altına almaya ya da yoğunluklarını veya sıklıklarını azaltmaya çalışmadan davranışlarımız üzerindeki baskınlıklarını zayıflatmak ve böylece değer verdiğimiz alanlardaki davranışlarımızda direnebilmemiz temel amaçtır. Kapsamlı olarak açıkladığımızda; kabul ve kararlılık terapisindeki temel amaç; belirtiler ve zorlayıcı düşünceler veya duygular arasındaki ilişkinin dönüştürülmesi, yani yeni bir yapı kazanmasıdır (Harris 2006, akt: Vatan,. Söz konusu bu yeni yapıda; belirtilere yol açtığı düşünülen düşünce veya duygulardan uzaklaşmak yerine asıl amacın düşünce ve duygulara daha da yaklaşma, daha da yakından bakma olduğu görülmektedir. Dolayısıyla, belirtilerin azalması terapinin ana amacı değil, düşünce ve duygulara odaklanmanın ikincil getirisidir (Harris 2006, akt: Vatan, 2016). Terapi sürecinde altı aşama ile psikolojik esneklik oluşturulmaya ve ya var olan sınırlı esneklik düzeyi daha da genişletilmeye çalışılmaktadır. Söz konusu esnekliğin olmamasının psikolojik katılık olarak da tanımlanabildiği görülmektedir.

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ PSİKOPATOLOJİK YAKLAŞIM : PSİKOLOJİK KATILIK Yaşantısal Kaçınma olumsuz içsel yaşantılarla kalmak, onlarla temas halinde olmak konusunda isteksiz olmak ve bu içsel yaşantıların ve onları tetikleyen olayların sıklığını, şeklini değiştirmeye çalışmak olarak tanımlanabilir. Kaçınma davranışları toplum ve kültür tarafından da desteklenir. Bu stratejiler kısa vadede içsel yaşantıyı azaltabilirse de uzun vadede daha olumsuz sonuçları getirir. Bu nedenle ACT’in amacı, istenmeyen içsel yaşantılardan kurtulmak değil, kişinin anbean yaşadığı deneyimlerine karşı açık, yargısız ve esnek bir tutum sergilemesi ve onları değiştirmeye çalışmadan, hayatında onlara yer açmasıdır ki bu Kabul olarak tanımlanır. Bilişsel Birleşme kişinin davranışlarının bilişlerden çokça etkilenmesi ve bilişlerin denetimi altında olması olarak tanımlanır. Kişi bu düşünceleri sadece bir düşünce gibi, içsel yaşantısının bir parçası olarak görmez, gerçekle eş tutar, işlerliklerini sorgulamaz. Davranışın ortaya çıktığı bağlama yani çevresel faktörlere ve davranışın sonuçlarına daha az duyarlı hale gelir. Bilişsel Ayrışma ise kişinin düşünceleri, anıları ve inançlarıyla arasına psikolojik bir mesafe koyması olarak tanımlanır. Düşüncelerin içeriğini değil de bağlamını değiştirmeye, kişinin zihninin ürünleri tarafından avlanmasını önlemeye yönelik girişimler bilişsel ayrışma müdahaleleri olarak adlandırılırlar. Geçmiş ve Geleceğin Baskınlığı veya Ân ile Temasın Kaybolması geçmişin ve geleceğin hikayelerinin kişinin dikkatini işgal etmesi ve kişinin o anda etrafında olup biteni kaçırması, gerektiğinde aktif bir şekilde tepki verememesi olarak tanımlanır. İçsel deneyimlere yönelik esnek ve devam eden farkındalığı ve şimdiki ân ile teması azaltır. Ân ile Esnek Temas ise yaşanılan âna amaçlı yargısız bir tutumla dikkatini vermek; halihazırda olup biteni fark etmek, tanımlamak; düşünce, duygu, anı ve beden duyumlarının gelip gitmesine izin vermek; bu deneyimlere açık bir duruş sergilemektir.

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİ PSİKOPATOLOJİK YAKLAŞIMI : PSİKOLOJİK KATILIK Yaşantısal Kaçınma olumsuz içsel yaşantılarla kalmak, onlarla temas halinde olmak konusunda isteksiz olmak ve bu içsel yaşantıların ve nları tetikleyen olayların sıklığını, şeklini değiştirmeye çalışmak olarak tanımlanabilir. Kaçınma davranışları toplum ve kültür tarafından da desteklenir. Bu stratejiler kısa vadede içsel yaşantıyı azaltabilirse de uzun vadede daha olumsuz sonuçları getirir. Bu nedenle ACT’in amacı, istenmeyen içsel yaşantılardan kurtulmak değil, kişinin anbean yaşadığı deneyimlerine karşı açık, yargısız ve esnek bir tutum sergilemesi ve onları değiştirmeye çalışmadan, hayatında onlara yer açmasıdır ki bu Kabul olarak tanımlanır. Bilişsel Birleşme kişinin davranışlarının bilişlerden çokça etkilenmesi ve bilişlerin denetimi altında olması olarak tanımlanır. Kişi bu düşünceleri sadece bir düşünce gibi, içsel yaşantısının bir parçası olarak görmez, gerçekle eş tutar, işlerliklerini sorgulamaz. Davranışın ortaya çıktığı bağlama yani çevresel faktörlere ve davranışın sonuçlarına daha az duyarlı hale gelir. Bilişsel Ayrışma ise kişinin düşünceleri, anıları ve inançlarıyla arasına psikolojik bir mesafe koyması olarak tanımlanır. Düşüncelerin içeriğini değil de bağlamını değiştirmeye, kişinin zihninin ürünleri tarafından avlanmasını önlemeye yönelik girişimler bilişsel ayrışma müdahaleleri olarak adlandırılırlar. Geçmiş ve Geleceğin Baskınlığı veya Ân ile Temasın Kaybolması geçmişin ve geleceğin hikayelerinin kişinin dikkatini işgal etmesi ve kişinin o anda etrafında olup biteni kaçırması, gerektiğinde aktif bir şekilde tepki verememesi olarak tanımlanır. İçsel deneyimlere yönelik esnek ve devam eden farkındalığı ve şimdiki ân ile teması azaltır. Ân ile Esnek Temas ise yaşanılan âna amaçlı yargısız bir tutumla dikkatini vermek; halihazırda olup biteni fark etmek, tanımlamak; düşünce, duygu, anı ve beden duyumlarının gelip gitmesine izin vermek; bu deneyimlere açık bir duruş sergilemektir.

KABUL VE KARARLILIK TERAPİSİNİN 6 TEMEL NOKTASI 01 MINDFULNESS & AN İLE TEMAS Değiştiremeyeceğimiz geçmiş veya geleceğe gitmektense, şimdi ve buradaya odaklanmak

02 KABUL Hayatın doğal bir parçası olan acı verici deneyimlerden kaçınmamak için istekli olmak.

03 AYRIŞMA Düşüncelerin içerikleri ile “kaynaşıp” onları kesin gerçekler olarak kabul etmek yerine onlarla ilişkimizi değiştirmek

AMAÇ: PSİKOLOJİK ESNEKLİĞİ ARTTIRMAK. 04 BAĞLAMSAL BENLİK Yaşamımızla ilgili (ben iyi bir insanım, ben bir eziğim) gibi düşüncelere sahip olmaktansa, sizin tüm bu olayların cereyan ettiği bağlam olduğunuzu algılamak/ sezmek anlamak

05 DEĞERLER DOĞRULTUSUNDA DAVRANIŞ

Değerlerinizi ilerleten ve adanmış şekilde davranarak onlara ulaşmanıza yardımcı olacak ulaşılabilir hedefler koymak.

06 DEĞERLER Hayatın ne olmasını istediğinizi açık bir şekilde anlamak. Hedeflerden ziyade yol tarifleri.

KABUL VE KARARLILIK TERAPİ SÜRECİ Kabul ve Kararlılık Terap s K mler ç n Uygundur? Kabul ve Kararlılık Terapisinin (ACT) endişe , depresyon , OKB , şizofreni , sınırda kişilik bozukluğu , iş yeri stersi ,kronik ağrı , madde kullanımı , kansere psikolojik adaptasyon , epilepsi , kilo kontrolü , sigara bırakma ve diyabet kontrolü gibi birçok rahatsızlıkta etkili olduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Bu tür psikolojik problemler ile birlikte bir psikolog desteğine başvurmak gündelik yaşam stresiniz ve sıkıntılarınızdan kurtulmanızı ve hatta daha ciddi sorunlarınız ile başa çıkmanızı sağlayacaktır..

Kabul ve Kararlılık Terap s Danışan-Danışman İl şk s Kabul ve Kararlılık terapisi, terapi sürecini danışan ve danışman arasındaki bir paylaşım olarak değerlendirmektedir. İki taraf da yaşamları süresinde başarısızlık, reddedilme, yalnızlık, kayıp, hayal kırıklığı, keder, yaralanma, güvensizlik ve kaygı yaşayacaktır. Bu anlamda aynı yaşam yolculuğunda seyahat ettikleri ve yol arkadaşı oldukları için, danışman ve danışan birbirinden çok şey öğrenecekleri bir etkileşime girmektedirler. KKT’ye göre danışman “üstünlük kurma çabası” na kapılmamalıdır ve danışman ile danışan tamamen eşittir. Terapistin öğretmen, lider veya otoriter konuma geçmesi KKT’nin temel felsefesine aykırıdır ve terapötik süreci zedeleyecektir

ACT

KAYNAKLAR 1) ACT’i Kolay Öğrenmek; Russ Harris; Litera Yayınları-2015 2)F. Betül Esen & K. Fatih Yavuz Kabul ve Kararlılık Terapisi

3)Terapisi (ACT): Genel Bir Bakış.Turkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics 2015;8(2):21-7 4) Vatan, S. (2016). Third Wave of Cognitive Behavioral Therapies. Current Approaches in Psychiatry 2016; 8(3):190-203 doi: 10.18863/pgy.238183Yavuz, F. (2015). Kabul ve Kararlılık 5) Youtube ACT Türkiye