Data Loading...

Libri_Mesuesit_gjuha_8-PEGI Flipbook PDF

Libri_Mesuesit_gjuha_8-PEGI

116 Views
22 Downloads
FLIP PDF 4.77MB

Luiza Myrtaj

LIBËR PËR MËSUESIN

GJUHA SHQIPE 8 Për klasën e 8-të të arsimit 9-vjeçar

BOTIME

Miratuar nga Ministria e Arsimit dhe e Sportit Korrik, 2015

BOTIME

Redaktor letrar: Arlon Liko ȱęǱȱȱ Shtypi: Shtypshkronja Pegi, Lundër, Tiranë

© Botime Pegi, dhjetor 2017 Të gjitha të drejtat për këtë botim në gjuhën shqipe janë tërësisht të zotëruara nga Botime Pegi shpk. Ndalohet çdo riprodhim, fotokopjim, përshtatje, shfrytëzim ose çdo formë tjetër qarkullimi tregtar, pjesërisht ose tërësisht, pa miratimin paraprak nga botuesi.

Botime Pegi: tel: +355/ 042 468 833; cel: +355/ 069 40 075 02; e-mail: [email protected]; web: www.botimepegi.al Sektori i shpërndarjes: cel: +355/ 069 20 267 73; 069 60 778 14; e-mail: [email protected] Shtypshkronja Pegi: cel: +355/ 069 40 075 01; e-mail: [email protected]

Gjuha Gjuha Shqipe Shqipe 88

Përmbajtja: I.

Plani vjetor i lëndës.................................................................................................................................5

II.

Planifikimi i tremujorit të parë (shtator – dhjetor).............................................................................7

III.

Planifikimi i tremujorit të dytë (janar – mars).................................................................................15

IV.

Planifikimi i tremujorit të tretë (prill – qershor)..............................................................................24

V.

Planifikimi i orëve mësimore - Tremujori i parë.............................................................................31

VI.

Planifikimi i orëve mësimore - Tremujori i dytë...........................................................................147

VII.

Planifikimi i orëve mësimore - Tremujori i tretë...........................................................................253

2533

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Së shpejti, kompjuterët emocionalë

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Diskutojmë për robotët Robotët dhe jeta jonë A mund të mendojë një robot? A mund një robot të ketë sjellje inteligjente? A mund një robot të ketë ndërgjegje? A mund një robot të ketë emocione? Asimo një robot human i krijuar nga Honda. I gjatë 130 cm Pesha 54 kg Lëviz me shpejtësi 6 km/orë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Tekst joletrar temës mësimore: Shpjegues Nxënësi/ja: Robotë emocionalë - hulumton për robotët e përdorimin e tyre në të përditshmen; Inteligjencë artificiale - diskuton për veçoritë e tekstit shpjegues; Tru - analizon dukurinë e inteligjencës artificiale; - analizon tiparet e kompjuterit emocional; - shpjegon ngjashmërinë e trurit të njeriut me atë të kompjuterit emocional. Burimet: Libri i nxënësit, https://sq.wikipedia.org/wiki/ Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: tik Inteligjenca_artificiale http://gazeta-shqip.com/lajme/2016/07/11/a-do-te-kene-seshpejti-kompjuteret-emocione/ Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Parashikim me anë të titullit, Diskutim, Pyetje-përgjigje Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Parashikim me anë të titullit “Së shpejti kompjuterat emocionalë” ky është titulli i tekstit që do të lexoni tani. Parashikoni se çfarë do të lexoni. Për ç`lloj teksti do të flasim? Diskutojmë së bashku me nxënësit. Informacion shtesë për mësuesin |Degë e shkencave kompjuterike që merret me sjelljet inteligjente, të mësuarit dhe përshtatjen në makina. |Përfshin një numër të madh aplikacionesh si simulatorë software-ik dhe robotike. Inteligjenca artificiale është aftësia e kompjuterit për të vepruar si qenie njerëzore. Po përdoret shumë në kohët e fundit te video-lojërat, ku lojtari vepron si një njeri i vërtetë. John McCarthy ishte i pari që përdori termin “Inteligjencë artificiale” në vitin 1956 dhe e definojë atë si shkencën dhe inxhinierinë e krijimit të makinave inteligjente. Në jetën e përditshme ne posedojmë disa makina që janë të programuar të kryejnë disa punë si marrja e të dhënave, regjistrimi i të dhënave, përshtatin klimën në mënyrë automatike, transferojnë të dhënat, modifikojnë informacionet për një shpejtësi marramendëse me precizitet të lartë të cilat makina ne i njohim si sisteme kompjuterike, apo ndryshe siç njihen në gjuhën e psikologëve kognitiv si produkte të inteligjencës artificiale. Inteligjenca artificiale përdoret më së shumti në video lojëra ku kompjuteri vepron si të ishte një lojtar. Pothuajse të gjitha videolojërat përmbajnë një nivel të caktuar të inteligjencës artificiale, llojet kryesore të A I (artificial intelligence) prodhojnë karaktere që lëvizin në platforma standarde dhe kryejnë veprime të paracaktuara. Përdorimi i inteligjencës artificial në fushat si:

254

Gjuha Shqipe 8

GJUHA SHQIPE 8 PLANIFIKIMI VJETOR I LËNDËS 35 javë x 5 orë = 175 orë Kompetencat e fushës 1.

Të dëgjuarit e teksteve të ndryshëm

8

2.

Të folurit për të komunikuar dhe për të mësuar 7

Shkathtësitë që do të realizohen në komunikim përmes: Gjuhës së dëgjuar

Orë 8

Gjuhës së folur

7

Teksteve në prozë (13-14 pjesë)

30

Teksteve poetike (5-6 pjesë)

12

Teksteve dramatike (2-3 pjesë)

7

Teksteve joletrare

21

Gjuhës së shkruar

25

70 Të lexuarit e teksteve:

49

letrare 3.

dhe

Teksteve joletrare 4.

Të shkruarit për qëllime personale dhe funksionale

21

25

Njohurive gramatikore

5.

Përdorimi i drejtë i gjuhës

Gjithsej

65

Sintaksë

29

Morfologji

16

Leksikologji

7

Fjalëformim

2

Drejtshkrim

11 175 orë

Shënim. Orët për bisedat letrare, për projektet janë parashikuar nga orët e të lexuarit. Orët për testime, diktime, përsëritje janë parashikuar nga të shkruarit, njohuritë për gjuhën, të folurit e të dëgjuarit.

5

Libër Mësuesi

PLANIFIKIMI VJETOR KOMPETENCAT E FUSHĒS

SHPËRNDARJA E PËRMBAJTJES SË LËNDËS SHTATOR – DHJETOR

JANAR – MARS

PRILL – QERSHOR

Të dëgjuarit e teksteve të ndryshme

3 orë

3 orë

2 orë

Të folurit për të komunikuar dhe për të mësuar

4 orë

1 orë

2 orë

Të lexuarit e teksteve letrare dhe joletrare

24 orë

26 orë

20 orë

Të shkruarit për qëllime formale dhe funksionale

7 orë

7 orë

11 orë

Përdorimi i drejtë i gjuhës

22 orë

23 orë

20 orë

Brenda këtyre ka

1 orë test

1 orë test

1 orë test

3 orë projekt

3 orë projekt

3 orë projekt

2 orë bisedë letrare

2 orë bisedë letrare

1 orë bisedë letrare

2 diktime

6

REZULTATET E TË NXËNIT SIPAS KOMPETENCAVE KYÇE Orët mësimore të zhvilluara gjatë kësaj periudhe tremujore do të kontribuojnë në ndërtimin dhe zhvillimin e këtyre kompetencave kyçe: KOMPETENCA E KOMUNIKIMIT DHE E TË SHPREHURIT Nxënësi/ja: shpreh mendimin e vet për një temë të caktuar me gojë ose me shkrim, si dhe në forma të tjera të komunikimit; dëgjon me vëmendje prezantimin dhe komentet e bëra nga të tjerët rreth një teme, duke bërë pyetje, komente, sqarime dhe propozime; lexon rrjedhshëm, me intonacionin e duhur, një tekst të caktuar rrëfyes, përshkrues, shkencor, publicistik etj., dhe e komenton atë sipas kërkesës me gojë ose me shkrim; shpjegon qartë dhe saktë, me gojë ose me shkrim, kuptimin e termave (fjalëve, koncepteve) të reja, duke përdorur gjuhën dhe fjalorin e përshtatshëm. KOMPETENCA E TË MENDUARIT Nxënësi/ja: shpreh mendimin e tij për një punim letrar apo artistik duke dalluar ndryshimet dhe analogjitë ndërmjet krijimeve të ngjashme; harton planin e punës për realizimin e një krijimi/detyre (letrare), duke përcaktuar hapat kryesorë të zbatimit; përdor krahasimin dhe kontrastin për të gjetur dallimet dhe ngjashmëritë kryesore midis dy e më shumë dukurive ose krijimeve artistike. KOMPETENCA E TË NXËNIT Nxënësi/ja: zbaton në mënyrë të pavarur udhëzimet e dhëna nga një burim (tekst shkollor, libër, internet, media) për të nxënë një temë, veprim, aktivitet ose detyrë që i kërkohet; shfrytëzon portofolin personal për identiﬁkimin e përparësive dhe mangësive në funksion të vetëvlerësimit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit (kolona, tabela, graﬁke) sipas një radhitjeje logjike. KOMPETENCA PËR JETËN, SIPËRMARRJEN DHE MJEDISIN Nxënësi/ja: përgatit planin e punës për organizimin e një aktiviteti të caktuar në shkollë ose në komunitet dhe e realizon atë me sukses; bashkëvepron në mënyrë aktive me moshatarët dhe të tjerët (pavarësisht statusit të tij social, etnik etj.) për realizimin e një aktiviteti të përbashkët (projekti/aktiviteti në bazë klase/shkolle apo jashtë saj). KOMPETENCA QYTETARE Nxënësi/ja: zbaton dhe respekton rregullat e mirësjelljes në klasë, shkollë etj., dhe mban qëndrim aktiv ndaj personave, të cilët nuk i respektojnë ato, duke shpjeguar pasojat për veten dhe për grupin ku bën pjesë. KOMPETENCA DIGJITALE Nxënësi/ja: përdor mediat digjitale dhe mjediset informative për të komunikuar dhe bashkëpunuar; analizon, vlerëson, menaxhon informacionin e marrë elektronikisht (p.sh., hedh disa informacione të marra nga interneti duke i përmbledhur në një tabelë ose graﬁk).

PLANIFIKIMI I TREMUJORIT TË PARË (SHTATOR – DHJETOR)

GJUHA SHQIPE 8

Gjuha Shqipe 8

7

REZULTATET E TË NXËNIT SIPAS KOMPETENCAVE TË FUSHËS Të dëgjuarit e teksteve të ndryshme Nxënësi/ja: interpreton tekstin dhe nëntekstin, si edhe gjykon për qëllimin, ndjenjat e folësit, vërtetësinë dhe besueshmërinë e tekstit; diskuton, zgjeron dhe gjykon idetë e dëgjuara, si edhe merr pjesë në veprimtari praktike, ku dëgjon rreth temave të fushave të ndryshme. Të folurit për të komunikuar dhe për të mësuar Nxënësi/ja: ﬂet qartë dhe kuptueshëm për tema të ndryshme në situata formale dhe joformale; përfshihet në diskutime, parafrazon e përmbledh komentet e prezantuara me gojë, duke marrë parasysh edhe elementet e gjuhës së gjesteve në një prezantim; krijon tekste mediatike për qëllime dhe audienca të ndryshme duke përdorur format dhe teknikat e përshtatshme. Të lexuarit e teksteve letrare dhe joletrare Nxënësi/ja: kupton tekstin edhe kur mendimet dhe idetë nuk jepen në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe shpjegon se si gjuha dhe stili i autorit ndikojnë për t’i dhënë idetë në mënyrë të qartë ose të nënkuptuar; analizon dhe diskuton për interpretimet e të tjerëve rreth tekstit. Tekste letrare Nxënësi/ja: vlerëson gjuhën dhe idetë që përcjell autori në tekst, analizon sjelljen dhe qëndrimet e personazheve, zhvillimin e fabulës ose subjektit; bën dallimin mes personazhit, autorit dhe tregimtarit; krahason stilin, gjuhën dhe tematikën në tekste të ndryshme. Tekste joletrare Nxënësi/ja: përzgjedh, krahason dhe përmbledh informacionin nga tekste të ndryshme; dallon informacionin e rëndësishëm nga i parëndësishmi, faktin nga opinioni, shkakun nga pasoja; veçon tiparet karakteristike të fjalëve, fjalive dhe tekstit në tekste të ndryshme. Të shkruarit për qëllime personale dhe funksionale Nxënësi/ja: ndjek dhe realizon hapat e domosdoshëm në procesin e të shkruarit; përdor forma të efektshme të të shkruarit për qëllime dhe audienca të caktuara; paraqet në mënyrë të strukturuar informacionin, idenë dhe mendimet e tij duke zbatuar rregullat drejtshkrimore. Përdorimi i drejtë i gjuhës Nxënësi/ja: dallon, përdor dhe analizon llojet e fjalive sipas kumtimit, intonacionit, ndërtimit, gjymtyrëve kryesore; përdor dhe analizon llojet e gjymtyrëve kryesore dhe gjymtyrëve të dyta; përdor dhe analizon klasat e fjalëve të ndryshueshme dhe të pandryshueshme; analizon stilet dhe regjistrat e gjuhës; vlerëson pasurinë leksikore të shqipes, përdor gjuhën standarde dhe zbaton rregullat drejtshkrimore dhe shenjat e pikësimit. Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve Sugjerohet që gjatë orëve të mësimit do të përdoren metoda, teknika dhe strategji të tilla, si: stuhi mendimesh, lexim i drejtuar, imagjinata e drejtuar, parashikim me terma paraprakë, diskutim për njohuritë paraprake, harta e konceptit, rrjeti i diskutimit,, pyetje autorit, ditarët e të nxënit, pyetja sjell pyetjen, diagrami i Venit, rrjeti i diskutimit, vija e vlerës, të mbajturit e strukturuar të shënimeve, DDM etj. Nxënësit do të punojnë në grupe të vogla dhe të mëdha, në çift, në mënyrë të pavarur dhe individuale etj. Vlerësimi Disa nga teknikat dhe instrumentet e vlerësimit do të jenë: vlerësim i vazhdueshëm me gojë, vlerësim i punëve me shkrim, vlerësim i projekteve, testeve, pjesëmarrja në biseda e diskutime e leximet jashtë klase, diktimet etj.

Libër Mësuesi

8

L. Tekst letrar L1

Nj. Gjuhësore Gj 1

Nj. Gjuhësore Gj 2

L. Tekst letrar L2

Dëgjojmë D2

L. Tekst letrar L3

Nj. Gj. (Drejtshkrim) Gj 3

Nj. Gj. (Drejtshkrim) Gj 4

L. Tekst letrar L4 L. Tekst letrar L5

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Vargje nga Bajroni

Thënie për gjuhën shqipe

Në një vend të huaj

Situata e të nxënit

Burimet

Punë në dyshe, ditari dypjesësh, Shkrim i lirë Imagjinatë e drejtuar, Pyetje-përgjigje, Diagrame Veni, Rrjet diskutimi

Stuhi mendimesh, Punë në dyshe, Shkrim i lirë

Vlerësimi i përgjigjeve me gojë për bashkëtingëlloret sh-, zh-, ç në fjali Vlerësim për dallimin e të dhënave kryesore Vlerësim për dallimin e informacionit kryesor dhe atë dytësor

Teksti mësimor

Vlerësim për formulimin e saktë të mesazhit Vlerësim për pjesëmarrjen në orën mësimore

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor, incizime, ﬁsha

Teksti mësimor, ﬁsha të ndryshme

Teksti mësimor

Stuhi mendimesh, Punë individuale, Punë Vlerësim për dëgjimin kritik në dyshe

Teksti mësimor, baladat shqiptare

Teksti mësimor (Pjesë të incizuara për përdorimin e shenjave të pikësimit.)

Teksti mësimor, ﬁsha të ndryshme

Vlerësim për Teksti mësimor pjesëmarrjen në aktivitet dhe debate Vlerësim për Teksti mësimor pjesëmarrjen në aktivitet dhe debate Vlerësim për lexim të Teksti mësimor, Interneti rrjedhshëm

Vlerësimi

Stuhi mendimesh, Të nxënit në bashkëpunim – Punë në dyshe, Shkrim i lirë DDM, Të nxënit në bashkëpunim – Punë Vlerësimi për dallimin e tipareve të gjuhës së në dyshe, Shkrim i lirë folur dhe asaj të shkruar Stuhi mendimesh, INSERT, Punë në dyshe Vlerësimi për përcaktimin e dy pikave, kllapat dhe thonjëzat në fjalitë e dhëna Vlerësim për materialet Punë në dyshe, Pyetje-përgjigje, Rrjeti i e hulumtuara diskutimit

Ditari dypjesësh, Të nxënit në bashkëpunim, Ndërrimi i vendeve

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve Stuhi mendimesh, Të nxënit në bashkëpunim, Vija e vlerës

Në video-projektor shfaqet miti Stuhi mendimesh - Mbajtja e strukturuar i Atlasit ose lexohet nga mësuesi/ e shënimeve ja: Bartësi i qiejve. Bisedë mes miqsh Stuhi mendimesh - Mbajtja e strukturuar e shënimeve

Loja “Telefoni i prishur”

Fjalë të urta për besën

Përdorimi i drejtë i bashkëtingëlloreve të zëshme në fund dhe në trup të fjalës Përdorimi i drejtë i Vargje nga Fan Noli fjalëve që ﬁllojnë me bashkëtingëlloret sh-, zh-, ç Përralla dhe mite (ora Përralla 2) Narcisi Diskutim mbi tablonë: “Narcis” të John William Waterhouse

Sjellje dhe veprime të përshtatshme gjatë të dëgjuarit Përralla dhe mite (ora 1)

Kush e solli Doruntinën? (Ora 2)

Shenjat e pikësimit të Përdorimi i saktë i dy thonjëzave, dy pikat në poezinë pikave, thonjëzave, pikëpresjes dhe kllapave “Edukata” e Dritëro Agollit

Tipare të gjuhës së folur Diskutim për fjalët “piktogram dhe të shkruar papirus, pergamenë, alfabet”

Kush e solli Doruntinën? (Ora 1)

Flasim për vargjet kushtuar gjuhës

Të folurit F1

2

1

Kompetenca/ Temat mësimore Tematika Dëgjojmë Gjuha shqipe përmes D1 vargjeve

1

Nr.

Gjuha Shqipe 8

9

10

Nj. Gj. (Drejtshkrim) Gj 6 L. Tekst letrar L6

L. Tekst letrar L7

L. Tekst letrar L8

Nj. Gj. (Drejtshkrim) Gj 7 Nj. Gj. (Fjalëformim) Gj 8 Flasim F3 L. Tekst joletrar L9 Shkruajmë Sh 1

15

17

18

19

23

22

21

20

16

Parapërgatitja për shkrimin e një teme

Urtësia njerëzore

Përdorimi i drejtë i fjalëve që kanë bashkëtingëlloren -rrMite dhe paragjykime

Përdorimi i drejtë i bashkëtingëllores -h-

Bota sipas miteve

Martesa e Floçkës

Tregimet e Eneas

Përdorimi i drejtë i bashkëtingëllores -j-

Përdorimi i drejtë i fjalëve që ﬁllojnë me bashkëtingëlloret s-, z-

Nj. Gj. (Drejtshkrim) Gj 5

14

13

Kompetenca/ Temat mësimore Tematika Flasim Sjellje dhe veprime të F2 përshtatshme gjatë të folurit

1

Nr.

Procesi i të shkruarit

Histori njerëzore - cikël jetësor

Një thënie e Gëtes

Lojë

Lojë

Miti

Lexohen fragmente nga përralla “Gërzheta”.

Vlerësim për lexim shprehës

Vlerësim për formulimin e saktë të temës, mesazhin dhe dallojnë simbolikën e mitit. Vlerësim për përdorimin Shkrim i shpejtë, DDM, Punë në dyshe drejt të bashkëtingëllores -h Vlerësim për përdorimin Lojë, INSERT, Punë individuale drejt të bashkëtingëllores -h Bashkëbisedim, Punë me grupe në dyshe, Vlerësim për pjesëmarrjen në mësim Rrjet diskutimi Parashikim me anë të titullit, Të nxënit në Vlerësim për pjesëmarrjen në grup bashkëpunim, Shkrim i lirë Vlerësim për Stuhi mendimesh, Kërkim-hulumtimi, pjesëmarrjen në mësim Shkrim i shpejtë dhe përfshirjen në grup

Punë në dyshe, Pemë mendimi, Punë individuale “Lëre fjalën e fundit për mua” Punë në dyshe, Pemë mendimi, Punë individuale “Lëre fjalën e fundit për mua”

Metodologjia dhe veprimtaritë e Vlerësimi nxënësve Vlerësim i përgjigjeve Tryezë e rrumbullakët “Rreziku Stuhi mendimesh, Të nxënit në nga substancat e dëmshme” bashkëpunim, Punë me grupe, Lojë në role për sjelljet e përshtatshme gjatë të folurit Vlerësimi i detyrave të Lojë në dyshe DDM, Shkrim i lirë klasës për përdorimin e drejtë të fjalëve që ﬁllojnë me bashkëtingëlloret nistore. Vargje nga poezia e Nënë Terezës punë në dyshe, Mbajtje e strukturuar e Vlerësimi i përgjigjeve “Jetoje jetën” shënimeve, Të nxënit në bashkëpunim për përdorimin drejt të bashkëtingëllores –j Fragment nga ﬁlmi “Troja” VLMD (Veprimtari me lexim dhe mendim Vlerësim për leximin shprehës të drejtuar), Punë në dyshe, Shkrim i shpejtë

Situata e të nxënit

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor, “Eneida” e Virgjilit përshtatje

Teksti mësimor

Teksti mësimor, “Drejtshkrimi i gjuhës shqipe”

Teksti mësimor, “Metodika për estetikën e të folurit” Sonila Kapedani

Burimet

Libër Mësuesi

Nj. Gj. (Drejtshkrim) GJ 10

L. Tekst letrar L10

Shkruajmë Sh2 L. Tekst letrar L11

L. Tekst letrar L12

Flasim F4

Dëgjojmë D3

L. Tekst letrar L 13

Nj. Gj. (Drejtshkrim) GJ 11 Nj. Gj. (Fjalëformimi) GJ12

25

26

27

29

30

31

32

33

34

28

24

Kompetenca/ Tematika Nj. Gj. (Drejtshkrim) Gj 9

1

Nr.

“Malli për atdheun”, Faik Konica

Fjala dhe pjesët e saj përbërëse

Diktim

Ngjarje pa lëvizje

Lojë: “Dhe në gjuhë përdoren pluset”

Diktim me të lexuar dhe plotësim

Vargje nga Migjeni

Vargje nga Udhëtimi i “Çajld Haroldit”

Fjalët e huaja në median e shkruar

Tregtar ﬂamujsh (ora 2) Punë me tekstin

Fjalë dhe forma gjuhësore që përdoren gjatë të folurit dhe që dëmtojnë gjuhën Tekste që lidhen me traditat shqiptare

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve Punë në dyshe, Tabela INSERT, Punë individuale

Burimet

Vlerësim për lexim të rrjedhshëm

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Tekste letrare ose joletrare

Teksti mësimor

Vlerësim për dallimin e përemrave Vlerësim me notë

Vlerësim për analizën e përbërësve të fjalës

Diktim me të lexuar dhe plotësim

DDM, Stuhi mendimesh, Punë në dyshe, Shkrim i lirë

Punë në dyshe, Të nxënit në bashkëpunim, Veprimtari me lexim dhe mendim të drejtuar (VLMD), Rrjeti i diskutimit Parashikim me anë të titullit, Ditari dypjesësh, Pemë mendimi

Vlerësim për tiparet e personazheve

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor “Drejtshkrimi i gjuhës shqipe”

Vlerësim për përdorimin Teksti mësimor drejt të bashkëtingëllores “Drejtshkrimi i gjuhës -nj shqipe”

Vlerësimi

Vlerësim për pjesëmarrjen në orën mësimore Stuhi mendimesh, Punë e drejtuar me fisha Vlerësim për dallimin e familjes së fjalëve. Vlerësim për materialet Parashikim me anë të titullit, Pemë mendimi, Hartë personazhi, Punë në dyshe e hulumtuara Lojë me role, Shkrim i lirë, Pemë mendimi Vlerësim për formulimin e saktë të temës, mesazhit që përcjell pjesa Bashkëbisedim, Të nxënit në bashkëpunim, Vlerësim për përdorimin drejt të fjalëve shqipe në Punë me grupe, Diskutim vend të fjalëve të huaja

Diagrami i Venit, Hartë koncepti

Lojë (gjej sa më shumë emra vendesh, njerëzish dhe kafshësh që ﬁllojnë me bashkëtingëlloren –nj.) Lojë Stuhi mendimesh, Diskutim, Kllaster

Situata e të nxënit

Shkruajmë një përvoja personale Procesi i të shkruarit Tregtar ﬂamujsh (ora 1) “Himni i ﬂamurit”

Përdorimi i drejtë i bashkëtingëllores -njnë trup dhe në fund të fjalës Përdorimi i drejtë i grupeve të bashkëtingëlloreve -mb, -nd-, -ng-, -ngjËndërr e vërtetë

Temat mësimore

Gjuha Shqipe 8

11

12

L. Tekst letrar L 15

Të shkruarit Sh 3

L. Tekst letrar L 16 Të shkruarit Sh 4

Nj. Gj. (Leksikologji) Gj 14

Nj. Gj. (Leksikologji) Gj 15 L. Tekst letrar L 17

L. Tekst letrar L 18

L. Tekst L 19

37

38

39

41

42

44

45

43

40

36

35

Kompetenca/ Tematika Nj. Gj. (Fjalëformimi) Gj 13 L. Tekst letrar L 14

1

Nr.

Stop bullizmit

Kush është më i forti në klasë?

Situata e të nxënit

Kërkim në fjalor

Kuptimet e drejtpërdrejta dhe të ﬁgurshme të fjalëve Projekt “Traditat e vendit tim” ose “Veshjet tradicionale shqiptare” Projekt “Traditat e vendit tim” ose “Veshjet tradicionale shqiptare” Prezantimi

Vizitë në institucione të ndryshme

Vendi im i shtrenjtë

Vargje nga Naimi

Prezantimi i projektit (projekt) ora III

Diskutim, Diagrame Veni, Punë individuale

Shkrim i shpejtë, Punë individuale

Imagjinatë e drejtuar, Punë në dyshe

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve Stuhi mendimesh, Diskutim, Kllaster Teksti mësimor

Vlerësim për dallimin e klasave

Vlerësim për pjesëmarrjen në orën mësimore Vlerësim për formulimin e saktë të mesazhit Vlerësim në grup

Pyetje-përgjigje, Dëgjim i drejtuar, Bashkëbisedim, Diskutim etj.

Pyetje-përgjigje, Dëgjim i drejtuar, Bashkëbisedim, Diskutim etj.

Bisedë, Kllaster, Pyetësorë

Vlerësim për pjesëmarrjen në mësim

Vlerësim për krahasimin e personazheve sipas skemës së caktuar Vlerësim për pjesëmarrjen në mësim Vlerësim për dallimin drejt të strukturës së tregimit Vlerësim për përdorimin drejt të fjalëve me ngjyrim emocional

Teksti mësimor, Materiale ose botime të ndryshme për Skënderbeun

Teksti mësimor, Materiale ose botime të ndryshme për Skënderbeun

Teksti mësimor

Teksti mësimor, ﬁsha

Teksti mësimor, ﬁsha

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Vlerësohen nxënësit për Teksti mësimor të kuptuarit e tekstit, për analizimin me argumente të tij etj. Vlerësim për materialet Teksti mësimor e hulumtuara

Burimet

Vlerësimi

DDM, Punë në dyshe

Diskutim, Mbajtje e strukturuar e shënimeve, Punë në dyshe

Sekuenca nga ﬁlmi “Hurtlocker” Pemë mendimi, Punë në dyshe, Rrjet diskutimi Punë me tekstin Diskutim, Shkrim i lirë

Fjalët me ngjyrim emocional

Ritregojmë ndodhi

Udhëtimi i Parvanës

Krahasojmë personazhe Berri dhe Piteri

I forti (ora 2)

I forti (ora 1)

Analiza e fjalëve sipas ndërtimit dhe formimit

Temat mësimore

Libër Mësuesi

Shkruajmë Sh 5

L. Tekst letrar L 21

L. Tekst letrar L 22

Nj. Gj. (Leksikologji) Gj 18

Nj. Gj. (Leksikologji) Gj 19 Tekst letrar L 23

Tekst letrar L 24

Shkruajmë Sh 6

49

50

51

52

53

55

56

54

48

47

46

Kompetenca/ Tematika Nj. Gj. (Leksikologji) Gj 16 Nj. Gj. (Leksikologji) Gj 17 L. Tekst letrar L 20

1

Nr.

Në klasë

Dialektet e gjuhës shqipe

Film vizatimor në shqip “Makina e kohës”

Teksti mësimor, ﬁsha

Vlerësim për dallimin e regjistrave të gjuhës

Parashikim me terma paraprakë, Ditari dypjesësh, Shkrim i shpejtë, Punë në dyshe

Parashikim me terma paraprakë, VLMD, Shkrim i lirë

Vlerësimi i nxënësve që Teksti mësimor do të aktivizohen gjatë kësaj orë. Vlerësimi i nxënësve që Teksti mësimor CD, libri do të aktivizohen gjatë kësaj orë. Vlerësim për Teksti mësimor, ﬁsha respektimin e strukturës së tregimit

Teksti mësimor, tekste letrare në dy dialektet

Teksti mësimor

Libër artistik

Libër artistik

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Burimet

Vlerësimi

Vlerësoj kontributet në etapat e ndryshme të orës së mësimit Diskutim, Pyetje-përgjigje, Pemë mendimi Vlerësoj kontributet në etapat e ndryshme të orës së mësimit Vlerësim për fantazinë e Imagjinatë e drejtuar, Shkrim i lirë treguar gjatë shkrimit të tregimit Stuhi mendimesh, Kllaster, Bashkëbisedim Vlerësim për argumentimin e mendimeve gjatë bisedës letrare Stuhi mendimesh, Kllaster, Bashkëbisedim Vlerësim për argumentimin e mendimeve gjatë bisedës letrare Bashkëbisedim, Mbajtja e strukturuar e Vlerësimi i nxënësit për dallimin e stileve shënimeve, Punë e pavarur të gjuhës në tekste të ndryshme Punë e drejtuar me fisha, DDM Vlerësimi i nxënësve për dallimin e dialekteve

Rikujtojmë në dyshe, Të nxënit në bashkëpunim, Punë individuale

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve Shkrim i lirë, DDM, Punë në dyshe

Përshkrimi i personazhit Parvana, personazhi im i dashur Imagjinatë e drejtuar, të preferuar Shkrim i lirë

Makina e kohës

Në pasqyrën e shtrigës së Borëbardhës

Një kërkesë për drejtorinë e shkollës

Stilet e gjuhës

Pasqyra e dëshirave

Libri

Libri

Qyteti im i së ardhmes

Film “Never ending story”

Punë me tekstin

Në autobus

Situata e të nxënit

Bisedë letrare

Bisedë letrare

Shkruajmë me fantazi

Histori pa mbarim

Dallojmë regjistrat e gjuhës

Regjistrat e gjuhës

Temat mësimore

Gjuha Shqipe 8

13

14

Njohuri gjuhësore Gj 22 Të shkruarit Sh 7

59

60

58

57

Kompetenca/ Tematika Nj. Gj. (Leksikologji) Gj 20 Nj. Gj. Gj 21

1

Nr. Në hartë

Situata e të nxënit

Korrigjimi i punëve me Punët me shkrim të nxënësve shkrim

Panair i portofolit

Gjuha standarde, roli dhe rëndësia e përdorimit të saj Test për tremujorin e parë

Temat mësimore

Vlerësim i punës me shkrim

Vëzhgim i punëve me shkrim, Punë e drejtuar, Punë e pavarur, Diskutim

Punë e pavarur

Pyetje-përgjigje, Dëgjim i drejtuar

Vlerësimi

Vlerësim për arritjet e njohurive të këtij tremujori Vlerësim i portofolit

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve Pyetja sjell pyetjen, INSERT, Punë në dyshe

Punimet e nxënësve, Interneti, Drejtshkrimi i gjuhës shqipe

Teksti mësimor, foto

Burimet

Libër Mësuesi

REZULTATET E TË NXËNIT SIPAS KOMPETENCAVE KYÇE Orët mësimore të zhvilluara gjatë kësaj periudhe tremujore do të kontribuojnë në ndërtimin dhe zhvillimin e këtyre kompetencave kyçe: KOMPETENCA E KOMUNIKIMIT DHE E TË SHPREHURIT Nxënësi/ja: - shpreh mendimin e vet për një temë të caktuar me gojë ose me shkrim, si dhe në forma të tjera të komunikimit; - dëgjon me vëmendje prezantimin dhe komentet e bëra nga të tjerët rreth një teme, duke bërë pyetje, komente, sqarime dhe propozime; - lexon rrjedhshëm, me intonacionin e duhur, një tekst të caktuar rrëfyes, përshkrues, shkencor, publicistik etj., dhe e komenton atë sipas kërkesës me gojë ose me shkrim; - shpjegon qartë dhe saktë, me gojë ose me shkrim, kuptimin e termave (fjalëve, koncepteve) të reja, duke përdorur gjuhën dhe fjalorin e përshtatshëm. KOMPETENCA E TË MENDUARIT Nxënësi/ja: - shpreh mendimin e tij për një punim letrar apo artistik duke dalluar ndryshimet dhe analogjitë ndërmjet krijimeve të ngjashme; - harton planin e punës për realizimin e një krijimi/detyre (letrare), duke përcaktuar hapat kryesorë të zbatimit; - përdor krahasimin dhe kontrastin për të gjetur dallimet dhe ngjashmëritë kryesore midis dy e më shumë dukurive ose krijimeve artistike. KOMPETENCA E TË NXËNIT Nxënësi/ja: - zbaton në mënyrë të pavarur udhëzimet e dhëna nga një burim (tekst shkollor, libër, internet, media) për të nxënë një temë, veprim, aktivitet ose detyrë që i kërkohet; - shfrytëzon portofolin personal për identiﬁkimin e përparësive dhe mangësive në funksion të vetëvlerësimit; - ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit (kolona, tabela, graﬁke) sipas një radhitjeje logjike. KOMPETENCA PËR JETËN, SIPËRMARRJEN DHE MJEDISIN Nxënësi/ja: - përgatit planin e punës për organizimin e një aktiviteti të caktuar në shkollë ose në komunitet dhe e realizon atë me sukses; - bashkëvepron në mënyrë aktive me moshatarët dhe të tjerët (pavarësisht statusit të tij social, etnik etj.) për realizimin e një aktiviteti të përbashkët (projekti/aktiviteti në bazë klase/ shkolle apo jashtë saj). KOMPETENCA QYTETARE Nxënësi/ja: - zbaton dhe respekton rregullat e mirësjelljes në klasë, shkollë etj., dhe mban qëndrim aktiv ndaj personave, të cilët nuk i respektojnë ato, duke shpjeguar pasojat për veten dhe për grupin ku bën pjesë. KOMPETENCA DIGJITALE Nxënësi/ja: - përdor mediat digjitale dhe mjediset informative për të komunikuar dhe bashkëpunuar. - analizon, vlerëson, menaxhon informacionin e marrë elektronikisht (p.sh., hedh disa informacione të marra nga interneti duke i përmbledhur në një tabelë ose graﬁk).

PLANIFIKIMI I TREMUJORIT TË DYTË (JANAR – MARS)

GJUHA SHQIPE 8

Gjuha Shqipe 8

15

REZULTATET E TË NXËNIT SIPAS KOMPETENCAVE TË FUSHËS Të dëgjuarit e teksteve të ndryshme Nxënësi/ja: - interpreton tekstin dhe nëntekstin, si edhe gjykon për qëllimin, ndjenjat e folësit, vërtetësinë dhe besueshmërinë e tekstit; - diskuton, zgjeron dhe gjykon idetë e dëgjuara, si edhe merr pjesë në veprimtari praktike, ku dëgjon rreth temave të fushave të ndryshme. Të folurit për të komunikuar dhe për të mësuar Nxënësi/ja: - ﬂet qartë dhe kuptueshëm për tema të ndryshme në situata formale dhe joformale; - përfshihet në diskutime, parafrazon e përmbledh komentet e prezantuara me gojë, duke marrë parasysh edhe elementet e gjuhës së gjesteve në një prezantim; - krijon tekste mediatike për qëllime dhe audienca të ndryshme, duke përdorur format dhe teknikat e përshtatshme. Të lexuarit e teksteve letrare dhe joletrare Nxënësi/ja: - kupton tekstin edhe kur mendimet dhe idetë nuk jepen në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe shpjegon se si gjuha dhe stili i autorit ndikojnë për t’i dhënë idetë në mënyrë të qartë ose të nënkuptuar; - analizon dhe diskuton për interpretimet e të tjerëve rreth tekstit. Tekste letrare Nxënësi/ja: - vlerëson gjuhën dhe idetë që përcjell autori në tekst, analizon sjelljen dhe qëndrimet e personazheve, zhvillimin e fabulës ose subjektit; - bën dallimin mes personazhit, autorit dhe tregimtarit; - krahason stilin, gjuhën dhe tematikën në tekste të ndryshme. Tekste joletrare Nxënësi/ja: - përzgjedh, krahason dhe përmbledh informacionin nga tekste të ndryshme; - dallon informacionin e rëndësishëm nga i parëndësishmi, faktin nga opinioni, shkakun nga pasoja; - veçon tiparet karakteristike të fjalëve, fjalive dhe tekstit në tekste të ndryshme. Të shkruarit për qëllime personale dhe funksionale Nxënësi/ja: - ndjek dhe realizon hapat e domosdoshëm në procesin e të shkruarit; - përdor forma të efektshme të të shkruarit për qëllime dhe audienca të caktuara; - paraqet në mënyrë të strukturuar informacionin, idenë dhe mendimet e tij duke zbatuar rregullat drejtshkrimore. Përdorimi i drejtë i gjuhës Nxënësi/ja: - dallon, përdor dhe analizon llojet e fjalive sipas kumtimit, intonacionit, ndërtimit, gjymtyrëve kryesore; - përdor dhe analizon llojet e gjymtyrëve kryesore dhe gjymtyrëve të dyta; - përdor dhe analizon klasat e fjalëve të ndryshueshme dhe të pandryshueshme; - analizon stilet dhe regjistrat e gjuhës; - vlerëson pasurinë leksikore të shqipes, përdor gjuhën standarde dhe zbaton rregullat drejtshkrimore dhe shenjat e pikësimit. Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve Sugjerohet që gjatë orëve të mësimit do të përdoren metoda, teknika dhe strategji të tilla, si: stuhi mendimesh, lexim i drejtuar, imagjinata e drejtuar, parashikim me terma paraprakë, diskutim për njohuritë paraprake, harta e konceptit, rrjeti i diskutimit, pyetje autorit, ditarët e të nxënit, pyetja sjell pyetjen, diagrami i Venit, rrjeti i diskutimit, vija e vlerës, të mbajturit e strukturuar të shënimeve, DDM etj. Nxënësit do të punojnë në grupe të vogla dhe të mëdha, në çift, në mënyrë të pavarur dhe individuale etj. Vlerësimi Disa nga teknikat dhe instrumentet e vlerësimit do të jenë: vlerësim i vazhdueshëm me gojë, vlerësim i punëve me shkrim, vlerësim i projekteve, testeve, pjesëmarrja në biseda e diskutime e leximet jashtë klase, diktimet etj. \

Libër Mësuesi

16

Emrat e fareﬁsnisë 2 (i ati, Pema e familjes i biri, e motra etj.)

Shqipëria ime

Portreti i shokut tim

Seraﬁna Topia

Muza

Harta e përgjysmuar e atdheut, V. Zhiti

Kategoritë gramatikore të mbiemrit

Përemri lidhor dhe përemri pronor

Nj. Gj. (Morfologji) Gj 24

L. Tekst letrar L 27

L. Tekst letrar L 28

L. Tekst letrar L 29

Nj. Gj. (Morfologji)

Nj. Gj. (Morfologji) Gj 26

64

65

66

67

68

69

70

Punë me tekstin

Muza poetike

Punë me tekstin

Loja: “Më i sakti më i shpejti”

Emrat që përdoren vetëm në njëjës dhe emrat që përdoren vetëm në shumës

Nj. Gj. (Morfologji) Gj 23

Teksti mësimor, poezi të ndryshme

Vlerësim për dallimin e mesazhit që zbulon poezia. Vlerësim për punën e pavarur Punë individuale, Rrjeti i diskutimit

Punë individuale, Rrjeti i diskutimit

Teksti mësimor, Libër artistik

Teksti mësimor, ﬁsha me situata që të kenë folje në mënyra të ndryshme.

Vlerësim për pjesëmarrjen në orën mësimore

Teksti mësimor

Vlerësohet për: mënyrën Përvijim i të menduarit, sa më të qartë të analizimit të poezisë, argumentit të Marrëdhëniet pyetjepërgjigje(MP-P), Shkrim i shpejtë interpretimit të saj dhe gjuhës së përdorur.

Punë individuale, Punë në grup

Teksti mësimor

Diskutim, të nxënit në bashkëpunim, Vlerësim për përshkrimin e personazheve Shkrim i shpejtë

Teksti mësimor, ﬁsha me fragmente që kanë përemra të ndryshëm.

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Vlerësim për saktësinë e zgjidhjes së ushtrimeve

Vlerësim për aftësimin e nxënësve në të folur

Vlerësim për pjesëmarrjen në orën mësimor

Diskutim, Punë në dyshe

Stuhi mendimesh, Shënime mbi shënime, Punë individuale

Bashkëbisedim, Pyetja sjell pyetjen, Punë individuale

Imitime të aktorëve të humorit

Rrjedhshmëria, intonacioni dhe ritmi gjatë të folurit

Të folurit F5

63

Teksti mësimor

Vlerësim për punën individuale

Skeda e autorit, Punë individuale dhe në dyshe, Rrjet diskutimi

“Rent, or Marathonomak” Vargje nga F. Noli

L. Tekst letrar L 26

Teksti mësimor

Vlerësim për zbulimin e mesazhit

Stuhi mendimesh, Vëzhgim i materialit me video-projektor

62

Burimet

Vlerësimi

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

“Rent, or Marathonomak” Vargje nga F. Noli

Situata e të nxënit (të sugjeruara)

L. Tekst letrar L 25

Temat mësimore

61

NR Kompetenca

Gjuha Shqipe 8

17

18

Punë me tekstin

Punë me tekstin

Punë me tekstin

Punë me tekstin

Buzëdrinas (ora 2)

Zgjedhimi jovepror në mënyrat: dëftore, habitore, lidhore, kushtore, dëshirore dhe urdhërore

“Vdekja nuk është fund (ora 1)

“Vdekja nuk është fund” (ora 2)

Ushtrime. Zgjedhimi jovepror në mënyrat: dëftore, habitore, lidhore, kushtore, dëshirore dhe urdhërore

“Dremit liqeri”

Poezia ora 1

L. Tekst letrar L 31

Nj. Gj. (Morfologji) Gj 28

L. Tekst letrar L 32

L. Tekst letrar L33

Nj. Gj. (Morfologji) Gj 29

L. Tekst letrar L 34

Të shkruarit Sh 8

73

74

75

76

77

78

79

Recito bukur një poezi

Vlerësim për saktësinë e ushtrimeve

Vlerësimi

Teksti mësimor, foto

Vlerësohen nxënësit për analizën që i bëjnë poezisë, për zbulimin e motivit të këtyre vargjeve ,për bashkëpunimin gjatë punës etj.

Punë e drejtuar, Të nxënit në bashkëpunim, Punë individuale

Pyetja sjell pyetjen, Mbajtja e strukturuar e shënimeve, Punë në dyshe

Vlerësohen nxënësit për Teksti mësimor, angazhimin e tyre gjatë orës ﬁsha së mësimit

Vlerësohen nxënësit për Teksti mësimor + angazhimin e tyre gjatë orës vëllimi poetik i L. së mësimit Poradecit

Vlerësohen nxënësit për pjesëmarrjen e tyre gjatë orës së mësimit

Teksti mësimor, foto

Teksti mësimor, ﬁsha me situata që ndodhin në kohë të ndryshme.

Konkurs, Punë në dyshe, Karrigia Vlerësim për recitimin e poezisë e nxehtë

Bashkëbisedim, Lapsat në mes, Shkrim i shpejtë

Imagjinatë e drejtuar, DDM, Shkrim i lirë

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Burimet

Vlerësim për dallimin e kohëve të përbëra të formës joveprore të mënyrës dëftore, lidhore, kushtore e habitore

Diskutim, Ditari dypjesësh, Shkrim i Vlerësim për zbërthimin e lirë, Turi i galerisë, Punë individuale poezisë Vlerësim për zbulimin e Konkurs recitimi, Punë në dyshe, mesazhit të poezisë, për argumentet e përdorura Rrjet diskutimi gjatë diskutimit

Punë e drejtuar, Punë individuale

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

Poezia dëgjohet në youtube Bashkëbisedim, Të nxënit në ose recitohet nga mësuesi/ja. bashkëpunim, Shkrim i shpejtë

Death is not the end

Diskutim rreth poezisë së Agim Vinës “Poeti”

Buzëdrinas (ora 1)

L. Tekst letrar L 30

72

Punë me tekstin

Përemri lidhor dhe përemri pronor USHT

Situata e të nxënit (të sugjeruara)

71

Temat mësimore

Nj. Gj. (Morfologji) Gj 27

NR Kompetenca

Libër Mësuesi

82

Parafjalët sipas strukturës morfologjike

Karnavalet e Korçës (ora 2)

Mbreti Lir (ora 1)

Nj. Gj. (Morfologji) Gj 31

L. Tekst letrar L 37

L. Tekst letrar L 38

84

85

86

Karnavalet e Korçës (ora 1)

Bisedë letrare

L. Tekst letrar L 35

81

L. Tekst letrar L 36

Ndajfolja

Nj. Gj. (Morfologji) Gj 30

83

“Shkruaj dhe unë poezi” (ora 2)

Të shkruarit Sh 9

Temat mësimore

80

NR Kompetenca

Shekspiri dhe tragjeditë e tij

Fragment nga “Karnavalet e Korçës”

Këmbësorët, makinat dhe polici

Pjesa teatrale në youtube

Libri

Lojë në çift se kush gjen më shumë ndajfolje brenda 5 minutave.

Poezi nga Ismail Kadare “Dhe unë vargëzoj”

Situata e të nxënit (të sugjeruara) Teksti mësimor

Teksti mësimor, Fisha

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Vlerësim për krijimin e poezive sipas udhëzimeve të dhëna Vlerësohen nxënësit për përdorimin, dallimin e ndajfoljeve nga pjesët e tjera të ligjëratës në fjalitë e dhëna Vlerësim për pjesëmarrjen në orën mësimore

Vlerësim për pjesëmarrjen në orën mësimore Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të parafjalëve në fjali duke e dalluar nga pjesët e tjera të ligjëratës Pjesë e vlerësimit është edhe përcaktimi i nxënësve që do të vëzhgohen gatë kësaj ore mësimi. Vlerësim për pjesëmarrjen në orën mësimore

Stuhi mendimi, Punë në dyshe, Shkrim i lirë, Diskutim

Rendit/Grupo/Emërto,DDM, Punë në dyshe

Diskutim, Grupet e ekspertëve, Karrigia e nxehtë Bashkëbisedim, Pemë mendimi, Të nxënit në bashkëpunim, Diagram Veni, Rrjet diskutimi

Stuhi mendimi, DDM

Diagrame Veni, Grupet e ekspertëve, Rrjet diskutimi

Pemë mendimi, Lexim me role, Harta e personazhit, Bashkëbisedim

Teksti mësimor, Komedia “Karnavalet e Korçës”

Teksti që ka përzgjedhur mësuesi/ja për bisedë letrare ose lexim jashtë

Burimet

Vlerësimi

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

Gjuha Shqipe 8

19

20

Punë me tekstin

Shekspiri dhe tragjeditë e tij

Ndarja e punëve

Lidhëzat dhe shprehjet lidhëzore sipas llojeve të tyre USHTRIME

Mbreti Lir (ora 2)

Projekt “Ndikimi i internetit e librit në zhvillimin e aftësive psikomotore të nxënësve” (Ora 1)

Pjesëza

Pasthirrma

Romeo dhe Zhulieta

Nj. Gj. (Morfologji) Gj 33

L. Tekst letrar L 39

L. Tekst letrar L 40

Nj. Gj. (Morfologji) Gj 34

Nj. Gj. (Morfologji) Gj 35

Dëgjojmë D4

88

89

90

91

92

93

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të lidhëzave dhe shprehjeve lidhëzore. Vlerësohen nxënësit për: leximin bukur e qartë të pjesës, dallimin e personazheve të vjershës, ndarjen e eksperiencave personale me shokët.

Punë në dyshe, Të nxënit në bashkëpunim, Shkrim i lirë, Turi i galerisë

Harta e personazhit, Lapsat në mes, Vija e vlerës

Teksti mësimor, ﬁsha

Teksti mësimor

Vlerësohen nxënësit për vëmendjen e kushtuar pjesës, gjatë dëgjimit të saj. Stuhi mendimesh, Pyetja sjell pyetjen, Pauza treminutëshe

“Romeo dhe Zhuljeta” me aktorin Leonardo di Caprio

Teksti mësimor

Vlerësim për identiﬁkimin e pasthirrmave në fjali

Vlerësohen nxënësit për përdorimin e saktë të pjesëza në fjali, dallimin e llojeve të tyre sipas kuptimit dhe ndërtimit

Bashkëbisedim, Tabela e konceptit, Punë në dyshe

Bashkëbisedim, Mbajtja e strukturuar e shënimeve, Punë në dyshe

Vlerësohen nxënësit për Mendo/puno në dyshe/shkëmbe bashkëpunimin në ndarjen mendime, Të nxënit në bashkëpunim e punëve.

Teksti mësimor, foto

Teksti mësimor

Vlerësohen nxënësit për përdorimin e lidhëzave në fjali, për dallimin e tyre nëse lidhin pjesë fjalish që varen a jo nga njëra-tjera, apo lidhin gjymtyrë fjalie.

Bashkëbisedim, Tabela e konceptit, Puno në dyshe

Burimet

Vlerësimi

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

Lojë në çift Krijo një situatë dhe përdor pasthirrma.

Punë me tekstin

Lojë në dyshe-Lidhëzat

Lidhëzat dhe shprehjet lidhëzore sipas llojeve të tyre

Nj. Gj. (Morfologji ) GJ 32

Situata e të nxënit (të sugjeruara)

Temat mësimore

87

NR Kompetenca

Libër Mësuesi

Seleksionimi i materialeve

Kadareja dhe Nobeli

Prezantim projekti

Kohë e pamjaftueshme (Ora 1)

Kohë e pamjaftueshme (Ora 2)

Funksionet gramatikore të Punë me tekstin fjalëve në fjali

Biograﬁ e D. Agollit

Projekt “Ndikimi i internetit e librit në zhvillimin e aftësive psikomotore të nxënësve” (Ora2)

Tekste biograﬁke dhe me kujtime

Projekt “Ndikimi i internetit e librit në zhvillimin e aftësive psikomotore të nxënësve” (Ora 3)

“Thuaji zemrës PO”

L. Tekst letrar L 41

L. Tekst joletrar L 42

L. Tekst joletrar L 43

Nj. Gj. (Sintaksë ) Gj 36

Dëgjojmë D5

L. Tekst letrar L 44

L. Tekst letrar L 45

94

95

96

97

98

99

100

Të bëjmë përpara

Llojet e kallëzuesit: foljor dhe emëror

L. Tekst joletrar 101 L 46

Nj. Gj. 102 (Sintaksë) Gj 37

Di, Dua të di, Mësova (DDM)

Fjali të ndryshme me kallëzuesin emëror dhe foljor

Vlerësim për dallimin e kallëzuesit emëror dhe atij foljor

Vlerësim për lexim të rrjedhshëm dhe Teksti mësimor angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit Parashikim me anë të titullit, Të nxënit në bashkëpunim, Rrjet diskutimi

Diskutim: Si të përballemi me vështirësitë

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Vlerësimin individual

Imagjinatë e drejtuar, Tabela INSERT, Rrjet diskutimi

Interneti, materiale të shumta

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Lufta e brezave në familje

Bëhet vlerësimi për përgjigjet e dhëna.

Vlerësohen nxënësit për dallimin e funksioneve të fjalëve në një fjali, për përfaqësimin e tyre gjatë orës së mësimit etj.

Teksti mësimor

Vlerësohen nxënësit për të kuptuarit e tekstit, për analizën e tij.

Teksti mësimor

Burime të ndryshme hulumtimi

Burimet

Vlerësim për materialet e hulumtuara

Vlerësimi

Vlerësim për prezantimin e produkteve të krijuara

Diskutim, Pyetja sjell pyetjen Reflekto/Reflekto/Reflekto

Pyetje-përgjigje, INSERT, Punë në dyshe

Diagrame Veni, Ditari dypjesësh, Tabela M, Diskutim

Parashikim me anë të titullit, Pyetja sjell pyetjen, Diskutim

Të nxënit në bashkëpunim, Bashkëbisedim

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

Të nxënit në bashkëpunim, Bashkëbisedim

Kadareja dhe Nobeli

Situata e të nxënit (të sugjeruara)

Temat mësimore

NR Kompetenca

Gjuha Shqipe 8

21

22

Dëgjojmë dhe komentojmë intervista

Të dëgjuarit D6

108

Kronika

Shkruaj një kronikë

Të shkruarit Sh 10

Të shkruarit Sh 11

110

111

Fjalitë e përbëra me nënrenditje

Një rrëﬁm mbi librat e zemrës

Kronika e jetës sime

Kronika dhe gazetat

Fragmente ose tekste nga libri

Vlerësim për dallimin e veçorive të kronikës Vlerësim për dallimin e veçorive të kronikës

Pyetje-përgjigje, Punë e pavarur me shkrim, diskutim

Vlerësim individual

Bashkëbisedim, DDM, Shkrim i lirë

Bashkëbisedim, Rrjeti i diskutimit

Pemë mendimi, Pyetje-përgjigje, Shkrim i lirë

Diskutoni rreth jetën dhe krijimtarisë artistike të Inva Mulës

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Burimet

Teksti mësimor, foto

Teksti mësimor

Teksti mësimor lloje të ndryshme tekstesh, interneti

Bëhet vlerësimi për përgjigjet e dhëna, diskutimit rreth personazhit të këngëtares Inva Mula, Teksti mësimor zbulimit të momenteve kyçe të jetës së saj gjatë procesit të të dëgjuarit kritik.

Vlerësim për punën në grup

Hartë koncepti, Të nxënit me këmbime, Karrigia e nxehtë

Unë i dua librat.

Vlerësohen nxënësit për punën kërkuese për jetën e krijimtarinë e Fishtës, për argumentet që shprehin gjatë diskutimit etj. Vlerësim për përdorimin drejt të fjalive me bashkërenditje dhe nënrenditje

Vlerësim për punën individuale

Vlerësimi

Vlerësim për përdorimin drejt të fjalive me bashkërenditje dhe nënrenditje

DI/DUA TË DI/MËSOVA

Harta Semantike, Të nxënit me këmbime, Rrjet diskutimi

Pyetja sjell pyetjen, Të nxënit në bashkëpunim, Shkrim i shpejtë

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

Diskutim, Rishiko në dyshe, Të nxënit me këmbime

Ushtrime: Fjalitë e përbëra me bashkërenditje Punë me tekstin dhe ato me nënrenditje

L. Tekst joletrar L 48

Nj. Gj. (Sintaksë) 109 Gj 41

Diskutojmë rreth thënieve për Gjergj Fishtën

Fjalitë e përbëra me bashkërenditje dhe ato me Një vizitë në Prizren nënrenditje

Homeri i Shqipërisë

107

Nj. Gj. (Sintaksë) 106 Gj 40

Nj. Gj. 105 (Sintaksë) Gj 39

L. Tekst joletrar L 47

Punë me tekstin

Ushtrime. Llojet e kallëzuesit: foljor dhe emëror

Nj. Gj. 103 (Sintaksë) Gj 38

104

Situata e të nxënit (të sugjeruara)

Temat mësimore

NR Kompetenca

Libër Mësuesi

Test për tremujorin e dytë

Panair i portofolit

Qortime të punëve me shkrim

Nj. Gj. Gj 44

Nj. Gj. Gj 45

Të shkruarit Sh 14

118

119

120

Nj. Gj. 117 (Sintaksë) Gj 43

Qortime

Dosja

Peizazh vjeshte

Vlerësim i portofolit

Vlerësim për materialet e hulumtuara

Dosjet

Testet

Vëzhgim i punëve me shkrim, Punë e Fletoret e punës me Vlerësim i punës me shkrim drejtuar, Punë e pavarur shkrim

Pyetje-përgjigje, Dëgjim i drejtuar

Punë e pavarur

Vlerësim për identiﬁkimin e Teksti mësimor, fjalive të varura rrethanore ﬁsha, foto

Shkrimi i një artikulli -Mbrojtja e mjedisit

Të shkruarit Sh 13

Pyetja sjell pyetjen, INSERT, Punë në dyshe

Pyetje-përgjigje, Punë e pavarur me shkrim, Reflekto/Reflekto/Reflekto

Një artikull gazete

Fjalitë e varura rrethanore

Teksti mësimor

Vlerësohen nxënësit për analizën e gjuhës së një artikulli, si dhe në diskutimin e punës me shkrim.

Bashkëbisedim, Mbajtja e strukturuar e shënimeve, Shkrimi i lirë

Shkrimi i një artikulli (Ora 1)

Të shkruarit 115 Sh 12

Artikuj për mbrojtjen e mjedisit

Teksti mësimor

Vlerësohen nxënësit për dallimin e karakteristikave të artikullit, për pjesëmarrjen në diskutim etj.

116

Teksti mësimor, foto

Vlerësim për lexim të rrjedhshëm

Stuhi mendimi, Pyetja sjell pyetjen, Punë në dyshe

“Kruja, historia dhe jeta” A. Pipa

Një vend i rrallë në majat e Shqipërisë

L. Tekst letrar L 50

114

Teksti mësimor

Vlerësim individual

Punë e drejtuar me shkrim, Diskutim

Diktim II

Nj. Gj. Gj 42

Teksti mësimor, foto

Vlerësim për dallimin e veçorive të kronikës

Stuhi mendimesh, Të nxënit në bashkëpunim, Shkrim i lirë

113

Udhëtimet

Burimet

Vlerësimi

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

Mbresa udhëtimi

Situata e të nxënit (të sugjeruara)

L. Tekst joletrar L 49

Temat mësimore

112

NR Kompetenca

Gjuha Shqipe 8

23

24

REZULTATET E TË NXËNIT SIPAS KOMPETENCAVE KYÇE Orët mësimore të zhvilluara gjatë kësaj periudhe tremujore do të kontribuojnë në ndërtimin dhe zhvillimin e këtyre kompetencave kyçe: KOMPETENCA E KOMUNIKIMIT DHE E TË SHPREHURIT Nxënësi/ja: - shpreh mendimin e vet për një temë të caktuar me gojë ose me shkrim, si dhe në forma të tjera të komunikimit; - dëgjon me vëmendje prezantimin dhe komentet e bëra nga të tjerët rreth një teme, duke bërë pyetje, komente, sqarime dhe propozime; - lexon rrjedhshëm, me intonacionin e duhur, një tekst të caktuar rrëfyes, përshkrues, shkencor, publicistik etj., dhe e komenton atë sipas kërkesës me gojë ose me shkrim; - shpjegon qartë dhe saktë, me gojë ose me shkrim, kuptimin e termave (fjalëve, koncepteve) të reja, duke përdorur gjuhën dhe fjalorin e përshtatshëm. KOMPETENCA E TË MENDUARIT Nxënësi/ja: - shpreh mendimin e tij për një punim letrar apo artistik duke dalluar ndryshimet dhe analogjitë ndërmjet krijimeve të ngjashme; - harton planin e punës për realizimin e një krijimi/detyre (letrare), duke përcaktuar hapat kryesorë të zbatimit; - përdor krahasimin dhe kontrastin për të gjetur dallimet dhe ngjashmëritë kryesore midis dy e më shumë dukurive ose krijimeve artistike. KOMPETENCA E TË NXËNIT Nxënësi/ja: - zbaton në mënyrë të pavarur udhëzimet e dhëna nga një burim (tekst shkollor, libër, internet, media) për të nxënë një temë, veprim, aktivitet ose detyrë që i kërkohet; - shfrytëzon portofolin personal për identiﬁkimin e përparësive dhe mangësive në funksion të vetëvlerësimit; - ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit (kolona, tabela, graﬁke) sipas një radhitjeje logjike. KOMPETENCA PËR JETËN, SIPËRMARRJEN DHE MJEDISIN Nxënësi/ja: - përgatit planin e punës për organizimin e një aktiviteti të caktuar në shkollë ose në komunitet dhe e realizon atë me sukses; - bashkëvepron në mënyrë aktive me moshatarët dhe të tjerët (pavarësisht statusit të tij social, etnik etj.) për realizimin e një aktiviteti të përbashkët (projekti/aktiviteti në bazë klase/ shkolle apo jashtë saj). KOMPETENCA QYTETARE Nxënësi/ja: - zbaton dhe respekton rregullat e mirësjelljes në klasë, shkollë etj., dhe mban qëndrim aktiv ndaj personave, të cilët nuk i respektojnë ato, duke shpjeguar pasojat për veten dhe për grupin ku bën pjesë. KOMPETENCA DIGJITALE Nxënësi/ja: - përdor mediat digjitale dhe mjediset informative për të komunikuar dhe bashkëpunuar; - analizon, vlerëson, menaxhon informacionin e marrë elektronikisht (p.sh., hedh disa informacione të marra nga interneti duke i përmbledhur në një tabelë ose graﬁk).

PLANIFIKIMI I TREMUJORIT TË TRETË (PRILL – QERSHOR)

GJUHA SHQIPE 8

Libër Mësuesi

REZULTATET E TË NXËNIT SIPAS KOMPETENCAVE TË FUSHËS Të dëgjuarit e teksteve të ndryshme Nxënësi/ja: - interpreton tekstin dhe nëntekstin, si edhe gjykon për qëllimin, ndjenjat e folësit, vërtetësinë dhe besueshmërinë e tekstit; - diskuton, zgjeron dhe gjykon idetë e dëgjuara, si edhe merr pjesë në veprimtari praktike, ku dëgjon rreth temave të fushave të ndryshme. Të folurit për të komunikuar dhe për të mësuar Nxënësi/ja: - ﬂet qartë dhe kuptueshëm për tema të ndryshme në situata formale dhe joformale; - përfshihet në diskutime, parafrazon e përmbledh komentet e prezantuara me gojë, duke marrë parasysh edhe elementet e gjuhës së gjesteve në një prezantim; - krijon tekste mediatike për qëllime dhe audienca të ndryshme duke përdorur format dhe teknikat e përshtatshme. Të lexuarit e teksteve letrare dhe joletrare Nxënësi/ja: - kupton tekstin edhe kur mendimet dhe idetë nuk jepen në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe shpjegon se si gjuha dhe stili i autorit ndikojnë për t’i dhënë idetë në mënyrë të qartë ose të nënkuptuar; - analizon dhe diskuton për interpretimet e të tjerëve rreth tekstit. Tekste letrare Nxënësi/ja: - vlerëson gjuhën dhe idetë që përcjell autori në tekst, analizon sjelljen dhe qëndrimet e personazheve, zhvillimin e fabulës ose subjektit; bën dallimin mes personazhit, autorit dhe tregimtarit; - krahason stilin, gjuhën dhe tematikën në tekste të ndryshme. Tekste joletrare Nxënësi/ja: - përzgjedh, krahason dhe përmbledh informacionin nga tekste të ndryshme; - dallon informacionin e rëndësishëm nga i parëndësishmi, faktin nga opinioni, shkakun nga pasoja; - veçon tiparet karakteristike të fjalëve, fjalive dhe tekstit në tekste të ndryshme. Të shkruarit për qëllime personale dhe funksionale Nxënësi/ja: - ndjek dhe realizon hapat e domosdoshëm në procesin e të shkruarit; - përdor forma të efektshme të të shkruarit për qëllime dhe audienca të caktuara; - paraqet në mënyrë të strukturuar informacionin, idenë dhe mendimet e tij duke zbatuar rregullat drejtshkrimore. Përdorimi i drejtë i gjuhës Nxënësi/ja: - dallon, përdor dhe analizon llojet e fjalive sipas kumtimit, intonacionit, ndërtimit, gjymtyrëve kryesore; - përdor dhe analizon llojet e gjymtyrëve kryesore dhe gjymtyrëve të dyta; - përdor dhe analizon klasat e fjalëve të ndryshueshme dhe të pandryshueshme; - analizon stilet dhe regjistrat e gjuhës; - vlerëson pasurinë leksikore të shqipes, përdor gjuhën standarde dhe zbaton rregullat drejtshkrimore dhe shenjat e pikësimit. Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve Sugjerohet që gjatë orëve të mësimit do të përdoren metoda, teknika dhe strategji të tilla, si: stuhi mendimesh, lexim i drejtuar, imagjinata e drejtuar, parashikim me terma paraprakë, diskutim për njohuritë paraprake, harta e konceptit, rrjeti i diskutimit, pyetje autorit, ditarët e të nxënit, pyetja sjell pyetjen, diagrami i Venit, rrjeti i diskutimit, vija e vlerës, të mbajturit e strukturuar të shënimeve, DDM etj. Nxënësit do të punojnë në grupe të vogla dhe të mëdha, në çift, në mënyrë të pavarur dhe individuale etj. Vlerësimi Disa nga teknikat dhe instrumentet e vlerësimit do të jenë: vlerësim i vazhdueshëm me gojë, vlerësim i punëve me shkrim, vlerësim i projekteve, testeve, pjesëmarrja në biseda e diskutime e leximet jashtë klase, diktimet etj.

Gjuha Shqipe 8

25

26

Mbledhja e informacionit

Si të shkruajmë një raport

Si të shkruajmë një raport

L. Tekst joletrar L 54

Të ﬂasim F6

Të shkruajmë Sh 15

Të shkruajmë Sh 16

127

128

129

130

L. Tekst joletrar L 55

Dhjetë rregulla për të ngrënë më mirë

Si të ushqehemi shëndetshëm

Fjalitë e përbëra me pjesë të Punë me tekstin nënrenditur rrjedhimore

Nj. Gj. 132 (Sintaksë) Gj 49

133

Fjalitë e përbëra me pjesë të Në supermarketin e ri nënrenditur mënyrore,

Nj. Gj. 131 (Sintaksë) Gj 48

Punë me tekstin

Punë me tekstin

Punë me tekstin

Një program për shkëmbim Në shkollën binjake nxënësish

L. Tekst joletrar L 53

126

Tekste të ndryshme

Ana shkoi me vonesë në shkollë

Po ti si mban shënime?

Robotët dhe jeta jonë

Robotët dhe jeta jonë

Situata e të nxënit (të sugjeruara)

Pse na pëlqen të Një program për shkëmbim studiojmë jashtë shtetit? nxënësish Ose Në shkollën binjake

Ushtrime. Fjalitë e përbëra me pjesë të nënrenditur shkakore, qëllimore

Nj. Gj. 125 (Sintaksë) Gj 47

Mbajtja e shënimeve

Dëgjojmë D7

123

Fjalitë e përbëra me pjesë të nënrenditur shkakore, qëllimore

Së shpejti kompjuterat emocionalë

L. Tekst letrar L 52

122

Nj. Gj. 124 (Sintaksë) Gj 46

Së shpejti kompjuterat emocionalë

L. Tekst letrar L 51

Temat mësimore

121

NR Kompetencat

Teksti mësimor, ﬁsha, foto Teksti mësimor, foto nga Durrësi

Vlerësim për saktësi të shënimeve Vlerësim për përcaktimin e fjalive me pjesë në n/r qëllimore e shkakore

Pyetja sjell pyetjen, Punë individuale, Shkrim i lirë

Teksti mësimor

Pyetja sjell pyetjen, Punë në dyshe, Punë individuale

Video projektor

Vlerësim për dallimin e fj me pjesë të n/r mënyrore e krahasore

Lexim i drejtuar, Kllaster

Tabela e koncepteve, Bashkëbisedim, Pune në dyshe

Vlerësim për lexim të rrjedhshëm

Teksti mësimor

Vlerësim për përcaktimin e e Teksti mësimor, ﬁsha pjesëve të fjalive me nënrenditje

Teksti mësimor, ﬁsha

Vlerësim për shkrimin e një raporti

Punë e pavarur me shkrim – Diskutim Tabela e koncepteve, Bashkëbisedim, Punë në dyshe

Teksti mësimor

Vlerësim individual

Diskutim, Tabela Insert, Shkrim i lirë

Vlerësim individual

Teksti mësimor

Vlerësim për analizën e tipareve Teksti mësimor të gjuhës dhe stilit të autorit

Teksti mësimor

Bisedë, Të nxënit në bashkëpunim/ Vlerësim individual punë me fisha, Rrjet diskutimi

Bashkëbisedim, Lexim zinxhir/ diskutim, Pemë mendimi

Diskutim, Punë në dyshe, Diagram Vlerësim për formulimin e fjalive të nënrenditura Veni

Bisedë, tabela Insert, shkrim i lirë

Teksti mësimor

Vlerësim individual

Diskutim, Të nxënit në bashkëpunim, Vijë e vlerës

Teksti mësimor, foto

Vlerësim individual

Parashikim me anë të titullit, Diskutim, Pyetje-përgjigje

Burimet

Vlerësimi

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

Libër Mësuesi

Punë me tekstin Punë me tekstin

Shkruajmë një ﬂetëpalosje

Ushtrime për fjalitë e përbëra me bashkërenditje dhe nënrenditje

Të shkruajmë Sh 18

Nj. GJ. Gj 50

136

137

Vlerësohen nxënësit për Bashkëbisedim, Lexim me kodim i diskutimin që i bëjnë ﬁgurës tekstit, Diskutim së Skënderbeut, mesazhit që zbulon në fjalimin e tij.

Diskutojmë Sulltan Mehmeti II: “Kurrë s’ka për të dalë më mbi tokë një luan i tillë si Skënderbeu”.

Fjalimi i Gjergj Kastriot Skënderbeut

Fjalimi i Gjergj Kastriot Skënderbeut

L. Tekst letrar 143 L 60

L. Tekst letrar L 61

144

Punë me tekstin

Diskutim, Bashkëbisedim Të nxënit në bashkëpunim

Prezantim projekti

Projekt “Vullnetarizmi dhe kujdesi ndaj të moshuarve” (ora 3)

L. Tekst letrar 142 L 59

Vizitë

Vlerësim për gjykimin e tij në lidhje me debatin

Teksti mësimor

Kompjuteri

Vlerësim për argumentet që sjell Vizita në shtëpinë e të gjatë projektit. moshuarve

Vlerësim për punën në grup

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Teksti mësimor

Vlerësim për analizën e ﬁgurave Ruaje fjalën e fundit për mua, Teksti mësimor Diskutim mbi njohuritë paraprake letrare

Diskutim, Bashkëbisedim, Të nxënit në bashkëpunim

Vizita në terren

Projekt “Vullnetarizmi dhe kujdesi ndaj të moshuarve” (ora 2)

L. Tekst letrar L 58

141

Diskutim, bashkëbisedim, Të nxënit në bashkëpunim

Ndarja e punëve

Projekt “Vullnetarizmi dhe kujdesi ndaj të moshuarve” (ora 1)

L. Tekst letrar 140 L 57

Vlerësim për punën e pavarur

Stuhi mendimesh, Kllaster, Bashkëbisedim

Diktim 1

Vlerësim për njohuritë e marra

Vlerësim për dallimin e fjalive me bashkërenditje dhe nënrenditje

Nj. Gj. 139 (Sintaksë) Gj 52

Diskutim, Analizë e tipareve semantike

Stuhi mendimesh, Parashikim me terma paraprakë, Pyetje-përgjigje

Konkurs për njohuritë gjuhësorë ne klasën e tetë Gara

Teksti mësimor

Vlerësim për zbulimin e mesazhit

Teksti mësimor, ﬁsha

Burimet

Vlerësimi

Bisedë, Pyetja sjell pyetjen, Shkrim Vlerësim për shkrimin e një ﬂetëpalosjeje i lirë Vlerësim për shkrimin e një Bisedë, Punë e drejtuar me fisha ﬂetëpalosjeje

Punë individuale, Punë në grup

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

Nj. Gj. 138 (Sintaksë) Gj 51

Punë me tekstin

Shkruajmë një ﬂetëpalosje

Të shkruajmë Sh 17

135

Si të ushqehemi shëndetshëm

Dhjetë rregulla për të ngrënë më mirë

Situata e të nxënit (të sugjeruara)

L. Tekst joletrar L 56

Temat mësimore

134

NR Kompetencat

Gjuha Shqipe 8

27

28

Letra e parë

L. Tekst letrar L 65

151

Reklama

Ese argumentuese (Ora 1)

Ese argumentuese (Ora 2)

Të dëgjuarit D8

Të shkruajmë Sh 19

Të shkruajmë Sh 20

154

155

156

Fjalitë e përbëra me pjesë të nënrenditur krahasore, sasiore USHTRIME

Letra e parë

L. Tekst letrar L 64

150

Nj. Gj. 153 (Sintaksë) Gj 56

Gjiri i Meksikës

L. Tekst letrar L 63

149

Fjalitë e përbëra me pjesë të nënrenditur krahasore, sasiore

Gjiri i Meksikës

L. Tekst letrar L 62

148

Nj. Gj. 152 (Sintaksë) Gj 55

Prezantimi me gojë

Të folurit F7

147

Sot nuk dua të ha drekë!

A duhet mbajtur uniforma në shkollë.

Reklama të ndryshme

Punë me tekstin

Festat, krahasimi midis tyre

Punë me tekstin

Komento thëniet e Senekës

Plazhet e MeksikësKankun

Ushqimet pikante të Meksikës

Nxënësit prezantohen para klasës.

Vlerësim individual

Vlerësim për krahasimin e mesazheve

Teksti mësimor, ﬁsha

Si të shkruajmë ese

Vlerësim për shkrimin e një reklame Vlerësohen nxënësit për bashkëpunimin në dhënien e ideve, për argumentet e qarta qofshin pro a kundër etj.

Vlerësohen nxënësit për mënyrën e përdorimit të argumenteve në një ese Teksti mësimor argumentuese, bashkëpunimin e tyre etj.

Imagjinatë e drejtuar, Lexim zinxhir, Punë individuale

Diskutim, të nxënit në bashkëpunim, Reflekto/ Reflekto/ Reflekto.

Teksti mësimor, modele tekstesh

Teksti mësimor

Teksti mësimor, botime

Teksti mësimor, interneti

Teksti mësimor, Enciklopedi

Teksti mësimor

Teksti mësimor, foto

Teksti mësimor

Interneti, burime të ndryshme

Burimet

Bisedë, Punë në dyshe, Rrjet diskutimi

Diskutim, Tabela e konceptit, Punë Vlerësim individual e pavarur

Lojë në çift, Tabela e konceptit, Punë në dyshe

Bashkëbisedim, Bisedë, Punë në dyshe, Shkrim i shpejtë

Diskutim, Tabela M, Të nxënit në Vlerësim për mesazhin dhe analizën e fragmentit bashkëpunim dhe punë me fisha Vlerësim për shkrimin e një Bisedë, Lexim zinxhir, Punë në letre dyshe

Bisedë, punë e drejtuar, Diskutim- Vlerësim për zbatimin e rregullave gjatë të folurit vlerësim Vlerësim për mesazhin dhe Imagjinatë e drejtuar, Punë e analizën e fragmentit orientuar, Punë në dyshe

Vlerësim për punën në grup

Fjalitë e përbëra me pjesë të Tabela e konceptit, Të nxënit në Ti ke një ëndërr në sirtar. nënrenditur kushtore, lejore bashkëpunim, Shkrim i lirë

Nj. Gj. 146 (Sintaksë) Gj 54

Vlerësimi

Fjalitë e përbëra me pjesë të Diskutim për njohuritë paraprake, Vlerësim për punën e pavarur Ti ke një ëndërr në sirtar. nënrenditur kushtore, lejore Tabela Insert, Punë në dyshe

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

Nj. Gj. 145 (Sintaksë) Gj 53

Situata e të nxënit (të sugjeruara)

Temat mësimore

NR Kompetencat

Libër Mësuesi

166

Nj. Gj. (sintaksë)

Ligjërata e zhdrejtë

Ligjërata e drejtë

Ese përshkruese (Ora 2)

Të shkruajmë Sh 22

164

Nj. Gj. 165 (Sintaksë) Gj 59

Ese përshkruese (Ora 1)

Të shkruajmë Sh 21

163

Fjalitë e varura përcaktore (Ora 2) Ushtrime

Nj. Gj. 162 (Sintaksë) Gj 58 vendlindjen

Teksti mësimor

Vlerësim për angazhimin gjatë orës së mësimit

Vlerësohen nxënësit për përdorimin e ligjëratës së drejtë Diskutim për njohuritë paraprake, në komunikim, për dallimin Tabela e konceptit, Punë në dyshe e pjesës lajmëruese dhe pjesës përmendëse etj.

Vlerësohen nxënësit në shkrimin e esesë.

Diskutim, Të nxënit në bashkëpunim-Punë në grupe, Rishikim në dyshe

Teksti mësimor

Vlerësohen nxënësit për përdorimin saktë të mjeteve lidhëse në fjalinë me pjesë të n/r përcaktore etj.

Teksti mësimor, ﬁsha

Teksti mësimor

Vlerësim për dallimin e fjalive përcaktore

Teksti mësimor

Teksti mësimor, ﬁsha

Imagjinatë e drejtuar, mbajtja e Vlerësohen nxënësit për strukturuar e shënimeve, Rishikim angazhimin e tyre gjatë orës së në dyshe mësimit.

Diskutim, Punë në dyshe, Pauza treminutëshe

DDM, Punë në dyshe

Hartë personazhi, Të nxënit në bashkëpunim-Grupet e ekspertëve, Rrjet diskutimi

Diskutim i njohurive të Teknologjia në jetën time mëparshme, Ditar dypjesësh, Praktikë e udhëhequr

Figura të shquara të kinematograﬁsë.

Përshkruaj aromën e parfumit tënd të preferuar.

Përshkruaj tënde.

Punë me tekstin

Punë me tekstin

Mjeshtri i kukullave (ora 2) Punë me tekstin

Fjalitë e varura përcaktore

L. Tekst letrar L 69

Nj. Gj. 161 (Sintaksë) Gj 57

160

“Kukullat Kokeshamister dhe bukuri ”

Mjeshtri i kukullave (ora 1)

L. Tekst letrar 159 L 68

Vlerësohen nxënësit për të dëgjuarit kritik, për të kuptuarit e tekstit etj. Vlerësim për mesazhet që përcjell pjesa, për aktivizimin gjatë mësimit etj.

Vlerësohen nxënësit për Teksti mësimor pjesëmarrjen e tyre aktive gjatë Interneti orës së mësimit.

Shkrimi i shpejtë, Pauza treminutëshe e të nxënit në bashkëpunim, Shkrim i lirë, Punë individuale Parashikim me anë të titullit, VLMD, Punë në dyshe

Teksti mësimor Interneti

Vlerësim për përshkrimin e bërë shokut, shoqes, një nga pjesëtarëve të familjes etj.

Bisedë, Lexim zinxhir e punë me fisha, Shkrim i shpejtë

Portreti i Lasgush Poradecit Përshkruaj një prej (Ora 1) pjesëtarëve të familjes.

Portreti i Lasgush Poradecit Vargje nga Poradeci (Ora 2)

L. Tekst letrar L 66

Burimet

Vlerësimi

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

Situata e të nxënit (të sugjeruara)

Temat mësimore

L. Tekst letrar 158 L 67

157

NR Kompetencat

Gjuha Shqipe 8

29

30

Panairi i portofolit

Test përfundimtar vjetor

Korrigjimi i punëve me shkrim

Nj. Gj. Gj 64

Nj. Gj. Gj 65

Të shkruajmë Sh 25

173

174

175

1

(Footnotes)

Ushtrime para testit

Nj. Gj. Gj 63

172

Vlerësime rreth një teme të shkruar

Shkruaj një ese argumentuese

Të shkruajmë Sh 23

170

Të shkruajmë 171 Sh 24

Bisedë letrare

Diktim

Nj. Gj. 168 (Sintaksë) Gj 61

Tekst letrar L 70

Test për tremujorin e tretë

Nj. Gj. 167 (Sintaksë) Gj 60

169

Temat mësimore

NR Kompetencat

Punët me shkrim të nxënësve

Teknologjia në jetën time. Punë më tekstin

Punë me një tekst argumentues

Libër

Kthe një ligjëratë të drejtë në të zhdrejtë.

Punë me tekstin

Situata e të nxënit (të sugjeruara) Teksti mësimor, ﬁsha

Burimet

Vlerësim i dosjes Vlerësim i punës me shkrim

Pyetje-përgjigje, Dëgjim i drejtuar Vëzhgim i punëve me shkrim, punë e drejtuar, punë e pavarur, diskutim

Vlerësim për arritjet e njohurive të këtij tremujori

Punimet e nxënësve

Teksti mësimor interneti

Vlerësohen nxënësit për respektimin e udhëzimeve për Teksti mësimor vlerësim dhe vetëvlerësim të një interneti teme.

Bisedë, Lojë në çift, Pauza treminutëshe

Vlerësim për punën e pavarur

Teksti mësimor, ﬁsha

Vlerësim për ndërtimin e esesë argumentuese

Bashkëbisedim, Punë në dyshe, Reflekto/Reflekto/Reflekto

Pyetje-përgjigje, Dëgjim i drejtuar

Teksti mësimor

Vlerësim për punën e kryer

Vlerësohen nxënësit për kthimin e ligjëratës së drejtë në Internet të zhdrejtë dhe anasjelltas.

Vlerësimi

Stuhi mendimesh, bashkëbisedim

Punë individuale

Punë individuale

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve

Libër Mësuesi

Gjuha Shqipe 8

TREMUJORI I PARË PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të dëgjuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Gjuha shqipe përmes vargjeve Në një vend të huaj Imagjinoni për një moment sikur jetoni në një vend të huaj. Dikush nga shokët ju ndalon rreptësisht që të mos flisni sikur dhe një fjalë të vetme të gjuhës shqipe. Si do të vepronit në këtë moment? Përshkruaj ndjesinë që përjetove. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Gjuhë shqipe Nxënësi/ja: E dashur - dëgjon për të nxjerrë informacionin kryesor E ëmbël nga ajo që dëgjon; - nxjerr informacionin kryesor nga materiali Simbol i kombit Themel diturie në DVD; -

përgjigjet për pyetje rreth të kuptuarit të tekstit të dëgjuar.

Burimet: Teksti mësimor, videoprojektor

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: gjuhë shqipe, histori, informatikë Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Të nxënit në bashkëpunim, Vija e vlerës Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi

Simbol i kombit Plotëso organizuesin grafik.

Leksik i pasur

Ka dy dialekte gegërisht, toskërisht

Gjuha shqipe

Gjuhë indoevropiane E ëmbël

Simbol i bashkimit të shqiptarëve

Përcakton identitetin e një kombi

Nxënësit shtojnë dhe cilësi e karakteristika të tjera të gjuhës shqipe. Ata vlerësojnë njëri-tjetrin në përgjigjet e dhëna. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Mësuesi/ja me ndihmën e videoprojektorit, u prezanton nxënësve poezitë, përmes zërit të shokut/shoqes suaj ose përmes regjistrimeve audio të tyre. Në rast se nuk ka në shkollë videoprojektor, poezitë do të lexohen nga mësuesi/ja. Mësuesi/ja u drejton nxënësve disa pyetje për të kuptuarit e asaj që dëgjuan. 31

Libër Mësuesi Çfarë i bashkon titujt e këtyre poezive? - Gjuha shqipe Po autorët e tyre? - Dashuria për gjuhën shqipe Ç’emocion ju ngjall pasthirrma e përdorur nga Lasgush Poradeci te poezia “Gjuhë e zjarrtë”? Emocion drithërues, pasi gjuha shqipe është e shenjtëruar, qiellore, hyjnore, jo e zakonshme. Pasthirrmat plotësojnë njëra-tjetrën për të dhënë idenë e zjarrit, djegies, ndriçimit, sakriﬁcës, mundimit, pastrimit (puriﬁkimit) si cilësi të gjuhës së zjarrtë. Është vetëtim e qiellit dhe djellë i llaftarisur.

Gjuhë e zjarrtë Lasgush Poradeci O gjuhë – e shenjtëruar, o mall me shpirtin plot O vetëtim’ e qjellit që fërfëllon me flakë

Si e jep Fishta bukurinë e gjuhës përmes krahasimit? Gj. Fishta e jep bukurinë e gjuhës shqipe të shkrirë me madhështinë e bukurinë e mëmës natyrë. Një gjuhë me një leksik të pasur, e mbushur plot fjalë të urta, urime e mallkime, duke bërë qasje me bukuritë e panumërta të natyrës shqiptare.

Gjuha shqype

Gjergj Fishta

Porsi kanga e zogut t’verës, Qi vallzon n’blerim të prillit Porsi i ambli fllad i erës Qi lmon gjit e drandofillit

Kjo gjuhë është e bukur dhe e ëmbël si kanga e zogut t`verës. E lehtë si ﬂladi i erës. Ledhatuese si vala që ledhaton bregun. Madhështore si gjama e rrfesë shgjetare

Gjuhës shqipe Mitrush Kuteli Të falem ty, o gjuhë – hoj, Ty, zëth i nënës – qetësi, Ty, këngë e foshnjës – kaltërsi, Ty, afshi zemrës – dashuri Gjithmonë e ëmbël, mjaltë zgjoi

32

Gjuha Shqipe 8 Po Kuteli përmes metaforës? Ndjesitë e poetit për gjuhën e nënës jepen nëpërmjet harmonizimit te metaforave. Për të, gjuha shqipe është qetësuese si zëri i nënës, si kënga e foshnjës, e ëmbël si mjalti i zgjojeve dhe drithëruese si rrahjet e dashurisë. Ç’emocione burojnë nga ndjenja e madhështisë së gjuhës te Mjeda? *MXKDVKTLSH 10MHGD3sUPEL]DTs OVKRQE\OELOL*MXKDVKTLSH P¶VKXPJXOORQ 3sUPELHUsTsMHS]\PE\OL3D GD]HPUsQPDQJXVKOORQ1ML NWRJMXKsTsMDPWXHQGLH -DQsWsEXNXUDPHWKHPHO3RU SUDSNMRVLGLHOOSDKLMH 3sUPXHW¶WDQDYHLXGHO

Dashuria për gjuhën shqipe e mbush me krenari poetin. Ai e veçon atë nga gjuhët e tjera, pasi pushtimet e shumta nuk arritën t`i humbnin ëmbëlsinë dhe bukurinë kësaj gjuhe. Ajo tingëllon në veshët e poetit me ëmbëlsinë, muzikalitetin e këngës së bilbilit. Ç’kuptoni me përulje para gjuhës? Pse konsiderohet e shenjtë ajo? Nxënësit japin mendime të ndryshme për këtë pyetje. A kanë vlerë aktuale këshillat e Naimit për gjuhën? Gjuha jonë Naim Frashëri Pa shihni ç’gjuhë e mirë! Sa shije ka e hije Ç’e bukur edh’e lirë, Si gjuhë Perëndije

Naimi e sheh perëndinë kudo, panteizmi i tij duket qartë, ndaj ai identiﬁkon gjuhën shqipe me perëndinë. Jo vetëm vargjet e Naimit, por të gjithë poetëve që dëgjuam janë aktuale për kohën që jetojmë, pasi largimi i shumë shqiptarëve në emigracion, jetesa larg vendit të dashur vë në pikëpyetje ekzistencën e gjuhës së mëmës. Nxënësit dhe mësuesi/ja diskutojnë më pas rreth kësaj çështjeje.

33

Libër Mësuesi Çfarë ju sjellin ndër mend vargjet e Kadaresë për gjuhën tonë?

Gjuha Shqipe Ismail Kadare Parashtesa e pjesëza E lidhëza së prapthi Të bukurën gjuhë Ta bënin lesh arapi Të të bënin ty, donin Shqipëri, memece. Po ja, erdhi Naimi, Si yll mbi ty ecte

Sjellim ndërmend pushtimet e huaja (sidomos pushtimin shumëshekullor të otomanëve), që bashkë me zgjedhën u përpoqën “t`i hidhnin prangat gjuhës sonë, pra të asimilonin gjuhën shqipe dhe si rrjedhim të asimilonin popullin shqiptar”, ta bënin Shqipërinë memece, por nuk ia dolën dot. Kadare në mënyrë të vazhdueshme jep porosi për të ruajtur ta pastër gjuhën shqipe, si vlerë themeltare e shqiptarëve. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Të nxënit në bashkëpunim Mësuesi/ja ndan klasën në grupe dhe secilit grup i lexon kërkesën: Dëgjoni vlerësimet rreth vargjeve të shkruara për gjuhën dhe tregoni nëse jeni dakord. Pse? Vargjet kushtuar gjuhës janë me patos të veçantë, sidomos kur dëgjohen si një tërësi. Tematika e tyre është gjithëpërfshirëse dhe krijon atmosferë gëzimi. Mesazhi i tyre ndikon pozitivisht te dëgjuesit, duke zgjuar ndjenja, të tilla si: krenaria, patriotizmi, dashuria etj. Vargjet për gjuhën tërheqin vëmendjen nëpërmjet ﬁgurave letrare, si: pasthirrmat, metaforat, enumeracionet, epitetet dhe krahasimet. Nxënësit japin përgjigjet e tyre. Mësuesi/ja mund të punojë dhe me teknikën “Vija e vlerës”. Ngre nxënësit para klasës, i ndan në dy grupe. Një nga vlerësimet e dhëna rreth gjuhës shqipe ngre një pyetje binare:

A mendoni se vargjet për gjuhën tërheqin vëmendjen nëpërmjet figurave letrare, si: pasthirrmat, metaforat, enumeracionet, epitetet dhe krahasimet? Po

Argumento dhe ilustro mbi shembujt e dhënë.

JO

Nxënësit mësojnë, duke u argëtuar dhe argumentuar. Në fund të orës pyeten nga mësuesi/ja: A u pëlqeu ora e mësimit? Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përgjigjet e pyetjeve rreth të kuptuarit të tekstit të dëgjuar, për nxjerrjen e informacionit gjatë të dëgjuarit kritik, për argumentet e dhëna për thëniet që janë shkruar për gjuhën shqipe etj. Detyrë shtëpie: Mësoni përmendësh një poezi të një prej autorëve të dhënë dhe recitojeni bukur në klasë.

34

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të folurit Tema mësimore: Flasim për vargjet kushtuar gjuhës shqipe

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Shumë kanë folur dhe kanë shkruar vargje për gjuhën shqipe. Dëgjoni thëniet e mëposhtme dhe thoni si i kuptoni ato. “Themelin e diturisë dhe të atdhetarisë e përbën gjuha shqipe” - Mit’hat Frasheri “Gjuha është pasqyra më e qartë e një kombi dhe e kulturës së tij” - Eqerem Çabej “Gjuha shqipe është i vetmi mjet i ndriçimit dhe i përparimit” - Holger Pedersen “Gjuha ruhet, atje ku shkruhet” - Populli Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Gjuhë shqipe Nxënësi/ja: E dashur - liston poetët, të cilët kanë shkruar vargje për E ëmbël gjuhën shqipe; Simbol i kombit - argumenton mendimet e tij për forcën e Themel diturie vargjeve dhe thënieve të shkruara për gjuhën; - interpreton poezi për gjuhën shqipe.

Burimet: Teksti mësimor, videoprojektor

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Ditari dypjesësh, Të nxënit në bashkëpunim, Ndërrimi i vendeve. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Nxënësve u është dhënë për detyrë shtëpie të mësojnë përmendësh një nga poezitë e shkruara për gjuhën shqipe. U tërhiqet vëmendja që të kenë kujdes për intonacionin,qartësinë dhe rrjedhshmërinë e vargjeve të poezisë. Nxënësit vlerësojnë njëri-tjetrin. Ndërtimi i njohurive të reja: Ditari dypjesësh Nxënësit udhëzohen të punojnë me ditarin dypjesësh, duke plotësuar tabelën.

35

Libër Mësuesi Fragmenti

Reﬂektime

Geg’ e tosk’, mGeg’ e tosk’, malsi, jallia jan’ nji komb, m’u da, s’duron; fund e maj’ nji a Shqipnia e nji gjuh’ t’gjith’ na bashkon. N. Mjeda Se njerëzit të gjithë vdesin Po jeta s`mbetet e shkretë Gjuha, mëmëdheu mbesin Të patundurë përjetë N. Frashëri Pra, shqyptarë çdo fès qi t’jini, gegë e toskë, malci e qyteta, gjuhën t’uej kurr mos ta lini, mos ta lini sa t’jetë jeta, por për tê gjithmonë punoni; Gj. Fishta Gjej në poezitë e dhëna për reflektim vargjet që shprehin të njëjtin mesazh. Vargjet e Mjedës dhe Fishtës përcjellin të njëjtin mesazh. Të nxënit në bashkëpunim: Ndërrimi i vendeve Mësuesi/ja përdor metodën “Ndërrimi i vendeve” dhe ndan klasën grupe, shpërndan ﬁsha për diskutim të çështjeve: Grupi 1: Poezitë kushtuar vlerave kombëtare kanë një ndikim të madh te lexuesit e çdo kohe. Si kanë ndikuar këto poezi dikur dhe si ndikojnë sot ato? Grupi 2: Pse shkrimtarët shqiptarë i kanë kënduar kaq shumë gjuhës shqipe? Grupi 3: Si ndikojnë ﬁgurat e dukshme letrare në përcjelljen e mesazheve që transmetojnë këto poezi? Grupi 4: Listo autorët që kanë shkruar vargje për gjuhën shqipe në dialekt. Argumento mendimin tënd pse është përdorur gjuha dialektore. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: E vërtetë/e gabuar Kur diskutoni për poezi të kësaj natyre sillni ndërmend: a) kuptimet e drejtpërdrejta të vargjeve; V/G b) atmosferën që shoqëron diskutimin; V/G c) autorin dhe vargje e poezi të tjera nga ai; V/G d) që duhet të shprehni pëlqimin tuaj, përjetimin tuaj, mbresën tuaj. V/G Mendimi, që të jetë i vërtetë, duhet të argumentohet. Pyeten nga mësuesi/ja në fund të orës: A u pëlqeu ora e mësimit?A i realizoi ajo pritshmëritë tuaja në drejtim të rezultateve të të nxënit? Vlerësimi:Vlerësohen nxënësit për përgjigjet e pyetjeve rreth diskutimeve dhe argumenteve të sjella nga ata, për vjetërsinë e gjuhës shqipe dhe bukurinë e saj. Detyrë shtëpie: Diskuto me prindërit dhe gjyshërit për rëndësinë e gjuhës shqipe, vargjet dhe thëniet e shkruara për të. A mësove më shumë se ato që dije? Pse?

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Kush e solli Doruntinën (ora 1)

36

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Besa e shqiptarëve në vargjet e Bajronit Të rreptë bijt’ e Shqipes! Po vetitë Nuk u mungojnë; veç t’ishin më t’arrira; Armiku ua pa kurrizin ndonjë herë? Kush e duron si ata mundimn’ e luftës? Shkëmbinjt’ e tyre s’janë më të patundur Nga ata në çast rreziku dhe nevoje: Ç’armiq për vdekje, po sa miq besnikë! Kur besa a nderi i thrret të derdhin gjakun, Si trima turren ku t’i çojë i pari i tyre

Gjuha Shqipe 8 Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Baladë Nxënësi/ja: - lexon për të identiﬁkuar llojin e baladës në Gjëmë Besë letërsinë gojore; Ringjallje - shpreh ndjenjat dhe përjetimet e tij rreth baladës; - analizon tiparet dalluese të personazheve që veprojnë në të; - gjen ﬁguracionin e përdorur në baladë dhe tregon funksionin e tyre. Burimet: Teksti mësimor, “Balada popullore Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqiptare” etj. qytetari Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimesh, Të nxënit në bashkëpunim, Punë në dyshe, Shkrim i lirë ___________________________________________________________________________________________ Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Stuhi mendimi Keni mësuar rreth krijimeve folklorike të popullit tonë. Gjithashtu keni mësuar dhe për veçoritë dhe karakteristikat e baladave. Nxënësit ngrihen në tabelë dhe plotësojnë organizuesin grafik.

Krijim në vargje me karakter tregimtar,epik

Kanë në shumicën e rasteve karakter elegjiak, pra kanë përfundim tragjik

Ndërthuren elementet epike me ato lirike

Baladat

Motivet kryesore: Mbajtja e fjalës (Besa) Rinjohja e motrës me vëllanë ose e dy vëllezërve

Thesar në folklorin e popullit tonë

Vargu tetë dhe gjashtërrokësh

Kanë shtegtuar në rrugë gojore në shekuj, duke pësuar ndryshime në ndërtimin artistik

Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Prezantohen nxënësit me temën e re të mësimit: “Kënga e Dhoqinës”. Në sfond vendoset balada e recituar ose orientohen nxënësit për leximin e pjesës, duke pasur parasysh intonacionin me të cilin do të lexohet, respektimin e shenjave të pikësimi dhe pauzat. Pas leximit apo dëgjimit të baladës, këto veprimtari janë të kushtëzuara nga sasia e mjeteve teknologjike që ka shkolla, mësuesi/ja punon me fjalët e reja që janë shpjeguar dhe në tekst. Shpjegimi i fjalëve është i rëndësishëm dhe për të treguar karakterin arkaik të tyre. Mësuesi/ja shkruan në tabelë sinonimet e këtyre fjalëve dhe nxënësit ndërtojnë fjali me to. “Kuptojmë tekstin” rubrika që do të diskutohet më nxënësit. Ata u japin përgjigje pyetjeve: 1) Cila është dita e shënuar dhe çfarë ndodh në këtë ditë? - Kur? Dita e Pashkës, në drekë, pas tre vjetësh. Çfarë ndodhi? Një stuhi, pra një qenie mitologjike në formën e gjarprit që helmon kusinë me mish, e cila ishte vendosur për të festuar në këtë ditë feste. Mishi helmon pjesëtarët e familjes. 37

Libër Mësuesi 2) Ku duken shenjat e gjëmës? Shenjat e gjëmës- 9 djem, 9 nuse, të nënta me djepe në duar. 3) Jepni detajet që tregojnë se nëna nuk arrin ta besojë ardhjen e Doruntinës. Detajet -*pyetjet e njëpasnjëshme që i bën Dhoqinës: Me cin erdhe moj Dhoqinë? Ç`Kostandin moj të ardhtë gjëma? 4) Çfarë tregojnë pyetjet që bën nëna kur dëgjon trokitjen në derë? Nëna nuk mund ta besojë që Konstandini është ngritur nga varri për të mbajtur fjalën që i ka dhënë asaj, megjithëse e di që besa për shqiptarët është e shenjtë, por dhimbja ia mbyt arsyetimin. 5) Çfarë tregon nxitimi i vëllait? Padurimin për dërgimin sa më parë të Doruntinës te nëna dhe mbajtja e fjalës së dhënë. 6) Nga buron gëzimi i Doruntinës? Gëzimi i saj buron nga dashuria për të takuar familjarët e saj dhe rikthimit në gjirin e familjes. Të nxënit në bashkëpunim: Punë në dyshe 7) Në tabelën e mëposhtme shkruani nga një tipar të personazheve të baladës sonë. Personazhi Nëna Tipari më dallues për secilin E fortë dhe pas humbjes prej tyre. së djemve, nuseve, nipërve të saj

Dhoqina Kostandini Sakrifikuese – nuk nguron që Besëmbajtës – thyen rregullat të lerë festën dhe të udhëtojë tri njerëzore, male kaptuar, në mes të natës rrasa iu bë kalë. për të takuar familjarët e saj. 8) Ç’lloj marrëdhëniesh familjare shtjellon kënga? Marrëdhënie që ngrihen mbi bazën e respektit dhe vlerave morale të familjes. Kostandini respekton nënën, motrën dhe fjalën që u ka dhënë atyre. 9) Për cilin virtyt të lashtë të popullit shqiptar bën fjalë balada? Virtyti i besës që shkonte deri në kuﬁjtë e hyjnores. Besa si institucion. 10) Gjeni disa krahasime në këngë dhe thoni rolin e tyre. Të vishem si gjeraqinë. Të vishem si kallogre. Plasën si qelqe me verë. 11) Plotësoni tabelën: Momentet kryesore të Gjëma e shuarjes së gati një Ringjallja e Kostandinit Takimi tragjik i nënës me subjektit të baladës familjeje Dhoqinën Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë: Ç’përshtypje ju lë fundi i baladës? Mund të ketë një fund tjetër balada? Provoni ta shkruani ju. Nxënësit punojnë individualisht për të gjetur një fund tjetër për baladën. Punët e tyre i prezantojnë duke i shkëmbyer me njëri-tjetrin dhe duke i vlerësuar ato. Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për: përgjigjet e dhëna, për pyetjet e bëra rreth pjesës, diskutimit rreth personazheve kryesore, mbylljes tjetër për baladën etj. Detyrë shtëpie: Bëj një vizatim për mbylljen e baladës kur nëna dhe Dhoqina vdesin në krahët e njëra-tjetrës.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Tema mësimore: Tipare të gjuhës së folur dhe të shkruar

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit:

Çfarë ju sjellin ndër mend fjalët: piktogram papirus, pergamenë, alfabet? Shikoni ﬁgurat dhe diskutoni. 38

Gjuha Shqipe 8 Piktografi: Lloji më i vjetër i shkrimit që bëhej me vizatime të ndryshme. Pergamenë: Lëkurë kafshësh (dhie, qengji, keci) që përpunohej dhe përdorej për të shkruar në të, kjo para se të shpikej letra. Papirus: Lloj kallami që rritet në vendet e nxehta, me gjethe të holla që dalin pranë rrënjës dhe me kërcell të gjatë trekëndësh, prej të cilit në lashtësi bënin letër dhe sende të tjera. 2/ﬂetë e hollë e prerë nga kërcejtë e kësaj bime dhe e përpunuar që përdorej nga egjiptianët dhe popujt e tjerë të lashtë si letër për të shkruar. Alfabet: Tërësia e shkronjave të një gjuhe, të radhitura sipas një rendi të caktuar. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Komunikim Nxënësi/ja: Gjuhë e folur - dallon dokumentet e para të gjuhës së Gjuhë e shkruar shkruar; Papirus, piktograme, pergamenë, alfabet - përcakton llojin e gjuhës së përdorur në Situatë komunikimi situata të ndryshme komunikimi; Fushë veprimi - identiﬁkon lehtësisht situatat në të cilat Kanal komunikimi duhet të përdoret gjuha e shkruar; - analizon dallimet midis gjuhës së folur dhe asaj të shkruar; - argumenton avantazhet dhe disavantazhet e rrëﬁmit me gojë dhe me të shkruar. Burimet: Teksti mësimor, tekste të ndryshme poetike Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: dhe tregimtare etj. histori Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: DDM, Të nxënit në bashkëpunim, Punë në dyshe, Shkrim i lirë. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Di, dua të di, mësova. Nxënësit do të udhëzohen të punojnë me metodën Di, Dua të di, Mësova (DDM) DI Gjuha e folur dhe gjuha e shkruar janë dy mënyra që përdoren për të komunikuar. Te gjuha e folur dhënësi dhe marrësi janë njëkohësisht pranë njeri-tjetrit, ndërsa te gjuha e shkruar dhënësi dhe marrësi kanë distancë mes tyre. Te gjuha e folur përdoret toni i zërit: ngritja, ulja, ashpërsimi, zbutja, ndërsa te gjuha e shkruar përdoren shenjat e pikësimit. Te gjuha e folur përdoret gjuha standarde dhe dialektet, ndërsa te gjuha e shkruar përdoret vetëm gjuha standarde.

DUA TË DI

MËSOVA

Ndërtimi i njohurive të reja: DDM, Të nxënit në bashkëpunim-punë në dyshe, Shkrim i lirë Udhëzohen nxënësit që të bëjnë pyetje rreth njohurive që duan të dinë për dallimin midis gjuhës së folur dhe asaj të shkruar.

39

Libër Mësuesi DI Gjuha e folur dhe gjuha e shkruar janë dy mënyra që përdoren për të komunikuar. Te gjuha e folur dhënësi dhe marrësi janë njëkohësisht pranë njëri-tjetrit, ndërsa te gjuha e shkruar dhënësi dhe marrësi kanë distancë mes tyre. Te gjuha e folur përdoret toni i zërit: ngritja, ulja, ashpërsimi, zbutja, ndërsa te gjuha e shkruar përdoren shenjat e pikësimit. Te gjuha e folur përdoret gjuha standarde dhe dialektet, ndërsa te gjuha e shkruar përdoret vetëm gjuha standarde.

DUA TË DI Cilat janë dallimet midis gjuhës së folur dhe asaj të shkruar? A përdorin ato shenja dhe kanale të ndryshme komunikimi? A ka fusha të ndryshme veprimi gjuha e folur në dallim me gjuhën e shkruar? A përdoren në situata të ndryshme komunikimi?

MËSOVA

Të nxënit në bashkëpunim – punë në dyshe Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet dhe të punojnë në dyshe për t`u dhënë përgjigje, pyetjeve të ngritura pre tyre. U lihet nxënësve 7 minuta në dispozicion dhe më pas ngrihen në tabelë për të plotësuar tabelën DDM, rubrikën mësova. DI DUA TË DI MËSOVA Dallimet mes gjuhës së folur dhe gjuhës së shkruar janë Cilat janë dallimet Gjuha e folur dhe gjuha e shkruar midis gjuhës së folur këto: janë dy mënyra që përdoren për të 1) Përdorin shenja dhe kanale të ndryshme dhe asaj të shkruar? komunikuar. komunikimi. 2) Kanë fusha të ndryshme veprimi. 3) Kanë dallime në nivelin shprehës. 4) Përdorin shenja të ndryshme. Po përdorin shenja dhe kanale të ndryshme Te gjuha e folur, dhënësi dhe marrësi A përdorin ato komunikimi. shenja dhe kanale janë njëkohësisht Gjuha e folur përdor shenja verbale të zëshme dhe në të ndryshme pranë njëri-tjetrit, ndërsa te gjuha të komunikimi? e shkruar dhënësi dhe marrësi kanë përdoret kanali dëgjimor, ndërsa gjuha e shkruar distancë mes tyre. përdor shenja verbale pamore dhe si mbështetje përdor kanalin e të parit. Jepen dallime të tjera. Gjuha e folur përdoret në të gjitha raportet Te gjuha e folur përdoret toni i zërit: A ka fusha të komunikuese dhe në të gjitha mjediset: familje, ndryshme veprimi ngritja, ulja, shkollë, institucione, rrugë etj. ashpërsimi, zbutja, ndërsa te gjuha e gjuha e folur në Ajo shpreh të gjitha nevojat jetësore dhe emocionale, shkruar përdoren shenjat e pikësimit. dallim me gjuhën e ndërsa gjuha e shkruar përmban mesazhe të ndryshme shkruar? instruksione, rregulla, ligje, ndjenja etj. Te gjuha e folur dhënësi e korrigjon apo e përmirëson A përdoren në Te gjuha e folur përdoret gjuha deklaratën e tij në kohë reale, ndërsa gjatë përdorimit situata të ndryshme standarde dhe dialektet, ndërsa te të gjuhës së shkruar, dhënësi thotë gjithçka që gjuha e shkruar përdoret vetëm gjuha komunikimi? mendon për çështjen. As nuk heq, as nuk shton gjë. standarde. Këto pyetje të përdoruara janë vetëm sugjeruese, pasi nxënësit mund të bëjnë pyetje rreth asaj që duan të mësojnë për temën në fjalë. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Të nxënit në bashkëpunim – Punë në dyshe. Udhëzohen nxënësit të punojnë në dyshe për ushtrimet e dhëna në tekst. Ushtrimi 1 fq. 163. Përcaktoni llojin e gjuhës që përdoret në situatat e komunikimit të përshkruara më poshtë.

40

Gjuha Shqipe 8 Situata Gjatë një marshimi në mal, thërrisni për ndihmë dikë që është shumë larg jush. Gjatë një marshimi në mal, thërrisni për ndihmë një shok që është disa hapa para jush. Doni të takoni në Romë një shokun tuaj që banon prej 22 vitesh atje, por nuk arrimi të lidheni në celular, sepse celulari juaj nuk hyn në linjë. Justifikoni mungesat në shkollë. Bëni kërkesë për t’u abonuar në një revistë. Lë një takim me shoqen ose shokun tënd.(mund të lësh takimin me mesazh ose me bisedë telefonike). Pyesni se cilën rrugë duhet të ndiqni për të shkuar në destinacion. Ushtrimi 2.

Shënoni me + te F, ato karakteristika që i përkasin gjuhës së folur dhe te Sh, ato karakteristika që i përkasin gjuhë së shkruar. Përdor shenja verbale të zëshme. Dhënësi mund ta rishikojë dhe ta korrigjojë mesazhin. Marrësi mund të jetë larg në kohë dhe në hapësirë. Përdoret një leksik i pasur dhe i përshtatshëm për llojin e tekstit të shkruar. Përdoret toni i zërit: ngritja, ulja, ashpërsimi, zbutja. Përdoren grafikët, diagramet, figurat dhe fotografitë për ilustrim.

F +

SH

+ +

+

+ + +

+

F

Sh

+ + + + + +

Shkrim i lirë: Ushtrimi 3 fq. 163. Përcaktoni pesë situata, në të cilat duhet të përdoret gjuha e shkruar. Nxënësit punojnë të qetë dhe më pas përgjigjen për punët e tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësi për dallimin e karakteristikave të gjuhës së folur dhe asaj të shkruar, për identiﬁkimin lehtësisht të përdorimit të gjuhës së folur dhe asaj të shkruar në situata të ndryshme etj. Detyrë shtëpie: Ushtrimi 4 fq. 163. Vëreni ﬁgurat dhe ndërtoni tregimin. Tregojeni atë një herë me gojë dhe një herë me shkrim. Dalloni avantazhet dhe disavantazhet e çdo mënyre të treguari.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Njohuri gjuhësore-drejtshkrim Tema mësimore: Përdorimi i drejtë i dy pikave, thonjëzave, pikëpresjes dhe kllapave

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit Diskutoni rreth shenjave të pikësimit të thonjëzave, dy pikave e shenjave të tjera të pikësimit që dalloni në poezi. Edukata Dy macka qimebardha porsi shkumës, në pjatë hanin tok përshesh me qumësht. Dy qentë shikonin vëngër të mërzitur, dhe kuvendonin, veshët duke ngritur. Këto nuk paskan fare edukatë, e sheh si futin hundët në një pjatë? Ndërkohë u ra një kockë mu në këmbë, për kockën qentë u shqyen keq me dhëmbë.

U ngrit një zhurmë e madhe e shamatë, dhe macet thanë: “Kjo është edukatë!” Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit

41

Libër Mësuesi Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Shenja pikësimi sipas temës mësimore: Thonjëza Nxënësi/ja: Dy pikat - dallon shenjat e pikësimit në fund të fjalisë, Kllapat brenda fjalisë, thonjëzat dhe vizat; Pikëpresja - shpjegon përdorimin e dy pikëshit, pikëpresjes, kllapave dhe thonjëzave në tekstet e dhëna; - argumenton përdorimin e thonjëzave dhe shenjave të tjera të pikësimit në fjalitë e dhëna. Burimet: Teksti mësimor, ﬁsha me tekste të ndryshme Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: poetike dhe tregimtare, materiale të tjera nga burime të letërsi ndryshme Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, INSERT, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi Kontrollohen detyrat e shtëpisë. Diskutohen 3-4 minuta për ndonjë paqartësi që mund të këtë ndonjë nxënës. Paqartësitë mund të sqarohen nga nxënësit ose nga mësuesi/ja. Cilat janë shenjat e pikësimit që ju njihni? Ndërto një organizues graﬁk me njohuritë që ke marrë nga klasat e mëparshme.

3LND

3LNsSUHVMD

3UHVMD 6KHQMDWHSLNsVLPLW

'\SLNDW .OODSDW 7KRQMs]DW³³

Sqarohen nxënësit se tema e sotme e mësimit do të trajtojë përdorimin e drejtë të dy pikave, thonjëzave, kllapave dhe pikëpresjes në tekste të ndryshme. Ndërtimi i njohurive të reja: INSERT Udhëzohen nxënësit të punojnë me teknikën INSERT. Udhëzohen të hapin tekstet e të plotësojnë tabelën INSERT.

42

Gjuha Shqipe 8 Njohuritë që ka mësuar më parë

Njohuritë e reja që do të marri këtë mësim

Njohuritë që di, por që Njohuritë të cilat kanë janë ndryshe nga ato të nevojë për sqarimin e saktat mësuesit

V + Dy pikat shënojnë graﬁkisht një Përdoren para pushim, që zgjat më pak se pika dhe onomatopeve, kur më shumë se presja. vijnë pas fjalësh që i Thonjëzat tregojnë që fjalët e paralajmërojnë: përfshira në to nuk janë të një Përdoren para një vargu natyre me pjesën tjetër të tekstit, gjymtyrësh homogjene. ose që fjalët brenda tyre nuk janë përdorur me kuptimin e tyre të zakonshëm. Pikëpresja shënon graﬁkisht një pushim më të gjatë se presja, por më të shkurtër se pika. Kllapat shënojnë një pushim të shkurtër, si presja dhe shërbejnë për të dalluar, për të shquar dhe për të veçuar fjalë apo fjali që shprehin një sqarim ose një mendim të ndërkallur. Plotësohet tabela, duke punuar individualisht nxënësit dhe më pas plotësohet nga të gjithë nxënësit në klasë. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe *Në këtë fazë të orës mësimore punohet me ushtrimet e dhëna në tekst: Ushtrimi 1, 2, 3 dhe 4 në faqen 166. Përgjigjet e ushtrimeve shoqërohen me argumente. Nxënësit vlerësojnë përgjigjet e njëri-tjetrit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të shenjave të pikësimit në tekstet e dhëna. Detyrë shtëpie: Formoni nga dy fjali për secilin rast, në të cilat të përdorni: dy pikat; pikëpresjen; thonjëzat; kllapat.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Tema mësimore: Kush e solli Doruntinën (ora II)

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit Fjalë të urta për besën. Besa e shqiptarit si purtekë e arit. Besa më e fortë se vdekja. Besa e burrit,pesha e gurit. Shqiptari kur jep fjalën, ther djalën. Shqiptari kryet e then dhe besën s`e pren. Besa asht më e fortë se vdekja. Amanetin s`e tret dheu. Diskutoni rreth tyre. Me njërën prej këtyre fjalëve të urta krijo një tregim të shkurtër. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Baladë Nxënësi/ja: Gjëmë - diskuton konceptin e besës si institucion;

43

Libër Mësuesi -

argumenton funksionin e ﬁgurave letrare; Besë Ringjallje gjen mesazhin që përcjellin vargjet e baladës; - kthen baladën në prozë, duke ruajtur karakteristikat e saj. Burimet: Teksti mësimor, “Balada popullore Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqiptare”, burime te ndryshme edukatë qytetare Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Pyetje-përgjigje, Rrjeti i diskutimit Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Kontrollohen detyrat e shtëpisë. Mësuesi/ja aktivizon sa më shumë nxënës për të demonstruar punën e tyre dhe të argumentojnë arsyet që kanë çuar në realizimin e vizatimit në përputhje me mesazhin e pjesës. Ndërtimi i njohurive të reja: Pyetje-përgjigje Mësuesi/ja udhëzon nxënësit të hapin tekstet te rubrika “Analizojmë tekstin”. Nxënësit diskutojnë në dyshe për t`u dhënë përgjigje pyetjeve. Pse nëna e lidh humbjen e djemve të saj me djepet? E lidh me djepet, se ato tregojnë vazhdimësinë e familjes, ﬁsit. Gjëma është kaq e madhe sa çon në shuarjen e ﬁsit si rrjedhim dhe të mbiemrit. Si jepet përmasa e tragjedisë së humbjes përmes numrit 9? Tragjedia jepet me përmasa shumë të mëdha. Numri 9 në folklorin tonë ka vlerë simbolike. Në baladë kemi 9 djem, 9 nuse, 9 fëmijë që humbin jetën, pra shumë lidhet me sasi. Shpjegoni kuptimet që vijnë nga fjalët: djem, pajë, dyfekë. Në cilin realitet ju shpien ato?

Djem – trashëgimtarët e familjes

Pajë – nuse, vazhdimësi jete

Dyfekë – armë. Vdekja e një djali lë armët varur. Mungesa e djemve në familje a fis e zhduk atë

Familje

Përmes shembujve, shtjelloni disa karakteristika të baladës. Disa

Përshkrimi

Përshkrimi

Detajet

Pika kulmore

karakteristika

i ngjarjes

i ndjenjave

fantastike

e ngjarjes

Ditën e Pashkës

Kostandin të

Ngritja e

Ngritja e

në drekë seç u ther ardhtë gjëma

Kostandinit nga

Kostandinit nga

një ka në

varri, udhëtimi

varri për të

dhe biseda e të

mbajtur fjalën e

vdekurit me të

dhënë.

të baladës Shembull nga balada

fshat/vajta mora një ok mish...

Martove Dhoqinën larg Larg e larg

44

gjallin, zogjtë që

Gjuha Shqipe 8 mërguar

flasin.

Tri male kaptuar Shpjegimi i tij U kërkohet nxënësve të diskutojmë rreth rubrikës “Interpretojmë tekstin”. Gjatë këngës ndeshim vargje dyshe që tingëllojnë si refren i kënduar nga një kor. Gjejini ato dhe shpjegoni rolin që luajnë në ngjarje. Ç’mesazh përcjellin? Me ndihmën e mësuesit/es, nxënësit japin mendimin e tyre. Gjeni në baladë dy momentet kur nëna mallkon. Kujt i drejtohet mallkimi i parë? Po i dyti? Pse ato e tensionojnë atmosferën e ngjarjes? 1- Vargu 15: Kostandin, të ardhtë gjëma, martove Dhoqinën larg... Mallkimi i drejtohet Kostandinit që martoi larg motrën e vetme dhe nëna nuk mund ta kishte pranë atëherë kur i duhej; 2- Vargu 51: Ç`Kostandin moj të ardhtë gjëma! I drejtohet Dhoqinës, e cila pretendon se ka udhëtuar me vëllain e vdekur. Të dyja situatat janë të tensionuara, për shkak se kanë brenda trishtimin e një nënë të plagosur nga dhimbja për humbjen e djalit të saj, frikën e mosmbajtjes së besës nga ana e tij, udhëtimit të vajzës së saj në mesnatë me një të vdekur dhe pabesueshmërisë se Kostandini ishte ngritur nga varri për të mbajtur fjalën e dhënë. Ç’përfytyrim ju ngjall onomatopeja: “Cili-viu, viu-viu,/kush ia bën, ia bën vetiu? Kjo onomatope krijon para lexuesit tablonë e një mesnate në të cilën dhe zogjtë habiten nga ajo që po ndodh dhe nuk kishte ndodhur ndonjëherë. Shkon një zogëz bishtëbardhë/i vdekuri me të gjallë. Gjuha e tekstit Nga se karakterizohet dialogu vëlla-motër? Dialogu është i tensionuar, plot ankth dhe frikë. Dhoqina nuk e di që vëllezërit kishin vdekur dhe Kostandini bashkë me ta, ajo gjithashtu nuk ka dijeni as për arsyen e ardhjes së beftë të Kostandinit. Ankthi dhe tensioni rriten varg pas vargu edhe në momentet kur përshkruhet udhëtimi natën dhe largimi i Kostandinit sapo arrin te dera e kishës, duke e përshkruar këtë të fundit si shtëpinë e tij: ...Ik tani, o moj Doruntinë, se kam punë në ajodhimë, se aty e kam shtëpinë Frika e Doruntinës shfaqet në formën e hamendësimeve nga ana e saj: ...në ke ardhur për keq, të vishem si kallogre Shpjegoni rolin e kontrastit në shembujt: i gjallë/i vdekur dhe jeta/vdekja. Roli i kontrastit është për të vënë ballë për ballë tablotë plot gjallëri, harmoni të jetës me momente më të dhimbshme, madje më fatale të vdekjes. I gjallë/i vdekur Kontrasti mban gjithë peshën emocionale të rrëﬁmit. Gjeni fjalë sinonime nga gjuha standarde për dy fjalët dialektore: Dyfek-pushkë çin-me kë/me cilin? Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Nxënësit në bashkëpunim me njëri-tjetrin dhe me ndihmën e mësuesit/es reﬂektojnë rreth tekstit duke punuar me teknikën “Rrjeti i diskutimit”. j p

A mund të ndodhë në jetën reale ngritja e të vdekurit nga varri, JO

PO

bashkëbisedimi dhe udhëtimi me të gjallët? Argumentoni mendimin tuaj.

Vlerësimi: Vlerësohet nxënësi për mënyrën sa më të qartë të analizimit të ngjarjeve, argumentimin dhe interpretimin të tekstit dhe gjuhës së tekstit. Detyrë shtëpie: Kthejeni baladën në prozë, duke ruajtur karakteristikat e saj. Ndaluni te lidhja mes besës dhe ringjalljes.

45

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të dëgjuarit Tema mësimore: Sjellje dhe veprime të përshtatshme gjatë të dëgjuarit

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: a) Me 10 nxënës luajmë lojën “Telefoni i prishur”. Jepet mesazhi dhe do të shohim transformimin e tij për shkak të dëgjimit jo të vëmendshëm. b) Mësuesi/ja lexon një tekst. Nuk ka rëndësi çfarë lloji teksti është. Ai/ajo udhëzon nxënësit që të jenë të vëmendshëm gjatë të dëgjuarit. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Të dëgjuarit sipas temës mësimore: Vëmendje Nxënësi/ja: Veprime - dallon qëllimet e të dëgjuarit; Sjellje - dëgjon me vëmendje për të kuptuar sa më Informacion shpejt llojin e tekstit; - analizon sjellje dhe veprime që duhet të bëjë para dhe pas procesit të të dëgjuarit; - zbulon strategji për përmirësimin e të dëgjuarit. Burimet: Teksti mësimor, Lindsay Miller 2003. Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Developing Listening Skills with Authentic Materials. qytetari ELC Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Punë individuale, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi Të dëgjuarit përdoret më së shpeshti në jetën e përditshme. Duke iu referuar një studimi nga Burely-Allen, është konstatuar se “më shumë se 40% e komunikimit tonë të përditshëm kalohet në të dëgjuar, 35% në të folur, 16% në të lexuar dhe vetëm 9% në të shkruar (Lindsay Miller. 2003. Developing Listening Skills with Authentic Materials. ) ELC)”. g

për të dalluar sa më shpejt llojin e tekstit;

Qëllimi i të dëgjuarit:

për të kuptuar plotësisht tekstin që dëgjohet.

për të riprodhuar fjalë, citate, vargje;

për të dalluar fushën konkrete të veprimit: për informacion, për të mësuar, për të marrë udhëzime, për kënaqësi etj.;

Ndërtimi i njohurive të reja: Punë individuale Mësuesi/ja u liston nxënësve se çfarë sjelljesh dhe veprimesh duhet të kenë parasysh para, gjatë dhe pas procesit të të dëgjuarit.

46

Gjuha Shqipe 8 Sjellje dhe veprime para dhe gjatë të dëgjuarit Përgatitja e terrenit për një dëgjim sa më të mirë Përzgjedhja e informacionit të dëgjuar (konceptet, faktet, të dhënat) Dallimi i argumenteve

Sjellje dhe veprime pas të dëgjuarit Mbajtja mend e informacionit Reﬂektimi rreth materialit të dëgjuar, duke veriﬁkuar çështjet kryesore të përmbajtjes. Vlerësimi i materialit të dëgjuar

Ndërhyrja me pyetje në momentin e përshtatshëm

Riorganizimi i informacionit të dëgjuar në bazë të shënimeve

Mbajtja e shënimeve

Fillohet dhe punohet me ushtrimet. Punë individuale Ushtrimi 1 Ushtrimi 1. Plotëso tabelën, pasi të dëgjosh tekstin. Veprimi Kur?

Ku?

Ushtrimi 2. Plotëso tabelën, duke përcaktuar fushën e veprimit të tekstit që dëgjohet. Teksti që dëgjohet Fusha Një leksion historie Për të mësuar Një romancë Për t`u argëtuar Një tregim Për kënaqësi Lajmet e orës 7:30 Për informacion Një anekdotë Për kënaqësi Një debat rreth globalizmit Për informacion Një kronikë sportive Për informacion Horoskopi i ditës Për të marrë udhëzime, për t`u argëtuar Konferencë për ngrohjen globale Për të mësuar Ushtrimi 3. Dëgjoni tekstin dhe më pas plotësoni fjalët që mungojnë. Nxënësit dëgjojnë dhe plotësojnë vendet bosh. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Organizoni tekstet poetike, pasi të dëgjoni variantet e rregullta të tyre. Para çdo vargu, shënoni numrin e tij. Lexohen poezitë e Gjergj Fishtës dhe Ismail Kadaresë dhe nxënësit gjatë dëgjimit plotësojnë me një numër vargun që duhet. Para dëgjimit I. Kadare Të shkoj dua mbrëmjes në rrugët e Tiranës, Ku kam bërë dikur ndonjë marrëzi, Kokën do ma tundin, Por unë s’do ta marr për keq, Se malli më ka marrë Dhe në rrugët ku s’kam bërë asnjë marrëzi. Dhe t’eci rrugicave plot gjethe të thara, Gjethe të thara, gjethe vjeshte, Më njohin ato porta të vjetra të drunjta, Inatin akoma do ma mbajnë, Për të cilat krahasimet gjenden aq lehtë. I. Kadare “Malli i Shqipërisë”

Pas dëgjimit I. Kadare 1) Të shikoj dua mbrëmjes në rrugët e Tiranës, 2) Ku kam bërë dikur ndonjë marrëzi, 3) Dhe në rrugët ku s’kam bërë marrëzi, 4) Me njohin ato porta të vjetra të drunjta, 5) Inatin akoma do ta mbajnë, 6) Kokën do ta tundin, 7) Po unë s’do ta marr për keq, 8) Se malli më ka marrë. 9) Dhe t’eci rrugicave plot gjethe të thara 10) Gjethe të thara gjethe vjeshte, 11) Për të cilat krahasimet gjenden aq lehtë. I. Kadare “Malli i Shqipërisë

Para dëgjimit Gj. Fishta T’falem, Shqypni, ti i shpirtit tem dishiri! Tue gzue t’pamt tand, tue t’hjekë atë ajr t’kullue, I lum njimend jam un n’gji tand tue rrnue, Ku Shqypnija e Burrit s’dron se i qaset niri. Ktu trima lejn gjithmonë, pse ti je nana, E armvet n’za, qi shndrisin duert e t’lumit, Si Leka i Madhi e Skandërbegu i biri,

Pas dëgjimit Gj. Fishta 1) T’ falem, Shqypni, ti i shpirtit t’em dishiri! 2) I lum njimend jam un n’ gji t’ and tue rrnue, 3) Tue gzue t’ pamt t’ and, tue t’ hjekë atë ajr t’ kullue 4) Si Leka i Madhi e Skanderbegu i biri. 5) Kjé i Lumi vetë, qi mue m’ dergoi ksi hiri 6) Për nën qiellë t’ande t’ kthielltë un me u përftue, 7) Malet e hjedhta e t’ blerta me shikjue, 47

Libër Mësuesi Kje i Lumi vetë, qi mue m’dërgo ksi hiri Kah des për ty i rrebtë e trim si zana Eden n’Balkan ti je; ti prej t’Amshumit. Për nën qiellë tande t’kthielltë un me u përftue. Malet e hjedhta e t’blerta me shikjue Gj.Fishta“Shqypnis”

8) Ku Shqypja e Burrit s’ dron se i qaset niri. 9) Ktu trima léjn gjithmonë, pse ti jé nana 10) E armvet n’ zâ, qi shndrisin duerët e t’ lumit, 11) Kah des për ty i rrebtë e trim si Zana. 12) Eden n’ Balkan ti jé; ti prej t’ Amshu’mit Gj.Fishta “Shqypnis”

Në fund, disa nga nxënësit lexojnë punimet e tyre. Disa nga punimet e nxënësve vendosen në muret e klasës dhe shokët e klasës i shikojnë, për të vendosur në fund se cilat nga punimet janë të sakta. Falënderohen nxënësit për pjesëmarrjen. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për punimet e bëra.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë komunikimi shqipe Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Përralla dhe mite (Ora I)

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Në videoprojektor shfaqet miti i Atlasit ose lexohet nga mësuesi/ja: Bartësi i qiejve Biri i Titanit Iapetus dhe një nimfe të detit, Klimenës, Atlasi sundonte mbi një ishull-mbretëri të lashtë, me emrin Atlantidë. Kishte shumë njerëz nën sundimin e tij, por për arsye shumë të forta, perënditë vendosën që të shkatërrojnë të gjithë racën e tyre. Ata dërguan një përmbytje të madhe, që vrau të gjithë njerëzit dhe e fundosi ishullin, në fund të detit. I zemëruar me perënditë për humbjen e mbretërisë së tij, Atlasi udhëhoqi Titanët në luftën kozmike. Kur perënditë ﬁtuan luftën, ata e ndëshkuan Atlasin për pjesën që kishte luajtur në këtë luftë, duke e bërë që të mbajë përgjithmonë qiejt mbi supet e tij. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të Miti fushës sipas temës mësimore: Përralla Nxënësi/ja: Legjenda - dallon veçoritë kryesore të përrallës, mitit dhe legjendës; - dallon strukturën e ndërtimit të tyre; - plotëson hartën e personazheve. Burimet: Libri i nxënësit, M. Xhaxhiu Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori, “Letërsia antike greke” qytetari Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: “Parashikim me anë të titullit”, Punë në dyshe, Harta e personazheve Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Tema e mësimit të sotëm është “Përralla dhe mite”. Çfarë mendoni se do të lexoni? Thoni mitin, përrallën dhe legjendën që do të donit të ishte në tekst? Nxënësit diskutojnë dhe japin mendimet e tyre. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe Nxënësit hapin tekstin mësimor. Kuptojmë tekstin

1) Plotësoni tabelën rreth tematikës së krijimeve më lart. Krijimi Tematika

48

Përralla

Miti

Legjenda

Gjuha Shqipe 8 1) Plotësoni tabelën rreth tematikës së krijimeve më lart. Krijimi

Përralla

Miti

Legjenda

Tematika 2) Të gjitha krijimet më lart kanë pak a shumë të njëjtën strukturë. Dalloni hyrjen, zhvillimin dhe mbylljen në secilin prej tyre. Nxënësit punojnë në dyshe. Gozhda

Hyrje

Zhvillim

Mbyllje

Rrëfenja peshkatarësh dhe gjuetarësh

Kutia e Pandorës

3) Si zhvillohet subjekti i tyre? Përshkruani atmosferën dhe përcaktoni pikën kulmore të secilit krijim. Pika kulmore e përrallës “Gozhda” është kur kali ra përdhe dhe tregtarit iu desh të shkonte në këmbë në shtëpi, ndërsa te “Rrëfenja peshkatarësh dhe gjuetarësh” është kur gjuetari gënjen hapur për lepujt që zë dhe te “Kutia e Pandorës” është hapja e kutisë dhe dalja e të gjitha të këqijave. 4) Ngjarjet e krijimeve kanë edhe intrigë. Në secilin rast, identifikojeni atë dhe shpjegoni rolin që ka në zgjidhjen e problemit që ngrihet. 5) Plotësoni figurën e mëposhtme me veçoritë kryesore të këtyre krijimeve. Miti

Përralla

Legjenda

Formë e thjeshtë tregimtare

Fillon zakonisht me: Na ishte

Tekst rrëfimtar nga rrëfimtari

njëherë…, Na ishte seç na

popull për një ngjarje, dukuri

ishte…

ose person.

Ka të bëjë me shpjegimin naiv të Ka fund të lumtur.

Koha dhe vendi të

dukurive të natyrës.

papërcaktuara.

Krijime plot fantazi

Vendi ku zhvillohet ngjarja

Kanë elemente fantastike.

është imagjinar. Ka objekte magjike si p.sh.: molla e helmuar, pasqyra magjike, shkopi magjik.

49

Libër Mësuesi Analizojmë tekstin 6) Zakonisht në krijime të kësaj natyre ka personazhe që qëndrojnë përballë njëri-tjetrit. Identifikoni nga dy personazhe për secilin krijim dhe shpjegoni arsyen përse janë të ndryshme Gozhda:T regtari-Seizi; Rrëfenja peshkatarësh dhe gjuetarësh: Peshkatari-gjuetari Kutia e Pandorës: Pandora – Zeusi. Nxënësit më pas do të japin mendimet e tyre për pyetjet e mëposhtme. Në ç’mënyrë përballen me njëri-tjetrin? Çfarë përfaqëson secili prej tyre? 7) A ndryshojnë këto personazhe? A zhvillohen ato? Shpjegoni veprimet e tyre. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Plotësoni hartën e personazheve, duke dhënë nga një tipar thelbësor për secilin.

Tregtari

Seizi

Gozhda

I mençur/i

I pakujdesshëm/i nxituar

Peshkatari

kujdesshëm Rrëfenja peshkatarësh dhe gjuetarësh

Gënjeshtar

Gjuetari

Gënjeshtar

Pandora

Zeusi Kutia e Pandorës

Kureshtare

Dinak

Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për mitin, përrallën dhe legjendën. Detyrë shtëpie: Ritrego një prej krijimeve.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të folurit Tema mësimore: Përdorimi i drejtë i bashkëtingëlloreve të zëshme në fund dhe në trup të fjalës

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Bisedë mes miqsh. Bëni është vëllai i vogël i Mirit. Ai mëson në klasën e dytë. Një mëngjes kur po bisedonte më vëllanë ai u habit kur shqiptoi fjalët mëngjez, barkaz, baraz, mëngjezore. A i shqiptoi Beni drejt fjalët? Argumento përgjigjen. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare

50

Gjuha Shqipe 8 Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Bashkëtingëllore të zëshme sipas temës mësimore: Shqiptim Nxënësi/ja: - përdor drejt bashkëtingëlloret e zëshme b, d, Shkrim dh, g, gj, v, x, xh, z, zh në fund dhe në trup të fjalës; - përdor drejt bashkëtingëlloret e zëshme të mbiemrave të prejardhur; - argumenton shqiptimin e bashkëtingëlloreve të zëshme në fjalët e dhëna. Burimet: Libri i nxënësit, “Drejtshkrimi i gjuhës Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqipe” letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Mbajtja e strukturuar e shënimeve, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Çfarë quajmë bashkëtingëllore? Cilat janë bashkëtingëlloret e zëshme? Pse quhen të tilla? Listoji ato: b, d, dh, g, gj, v, x, xh, z, zh Ndërtimi i njohurive të reja: Mbajtja e strukturuar e shënimeve Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet dhe të shohin rastet kur përdoren drejt bashkëtingëlloret e zëshme në fund e në trup të fjalës. Gjithashtu, këshillohet që nxënësit të mbajnë shënim çështjet kryesore në to, duke i paraqitur në skemë. Bashkëtingëlloret e zëshme b, d, dh, g, gj, v, x, xh, z, zh shkruhen ashtu siç shqiptohen në rastet e mëposhtme:

Kur janë përpara një zanoreje: 8

lab (labi), rob (robi), bredh (bredhi), dredh (drodha) zog (zogu)

Bashkëtingëlloret e zëshme b, d, dh, g, gj, v, x, xh, z, zh

digj (digje), ligj (ligji), hov (hovi), xhuxh (xhuxhi), brez (brezi)

Kur gjenden në fund të fjalës ose në trup të saj, përpara një bashkëtingëlloreje të shurdhët a përpara bashkëtingëllores n:

mund, kënd, livadh, lagsha, i hovshëm

Me bashkëtingëllore të zëshme shkruhen e shqiptohen edhe mbiemrat e prejardhur, të formuar me prapashtesën -shëm: i përjavshëm, i përbuzshëm, i ndërgjegjshëm. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë individuale Udhëzohen nxënësit të punojnë dhe të përgjigjen në mënyrë individuale për ushtrimet 1-6/faqe 168. Ushtrimi 1. Gjeni në fjalor kuptimet e fjalëve lidhëz dhe lidhës. Lidhëz: 1) Shih lidhës/e; Lidhësat e rrushit 2) Pjesë e pandryshueshme e ligjëratës që lidh dy gjymtyrë fjalie ose dy fjali edhe shpreh marrëdhënie të ndryshme sintaksore ndërmjet tyre lidhëz bashkërenditëse dhe nënrenditëse etj. Lidhës: 1) Ai që lidh diçka me rrip ose me një lidhëse tjetër; Lidhësi i dengjeve të duhanit. 2) Punëtor i hekurudhës që lidh varg vagonët e trenit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejtë të bashkëtingëlloreve të zëshme në trup e në fund të fjalës. Detyrë shtëpie: Shikoni ﬁgurën dhe shkruani një tekst të shkurtër. Nënvizoni bashkëtingëlloret e zëshme dhe shpjegoni rastin e përdorimit të tyre.

51

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë komunikimi shqipe Rubrika: Të folurit Tema mësimore: Përdorimi i drejtë i fjalëve që fillojnë me bashkëtingëlloret sh-, zh-, ç

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: VARIANTI 1: Konkurs: Gjej nga 10 fjalë që kanë parashtesat nistore sh/zh/ç. Koha në përdorim është 3 minuta. VARIANTI 2: Gjej bashkëtingëlloret nistore sh/zh dhe në vargjet e F. Nolit. Çirem, digjem i vrerosur, Sakatosur, çarmatosur… …Se të deshte dhe s’të deshnin, Se të qante kur të qeshnin, Se të veshte kur të çveshnin, Nëno moj, të ra dëshmor. …Rent, or rent, rent e u thuaj Se u çthur ordi e huaj, Se betejën e fituam Argumento përgjigjen. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të Fjalët kyçe: Bashkëtingëllore sh/zh/ç fushës sipas temës mësimore: Parashtesa nistore Nxënësi/ja: - identiﬁkon lehtësisht bashkëtingëlloret nistore sh/zh/ç në fjalët e dhëna; - shkruan saktë fjalët që kanë bashkëtingëlloret nistore; - krijon çifte antonimike me ndihmën e këtyre bashkëtingëlloreve nistore; - përdor si duhet bashkëtingëlloret nistore në tekstet që krijohen prej tij; - dallon fjalët që bëjnë përjashtim nga rregullat e përdorimit të këtyre bashkëtingëlloreve. Burimet: Teksti mësimor, materiale të Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi ndryshme letrare (poezi) Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Punë në dyshe, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Stuhi mendimi Nxënësit dhe në klasat e mëparshme kanë mësuar përdorimin e bashkëtingëlloreve sh/zh/ç në fjalë të ndryshme dhe se para cilës bashkëtingëllore apo zanore përdoren ato. Por gjithashtu kanë mësuar se këto bashkëtingëllore përdoren dhe si parashtesa për krijimin e fjalëve me kuptim të kundërt.

52

Gjuha Shqipe 8 Nxiten nxënësit të plotësojnë organizuesin grafik. Shkruhen me sh- nistore fjalët që pas sh-së vijojnë me një prej bashkëtingëlloreve. të shurdhëta: f, k, p, q, t, th.

Shkruhen me zh- nistore fjalët që pas zh-së vijojnë me një prej bashkëtingëlloreve. të zëshme: b, d, g, gj, v.

Përdorimi i drejtë i fjalëve që fillojnë me bashkëtingëlloret sh-, zh-, -ç

Shkruhen me ç- nistore fjalët që pas ç-së vijojnë me një zanore; me një prej bashkëtingëlloreve të tingullta: l, j; me një prej bashkëtingëlloreve hundore: m, n, nj; me një prej bashkëtingëlloreve dridhëse: r, rr.

Nxënësit japin shembuj ilustrues me fjalë që fillojnë me këto bashkëtingëllore. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe Udhëzohen nxënësit të lexojnë tekstin dhe të shohin rregullat për përdorimin e bashkëtingëlloreve sh/zh/ç. Por kujdes, nxënësit dhe mësuesi/ja duhet të përqendrohen në disa raste kur përdorimi i këtyre bashkëtingëlloreve del nga rregullat. Kujdes! Përemri çdo te të gjitha fjalët e formuara me pjesëmarrjen e tij, shkruhet kështu, pavarësisht nga bashkëtingëllorja që e pason: çdokush, çdonjëri, çdollojtë etj.

Kujdes! Shkruhen me –sh fjalët: shmang, shlyej, shndërroj, shndrit dhe ato që formohen prej tyre.

Nxënësit udhëzohen të punojnë ushtrimet e dhëna në tekst. Ushtrimi 1 fq. 169. Gruponi fjalët e mëposhtme sipas pjesës së ligjëratës në të cilën bëjnë pjesë: çdonjëri, çfarë, çfarëdo, i çfarëdoshëm, çka, diçka, gjithçka, çorientim, (i, e) çrregullt, çngjyros, çjerr, (i, e) çjerrë, zhvoshk, shquaj, zhgërryej, zhdoganoj, shkarkoj, shkëlqej, shkoq, shpyllëzim. Emër Mbiemër Folje Përemër Çorientim

I çrregullt

Çngjyros

Çdonjëri

Shpyllëzim

(i, e) çjerrë

Çjerrë

Çfarë

I çfarëdoshëm

Zhvoshk

Çfarëdo

Shquaj

Gjithçka

Shkoq

Çka

Shkëlqej

Diçka

Shkarkoj Zhdoganoj Zhgërryej

53

Libër Mësuesi Ushtrimi 2 fq. 169. Gjeni dhe shkruani fjalën antonime për çdo fjalë të sjellë si shembull në këtë mësim, që fillon me një nga bashkëtingëlloret sh-, zh-, ç- nistore. P.sh.: shfajësoj-fajësoj. Cili është roli i bashkëtingëlloreve nistore në këtë rast? Shfryj-fryj; shpërdorim-përdorim; shqep-qep; shthur -thur; shthurje-thurje Zhbëj-bëj; zhbllokoj-bllokoj; zhdaravit-daravit; zhdëmtoj-dëmtoj; zhdredh-dredh; i, e zhdrejtë-i,e drejtë; zhgënjejgënjej; zhgërryej-gërryej; zhgjakësohem-gjakësohem; zhvendos-vendos; zhvesh-vesh; zhvleftësim-vleftësim Çarmatos-armatos; Çarmatim-armatim; Çorganizoj-organizoj; Çorganizim –organizim; Çorientoj-orientoj; Çorientim-orientim; Çliroj-liroj; Çlirim-lirim; Çlodhem-lodhem; Çmësohem-mësohem; Çnderoj-nderoj; Çnderimnderim; Çngjyros-ngjyros; Çnjerëzor-njerëzor; Çregjistroj-regjistroj; Çregjistrim-regjistrim; Çrregulloj-rregulloj; Çrregullim-rregullim; i, e Çrregullt-i, e rregullt; Çrrënjosje-rrënjosje; Roli i bashkëtingëlloreve sh/zh/ç është krijimi i antonimive. Ushtrimi 3/fq169. Formoni fjalë të tjera prej fjalëve shmang, shlyej, shndërroj, shndrit. Cilës klase fjalësh i përket secila prej fjalëve të reja? P.sh.: shmang (folje) – shmangie (emër) – (i, e) shmangur (mbiemër).

Folje

Emër

Mbiemër

Shmang

Shmangie

i, e shmangur

Shlyej

Shlyerje

i, e shlyer

Shndërroj

Shndërrim

i, e shndërruar

Shndrit

Shndritje

i, e shndritur

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Udhëzohen nxënësit që në mënyrë individuale të punojnë me ushtrimin 4 fq. 169: Hartoni një tekst (me mbi 100 fjalë), ku të përdorni edhe fjalë që fillojnë me bashkëtingëlloret sh-, zh-, ç-. Nxënësit punojnë në mënyrë të pavarur. Në fund të punës, nxënësit do të lexojnë punët e tyre duke evidentuar fjalët që ﬁllojnë me bashkëtingëllore sh/zh/ ç. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e bashkëtingëlloreve nistore sh/zh/ç në fjalë të ndryshme të krijuara prej tyre dhe që u përkasin klasave të ndryshme të ligjëratës, për hartimin e teksteve që kanë në to fjalë që ﬁllojnë me sh/ zh/ç.

54

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Përralla dhe mite Diskutohet për mitet që nxënësit i kanë lexuar, dëgjuar, apo i (Ora II) kanë parë të ekranizuara. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Miti sipas temës mësimore: përralla Nxënësi/ja: legjenda - ritregon bukur mitin, përrallën dhe rrëﬁm legjendën; - analizon shprehjet frazeologjike dhe fjalët e urta në pjesët e dhëna; - diskuton rreth ndryshimeve që kanë mitet, përrallat e legjendat; - zbulon mesazhet që përcjellin pjesët. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori, qytetari Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Punë në dyshe, Ditari dypjesësh, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Detyrë shtëpie u është dhënë nxënësve që të ritregojnë një prej krijimeve të dhëna. Ngrihen disa nxënës. Nxënësit vlerësojnë njëri-tjetrin, madje dhe vetëvlerësohen. Ndërtimi i njohurive të reja: Diskutim Si mendoni, pse të tilla krijime e marrin titullin nga personazhi kryesor apo nga ngjarja kryesore? Mësuesit/et udhëzojnë nxënësit ku duhet të përqendrohen për t’i dhënë përgjigje kësaj pyetjeje. Nxënësit duhet të kenë parasysh edhe mite të tjera krahas mitit të orës përkatëse. P.sh: Nga e ka marrë titullin miti “Prometeu i mbërthyer”? *Mitet e marrin titullin nga ngjarja kryesore. Ç’ju bën përshtypje në mitin e Pandorës? Në këtë pyetje nxënësit mund të japin përgjigjet e tyre duke u përqendruar në mënyrën e krijimit të Pandorës, në ﬁgurën despotike (sunduese) e hakmarrëse të Zeusit apo në kureshtjen e Pandorës. Në ditët e sotme përdoret shumë shprehja: Gjeti kutinë e Pandorës. Me çfarë ngjyrimi përdoret ajo: negativ apo pozitiv? Fillimisht nxënësit nisen nga miti “Kutia e Pandorës”. Çfarë ndodhi pasi Pandora hapi kutinë? (Nxënësit listojnë pasojat që solli hapja e kutisë). Më pas ata orientohen të përgjigjen në vija të përgjithshme: Çfarë ngjyrimi merr në ditët e sotme shprehja “gjeti kutinë e Pandorës”.

Shembuj me ngjyrim pozitiv

Shembuj me ngjyrim negativ

Gjeti shpresën

Gjeti gjithë të këqijat

55

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: Ditari dypjesësh Mësuesi/ja udhëzon nxënësit të japin mendimin e tyre për fragmentet e dhëna:

Fragmenti

Komenti im

Brenda në kuti babai i perëndive kishte mbyllur shumë halle, mjerime, shqetësime, sëmundje, lot e dhimbje… dhe të gjitha këto, sapo u hap kutia, dolën jashtë, u derdhën dhe shkuan të bashkëjetojnë me njerëzit. Kështu, që nga ajo ditë, njerëzit do të jetonin bashkë me hallet, shqetësimet, sëmundjet e dhimbjet. Në këtë mënyrë Zeusi u hakmor ndaj njerëzve. Por brenda në kuti kish mbyllur dhe diçka të mirë: shpresën. Dhe njerëzit, sado që të vuajnë, shpresojnë gjithmonë se ditë më të mira do të vinë. Shpresa zbukuron jetën dhe jep guxim për të kapërcyer të gjitha vështirësitë. Gjeni nota humori në këto krijime dhe shpjegoni se mbi ç’rrethana krijohet. Në këtë mit notat e humorit krijohen në dialogun midis Pandorës dhe mbretit të njerëzve, Epimeteut. “Atëherë...mos e hap” Gjuha e tekstit Si zhvillohet dialogu dhe si ndihmon ai në zbulimin e personazheve? DIALOGU KOMENTI ...Këtë kuti ma dhuroi Zeusi, - u përgjigj ajo, - por më Duke u nisur nga dialogu që zhvillohet mes Epimeteut dhe porositi... Pandorës vëmë re kureshtjen që shfaq kjo e fundit në lidhje - Atëherë...mos e hap, - e këshilloi Epimeteu. me dhuratën e dasmës. Nga ana tjetër, ﬁgura e Epimeteut dallon nga ﬁgura e të vëllait Prometeut, i cili ishte më syçelë. Gjeni shprehjet frazeologjike dhe fjalët e urta, duke shpjeguar më pas rëndësinë e tyre në krijime të tilla. Bjeri larg se del më afër; Një vrap pele etj. *Edhe për këtë ushtrim ndiqet teknika e ditarit dypjesësh, në këtë mënyrë nxënësit e kanë më të lehtë të listojnë shprehjet frazeologjike dhe përballë tyre të japin kuptimin e zgjeruar të tyre. Pse themi që gjuha e përrallave, miteve dhe legjendave është e thjeshtë dhe e qartë? Gjuha e këtyre krijimeve është e thjeshtë, sepse kemi të bëjmë me forma tregimtare të cilat më së shumti janë transmetuar gojarisht ndër vite. Bie në sy kjo më lart? Ilustrojeni me shembuj. Fjalitë në këtë mit janë të thjeshta, e përgjithësisht të shkurtra për të krijuar një rrëfim rrjedhës. P.sh.: - Dhe tani tha Zeusi, - shko të jetosh me njerëzit. Merre me vete këtë kuti. Por kujdes, mos e hap kurrë. Reflektojmë rreth tekstit Pse themi që këto krijime kanë zgjidhje optimiste? E themi këtë, pasi janë krijime popullore dhe në luftën midis të mirës dhe të keqes, dëshira për të triumfuar vetëm e mira, ka qenë shumë e madhe. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në grupe Në orën e parë të kësaj teme, u diskutua për karakteristikat e mitit, përrallës dhe legjendës. Gjatë kësaj ore bëhet një rimarrje e njohurive të prezantuara në këto dy orë. Klasa mund të ndahet në tri grupe dhe secili grup të bëjë një përmbledhje të shkurtër për karakteristikat e përrallës, mitit dhe fabulës. Shkrim i lirë Bëj një ese me temë: “Shpresa zbukuron jetën dhe jep guxim për të kapërcyer të gjitha vështirësitë.” Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për ritregimin e pjesëve, analizën e frazeologjive dhe fjalëve të urta, për zbulimin e mesazheve etj. Detyrë shtëpie: Bëni një ese me temë: “Shpresa zbukuron jetën dhe jep guxim për të kapërcyer të gjitha vështirësitë.” 56

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Narcisi

Lënda: Gjuhë shqipe

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Shfaqet piktura përpara klasës dhe diskutohet rreth saj.

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Narcis sipas temës mësimore: Dashuri për veten Nxënësi/ja: - ritregon shkurt pjesën duke u mbështetur në Bukuri Liqen fjalët kyçe; - analizon tiparet dalluese të personazheve që Alkimisti veprojnë në të; - krahason personazhin e Drerit te fabula e Ezopit me atë të Narcisit. Burimet: Teksti mësimor piktura e John William Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Waterhouse, videoprojektor etj. histori, letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Imagjinatë e drejtuar, Pyetje-përgjigje, Diagram Veni, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Imagjinatë e drejtuar Nxënësit diskutojnë së bashku me mësuesin/en për mitin e Narcisit. Çfarë rrëfen legjenda e vjetër e Narcisit? Narcizi, na mëson mitologjia, është biri i nimfës Liriopë dhe lumit Ceﬁs. E ëma në interesimin për jetëgjatësinë e të birit, kërkoi ndihmën e një orakulli, i cili i tha se ai do të ketë një jetë “Po kaq të gjatë sa nuk do ta njohë vetveten”. Narcisi, djaloshi me bukuri të rrallë, rrëmbeu adhurimin e shumë djemve dhe vajzave, por ai gjithnjë kishte një arsye t’i largonte me një përbuzje të paepur, duke përfshirë këtu edhe nimfën e bukur Eko, e cila ishte e dashuruar marrëzisht pas tij. Njëra nga viktimat e Narcisit, sqaron mitologjia, u kërkoi perëndive të bëjnë gjithçka që edhe ai të jetë i lënduar, të provojë dhimbjen e përbuzjes dhe përçmimit, çka i bën të vuajnë adhurueset e tij dhe të gjithë ata që e kanë të pamundur të zotërojnë objektin e dëshirimit. Afërdita, perëndesha e dashurisë e ndëshkoi rëndë Narcisin. Narcisi duke kaluar një ditë pranë një burimi të kulluar, u përkul të shuante etjen, por kaloi në ekstazë duke parë fytyrën e vet të mahnitshme. Por askush nuk mund të hidhet në krahët e dashurisë për vetveten. Kështu që, sapo Narcisi i afrohej pasqyrimit të tij, ai zhdukej duke e shuar ëndjen për t’u ndjerë i marrosur pas bukurisë së vet. Narcisi tashmë i dëshpëruar që nuk mund të kishte një tjetër në krahët e tij, i sëmbuar nga vetmia dhe braktisja, qëndroi pareshtur buzë ujit dhe përpiqej papushim të shihej me pasqyrimin e tij. Fati i tij tragjik është tashmë i parathënë. Ai mohon çdo gjë që e rrethon dhe shuhet duke lënguar. Me gjithë të keqen që ka bërë, motrat e tij, nimfat e burimeve dhe të drurëve, Najadat dhe Driadat, e qajnë me lot. Perënditë e përjetësojnë emrin e tij te një nga lulet e para të pranverës që është Narcisi.

57

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: Pyetje-përgjigje Prezantohen nxënësit me temën e re të mësimit: Narcisi, fragment i shkëputur nga romani “Alkimisti” i Paulo Coelho (24 gusht, 1947), romancierit të njohur brazilian. Është një ndër autorët më të lexuar në të gjithë botën. Ai është një ndër ﬁtuesit e çmimeve të mëdha, ku një ndër këto është “Kristal Awards” i dhënë nga forumi “World Economic”. Paulo Coelho hyri në Librin Guiness të Rekordeve si autori që ﬁrmosi më shumë libra në 9 tetor 2003, në Panairin e Librit në Frankfurt. Librat e tij, janë përkthyer në më shumë se 56 gjuhë të botës. *Orientohen nxënësit për leximin e pjesës,duke patur parasysh intonacionin me të cilin do të lexohet,respektimin e shenjave të pikësimi dhe pauzat. Pas leximit, mësuesi/ja punon me fjalët e reja që janë shpjeguar dhe në tekst. Kuptojmë tekstin rubrika që do të diskutohet më nxënësit. Ata u japin përgjigje pyetjeve: 1- Çfarë rrëfen pjesa e Oskar Uajlldit? Rrëﬁmi i Uajlldit ﬁllon aty ku mbaron legjenda e Narcisit. Tregoni shkurt ngjarjen sipas variantit të tij. Legjenda e tij vjen në kohët tona në forma të ndryshme: e përshtatur, e përpunuar ose e gërshetuar me forma më të reja të tij. Pjesa e Oskar Uajlldit tregon se “virusi Narcis” u përhap dhe kishte viktimën e tij të parë, liqenin. Nxënësit fillojnë dhe e ritregojnë shkurt variantin e Oskar Uajlldit? Një variant i ritregimit mund të ishte ky: Narcisi ishte një djalë shumë i bukur që shkonte për të parë bukurinë e tij në ujërat e liqenit çdo ditë. Një ditë ra në liqen dhe u mbyt. Aty mbiu një lule që u quajt me emrin e tij. Liqeni u shndërrua në një poçe me ujë të kripur. Këtë gjë e vunë re Oreadat, perëndeshat e pyllit, të cilat e pyetën se cila ishte arsyeja që liqeni qante, pasi ai kishte pasur fatin ta shihte çdo ditë atë. Liqeni nuk e kishte vënë re bukurinë e tij, pasi në sytë e Narcisit, kur përkulej në breg ai shihte bukurinë e vet. Hapi i dytë: Kllaster personazhesh 2. Përshkruani personazhet e pjesës më lart, duke plotësuar figurat e mëposhtme. (Narcisi Oreadat Liqeni Alkimisti Autori). Në këtë fazë nxënësit mund të përdorin klasterin, për të ndërtuar portretin ﬁzik dhe moral të personazheve.

Narcisi

-I hijshëm -Mendjelehtë -I marrosur pas vetes

Oreadat

-Perëndeshat e pyllit -Kureshtare -Të ndjeshme

Liqeni

Të njëjtat karakteristika si dhe Narcisi

Alkimisti

Kureshtar Njohës Gjykues

Autori

I jashtëm Njohës i situatave

Hapi i tretë: Praktikë e drejtuar 3. Figura e Narcisit është e lidhur me pasqyrimin e bukurisë së tij në liqen. Pse është e rëndësishme përzgjedhja e këtij detaji të natyrës? Marrja e detajit nga natyra është e rëndësishme, pasi bukuritë natyrore nuk krahasohen me asgjë. 4. Mendoni që Narcisi është një personazh për t’u admiruar apo për t’u kritikuar? Pse? 5. Pse liqeni ishte një tjetër Narcis? Fakti që nuk kishte arritur të shihte bukurinë e Narcisit, sepse ishte i dashuruar me veten.

58

Gjuha Shqipe 8 Interpretojmë tekstin 6. Ku qëndron bukuria e tregimit të Uajlldit? Uajlldi e zhvillon më shumë rrëﬁmin, nuk e lë te miti subjektin, duke e përhapur virusin e marrosjes pas vetes dhe te të tjerët. Pse e pëlqen Alkimisti atë? Po ju, a e pëlqeni tregimin e tij? Më shumë se vetë legjendën? Si në legjendë dhe variantin i Uajlldit trajtohet e njëjta tematikë. Dashuria për veten dhe mospranimi i askujt tjetër. 7. Interpretoni kuptimin që ka sot emri Narcis? Njeriu i dashuruar me veten. A ka ngjyrim negativ? Po ka kuptim negativ, një njeri i cili nuk mund t`i kushtojë rëndësi askujt tjetër përveç vetes quhet narcist dhe i kushton rëndësi vetëm pamjes së jashtme. 8. Si ndërthuren rrëfimet në këtë pjesë të shkurtër? Rrëﬁmi ndërthuret nga e shkuara në të tashmen, nga përdorimi i kohës së shkuar në të tashmen. A e bën të larmishme përmbajtjen kjo ndërthurje? Po e bën të larmishme. 9. Vini re humorin e hollë që përshkon tregimin e Uajlldit. Shpjegoni rolin e tij në dhënien e mesazhit. Fjala e urtë shkodrane “Të hyftë vetja në qejf ” i përshtatet shumë mirë subjektit dhe personazheve të përzgjedhur nga autori dhe përbën mesazhin i cili tregohet qartë në fatin tragjik të Narcisit. 10. Si ju duket fakti që liqeni flet? Çfarë ngjyre i jep ky element artistik dhe fantastik rrëfimit? Liqeni ﬂet, ka marrë tiparet e njerëzores. Nëse do të bëjmë një përqasje me kohët moderne, “virusi Narcis” po merr jetë me vetë fotograﬁmin, pra me selfy. Vetëfotograﬁmi, më shumë se një nevojë për të pasqyruar vetveten para të tjerëve, mbetet një përpjekje për të mbushur boshllëkun e së përditshmes që shqetësonte Narcisin. Reflektojmë rreth tekstit: Diagram Veni 11 Më poshtë vijon një nga fabulat e Ezopit. Lexojeni dhe gjeni të përbashkëtat midis saj dhe pjesës sonë. Diskutoni rreth mesazheve që përcjellin ato. Një dre i etur shkoi te një burim. Ndërsa ishte duke pirë ujë, vuri re në ujë hijen e vet dhe ﬁlloi të mburrej për brirët e tij, duke parë madhësinë e bukurinë e tyre. Kurse për këmbët e veta u hidhërua që i kish aq të holla e të hajthme. Kur ishte ende duke menduar për këtë gjë, ia behu luani e ﬁlloi ta ndjekë. Dreri iu dha këmbëve dhe u largua mjaft prej luanit. Për sa kohë vrapoi në fushën pa gjerë, dreri i shpëtoi rrezikut. Kur mbërriti në pyll, në një vend me drurë të dendur, brirët iu ngatërruan nëpër degët e drurëve. Ai nuk mundi të vrapojë më, ndaj luani e kapi. Para se të përfundonte në gojën e luanit, dreri tha me vete: “I shkreti unë! Këmbët më shpëtuan, megjithëse mendova se ato do të më linin në baltë dhe e gjeta belanë prej brirëve, që më mbushnin gjithë besim.” Nxënësit ﬁllojnë dhe gjejnë të përbashkëtat midis fabulës së Ezopit dhe fragmentit të dhënë.

Fabula e Ezopit

Narcisi

Pas mbarimit të punës e diskutojnë atë në klasë. Hapi i katërt: Rrjet diskutimi

Mendoni që Narcisi është një personazh për t’u admiruar apo për t’u kritikuar? PO

JO

1[sQsVLWMDSLQDUJXPHQWHWHW\UHJMDWsGLVNXWLPLW. Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për: përgjigjet e dhëna, për pyetjet e bëra rreth pjesës, diskutimit rreth personazheve të pjesës etj.

59

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të folurit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Sjellje dhe veprime të Tryezë e rrumbullakët “Rreziku nga substancat e dëmshme” përshtatshme gjatë të folurit Diskutojmë së bashku Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Të folur sipas temës mësimore: Situatë komunikimi Nxënësi/ja: - analizon sjelljet dhe veprimet e përshtatshme Mesazhi Intonacion gjatë të folurit; Rrjedhshmëri - argumenton situatat që kanë nevojë për strukturim dhe përmirësim; - diskuton rrjedhshëm për tema të ndryshme. Burimet: Teksti mësimor, “Metodika për estetikën Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: e të folurit” Sonila Kapedani; “Arti i të folurit dhe teatër, të folurit publik mençuria në komunikim” Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Të nxënit në bashkëpunim, Punë me grupe, Lojë në role Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi “Vjelim” mendimet e nxënësve për të folurit.

Flisni rrjedhshëm!

Kujdes intonacionin!

Kujdes ritmin!

Zgjidhni tema për të cilat keni shumë informacion

Të folurit Kujdes kontaktin me sy dhe buzëqeshjen Kujdes gjuhën e trupit! Mos u tregoni nervoz!

Kujdes kohën! Mos përsërit veten!

Kujdes! Fusha për të cilën do të ﬂisni. Situata në të cilën do të ﬂisni. Përmbajtja e mesazhit. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Nxënësit hapin tekstin mësimor. Mësuesi/ja i udhëzon të punojnë ushtrimin 1 sipas kërkesës. Klasa ndërkohë është e ndarë në grupe dhe secili nga grupet do të prezantohet me një përfaqësues. Shprehuni në lidhje me situatat e mëposhtme. Vlerësoni të folurin e njëri-tjetrit duke gjetur fjalë, fjali apo grupe fjalësh që e dëmtojnë të folurin.

60

Gjuha Shqipe 8 Grupi 1 Duhet t’i kërkosh falje një shoku, sepse ke harruar t’i kthesh librin. Grupi 2 Duhet t’ju shpjegosh prindërve mbresat nga vizita në muze. Grupi 3 Duhet të informosh trajnerin se për dy javë nuk do të shkosh në stërvitje. Nxënësit vlerësojnë njëri-tjetrin pas të folurit, duke evidentuar fjalët, fjalitë apo grupet e fjalëve që e dëmtojnë të folurin. Për të punuar ushtrimin 2 ruhen përsëri grupet duke shtuar një grup. Shprehuni në lidhje me situatat e mëposhtme. Sugjeroni ndryshime fjalësh, fjalish apo grupesh fjalësh që do ta përmirësonin të folurin. Grupi 1 Duhet t’i them mësuesit se nuk mund të shkoj në ekskursion, për një arsye të caktuar. Grupi 2 Duhet të fitoj besimin e nënës. Grupi 3 Duhet t’i shpjegoj parukieres tipin e prerjes së flokëve të mia. Grupi 4 Duhet të bind vëllanë që të më lejojë ta përdor biçikletën e tij të re. Grupet vlerësojnë njëri-tjetrin. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Lojë në role Në dyshe luajmë lojë me role disa situata: Intervistuesi dhe i intervistuari. a) Sapo u ktheve nga pushimet në Spanjë Ana. Të lutem, të ﬂasim pak rreth vizitës sate atje. b) Të shtunën u zhvillua olimpiada e matematikës në shkollën tonë. Diskutoni për arsyet e mospjesëmarrjes në të. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për sjelljet dhe veprimet që respektojnë gjatë të folurit dhe që janë të përshtatshme etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore; Drejtshkrim Tema mësimore: Përdorimi i drejtë i fjalëve që fillojnë me bashkëtingëlloret s/z-

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Lojë në dyshe Dy nxënës ngrihen para klasës dhe gjejnë emra që ﬁllojnë me s/z nistore. Loja do të zgjasë 5 minuta. Kush nuk mund të gjejë më fjalë s’kualiﬁkohet nga loja. Nxirret ﬁtuesi. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Bashkëtingëllore nistore s/z sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: - identiﬁkon lehtësisht bashkëtingëlloret nistore s/z në fjalët e dhëna; - shkruan saktë fjalët që kanë bashkëtingëlloret z/s; - krijon çifte antonimike me ndihmën e këtyre bashkëtingëlloreve. Burimet: Libri i nxënësit; “Drejtshkrimi i gjuhës Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqipe” letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, DDM, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim sfungjer, sfurk etj., skalit, skërfyell, snob, stoik, zbath, zbavit, thoni përdorimin e fjalëve që fillojnë me s/z zgalem, zgavër, zvogëloj Para cilës bashkëtingëllore janë përdorur këto? Nxënësit diskutojnë dhe argumentojnë përgjigjet e tyre.

61

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: DDM Di Bashkëtingëllorja -s përdoret para bashkëtingëlloreve të shurdhëta dhe të tingullta.

Dua të di A ka raste kur shkrimi i këtyre bashkëtingëlloreve nuk u përgjigjet rregullave drejtshkrimore?

Mësova Po. Ka raste kur shkrimi dhe shqiptimi i bashkëtingëlloreve s/z në fjalë të ndryshme ka përjashtim nga rregulli. Kujdes! Në përputhje me shqiptimin më të përhapur, me z- shkruhen edhe foljet: zmadhoj, zmbraps,si edhe fjalët e formuara prej tyre.

Bashkëtingëllorja -z përdoret para A ka raste ku bëhet përjashtim? bashkëtingëlloreve zëshme. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Ushtrimi 1 fq. 170 Gjeni fjalë të formuara prej foljeve zbavit, zvarrit, zgjat, skalit, zmadhoj, zmbraps. Cilës pjese të ligjëratës i përket secila prej fjalëve të reja? Zbavitje, zvarritje, zgjatje, zmadhim, skalitje, zmbrapsje. Fjalët e reja të krijuara janë emra të cilët krijohen nga foljet. Ushtrimi 2 Hartoni një tekst për një garë sportive (mbi 100 fjalë) ku të përdorni edhe fjalë që fillojnë me bashkëtingëlloret s dhe z. Nxënësit punojnë në krijimet e tyre, duke iu përmbajtur kërkesës që teksti të ketë mbi 100 fjalë dhe 40 prej tyre të ﬁllojnë me këto dy bashkëtingëllore s/z. Pas përfundimit të punës, nxënësit shkëmbejnë punimet me njëri-tjetrin dhe bëjnë vlerësimin e tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të bashkëtingëlloreve nistore s/z dhe për krijimin e çiftëve antonimike gjatë përdorimit të tyre. Detyrë shtëpie: Shkruani një tekst të shkurtër me temë “Ëndrrat e mia” ku të përdorni fjalë që kanë bashkëtingëllore nistor -s dhe –z.

PLANIFIKIM I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore: Drejtshkrim Tema mësimore. Përdorimi drejt i bashkëtingëllores –j

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Dallo bashkëtingëlloren –j në vargjet e poezisë së Nënë Terezës. JETOJE JETEN... Jeta është një mundësi, kape. Jeta është bukuri, admiroje. Jeta është bekim, shijoje. Jeta është një ëndërr, realizoje. Jeta është një sﬁdë, përballoje. Jeta është një detyrë përmbushe. Jeta është një lojë, luaje. Jeta është një diamant, kujdesu. Jeta është një pasuri, ruaje. Jeta është një dashuri, gëzoje. Jeta është një mister, zbuloje. Jeta është një premtim, mbaje. Jeta është një trishtim, kaloje. Jeta është himn, këndoje. Jeta është një luftë, ﬁtoje. Jeta është një aventurë, kaloje. Jeta është lumturi, meritoje. Jeta është jetë, mbroje. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare 62

Gjuha Shqipe 8 Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Bashkëtingëllorja -j sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: - identiﬁkon lehtësisht bashkëtingëlloren –j në fjalët e dhëna; - shkruan dhe shqipton saktë fjalët që kanë bashkëtingëlloren -j; - analizon rastet kur fjalët që kanë bashkëtingëlloren -j dalin nga rregulli gjuhësor. Burimet: Libri i nxënësi, “Drejtshkrimi i gjuhës Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqipe” letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Punë në dyshe, Mbajtje e strukturuar e shënimeve, Të nxënit në bashkëpunim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Punë në dyshe - Ktheni në trajtën e shquar fjalët: Kala, para, dado, depo, tablo, lagje, paqe. - Vendos në numrin shumës foljet: laj, blej, fryj, paguaj, lyej. Çfarë ndodh me bashkëtingëlloren –j. Argumento përgjigjen. - Shkruani trajtën e shquar të emrave të përveçëm: Koço-Koçoja; Pirro-Pirroja; Safo-Safoja; Misto-Mistoja. - Zgjedhoni foljet laj dhe ndjej në kohën e tashme, mënyra dëftore. Ndërtimi i njohurive të reja: Mbajtje e strukturuar e shënimeve Nxënësit hapin librat dhe mbajnë shënime të strukturuara, pas shqyrtimit të temës.

Kujdes!!! Jo –j po –I Trajta e shkurtër e përemrit vetor të vetës së tretë (i), kur bashkohet me një trajtë tjetër të shkurtër përemërore ose me pjesëzën u përpara foljes: ia hapi zemrën, iu mbush mendja.

Trajtat e gjinores, të dhanores e të rrjedhores njëjës të pashquar, si edhe të emërores njëjës të shquar të emrave që mbarojnë me -o të patheksuar: kallo=kalloja.

%DVKNsWLQJsOORUMD±M 6KNULPLGKHVKTLSWLPLLVDM

Emrat femërore që mbarojnë me zanore të theksuar, përvec i-se, në të gjitha trajtat, kur zanorja e theksuar ndiqet nga një zanore tjetër: kala-kalaja.

Emrat ku j-ja ndërzanore i përket temës, si edhe fjalët e formuara prej tyre lloj-lloji,vaj-vajin.

5UHJXOOD

Kujdes!!! Jo –j po –I Trajtat rasore të njëjësit të shquar (me përjashtim të kallëzores), si edhe trajtat e gjinores, të dhanores e të rrjedhores së njëjësit të pashquar të emrave mashkullore, që mbarojnë me -ua ose me -a te theksuar Dragua-dragoi; ftua-ftoi

Emrat e përvecëm të tipit: Balo-Baloja; Pirro-Pirroja

*Shënimet që nxënësit kanë strukturuar diskutohen në klasë me të tjerët dhe ndërtohet një pemë mendimi me to. Pema e mendimit ka një organizues më të plotësuar se ky më sipër, pasi jo të gjitha rregullat janë shënuar në të. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Të nxënit në bashkëpunim Udhëzohen nxënësit të punojnë ushtrimet e dhëna në tekst. Ndahet klasa në grup heterogjene dhe punojnë ushtrimet. Ushtrimin 1 fq. 173 Gjeni fjalë të formuara prej fjalëve dije, fije, hije, vije, paje. Cilës klase fjalësh i përket secila prej fjalëve të reja?

63

Libër Mësuesi Shembull: Dije - dijetar (emër) Fije - ﬁjëzoj (folje) - ﬁjëzim (emër) Grupi 1 ushtrimin 2. Gjeni folje të tjera që në vetën e parë njëjës të së tashmes dëftore mbarojnë me: -aj, -ej, -ej, -ij, -oj, -uj, -yj, -iej, -uaj, -yej. Grupi 2 ushtrimin 3. Foljet që gjetët në ushtrimin 2, vendosini në dëftore, lidhore dhe kushtore, sipas shembujve në pikën 7. Grupi 3 ushtrimin 4. Qarkoni rastet kur foljet janë shkruar saktë: fryj – fryej; lyj – lyej; paguaj – paguj; shlyj – shlyej; shkruaj – shkruj. Grupi 4 ushtrimi 5. Qarkoni rastet kur emrat janë shkruar saktë: përroi – përrojit – përroin; baba – (nje) babai – (i, e) babajit – babain; vëlla – (nje) vëllaji – (i, e) vëllait – vëllain. Grupi 5 ushtrimin 6. Foljet nxë, vë, zë, vendosini në vetën e parë e të tretë shumës të së tashmes dëftore e lidhore dhe në vetën e parë e të dytë njëjës të së tashmes lidhore dhe urdhërore. Pasi nxënësit punojnë me ushtrimet ﬁllojnë dhe bëhen gati në prezantimin e punëve të tyre. Diskutim mes grupesh: *Bëhet dallimi për vetën dhe mënyrën se si janë përdorur foljet e mëposhtme. Argumentoni përdorimet e mëposhtme të fjalëve me të zeza. a) Dritani harroi të kalonte nga shtëpia e gjyshes. Mami i tha: “Harroji daljet darkave!”. b) Klasa punoi pasdite vonë për zbukurimin e mjedisit. Miri i punoi me kujdes kurorat e pemëve në kopsht. Kështu punoji edhe ti, Arta. c) Mami zgjoi vetëm Mirën, edhe pse i gjyshja i kishte thënë: “Zgjoji të gjithë”. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të bashkëtingëllores -j. Detyrë shtëpie: Shkruani një dialog të shkurtër me temë “Unë dhe lajmëtari” në të cilin të përdorni bashkëtingëlloren -h.

PLANIFIKIM I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Tregimet e Eneas Fragment nga ﬁlmi “Troja” Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Lufta greko-trojane sipas temës mësimore: Luftëtarë Nxënësi/ja: Çirçe - diskuton për personazhet e Iliadës së Kamp Homerit; Sakriﬁca - liston veprimet që ndodhin në fragment sipas renditjes kronologjike; - dallon ﬁgurat letrare në fragment; - analizon personazhet e fragmentit; - analizon dhe interpreton gjuhën e tekstit. Burimet: libri i nxënësit, “Eneida” e Virgjilit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: përshtatje histori, qytetari Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: VLMD (Veprimtari me lexim dhe mendim të drejtuar), Punë në dyshe, Shkrim i shpejtë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Rikujtojmë *Nxënësit sjellin ndërmend dhe tregojnë subjektin e “Iliadës”. Iliada, një ndër veprat më të njohura Homerike ngërthen në vete këngët mbi luftën legjendare të Trojës. Sipas legjendës, lufta i ka rrënjët e saj në një gosti perëndish ku nuk ftohet perëndesha e grindjes. Nga zemërimi ajo merr një mollë gdhend mbi të fjalët “Më të bukurës” dhe e hedh atë në mesin e perëndeshave te tjera, Afërditës, Herës, Athinës, të cilat janë të paafta për ta zgjidhur këtë mosmarrëveshje dhe i drejtohen princit të Trojës, Paridit. 64

Gjuha Shqipe 8 Ai u magjeps nga premtimi i Afërditës për t`i dhënë atij gruan më të bukur, Helenën. Pas kësaj Paridi rrëmben Helenën dhe shënon ﬁllimin e Luftës më gjakatare të Antikës, e cila ﬁllon me rrethimin e Trojës nga grekët. Të udhëhequr nga Agamenoni, Mbreti i Mikenës dhe vëllai i Menelaut (burrit të Helenës), mbreti i Spartës e me prezencën e komandantëve më të shquar grek Akilit, Odiseut, Diomedit, Ajaksit dhe Telamonit bëjnë përpjekje të vazhdueshme për të rrëzuar Trojën. Mirëpo të gjitha sulmet sprapsen nga Hektori, prijësi i trojanëve. Ndonëse kjo vepër përshkruan vetëm 51 ditët e fundit, shihet qartë dhe shumë lehtë mund të paramendohen viktimat e shumta të kësaj lufte.

Pas pushtimit dhe rrënimit të Trojës nga grekët, Enea, i mbijetoi masakrave. U largua nga qyteti në ﬂakë duke mbajtur në kurriz Ankizin të atin dhe duke marrë me vete gruan, të birin Askanin dhe një grup të të mbijetuarve të tjerë trojanë, siç e shikoni në pikturë. Sipas Homerit mbeti atje dhe rithemeloi e mbretëroi një Trojë të re afër Troadës në malin Ida ku kishte lindur. Sipas një versioni tjetër (shek. VI p.e.s), Enea u largua drejt perëndimit dhe u vendos në Maqedoni duke krijuar qytetin Aineia. Versioni më i pranueshëm që hyri pastaj dhe në tradicionin dhe mitologjinë, është ai që u shfrytëzua dhe nga Virgjili tek Eneida. Sipas këtij versioni, Enea iku nga Troja për t’u mos u kthyer kurrë më. Udhëtoi drejt perëndimit, në kërkim të një atdheu të ri, duke kaluar nëpër Thrakë dhe Butrint. Peripecitë e tij nëpër Mesdhe zgjatën për disa vjet deri sa arriti pastaj në Lacium. Gjatë peripecive gruaja dhe babai i tij vdiqën, kurse i biri, Askani, themeloi qytetin Alba Longa që më vonë u bë atdheu i Romulit dhe Remit, themeluesve të Romës. Poema e Virgjilit, “Eneida”, ndjek gjurmët e heroit trojan gjatë rrugës që ai bën për të plotësuar misionin e tij historik, për themelimin e Romës. Përgjatë rrugës, ai dhe shoqëruesit e tij patën shumë aventura, iu desh t’u bënte ballë shumë tundimeve që i viheshin qëllimisht përpara për ta shpërqendruar nga misioni i tij i vërtetë. Ndërtimi i njohurive të reja: Mësuesi/ja udhëzon nxënësit të punojnë me teknikën VLMD. Mësuesi/ja lexon pjesën. Lexoni pjesën duke u ndalur paraprakisht në pyetjet referuese. A. Jemi në ﬁllim të rrëﬁmit. Duke kujtuar historitë rreth luftës së Trojës, parashikoni se për çfarë do të na ﬂasë kjo ngjarje? Si mendoni se nis rrëﬁmi? Nxënësit do të parashikojnë se nga fundi i luftës greko-trojane. Enea, një luftëtar Trojan së bashku me luftëtarë të tjerë arrin të largohet, kalon një sërë aventurash dhe shumë vështirësi derisa krijon Romën. B. A do të gënjehet Enea nga kënga e Circes? A përsëritet historia si në rastin e Odisesë? Vazhdoni leximin. Vërtetoni parashikimin tuaj, duke parë se çfarë ndodh në të vërtetë. Enea nuk u gënjye nga zëri i ëmbël i Circes. Historia nuk u përsërit. Ata u larguan për në veri, ku dhe ndaluan për të ngrënë e qetësuar. C. Cili do të jetë reagimi i Eneas pas fjalëve plot humor të Julit? Ku e mbështet ai këtë veprim të tijin? Enea u bën me dije trojanëve se tashmë ata janë në atdheun e tyre të ri, Lacioja. Udhëtimi i tyre i gjatë kishte marrë fund tashmë. D. Jemi në fund. Çfarë prisni të sugjerojë Enea? Kujtoni qëllimin e udhëtimit të tij për të parashikuar sa më pranë të vërtetës artistike Enea sugjeroi ngritjen e një çadre e cila do të jetë më pas bërthama e një qyteti të ardhshëm. Çfarë dini për historinë e Trojës dhe luftën greko-trojane? Ç’ju kujton personazhi i Circes? Si shfaqet ajo këtu? Kujt i këndon Circe? Çfarë synon të arrijë ajo përmes këngës së saj? Gjeni shprehje dhe veprime që nxjerrin në pah aftësinë e Circes, për të detyruar të tjerët të bëjnë siç dëshiron ajo. Në qoftë se do të bënim një renditje kronologjike të veprimeve që ndodhin në këtë fragment, cila do të ishte ajo?

65

Libër Mësuesi Veprimi 1: Udhëtimi i anijeve drejt veriut dhe dëgjimi i këngës së Circes. Veprimi 2: Ndalesa e anijeve trojane pranë brigjeve të lumit Tevere dhe drekimi në të. Veprimi 3: Shenja nga Jovi se udhëtimi i tyre i gjatë kishte mbaruar dhe ky vend ishte atdheu i tyre i ri. Veprimi 4: Sistemimi në atdheun e ri dhe dërgimi i mesazheve të paqes nga lajmëtarët e Eneas, fqinjëve të tyre. Çfarë nënkupton shprehja atdheun tonë të ri? Nuk kishte më Trojë, por një vend tjetër ku do të ndërtohej një jetë e re, ashtu si do ta kishin paracaktuar perënditë. 4. Shkruani disa emra vendesh dhe personazhesh që dalin në këtë pjesë, si dhe detajet që ju lanë gjurmë gjatë leximit të pjesës. Emra vendesh Emra personazhesh Detaje Goeta, Kepi i Circes Ishujt Strofordi, qyteti Laurento, Lacioja

Odiseja, Circe, Enea

Analizojmë tekstin 5. Pse trojanët u besuan shenjave paralajmëruese për t’u ndalur në atë vend? Analizoni shenjat që dalin këtu dhe mënyrën se si i interpretojnë personazhet dhe ju si lexues. Si t`i interpretoni ju shenjat. Pak e vështirë që të besojmë dhe të japim gjykimet mbi shenjat e dërguara nga perënditë, pasi besojmë në gjykimet e veprime të vërtetuara shkencërisht… Si i interpretojnë personazhet. Sa për hyrje mund të themi se Enea ishte biri i perëndeshës Afërditë. Fati që përcaktoi rënien e Trojës, ka vendosur dhe për shpëtimin e Eneas. Dëshira e tij do të kishte qenë të rindërtonte Trojën, po Zeusi nuk e donte një gjë të tillë, ndaj endi Enean shtatë vjet nëpër detet Egje, Jon etj., dhe e vendosi para shumë peripecive derisa themeloi Romën. Pra, të kthehemi te pyetja si i interpretojnë personazhet shenjat themi se personazhet e dinin se fati i tyre ishte i paracaktuar nga perënditë ndaj tri herë gjëmimi që shkundi qiellin pa re nga Jovi, ishte paralajmërimi se nuk mund të ndodhte ndryshe. 6. Gjeni pasthirrmën e Eneas dhe shpjegoni rolin e saj në rrëfim. Të përshëndes, o tokë, që fati ma ka caktuar! Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe, Shkrim i shpejtë Nxënësit punojnë në grupe dyshe. 7. Në paragrafin e parë, magjia e ishullit shkëmbor jepet përmes një përshkrimi fantastik. Kur kaluan pranë Circeos shkëmbor, ishte natë me hënë të shndritshme. Në qetësinë e detit të argjendtë u dëgjuan të vinin nga toka ulërima luanësh dhe arinjsh, ulërima kërcënuese ujqërish, hungërima derrash të egër që dikur kishin qenë njerëz dhe që magjistarja Circe i kishte kthyer në kafshë. 8. Gjeni disa epitete që përdoren këtu dhe shpjegoni rolin e tyre për plotësimin e magjepsjes që sjell pamja: me hënë të shndritshme, qetësinë e detit të argjendtë, ulërima kërcënuese. Interpretojmë tekstin 9. Dalloni përjetimet e personazheve kur mbërrijnë pranë lumit Tevere. Si shfaqet magjia e lumit dhe e natyrës? Dita tjetër ﬁlloi së bashku me diellin, qielli i kaltër dhe bregu i gjelbër shtrihej në të djathtë të anijeve trojane, i ndarë më dysh si nga një brazdë e shndritshme: ishte lumi Tevere që derdhej në det. Në brigjet e tij, drurët shekullorë varnin degët e dendura derisa preknin ujin; mes degëve dhe mbi lumë vinin rrotull zogj, thirrjet e të cilëve dukeshin sikur të ftonin… 10. Pse fjalët e djaloshit Jul ndërpresin në njëfarë mënyre këtë magji? 11. Ndaluni dhe analizoni optimizmin që shoqëron paragrafin e fundit. 12. Diskutoni rreth mesazhit universal që përcillet në fjalinë e fundit. Enea i dërgoi atij njëqind lajmëtarë, të prirë nga një prej njerëzve të tij më besnikë, Ilioni, për t’i çuar një mesazh paqeje dhe aleance. Enea e dinte fare mirë që mbreti Latini i Laurentos dhe gjithë sa ishin atje nuk do të ishin të kënaqur që dikush po ndërtonte një qytet rreth tokave të tyre, por Enea donte të përcillte mesazhin e një fqinjësie paqësore, besnike dhe aleate për ta.

66

Gjuha Shqipe 8 Sqarim!!! Ekzistojnë dy variante. Sipas një versioni, Latini e pranoi Enean me mirësi dhe ia lejoi që ta ndërtojë qytetin. Sipas një versioni tjetër u është kundërvënë, por në luftë u mund dhe me të lidhi paqen dhe marrëveshjen për miqësinë. Të dy versionet pajtohen në faktin se Latini në fund Eneas ia dha grua bijën e vet, Lavininë. Për nder të saj, Enea, qytetin e porsathemeluar e pagëzoi me emrin Lavini. Toka bëhet atdhe vetëm atëherë kur u spërkat me gjak, duke e mbrojtur nga armiku. Enea u bind për këtë së shpejti. Latinët e shikonin me sy të keq se si të huajt po e ndërtojnë qytetin në tokën e tyre. Kjo kaloi edhe në mosmarrëveshje dhe kjo madje në përleshje me armë në dorë. Mbreti i latinëve përpiqej që t’i qetësojë njerëzit e vet, por në këtë ndërhyri Rutul Turni, mbret i tokës fqinje, i cili ka pasur arsye për ta urryer Enenë. Në të vërtetë, ai ishte dhëndri i Lavinisë dhe e konsideronte veten si trashëgimtar të mbretërisë së Latinit. U vendos në krye të latinëve të pakënaqur dhe vendësve të tjerë dhe me ushtri të madhe e sulmoi qytetin e Eneas. Eneas i erdhën në ndihmë etrurët, armiqtë e hershëm të Turnit, ndërsa mbreti i tyre Euandari e solli me vete përveç këmbësorisë të stërvitur mirë edhe njësinë e fortë të kalorësisë. Shpërtheu luftë e ashpër ku ranë shumë latinë. Kur fareﬁsi i tyre e luti Enenë për armëpushim, iu përgjigj se nuk do të luftojë me latinët, po qe se kjo duhet kështu të jetë, por do të luftojë me Turnin. Kështu e detyroi Turnin të pranojë dyluftimin në të cilin edhe e vrau. Pas ngadhënjimit mbi Turnin, Enea e zgjeroi qytetin e vet dhe e përzjeu popullin e vet me latinët. Prej tyre doli populli romak, i cili emrin e vet e ka marrë sipas qytetit të cilin më vonë e themeluan pasardhësit e Eneas, Romuli dhe Remi. Sa ka zgjatur sundimi i Eneas në atdheun e ri nuk dihet, ndërsa për vdekjen e Eneas ka shumë versione. Sipas njërit, ai është vrarë në betejën me Rutulin ose me etrurët, ndërsa sipas tjetrit është ngjitur në qiell me armatimin e plotë. Versionet e tjera janë të përhapura më pak mirëpo pajtohen në një gjë: që më në fund ai u bë zot. Gjuha e tekstit 13. Shkruani nga një fjali përmbledhëse për secilin paragraf. Fjalitë përmbledhëse janë të shkruara te veprimet sipas rendit kronologjik. 14. Shpjegoni me fjalët tuaja kuptimin e shprehjes “po hamë edhe pjatat”. Kur je shumë i uritur nuk vë re se çfarë cilësie ka ushqimi, por vetëm sasinë e tij. Në këtë rast është pak ndryshe, pasi pjatat u sajuan me material të ngrënshëm. 15. Cili është kuptimi i numërorit 100 (lajmëtarë)? Kuptimi i parë është ai i sasisë, kuptimi i ﬁgurshëm është ai i simbolit. Gjeni shprehjet frazeologjike në paragraﬁn e tretë dhe shpjegoni rolin e përdorimit të tyre. Zëvendësojini këto shprehje me një fjalë të vetme. Nxënësit do të reﬂektojnë rreth fragmentit të dhënë me një shkrim të shpejtë me temë: Çfarë mësuat rreth Eneas dhe historisë së aventurës së tij. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për: të kuptuarit e tekstit, analizën e personazheve të fragmentit, interpretimin e përjetimeve të personazheve dhe analizës së gjuhës së tekstit etj. Detyrë shtëpie: Shkruani një ngjarje personale në të cilën jeni protagonisti i një udhëtimi të bukur.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: GJUHË Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi SHQIPE Situata e të nxënit: Lexohen fragmente nga përralla Tema mësimore: Të lexuarit Tema mësimore: Martesa e Floçkës “Gërzheta” Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Floçka sipas temës mësimore: Mbreti Nxënësi/ja: - dallon karakteristikat e personazhit kryesor Bukuri e rrallë të përrallës, Floçkës; Shpirt i ndjeshëm - përshkruan personazhin e Floçkës; Kërkesa Martesë - krahason personazhin e Floçkës me atë të Prometeu Prometeut. 67

Libër Mësuesi Burimet: Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Parashikim me terma paraprakë, Tabela M, Diskutim, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Parashikim me terma paraprakë Vajzë e bukur, mbret, shpirt i ndjeshëm, martesë, kërkesë. Nxënësit me fjalët e dhëna do të ndërtojnë një përrallë. Pas leximit të saj do të shohim nëse ata kanë parashikuar saktë ato çfarë ndodhin në përrallë. Vlerësohet parashikimi më i mirë, pasi lexohen disa nga punët e nxënësve. Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela M, Diskutim Punojmë me nxënësit rubrikën “Të kuptojmë tekstin” Kush është floçka? Flocka Nersana është ﬁgurë e besimeve popullore që përfytyrohej si një vajzë e bukur që jetonte në lumenj e liqene. A mund të gjeni një emër tjetër për të? Gërsheta ose çdo emër tjetër që nxënësit do të mendojnë që lidhet kryesisht me këtë personazh. Cilat ishin disa nga vetitë e Floçkës dhe cilën prej tyre do të veçonit? Si veçanti ﬁzike të Floçkës do të veçonim bukurinë e saj. Si tipar moral, Floçka është një personazh me shpirt të ndjeshëm.

Tri kërkesat e Floçkës 1) Nuk mund të martohem, pa gjetur mënyrën si

Mendimi i Të Urtëve për secilën kërkesë Ëndërr sa e bukur, aq dhe e pamundur.

t`ua lehtësoj dhembjet qenieve të gjalla.

2) Njerëzit të mos ndiejnë dhimbje ditën tonë të dasmës.

Kjo është një marrëzi.

Kërkesa u realizua. 3) Të martohemi në mesditë nga ora 12:00-13:00 dhe në këtë kohë të mos ketë vend te njerëzit dhimbja dhe pikëllimi, po vetëm lumturia dhe gëzimi.

Mësuesi/ja udhëzon nxënësit të punojnë rubrikën “Analizojmë tekstin”. Shpjego disa nga karakteristikat e përrallës që i ndeshim këtu. - Kalimi nga e pamundura tek e mundura. Pas dy kërkesave të pamundura për t`u realizuar nga Të urtët e Oborrit, në kërkesën e tretë ata e realizuan. Gjithashtu numri tre është një element numerik që ndeshet shpesh në përralla. - Vendi ku zhvillohet pjesa është imagjinar. Floçka jetonte në Përroin e Virgjëreshave. - Fundi i lumtur; dëshira që realizohet. Më poshtë janë renditur disa veprime të personazhit kryesor. Shkruani në krah shembullin nga teksti që lidhet me atë veprim. 1- Personazhi ecën duke shëtitur në pyll. 2- Personazhi mahnitet me bukurinë e Floçkës dhe i kërkon menjëherë asaj të martohen. 3- Personazhi përqendrohet në dëshirën e saj për t`i parë njerëzit e lumtur. 4- Personazhi vepron duke mbledhur të Urtët e Oborrit. 5- Personazhi kalon hap pas hapi duke paraqitur kërkesa të njëpasnjëshme dhe të përshkallëzuara. 6- Personazhi vë kushte: Unë nuk mund të martohem pa gjetur mënyrën si t’ua lehtësoj dhembjet qenieve të gjalla. Po ma plotësove këtë dëshirë unë do të bëhem gruaja jote. 7- Personazhi ﬁton. Vë kurorë në mesditë në orën 12:00-13:00 dhe në këtë kohë në zemrat e njerëzve kishte vetëm gëzim e lumturi. Dëshira e saj u realizua. 68

Gjuha Shqipe 8 Si kombinohen te ky personazh bukuria fizike me atë shpirtërore? Po zgjuarsia? Në ç’raporte qëndrojnë ato te Nersana?

E bukur shpirtërisht

E bukur fizikisht

E zgjuar

Nersana

Të tria qëndrojnë në një vijë horizontale. Është po aq e bukur në fizik, në shpirt, sa dhe e zgjuar. Gjuha e tekstit Gjeni fjalët që tregojnë bukurinë e jashtëzakonshme të Nersanës.

Ishte më e bukura e floçkave.

Mbreti i ri u habit aq shumë kur e pa…

Si mund ta titullonit ndryshe këtë përrallë? Për këtë pyetje do të ketë përgjigje nga më të ndryshme. Mësuesi/ja udhëzon nxënësit që të risjellin ndërmend ngjarjet para se të riformulojnë një titull. Disa tituj mund të jenë: “Floçka zemërmirë”, “Kërkesat e një ﬂoçke” etj. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Mësuesi/ja udhëzon nxënësit të punojnë në dyshe për të krahasuar figurën e Floçkës me atë të Prometeut. Floçka u bën një dhuratë të vyer njerëzve. Vetëm në këtë gjë ajo ngjan me një hero mitologjik, të cilin ju e keni ndeshur edhe më parë në rrëﬁme apo ﬁlma. Ky është Prometeu, heroi i mitologjisë greke. Plotësoni tabelën:

Dhurata që u bëri njerëzve.

Çfarë ndodhi me secilin prej tyre.

Si e përjetoni ju historinë e secilit prej tyre.

Floçka

Gëzim dhe lumturi

U ndje e plotësuar për atë çka bëri për njerëzit dhe mbajti premtimin duke u martuar me Mbretin e ri.

Plot emocione pozitive duke mësuar se duhet të jemi të pakursyer për të falur sa më shumë dashuri te të tjerët.

Prometeu

Zjarri

U ndëshkua nga Zeusi me vuajtje të mundimshme e të përsëritshme.

Plot dhimbje për fatin e heroit

Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për analizën dhe krahasimin që e personazheve, krahasimit të ﬂoçkës me Prometeun etj. Vlerësohen nxënësit për punimet e bëra. Detyrë shtëpie: Përrallat zakonisht kanë funde të lumtura dhe zgjidhin gjithmonë konﬂiktet mbi të cilat ndërtohen. Si paraqitet fundi dhe zgjidhja në përrallën tonë? Shkruani një mbyllje tjetër për përrallën.

69

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Bota sipas miteve Miti (Diskutim me nxënësit) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Mit Nxënësi/ja: Elemente reale - ritregon mitin bazuar në frazat kyçe; Elemente fantastike - dallon ndërtimin e subjektit të pjesës; Paragrafë rrëﬁmi, shpjegimi dhe përshkrimi - analizon elementet reale dhe fantastike të pjesës; - dallon në fragment paragrafët rrëﬁmtarë të shpjegimit dhe paragrafët e përshkrimit. Burimet: Teksti mësimor, literaturë e përshtatur për Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: mitologjinë greke e romake, libri “Bota e Soﬁes” ﬁlozoﬁ, histori Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Punë në dyshe, Pemë mendimi, Punë individuale, Diskutim, Lëre fjalën e fundit për mua Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Punë në dyshe ose Pemë mendimi 1. Kemi folur dhe më parë për mitin. Listo karakteristikat e miteve. Nxënësit punojnë në dyshe. 1) Forma më e thjeshtë tregimtare. 2) Origjina e fjalës vjen nga greqishtja që do të thotë rrëﬁm. 3) Lidhen me traditat. 4) Lloj i letërsisë gojore 5) Ka të bëjë me shpjegimin naiv të botës. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë individuale Udhëzohen nxënësit të punojnë me rubrikën “Kuptojmë tekstin”. 2. Pasi të lexoni pjesën, ritregoni mitin bazuar në frazat kyçe: 3. Si e shpjegon filozofi mitin? Një interpretim i mundshëm do të ishte ky: 1) Kur ishte thatësirë, njerëzit kërkonin një shpjegim se përse nuk binte shi. Kjo mund të ndodhte, sepse gjigantët kishin vjedhur çekanin e Torit. 2) Mund të mendohet se miti provon të shpjegojë se pse ndryshojnë stinët. Në dimër natyra vdes, sepse çekani i Torit është në Jotunheim. Por në pranverë ai arrin që ta marrë përsëri. Kështu, miti kërkon që t’u japë njerëzve përgjigje për diçka që ata nuk e kuptojnë. 4. Si reflektoi Sofia pas shpjegimeve të filozofit? Për të kuptuar qëndrimin e Sofies marrim parasysh fragmentin e mëposhtëm. Vëmë re që Sofia fillimisht është konfuze për natyrën e miteve, më pas ajo fillon reflekton. Sofia qëndroi gjatë duke shëtitur nëpër kopshtin e madh. A ishte ajo në gjendje të gjente ndonjë lloj shpjegimi se pse një ditë mund të binte papritur shi? A mund të punonte me fantazi për të shpjeguar se ku shkoi dëbora dhe pse dielli qëndron në qiell? Ajo e kuptonte se njerëzit gjithmonë kishin pasur nevojë për të gjetur shpjegime lidhur me fenomenet natyrore. Ndoshta ata nuk mund të jetonin pa këto shpjegime. Kështu që kishin bërë mitet në atë kohë që nuk njihej shkenca. Analizojmë tekstin 5. Cila është e veçanta e ndërtimit të subjektit të kësaj pjese? Nuk është një subjekt i zakonshëm si pjesët e tjera narrative. Autori, përmes bashkëbisedimit të Soﬁsë me narratorin e romanit ﬁlozoﬁk na paraqet mitin më të njohur në Norvegji, i cili ka të bëjë me marrjen e çekanit të Torit nga gjigantët. Pra miti na shfaqet në këtë pjesë si një rrëﬁm, brenda një rrëﬁmi tjetër. 70

Gjuha Shqipe 8 6. Në këtë pjesë gjejmë elemente reale dhe fantastike. Cilat janë ato? Vendet reale: Norvegji Vendet fantastike: Jotunheim Personazhet mitologjike: Tori, Froja, Loke Personazhet reale: Sofija, filozofi Objektet fantastike: Krahët e Frojas, çekani Veprimet fantastike: fluturimi me krahët Gjuha e tekstit Gjatë realizimit të kësaj rubrike mund të zhvillohet një diskutim i organizuar në klasë, ku secili nxënës të shprehë dhe të mbrojë mendimin e tij. 7. Në këtë pjesë vendin më të madh e zë: rrëﬁmi? shpjegimi? përshkrimi? Për nxënësit mësuesi/ja sqaron veçoritë e çdo lloj paragraﬁ. Paragrafi tregues/rrëfimi PRR - Tregohet një histori apo ngjarje nga jeta e shkruesit. Paragrafi shpjegues PSH - jepen shpjegime për një send, ngjarje etj.; ose jepen informacione për to. Në të përfshihen fakte që i nevojiten lexuesit për ta kuptuar subjektin. Paragrafi përshkrimi PP - Përshkruan një person, vend, ngjarje ose send. Për të shkruar një paragraf të tillë, përdoren fjalë që e ndihmojnë lexuesin të shikojë, dëgjojë, ndjej a shijojë objektin e përshkrimit. 8. Ilustroni me paragrafët përkatës secilën prej këtyre mënyrave tregimtare. PRR: Perënditë e mira ndodhen në një situatë shumë të vështirë. Gjigantët kanë tani në zotërim armën e tyre më të fuqishme dhe kjo është një situatë e papranueshme. Për sa kohë gjigantët kanë në dorë çekanin e Torit, ata kanë fuqi mbi perënditë dhe njerëzit në tokë. Në këmbim të çekanit, ata kërkojnë Frojan. PSH: Por një këmbim i tillë është i pamundur. Nëse perënditë do ta dorëzonin perëndeshën e pjellorisë, e cila mbron gjithë jetën, bimët do të zhdukeshin nga toka dhe perënditë e njerëzit do të vdisnin. Situata është pa rrugëdalje. PP: Po të lidhte ﬂokët dhe të vinte dy gurë në gjoks, ai do të ngjante si grua. Gjatë festës nusja (Tori) hëngri një ka të tërë dhe tetë salmonë. Ai piu gjithashtu tri fuçi me birrë. Kjo e futi në dyshime Trymin dhe “komandot” për pak sa nuk u zbuluan. Këtu ndërhyn Loke dhe thotë se nusja, ngaqë mezi priste të martohej, nuk kishte ngrënë tetë ditë, prandaj ishte e uritur. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Reflektojmë rreth tekstit “Lerë fjalën e fundit për mua”. 9. Tregoni një mit që njihni dhe shpjegojeni sipas mendimit tuaj. Në rast se nxënësi nuk mban mend asnjë mit, mësuesi/ja shpërndan fisha ku ka të shkruara mite dhe nxënësit do të nxiten ta ritregojnë atë pas leximit dhe mbi të gjitha do të shpjegojnë atë sipas mënyrës së tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për të kuptuarit e tekstit, analizës së personazheve, dallimin e paragrafëve etj. Detyrë shtëpie: Ç’informacion keni për besimin e hershëm të popujve te mitet? Sillni shembuj konkretë nga mitologjia shqiptare ose ajo botërore. Më pas bëni krahasimet me shpjegimin që jep shkenca lidhur me dukurinë. Nxirrni konkluzionet tuaja rreth evoluimit të besimeve në kohë.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Drejtshkrim Tema mësimore: Përdorimi i drejtë i bashkëtingëllores -h

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Me nxënësit zhvillohet një lojë. Për 5 minuta të ndarë në dy grupe do të shkruani sa më shumë fjalë që kanë bashkëtingëlloren –h në ﬁllim, në mes dhe në fund të fjalëve. Shtet, Qytet, Fshat, Kafshë Emër vajze, Emër Djali, Kujdes shkrimin dhe shqiptimin e bashkëtingëllores !!! 71

Libër Mësuesi Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Bashkëtingëllorja -h sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: - identiﬁkon lehtësisht bashkëtingëlloren –h, në pozicionet ku ajo ndeshet në fjalët e dhëna; - shkruan saktë fjalët që kanë bashkëtingëlloren –h në ﬁllim, në mes dhe në fund të saj. Burimet: libri i nxënësit, “Drejtshkrimi i gjuhës Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqipe” letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Shkrim i shpejtë, DDM, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Shkrim i shpejtë Ndërto një tregim të shkurtër jo më shumë se 10 fjali ku të përdorni bashkëtingëlloren -h në ﬁllim, në mes dhe në fund të fjalës. Pas përfundimit të kohës disa nga nxënësit lexojnë dhe shqiptojnë drejt bashkëtingëlloren -h në fjalët që e përmbajnë atë. Mësuesi/ja tërheq vëmendjen në rastet kur nxënësit gabojnë. Varianti 2: Ktheni në formën joveprore foljet e mëposhtme: Bëj-bëhem-bëhesha Laj-lahem-lahesha Kthej-kthehem-kthehesha Shtyj-shtyhem-shtyhesha Formo fjalë të prejardhura sipas modelit: Hap-i hapur-hapje Njoh-i njohur-njohje Ftoh-i ftohur-ftohje Ngroh-i ngrohur-ngrohje Ndërtimi i njohurive të reja: DDM DI Bashkëtingëllorja –h ndodhet në ﬁllim të fjalës, në fund të saj dhe në mes.

DUA TË DI A ka rregulla të ngurta që nuk lejojnë që kjo bashkëtingëllore të mos përdoret në këto pozicione?

Kam dëgjuar që disa fjalë si harushë, vehtja, heci, shkruhen dhe shqiptohen me -h. A është i saktë ky përdorim?

72

MËSOVA 1) Shkruhen me h- në ﬁllim të fjalës, fjalët: ha, habit, hale, hap, harabel, hardhi. Në këtë ndarje hyjnë edhe fjalë të burimit turk, si: haber, hajat, hajdut. 2) Shkruhen me -h në fund të fjalës: foljet e tipit: fsheh, ftoh, mpreh, ndih, ngreh, njoh, rrah, shkreh, shoh etj., në të gjitha trajtat e zgjedhimit të tyre: fsheh, fshehim, fshihni emrat, si: ah, gjah dhe trajtat e lakimit të tyre. Shkruhen me -h- në mes të fjalës: trajtat pësore-vetvetore të foljeve me temë që mbaron me zanore: lahem, lahesh...; lahesha foljet, si: dihas, gërhas emrat dhe mbiemrat, si: grahme, krehër. Kujdes! Përdorimi në shkrim e shqiptim i bashkëtingëllores -h- në këto raste është i gabuar. Kujdes rregullin !!! Nuk shkruhen me h- fjalët: arushe, avaz, avlli, eci, iki, yll, vete, vetja, vete dhe formimet prej tyre: përvetësor, vetvete, vetvetor.

Gjuha Shqipe 8 Tabela plotësohet nga nxënësit dhe mësuesi/ja në rastet kur ka nevojë për sqarimin e saj. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Ushtrimi 1 punohet nga të gjithë nxënësit. Ushtrimi 2 punohet me ndihmën e mësuesit/es dhe të Fjalorit të gjuhës së sotme shqipe. Gjeni në fjalor shpjegimin e foljes harr dhe të emrave hikërr, haliç, harxh, hase, hasëll, moh, pah, i lehtë, nahije. Diskutoni rreth përdorimit të tyre në ditët e sotme. Shembull: Harr – shkul, heq, pastroj barërat e këqija nga të lashtat; harr arën, kopshtin Hikërr – qumësht i prerë, hirrë Haliç – gur i vogël, copë e vogël guri, gjëra të hedhura, mbeturina; Humbi si meli në haliç. Harxh – ushqimet që blihen për t`u përdorur për një kohë të caktuar, për një festë; shpenzime. Hase – kambrik, çarçaf haseje. Hasëll – tërshërë a elb a thekër që mbillet në fund të verës, në fund të vjeshtës ose në pranverë dhe përdoret si ushqim i njomë për bagëtinë, mbjellë me hasëll. Moh – mohim, i ra moh – mohoi diçka që ka thënë. Pah – pjesa shumë e imët e miellit që ngrihet si pluhur gjatë bluarjes; zbokth; pamje e jashtme; paraqitje I lehtë – që ka peshë të vogël e rëndon pak. Kjo fjalë ka 17 kuptime në fjalorin e gjuhës shqipe. Nahije – krahinë, anë, nënndarje administrative që përfshinte disa fshatra në kohën e pushtimin osman në Shqipëri; komunë. Ushtrimi 3. Formoni fjali me çiftet e fjalëve të mëposhtme: Herë – erë; ndiej – ndihej; arkë – hark; ata – hata; hënë – e hënë. Punohet ushtrimi nr 4 fq. 174. Hartoni një tekst (me mbi 100 fjalë), ku të përdorni dhe fjalët: hov, hije, habit, humbas, hoje, ftoh, ftohje, hënë, krah, hardhi, fsheh, gjah, gjahtar, ngrihej, shoh, rrah, shkreh, i zbehte, ndihesha, hutoj, hyj, harroj, hingëllimë. Udhëzohen nxënësit se nëse nuk mund ta mbarojnë në klasë ushtrimin, ta përfundojnë në shtëpi për ta diskutuar orën tjetër. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të bashkëtingëllores –h në ﬁllim të fjalës në fund të fjalës dhe në mes të saj. Detyrë shtëpie: Shkruani një dialog të shkurtër me temë “Djali dhe Hëna” në të cilin të përdorni bashkëtingëlloren –h.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Drejtshkrim Gjej emra njerëzish, vendesh dhe kafshësh që ﬁllojnë me –rr. Tema mësimore: Nxënësit diskutojnë duke u argëtuar. Përdorimi i drejtë i fjalëve që kanë bashkëtingëlloren –rr Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Bashkëtingëllorja -rr Nxënësi/ja: - identiﬁkon lehtësisht bashkëtingëlloren –rr në fjalët e dhëna; - shkruan saktë fjalët që kanë bashkëtingëlloren –rr. Burimet: Libri i nxënësit, “Drejtshkrimi i gjuhës Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqipe” letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Punë në dyshe, Tabela INSERT, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Punë në dyshe Lojë: Udhëzohen nxënësit që për 5 minuta në dyshe të shkruajnë sa më shumë fjalë që kanë bashkëtingëlloren -rr në to. Dyshja që ka shkruar më shumë fjalë del ﬁtuese.

73

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela INSERT Udhëzohen nxënësit që do të punohet me tekstin për të plotësuar tabelën INSERT.

Njohuritë që i ka

Njohuritë e reja që

Njohuritë që i di, por

Njohuritë e reja që

marrë më parë

shtohen këtë orë

jo të sakta

merr dhe nuk i kupton

V

+

----------

?

Në rastet më të shumta bashkëtingëllorja –rr kur ndodhet në trup dhe në fund të fjalës

-rr në fillim të fjalës: emrat: rradake, rrap mbiemrat: I rrallë foljet: rrëfej ndajfoljet: rrotull -rr në mes të fjalës: emrat: bërryl, burrë mbiemrat: I pjerrët foljet: gërryej,turrem ndajfoljet: kurrë pasthirrma: urra! -rr në fund të fjalës: emrat: derr, zjarr foljet: marr, korr

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë individuale Nxënësit punojnë dhe përgjigjen në mënyrë të pavarur për ushtrimet 1, 2 dhe 3. *Është e rëndësishme që të gjithë nxënësit të përgjigjen në mënyrë që realizojnë shqiptimin e bashkëtingëllores –rr në mënyrë të drejtë. rregull, rrebesh, i rrallë, rrëshqas, rri, rrëshirë, arrë, bërryl, curril, korr, korrik, kërrabë, urrej, dërrasë, dërrmoj, kurrë, ngatërroj, urra!, zjarr, oborr, rrotë, rrokje, mëshqerrë, rrëfej, rrëfim, sharrë, thërrime, shkurre, tmerr, ëndërr, zhavorr, i rrezikshëm, mburrem, rrethim, marrëveshje, korrje, thirrore, rreze, rrugë, rrush, rrethoj, sharroj, rremb, turravrap, tjerrës, thirrje, ndërresë, manaferrë, shndërroj. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të bashkëtingëllores -rr. Detyrë shtëpie: Ushtrimi 4. Formoni fjali me çiftet e fjalëve të mëposhtme: rase – rrase; deri – derri; birë – birrë; arrë – arë; urë – urra!; kor – korr; korije – korrje; resht – rresht

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të flasim Tema mësimore: Mite dhe paragjykime

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: “Besëtytnia është pjesë e natyrës humane, kur mendohet se e kemi dëbuar plotësisht, ajo në të vërtetë fshihet në qoshet dhe skajet më të paimagjinueshme, nga të cilat edhe del”. Diskutoni rreth thënies së Gëtes e cila, megjithëse e shkruar në shekullin XVII, ajo është aktuale dhe në ditët e sotme. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe

- Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca digjitale

74

Gjuha Shqipe 8 Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: - tregon mite që ka dëgjuar ose lexuar; - diskuton rreth miteve dhe paragjykimeve; - argumenton mendimet e tij/saj rreth të vërtetave të miteve dhe paragjykimeve.

Fjalët kyçe:, Paragjykim Mit Besëtytni

Burimet: Teksti mësimor, videoprojektor

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: qytetari Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Punë me grupe dyshe, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Tregoni mite të tjera të lexuara apo të dëgjuara që lidhen me: kafshët, veshjet, ngjyrat, ditët, paratë, numrat, ushqimin, objektet. Konotacionet negative, të cilat i lidhim me numrin 13 kanë shpjegim nga disa teori. Njëra ndër to i ka rrënjët te tradita e krishterë. Apostull Juda, i cili e tradhtoi Krishtin, ishte i trembëdhjeti në Darkën e fundit. Frika nga numri 13 lidhet edhe me një mit norvegjez. Në fakt, në vendin Valhala, 12 perëndi ishin mbledhur për t’u argëtuar, ku u paraqit mysaﬁri i 13-të, i paftuar, Loki shpirtkeq, i cili shkaktoi kaos në mesin e perëndive. Për këto dhe shkaqe të tjera, numri 13 shkakton njëfarë frike në tërë botën. Disa shkencëtarë thonë sesi 80% e rrokaqiejve në botë nuk e kanë katin e 13-të, hotelet dhe spitalet nuk e kanë dhomën nr. 13, shumica e aeroporteve nuk ka dalje 13 në pistë etj. Në Kinë, numri 7 konsiderohet si me fat, pasi ngjan me fjalët kineze “ngrihem” dhe “jetë”. Ajo është simbol i bashkimit dhe si rrjedhojë, është parë si një shenjë e mirë në marrëdhënie. Numri 6 paraqet njerëzimin, rrjedhimisht, 7-a shihet si qendra e njerëzimit dhe si lidhja e njeriut me krijuesin. Po ashtu, ai është numri i universit dhe kombinon qiellin, i cili në mënyrë tipike simbolizohet nga numri 3, me tokën, e cila lidhet me 4-ën. Po ashtu, numri 7 shfaqet shpesh në kulturë dhe histori. Për shembull, janë shtatë mrekulli të botës, shtatë ditë të javës, shtatë rrathë të universit, shtatë mëkate dhe shtatë nota bazë muzikore. Në fenë budiste, shtata është numri i ngritjes dhe thuhet se Buda ka bëra shtatë hapa pas lindjes. Ndërsa për krishterimin, Zoti përfaqësohet nga rrethi i shtatë, i cili ndodhet në qendër të shtatë rrathëve të krijimit. Sipas traditës hebraike, shtata është numri i inteligjencës, ndaj ka shtatë Ditë të Shenjta në vitin hebraik. Mite për ngjyrat Ekzistojnë edhe disa mite rreth ngjyrave të fustaneve gjatë ceremonisë martesore, mendohet se fustani i bardhë tregon se nusja ka bërë zgjedhjen e duhur, i ziu tregon se dëshiron të kthehet prapa, për paradoks te disa kultura ekziston miti se fustani i kuq tregon se nusja e dëshiron veten të vdekur. Për kafshët Mit: Macet kanë nevojë për qumësht. Miti që ka ekzistuar për një kohë më të gjatë është nevoja e maces për qumësht dhe është një mit i gabuar. Duke i dhënë maces suaj qumësht lope mund t’i shkaktoni asaj diarre. Kotelet pinë qumështin e nënave të tyre deri sa rriten, dhe ndoshta kur vjetërsohen mund të pëlqejnë shijen e qumështit të lopës. Por macet e rritura nuk kanë shumë laktozë, një enzimë e nevojshme e nevojshme për to. Bashkëbisedohet me nxënësit duke ndarë mitet nga faktet. Bëni komentet tuaja rreth paragjykimeve (besëtytnive) të mëposhtme. Shumë njerëz thyerjen e pasqyrës e lidhin me një fatkeqësi. Në Greqinë e Lashtë e ardhmja e një personi ‘parashikohej’, duke analizuar reﬂektimin e tij në pasqyrë dhe një pasqyrim i shpërfytyruar nuk ishte shenjë e mirë, ndërsa romakët i shtuan edhe shtatë vite telashe, një periudhë nëpër të cilën personi që ka thyer pasqyrën do të kalonte nëpër cikle të alternuara sëmundjesh. Ekziston një besim i përhapur sesi pasqyra e thyer sjell shtatë vjet të fatit të keq. Ka disa shpjegime për këtë, ku njëri ndër ta thotë se pjesëzat e pasqyrës së thyer mund ta robërojnë shpirtin. Mendohet se, me thyerjen e pasqyrës, thyhet edhe shpirti. Në disa kultura, kur të vdesë dikush, mbulohen të gjitha pasqyrat në shtëpi, në mënyrë që shpirti i të vdekurit të mund të largohet pa probleme. Shumë njerëz nuk udhëtojnë të premten. Sa i përket së premtes, ajo konsiderohet një ditë ters të paktën që prej shekullit XIV. Gjithashtu e premte ishte edhe dita e kryqëzimit të Jezu Krishtit. Megjithatë, ka autorë që thonë se të gjitha referencat për “tersin” e së premtes nuk ekzistonin para vitit 1907. Shumë njerëz mendojnë se është ters të ta presë rrugën një mace e zezë. Është e lidhur me periudhën e Mesjetës. Macet vriteshin, pasi konsideroheshin si kafshë të shtrigave. Shumë njerëz mendojnë se qyqja që këndon në dritare, sjell fatkeqësi. 75

Libër Mësuesi Gjetja e një patkoi në rrugë sjell fat. Mbajtja e një kali/peshku në shtëpi sjell fat. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë me grupe dyshe Lexoni pohimet, jepni mendimin tuaj dhe shënoni + në tabelë.

Pohimet

PO

Ka shumë njerëz që besojnë te parandjenjat.

+

JO

Parandjenjat janë të rrezikshme, sepse ato i ndalojnë njerëzit të njohin shkencën.

+

Parandjenjat janë një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore. Për të zgjidhur një problem.

+

Për të zgjidhur një problem, duhet t’u drejtoheni zakoneve popullore.

+

Mosrespektimi i parandjenjave sjell fatkeqësi.

+

Nxënësit japin argumentet e tyre. Ata vlerësojnë njëri-tjetrin për përgjigjet e dhëna. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi Mësuesi/ja ndan klasën në grupe. Shpërndan fishat me çështjet që do të diskutohen. Grupi 1) Keni veshje që i konsideroni fatsjellëse? Mendoni se një nga ditët e javës është pa fat? Grupi 2) Keni ndonjë numër që nuk e pëlqeni? Mendoni se disa ngjyra sjellin fat? Grupi 3) Mendoni se disa ngjyra sjellin fat? Në rast se ju vjedhin diçka, e quani veten pa fat? Grupi 4) Në rast se ju vjedhin diçka, e quani veten pa fat? Keni ndonjë kafshë që nuk ju sjell fat? Nxënësit japin argumentet për çështjet në fjalë. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për mënyrën sesi tregojnë mite, për logjikën e diskutimit dhe argumentet e dhëna rreth çështjeve të shtruara. Detyrë shtëpie: Përshkruaj një objekt që e ruan në shtëpi si fatsjellës.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Urtësia njerëzore

Lënda: Gjuhë shqipe

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Histori njerëzore = Cikël jetësor

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Urtësi njerëzor sipas temës mësimore: Cikël jetësor Nxënësi/ja: - dallon idenë kryesore që përshkruan pjesën; Akademikë Mbret i Persisë - analizon thelbin e ciklit jetësor; - argumenton veprimet e personazheve duke u Dijetar nisur nga këndvështrimi i tij. Burimet: Teksti i nxënësit, vepra të A. Francit si Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Nobelist i vitit 1921 histori 76

Gjuha Shqipe 8 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Parashikim me anë të titullit, Të nxënit në bashkëpunim, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Parashikim me anë të titullit Kur dëgjoni titullin e pjesës “Urtësia njerëzore” çfarë mendoni se do të lexoni? Nxënësit japin parashikimet e tyre duke argumentuar përgjigjet. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Nxënësit punojnë me të kuptuarit e tekstit.

Cila është kërkesa e princit Zemir ndaj akademikëve të Persisë? Pse mbreti ua ktheu mbrapsht punën akademikëve herën e parë?

Ju urdhëroj të hartoni historinë botërore, pa lënë kurrgjë pas dore, me qëllim që të jetë sa më e plotë. Pas 20 vjetësh ata dorëzuan te mbreti 6000 mijë vëllime ku kishin përmbledhur historinë njerëzore.

Sa vite punuan ata herën e dytë?

Punuan 20 vite të tjera dhe dorëzuan 1500 vëllime.

Sa vëllime dorëzuan ata herën e tretë?

Punuan dhe 10 vite dhe dorëzuan 500 vëllime.

Çfarë u kërkonte vazhdimisht mbreti i pakënaqur?

Të përmblidhnin sa më shkurt historinë njerëzore.

Cila ishte forma përfundimtare e punës së kryer?

Thënia me tri fjalë e historisë njerëzore Njerëzit lindin, vuajnë dhe vdesin në fund.

Klasa ndahet në grupe të cilave u shpërndahen fisha rreth çështjeve: Analizojmë tekstin Grupi 1 Gjeni në tekst fjalitë në të cilat veprimet përsëriten. Si i shërben autorit kjo përsëritje lidhur me idenë kryesore të pjesës? Ju urdhëroj të hartoni historinë botërore, pa lënë kurrgjë pas dore, me qëllim që të jetë sa më e plotë. Njëzet vjet më pas u paraqitën tek ai, pasuar nga një karvan me dymbëdhjetë deve, secila ngarkuar me pesëqind vëllime. Ju lutem, hartoni për mua një përmbledhje të tërë kësaj pune për shoqërinë njerëzore. E përmblidhni edhe më, zotërinj, edhe më, e sa më shpejt. Edhe nuk u vonuan shumë, vetëm dhjetë vjet të mira, sa më në fund u paraqitën sërish te mbreti me një alamet elefanti ngarkuar me pesëqind vëllime. Shkurtojeni, shkurtojeni sërish. Sekretari i përgjithshëm u shfaq rishtas në pallatin mbretëror pas pesë vjetësh me një libër goxha të trashë. Me tri fjalë po jua përmbledh unë tërë historinë e njerëzve: Ata lindin, vuajnë, vdesin! Grupi 2 Rendit fushat e njohurive që përmblidheshin në veprën e akademikëve: gjeografi, histori, diplomaci. Gjeni një sinonim dhe një antonim për fjalën me të zeza në fjalinë: “…as që mund të shpresoj të kem kohë të lëçis një histori të tillë kaq të tjerrë.” Grupi 3 Si i kuptoni shprehjet e mëposhtme? Tërë akademikët e mbretërisë: _____________________________________________________________________ përbëjnë ngarkesën e një gamileje: __________________________________________________________________ ja fryti i punës sonë të re: ________________________________________________________________________ tërhiqte për kapistalli një hajvan: __________________________________________________________________ mbreti kish zënë shtratin e vdekjes Grupi 4 Historia njerëzore e përmbledhur në një frazë, është edhe rezultati përfundimtar i hulumtimeve të akademikëve, pas një jete të tërë. Kjo frazë e urtë bart në vetvete idenë: Thelbi i ciklit jetësor është dija, kultura, historia e një kombi. Shtjellojeni më tej, duke zgjeruar me shembuj frazën që zgjodhët. *Grupet dëgjojnë njëri-tjetrin në diskutim, replikojnë me njëri-tjetrin në rast se nuk janë dakord me argumentet e dhëna nga grupi që diskuton. 77

Libër Mësuesi Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Përzgjidhni një fjalë të urtë dhe krijoni një rrëﬁm të shkurtër (me rreth 50 fjalë), i cili mbështet vlerën e thënies.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikim Rubrika: Të shkruajmë Tema mësimore: Parapërgatitja për shkrimin e një teme

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Diskutojmë me nxënësit rreth procesit të të shkruarit si një shprehi komunikatave që ka lindur që në lashtësi, si një nevojë e njerëzimit për të komunikuar dhe për të përcjellë mesazhe me njëri-tjetrin. Të shkruarit realizon komunikimin në kohë dhe hapësirë. Të shkruarit si proces vetjak që ﬁllon që në moshat e vogla dhe e shoqëron individin gjatë gjithë jetës. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: temës mësimore: Parapërgatitje Nxënësi/ja: Temë - identiﬁkon hapat bazë që duhet të bëjë në Kërkim-hulumtim parapërgatitjen e shkrimit të një teme; Detaje - analizon idetë e ndryshme rreth temës, për t`i Hyrje-zhvillim-mbyllje vënë në shërbim të shkrimit; - hulumton në burime të ndryshme për të gjetur sa më shumë material rreth temës; - organizon mirë detajet, derisa të arrijë tek e tëra; - krijon tekstin sipas strukturës hyrje-zhvillimmbyllje. Burimet: Libri i nxënësit, “Drejtshkrimi i gjuhës Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqipe” Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Kërkim-hulumtim, Shkrim i shpejtë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi Para se të shkruani, duhet të bëni një parapërgatitje për temën që do të trajtoni. Kjo fazë kalon përmes disa hapash. Në rast se titulli ju është dhënë, duhet që të kuptoni mirë se çfarë kërkohet nga teksti që do të shkruani. Nëse tema është e lirë, ju duhet ta zgjidhni atë. Për zgjedhjen e temës: shkruani disa ide rreth problemit për të cilin do të shkruani; zgjidhni njërën nga idetë dhe përqendrohuni tek ajo, duke menduar se çfarë dini rreth saj dhe se çfarë do të donit të mësonit. Qarkoni një ide, p.sh., pushimet verore. Kjo do të jetë tema juaj. “Pushimet verore po afrojnë.” Organizo një stuhi mendimi. Shkruani menjëherë fjalë dhe ide që ju vijnë në mendje pzër temën që zgjodhët:

'HWOLTHQ

1GMHVLSR]LWLYH QsVSHNWULQ HPRFLRQDO

9LMQsSDVQMsYLWL SXQsWsORGKVKsP 3XVKLPHWYHURUH

,QWHUHVDQWH

78

0DOIVKDWT\WHW

$UJsWXHVH

Gjuha Shqipe 8 Ndërtimi i njohurive të reja: Kërkim-hulumtim Shikoni, dëgjoni/vëzhgoni dhe hulumtoni. Jini vigjilent, duke menduar se kështu do të mblidhni më shumë informacion nga i cili do të merrni ide. Përqendrohuni për t’iu përgjigjur pyetjeve konkrete. Pse pushimet e verës janë interesante dhe argëtuese? Ku do të donit t`i kalonit pushimet verore? Do të donit më shumë pushime pasive, duke qëndruar të gjitha ditët në një vend, apo duke eksploruar vende të cilat nuk i keni vizituar më parë? Lexoni sa më shumë rreth temës dhe mbani shënime. Kur lexoni apo shikoni diçka më shumë rreth temës që keni zgjedhur, mbani shënime dhe renditni detajet për të treguar më pas: për faktet interesante ose jo; për fjalët dhe frazat që tingëllojnë bukur; për tematikat që ju interesojnë. Bëni një listë me pyetje ose me çështje interesante rreth temës: - A jeni të emocionuar para se të niseni me pushime dhe pse? - Ku mendoni se do të kaloni më mirë jashtë Shqipërisë apo brenda saj? - Parapëlqeni pushime të gjata apo të shkurtra? - Ku do të donit t`i kalonit pushimet verore dhe më kë? Ka ardhur momenti të skiconi një plan të shkrimit, duke pasur parasysh strukturën e shkrimit. Hyrje - zhvillim - mbyllje Vendosini fjalët kyçe të çdo ideje në kuti. Secilën prej këtyre ideve mund ta shprehni me një ose disa fjali, duke krijuar paragrafët.

Argëtuese

Miqësi të reja

Interesante

Largim nga e përditshmja

Ndjesi pozitive në spektrin emocional

Eksplorim vendesh të panjohura

Kosto e lartë

Det/liqen/mal

*ORGANIZIMI I DETAJEVE Gjatë organizimit të detajeve kini parasysh që këto të fundit të kenë rrjedhshmëri logjike. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrimi shpejtë Tashmë ka ardhur moment që të shkruani ju rreth temës në fjalë, duke qenë se faza e parapërgatitjes së shkrimit është gati. Nxënësit lihen të qetë të punojnë për shkrimin e një eseje me këtë temë. Në fund të orës lexohen punët e tyre. Ata vlerësojnë shokun dhe njëri-tjetrin. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për punën krijuese dhe hapat e organizimit të parapërgatitjes së shkrimit të një teme. Detyrë shtëpie: Bëni parapërgatitjen për shkrimin e një teme të cilën do ta zgjidhni vetë.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Drejtshkrim Tema mësimore: Përdorimi i drejtë i fjalëve që kanë bashkëtingëlloren -nj

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Gjej emra njerëzish, vendesh dhe kafshësh që ﬁllojnë me –nj. Nxënësit diskutojnë duke u argëtuar. 79

Libër Mësuesi Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Bashkëtingëllorja -nj temës mësimore: Nxënësi/ja: - identiﬁkon lehtësisht bashkëtingëlloren -nj në fjalët e dhëna; - shkruan saktë fjalët që kanë bashkëtingëlloren -nj; - argumenton rastet kur fjalët nuk shkruhen me bashkëtingëlloren -nj, por me -j. Burimet: Libri i nxënësit, “Drejtshkrimi i gjuhës Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqipe” letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Punë në dyshe, Tabela INSERT, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Punë në dyshe Lojë: Udhëzohen nxënësit që për 5 minuta në dyshe të shkruajnë sa më shumë fjalë që kanë bashkëtingëlloren –nj në to. Dyshja që ka shkruar më shumë fjalë del ﬁtuese në lojë. Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela INSERT Udhëzohen nxënësit që do të punohet me tekstin, për të plotësuar tabelën INSERT.

Njohuritë që i ka marrë

Njohuritë e reja që

Njohuritë që i di, por

Njohuritë e reja që

më parë

shtohen këtë orë

jo të sakta

merr dhe nuk i kupton

V

+

----------

?

Në rastet më të shumta

1) Emrat femërore me nj në trup të fjalës: Rrëfenjë, zonjë, thinjë etj. 2) Mbiemrat e formuar nga një temë që mbaron me -nj: I florinjtë 3) Trajtat e shumësit të emrave mashkullore që mbarojnë me zanore të theksuar ose me –ua bari-barinj thonj-thua 4) trajtat e shumësit të emrave mashkullore, si: gjarpërinj, lumenj KUJDES! Shkruhen me –j, shumësat: kufij (kufi), të këqij, të këqija (i keq, e keqe).

bashkëtingëllorja –nj kur ndodhet në trup dhe në fund të fjalës shkruhet si –nj dhe jo –j. Brinjë, shushunjë, arinj, gjarpërinj

Për kolonat plotësohen gjatë përgjigjeve që japin ose jo nxënësit. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë individuale Punohet me ushtrimet 1-5 duke aktivizuar të gjithë nxënësit, në mënyrë që të vihet theksi edhe në drejtshqiptimin e bashkëtingëllores -nj. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të bashkëtingëllores -nj. 80

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Drejtshkrim Tema mësimore: Përdorimi i drejtë i grupeve të bashkëtingëlloreve -mb, -nd, -ng, -ngj.

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Lojë. Nxënësve u ngjiten në shpinë etiketa me fjalë që kanë bashkëtingëlloret mb, -nd, -ng, -ngj. Ata do të gjej fjalët. Do të mësojnë duke u argëtuar. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: temës mësimore: Bashkëtingëlloret -mb, -nd, -ng, -ngj Nxënësi/ja: - identiﬁkon lehtësisht bashkëtingëlloret mb, -nd, -ng, -ngj në fjalët e dhëna; - shkruan drejt fjalët që kanë bashkëtingëlloret mb, -nd, -ng, -ngj. Burimet: Libri i nxënësit, “Drejtshkrimi i gjuhës shqipe” Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Mbajtje e strukturuar e shënimeve, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Varianti 1: Gjej bashkëtingëlloret -mb, -nd, -ng, -ngj në fragmentin e dhënë: Në sheshin e qytetit, era përplaste andej-këndej copa dokumentesh e gazetash të grisura. Në piedestalin e monumentit të qytetit ishin ngjitur njëra mbi tjetrën afishet me urdhrat e komandantit italian dhe të komandantit grek të qytetit. Këto afishe të grisura nga shiu dhe nga era ishin e vetmja gjë që mbetën nga shqetësimi i ditëve të fundit. Sipas Ismail Kadaresë. Varianti 2: Qarko fjalët e shkruara gabim dhe rishkruajini ato si duhen. Këmbë, pëllum, pengje, gacmoj, përmensh, këngë, kumull, vend, këndoj, ngjitem, qenq pëllumb, ngacmoj, përmendësh, kumbull, qengj. Ndërtimi i njohurive të reja: Mbajtje e strukturuar e shënimeve Në fragmentin e punuar në fazën e parë të mësimit ju vutë re se grupet e bashkëtingëlloreve -mb-, -nd, -ng, -ngj shkruhen të plota si në ﬁllim, ashtu edhe në trup e ne fund te fjalës. Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet dhe të punojnë të mbajnë shënime në mënyrë të strukturuar.

PEGKsPEsWLsPEsONsPEs NXPEXOOD

QGSsUPHQGVKQGsUWRM NsQGRMPHQGPXQG

%DVKNsWLQJsOORUHWPEQGQJQJM QJ

QJM

QJDFPRMQJXOEUHQJsNXQJXOO

QJM\UsQJMDOsTHQJM WKsQJMLOO

81

Libër Mësuesi Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Punohen ushtrimet Ushtrimi 1. Në secilin çift fjalësh, qarkoni fjalën që mendoni se është shkruar saktë. ngjit – njit kurrkund – kërrkund njalë – ngjalë mbjell – mjell mange – mëngë kumull – kumbull tungjatjeta – tugjatjeta dhëmbë – dhëmë Ushtrimi 2. Shkruani tetë emra që kanë në ﬁllim, në trup dhe në fund të tyre bashkëtingëlloret mb, nd, ng, ngj. Vend, mend, mbesë, ngjalë, ngarkesë, ngjyrë, shkëmb, trung Ushtrimi 3. Shkruani tetë folje që kanë në ﬁllim, në trup dhe në fund të tyre bashkëtingëlloret mb, nd, ng, ngj. ngjyej, mbërthej, ndez, këndoj, mbaroj, ngacmoj, mbaj, ndërtoj Ushtrimi 4. Formoni fjalë të prejardhura nga fjalët ngjall, i ngjashëm, ngjesh, ngjit, ngjyej, ngjyrë, ndaj, nder, ndesh, ndjek, këndoj, mundoj. Sa fjalë të prejardhura gjetët për çdo rast? Ngjall-ngjallje-ngjalloj (vrapoj, turrem)-i/e ngjallur Ngjyrë-ngjyrim-ngjyroj-ngjyros-ngjyrosje-i/e ngjyrosur-i ngjyrshëm-ngjyrues Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të bashkëtingëlloreve nistore s/z dhe për krijimin e çiftëve antonimike gjatë përdorimit të tyre. Detyrë shtëpie, ushtrimi 5. Formoni fjali me fjalët i ngjashëm, ngjyej, ndesh, ndjek, mundoj dhe me një nga fjalët e prejardhura nga secila prej fjalëve të dhëna.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Rubrika: Të lexuarit

Lënda: Gjuhë shqipe

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Diskutim i prozës poetike të Faik Konicës “Malli i atdheut”. Tema mësimore: “Ëndërr e vërtetë” Asdreni Kur vete njeriu, i lirë e i vetëm, larg atdheut - viset e reja, ndryshimi i zakoneve, ëmbëlsia e udhëtimit e një mijë gjëra që vihen re ndër popuj të huaj, të gjitha këto ta përgëzojnë zemrën e të bëjnë jo të harrosh Shqipërinë, po të mos të vejë tek ajo aq dendur mendja. Më tutje, si ngopen sytë së pari ndryshime, gazi shuhet pak nga pak. S`di c`të mungon, s`di se ç`të duhet. Një hije trishtimi ta mbulon fytyrën; e, pikësëpari herë-herë, mbastaj më dendur e më në fund shpesh e pothuaj kurdo e kudo, kujtimi i prindërve, i miqve e shokëve, kujtimi i dheut ku u lindëm e u rritëm, ku u quajtëm foshnja e ku lozëm djelm, kujtimi i atyre maleve larg të cilëve nuk rron dot mirë një shqiptar, kujtimi i kombit, që, me gjithë ca të liga që ka, është kombi ynë, e me tepër kujtimi e dëshira e etja e gjuhës sonë ta shtrëngojnë e ta dërrmojnë me të vërtetë zemrën. Ah, malli i Shqipërisë, malli i atdheut të dashur, i shenjtë mall e dashuri e shenjtë, kush është ai shqiptar që s`e ka pasur në dhe të huaj! Duhet të jesh jashtë Shqipërisë, e të jesh larg, për të kuptuar se ç`forcë e ç`bukuri të ëmbël ka për veshët kjo fjalë: Shqipëri! Ajo më e zbrazura letër, ajo fjala më e vogël, na sjell, kur vjen nga Shqipëria, një gaz të parrëfyeshëm, se na sjell si një copë të atdheut... Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare

82

Gjuha Shqipe 8 Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Atdhe sipas temës mësimore: Dashuri Nxënësi/ja: - rrëfen përvoja personale të tij dhe të të tjerëve Mall Vendlindje për ndjesitë që ka provuar larg atdheut; - analizon thëniet e njerëzve të shquar për atdheun; - zbulon ﬁgurat letrare të pjesës dhe funksionin e tyre; - argumenton mesazhin që përcolli pjesa tek ai. Burimet: Libri i nxënësit, poezi nga Asdreni Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Lexim zinxhir, Të nxënit në bashkëpunim, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Rrëﬁme personale Paraprakisht mësuesi/ja ka udhëzuar nxënësit që të bisedojnë me prindërit dhe të afërmit e tyre që kanë qenë larg atdheut apo që dhe jetojnë jashtë tij t`i pyesin për ndjesitë e tyre larg tokës mëmë. Nxënësit rrëfejnë përvojat e tyre jashtë Shqipërisë. Nxënësit rrëfejnë përvojat e prindërve të tyre dhe njerëzve të familjes që kanë qenë ose janë jashtë atdheut. Nxënësit kanë mësuar gjithashtu dhe vargje për atdheun nga autorë të ndryshëm dhe i recitojnë ato në klasë.

O Atdhe! Më je i dashur sa më s’ka Më je nënë, më je motër, më je vlla. Nga ç’ka rrotull më i shtrenjti ti më je, Je më i miri nga çdo gjë që ka ky dhé Naim Frashëri

Me vite jam larguar, i dashur Atdhe, por nuk të kam harruar, se shumë i ëmbël je. Kjo zemra më këndon për ty, o Shqipëri, por prapë më lëngon, se je në varfëri. Asdreni

Mëmëdhe quhet toka Ku më ka rënë koka Ku kam dashur mëmë e atë, Ku më njeh dhe guri i thatë Çajupi N'ty mendoj kur agon drita, Kur bylbyli mallshem kndon, N'ty mendoj kur soset dita, Terri botën kur e mblon Vec se ty të shoh un n'andërr, Vec se ty, cuet, t'kam n'mendim; Nder t'vështira ti m'je qandërr, Per ty i lehtë m'vjen cdo ndëshkim Gj. Fishta

Ndërtimi i njohurive të reja: Lexim zinxhir Lexohet teksti zinxhir duku u përqendruar te leximi shprehës. Më pas ﬁllojmë të punojmë rubrikat e tekstit: Duke nxënë në bashkëpunim Kuptojmë tekstin Grupi 1 1. Gjeni në tekst fjalitë në të cilat autori: shpreh dëshirën dhe mallin për atdheun; Natyra ishte më e para gjë që më dëfrente zemrën, që më kënaqte sytë dhe shpirtin, prandaj ndjeva një trishtim të madh kur e lashë. Po me tërë këto, një dëshirë e brendshme e zemrës më shtynte, më shponte që t’i shihja edhe njëherë ato vise, të shihja vendin e prindërve të mi që e kisha lënë me aq mallëngjim, me aq lot, të shihja baltën e Shqipërisë nga e cila jam krijuar. Thosha me vete: të kapërcej male, fusha e dete, të vete atje, t’i shoh të gjitha: gurët, drurët, barërat, brigjet, kodrat, t’i ngjit e t’i zbres malet, të pi ujin e kulluar të burimeve, të shikoj fshatrat përreth, bagëtitë, lulet, pemët, t’i zë me dorën time, t’i ndiej, t’i përgëzoj, t’i përqafoj, të ngopem, të nxjerr mallin e zemrës.

83

Libër Mësuesi shpreh dilemën e vet, e cila i trazon mendimet; Po herë-herë mendja më kthehej, zemra më trishtohej. Jo, këto janë ëndrra të miturisë, të vegjëlisë, të foshnjërisë, janë ëndrra të shkuara. Tani jam i madh, ato shkuan e vanë, ﬂuturuan, u shuan. Tani duhet të përpiqem, të mundohem, të mbledh për rrojtje, për ushqim, për bukën e përditshme… jam burrë… tani jam burrë, ka ardhur tjetër kohë, tjetër zakon, tjetër jetë. Ato ishin ëndrra foshnjeje, kur njeriu s’di ç’është bota, ç’është mendimi për rrojtje. Isha në një dilemë: a të qëndroja atje ku isha, apo të plotësoja dëshirën që më donte shpirti edhe zemra? rrëfen ëndrrën, e cila i mbush shpirtin; rrëfen çudinë për sa i ka ndodhur. Grupi 2 Analizojmë tekstin 2. Në ç’vetë rrëfen autori? Në vetën e parë. Cili është efekti që krijon kjo mënyrë të rrëfyeri? Përcaktimin e autorit për të rrëfyer ngjarjet e përjetuara si të vërteta e fat kolektiviteti, e jo për të shfaqur vetëm vetën e tij. 3. Autori rrëfen në dy kohë: reale dhe joreale. Si e realizon ai këtë? Një herë tregon realitetin ku ndodhet – koha reale dhe herën tjetër koha joreale – ëndrra është realiteti ku dëshiron të ndodhet. 4. Grupi 3 5. Në këtë pjesë rrëfimi ndërthuret me vjershërimin. Si mendoni, pse e bën këtë zgjedhje autori? Kjo prozë ka muzikalitet si një vjershë sepse i gjithë teksti ka ndjeshmëri të lartë që synon ta përcjellë te lexuesi. *Ky grup do të punojë edhe ushtrimet 4-7 për të zbuluar veçoritë gjuhësore dhe stilistikore të Asdrenit. Mësuesi/ja do t’i orientojë nxënësit të punojnë me kujdes duke analizuar imtësisht çdo njësi gjuhësore që është përdorur në funksion të figurave letrare. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi PO Ç’është atdheu për ju? A e mendoni të ardhmen tuaj larg tij JO

Nxënësit diskutojnë së bashku për këto thënie. A janë aktuale këto thënie? Pse? Argumento përgjigjet. “Përgjegjësia jonë ndaj vendit është e pamohueshme: do vuajmë me vuajtjet e Shqipërisë, do gëzojmë me gëzimet e saj” F. Konica “Është kënaqësi të vdesësh për atdhe! Edhe më kënaqësi është të jetosh për të”. Horaci Udhëzohen nxënësit që debatin e tyre ta ngrenë mbi argumente. Detyrë shtëpie: Gjeni poezi të rilindësve kushtuar mallit për atdheun. Dy prej tyre kthejini në prozë.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi shqipe Rubrika: Të shkruajmë Tema mësimore: Shkruajmë përvoja personale Situata e të nxënit: Koha atë mëngjes, aty qante, aty qeshte. Karvani dy qerresh i të zbuarve, posa kishte lënë pas mullirin e beut, Kodrën e Shkozës dhe kishte hyrë në Fier. Qerret ndaluan... dhe po pritshin të kalonte përtej, vargu i gjatë i grave. Me kanistrat bosh në duar, po me gojën plot llafe, ato ktheheshin nga kisha e ShënGjergjit për në shtëpi. Shiu sa kishte pushuar, megjithatë, nga ijet e tepruara të buajve, nga halat e gjata të qepallave të tyre, nga lelet e shkurtra, nga veshët llapushë të qenit që kishte zënë vend atje poshtë qerres, rrëshqisnin rrëke të holla uji që vinin e binin mbi llucën e rrugës. Rrogozet prej kashte frytje, që mbulonin qerret dhe ruanin robt e plaçkat nga kullimi i reve, si kishin pirë e ishin fryrë tërë rrugës me shi, të ngopur, po villnin tani ujët e tepërt. Lart, në qiell, nga një dritare e madhe hapur përmes reve, dielli po vërviste mbi qytet tufën e rrezeve të tija, që ngjanin me vandakë zhukash të thata, të arta, që një dorë e fshehtë i ﬂakë poshtë në fushë. J. Xoxa “Lumi i vdekur” 84

Gjuha Shqipe 8 Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Tekst përshkrues përvojë personale mësimore: Nxënësi/ja: - kujton elementet e tekstit përshkrues; - dallon hapat që duhet të ndjekë për të shkruar një histori personale; - dallon strukturën e shkrimit të një përvoje personale hyrje, zhvillim, mbyllje. Burimet: teksti mësimor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: edukatë qytetare Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Punë individuale, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi

Njerëz/kafshë Objektiv Teksti përshkrues Subjektiv

|Objekt Paraqesin realitete

Vend

Ndjenja

Emocione

Të brendshme

Rreth nesh

Mendime Ndërtimi i njohurive të reja: Punë individuale Për të shkruar një histori personale duhen ndjekur disa hapa: 1 - Përgatituni emocionalisht. Truri juaj duhet të nxitet të kujtojë ngjarjet që ka përjetuar. 2 - Bëni një listë me disa histori që ju vijnë në mendje. Hyrja në klasën e parë, ekskursioni në Berat, takim me një shkrimtar, pjesëmarrja ne Olimpiadën e Matematikës etj. 3 - Zgjidhni historinë për të cilën do të shkruani. “Shoshitni” mendimet që keni listuar te stuhia e mendimit, zgjidhni atë temë për të cilën keni më shumë kujtime dhe mbresa, detaje për të shkruar. 4 - Kujtoni dhe shënoni detaje poshtë saj. Pjesëmarrësit janë pjesë e rëndësishme e tregimit të një përvoje personale. Ata duhet të përshkruhen edhe me tiparet dhe karakteristikat që kanë. 5 - Kujtoni dhe shkruani emocionet që keni kaluar. 6 - Përcaktoni titullin që do t’i vendosni historisë suaj personale. Provoni ta tregoni përvojën tuaj personale si një histori të plotë me hyrje, zhvillim dhe mbyllje. Kujdes strukturën e historisë! Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Lexoni një tregim me përvojën personale të një bashkëmoshatarit tuaj dhe gjeni në të paragrafët e hyrjes, zhvillimit dhe mbylljes. Nënvizoni fjalitë që tërheqin vëmendjen dhe pikën kulmore. 85

Libër Mësuesi TË LUASH ME ZËRA E kujtoj mirë atë ditë… Tri ditë pasi kisha mbërritur në qytet, Maksi më ftoi: - E ngjisim atë kodrën aty lart? - Aty është një zë që të përgjigjet. Unë kisha dëgjuar për të tillë zëra, por nuk i kisha besuar ndonjëherë. Isha gati. U nisëm… HYRJA Pasi kishim ecur rreth një or ë, arritëm në majë të kodrës. U ulëm pranë një shkëmbi. Maksi më tha: - Bërtit tani me sa fuqi të kesh. Sikur u tremba pak dhe iu ktheva Maksit: - Po bërit ti i pari! - Sa frikacak që je! - më tha. - Si? Si? - iu përgjigja. - Je frikacak, frikacak, frikacak, - përsëriti tri herë këtë fjalë. Ai nisi t’i përsëritë këto fjalë më shpesh dhe me zë gjithnjë e më të lartë. Zërat nisën të vijnë nga thellësia duke ushtuar si sirena alarmi. Maksi nisi të ulërinte me sa kishte në kohë. Sa më shumë bërtiste ai, aq më të thellë vinin zërat. Ai nisi të bëjë një lojë të padëgjuar ndonjëherë me zëra. Pa mbaruar një fjalë, niste tjetrën. Dukej sikur kishim pranë një orkestër gjigante. Pasi më doli frika, nisa të luaj edhe unë me zëra. Atë ditë zërat tanë kumbuan gjatë në mes të pyllit. Ishte bukur të luaje me zëra. Një lojë që nuk e kisha bërë ndonjëherë. … Kanë kaluar shumë kohë. Sot unë kam nisur të bëj muzikë. Shpesh kujtoj Maksin dhe them me vete: “Ai më mësoi të luaj me zëra.” MBYLLJA Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për punët e bëra. Detyrë shtëpie: Shkruaj edhe ti përvojën tënde personale, duke u mbështetur në udhëzimet që mësove në këtë mësim.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit Tema mësimore: “Tregtar flamujsh” (ora 1) Këndohet “Himni i ﬂamurit” në klasë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Flamur temës mësimore: Tregtar Nxënësi/ja: Poet - zbulon motivet e shtjelluara në fragment; Atdhedashuri - dallon ﬁgurat letrare në të; - analizon cilësitë e personazheve; - interpreton këshillat dhe shprehjet më mbresëlënëse të fragmentit duke argumentuar dhe ilustruar përgjigjen. Burimet: Teksti mësimor, “Tregtar ﬂamujsh” E. Koliqi Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori, qytetari Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Parashikim me anë të titullit, Pemë mendimi, Hartë personazhi, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Parashikim me anë të titullit Kontrollohen detyrat e shtëpisë. Diskutohen 3-4 minuta për ndonjë paqartësi që mund të këtë. “Parashikim me anë të titullit”, kjo është teknika me të cilën do të çelet ora e mësimit. Çfarë mund të parashikoni e do të ndodh te fragmenti kur dëgjoni titullin “Tregtar ﬂamujsh?” Çfarë është ﬂamuri për ju? A është mall e me të mund të bëhet tregti? Pse? Nxënësit dëgjohen në përgjigjet e tyre. 86

Gjuha Shqipe 8 Ndërtimi i njohurive të reja: Pemë mendimi Bëhet leximi shprehës i fragmentit, duke u përqendruar tek informacioni që jepet për Ernest Koliqin si themelues i prozës moderne shqiptare. U sqarohet nxënësve që proza e Koliqit ngjason me prozën poetike, pasi ka karakteristikat e saj si: a) muzikalitet të frazës; b) ka ﬁgura dhe imazhe të gjalla c) pasuri mjetesh ﬁgurative etj.

ka figura dhe imazhe të gjalla

muzikalitet të frazës

Proza e Koliqit

pasuri mjetesh figurative

Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet, pasi të mbarojnë leximin zinxhir do të punojnë me rubrikën “Kuptojmë tekstin”. 1. Lexoni pjesën dhe përgjigjuni pyetjeve të mëposhtme. Plotësoni tabelën: Motivet e shtjelluara në fragment 1) Motivi i atdhedashurisë 2) Motivi i jetës urbane Personazhet kryesore të këtij tregimi vijnë nga: dy breza të ndryshëm; po dy familje të ndryshme; po dy vende të ndryshme; jo botëkuptime të ndryshme; po Kanë qëndrime të ndryshme të papajtueshme me njëri-tjetrin që lidhen me probleme të çështjes kombëtare. Me pyetjet në vijim krijohet mendimi për portretin ﬁzik e moral të dy personazheve. Për ta bërë sa më të qartë kontrastin midis dy personazheve mund të përdoret harta e personazheve. 2. Hilushi dhe Gaspëri mendojnë njëlloj apo kundërshtojnë njëri-tjetrin? Nuk mendojnë njësoj dhe nuk ka sesi kur thamë se i përkasin dy mentaliteteve të ndryshme e si rrjedhim dhe koncepti që ndajnë për atdheun është i ndryshëm. 3. Ku duket shpërfillja e Gaspërit për artin? Shpërﬁllja e Gaspërit për artin duket: “Po, zati ti s’din veç me qitë bejta. Jeto në pralla, bieru mbas Andrra… Bejtat e Shqipnia kanë me të qitë në dritë…” 4. Ku duket patriotizmi i Hilushit? E sa për Shqipni, po të siguroj un se ka me qindrue. 5. Analizoni portretin e secilit personazh. Shkruani karakteristikat e të dyve në figurat e dhëna: Poet

Hilushi

Idealist

Tregtar

Materialist

Intelektual

Patriot

Jopatriot Gaspërit

Johuman

87

Libër Mësuesi Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Nxënësit punojnë në grupe dyshe duke plotësuar njëri tjetrin për pyetjet e mëposhtme. 6. Ç’figurë letrare përftohet nga shprehja: e kish ngri çudija në vend? Metonimi Metaforë Krahasim Hiperbolë 7. Cila është këshilla që jep Hilushi? Por edhe nji fjalë due me t’a thane e të lutem vire në vesh si at këshill qi më dhae par në dugajë. Ti thue se jeton, por rrehesh. Ti je shlye prej numrit të të gjallëve qysh se je ndry në kët dugajë mbushë me mall. Ky asht vorri i yt. E sa për Shqipni, po të siguroj un se ka me qindrue. Prandej mos ban marak se edhe flamujt kanë me t’u shitë krejt. Por rueje shpirtin t’and mos t’ia shitish dreqit. 8. A është ajo një e vërtetë e madhe? Po është një e vërtetë e madhe. Tregtari ishte një njeri pa parime si rrjedhim një qenie që vendos materien mbi gjithçka. 9. A është ajo një vlerë e lartë morale? Po, pasi nuk mund të shiten parimet për interesa materiale, të vogla. Pra, një këshillë që të shpie të kuptosh të vërtetën sa nuk është vonë.

NsVKLOOsTsWsVKSLHWsNXSWRVK

NsVKLOOsLURQLNH

Ndonjëherë Koliqi, personazhin e tij e quan edhe tregtar. Koliqi personazhin e tij e quan edhe tregtar, pasi ai ﬂamurin, simbolin e shenjtë dhe të shtrenjtë të kombit e ka kthyer në mall që shitet dhe blihet dhe shitjen e ﬂamujve e shikon si rrugën e vetme për t`u pasuruar. 10. Pse nuk ia përmend emrin në këtë rast? Autori nuk ia përmend emrin, pasi për të, atdheu nuk është asgjë, kur në të vërtetë atdheu është i shenjtë, është identitet. E tregtari nuk ka atdhe, nuk pyet për ﬂamur e si rrjedhim nuk ka identitet: U shitne e s’u shitne flamujt, qëndroi a s’qëndroi Shqipnija un kam mjaft, shyqyr, me jetue: a more vesht. Çfarë tregon kjo?Autori ndjen neveri dhe nuk i jep rëndësi personazhit. Nxënësit në bashkëpunim me njëri-tjetrin dhe me ndihmën e mësuesit reﬂektojnë rreth rubrikës interpretojmë tekstin. Nxënësit punojnë në dyshe për të zbuluar mesazhin që buron prej shprehjes “E sa për Shqipni, po të siguroj un se ka me qindrue.” 11. Ku mbështetet bindja e personazhit tonë? Nxirrni mesazhin që buron prej saj. Bindja e personazhit mbështetet te besimi dhe atdhedashuria e tij dhe shpresa për të ardhmen e vendit. Kjo e fundit përben dhe mesazhin e shprehjes. Mesazhet që nxjerrin nxënësit ngjiten në muret e klasës. Vlerësimi: Vlerësohet për zbulimin e motiveve që trajton fragmenti, analizën e personazheve, dallimin e ﬁgurave letrare dhe interpretimin e këshillave dhe thënieve mbresëlënëse. Detyrë shtëpie: Interpreto pjesën në role.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: “Tregtar flamujsh” (ora 2)

Shkalla: IV Situata e të nxënit: Punë me tekstin

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca personal - Kompetenca digjitale

88

Klasa: VIII

Gjuha Shqipe 8 Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: - interpreton pjesën në role; - dallon karakteristikat e dialogut në fragment; - analizon antonimet dhe funksionin e tyre gjuhësor dhe artistik; - analizon notat e ironisë në fjalët e Hilushit. Burimet: Teksti mësimor, videoprojektor

Fjalët kyçe: Flamur Tregtar Poet Atdhedashuri

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: edukatë qytetare Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Lojë me role, Stuhi mendimi, Ditar dypjesësh, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Lojë me role Nxënësve u është lënë si detyrë shtëpie të ndanin rolet dhe të interpretonin fragmentin në klasë. Për rreth 15 minuta ata interpretojnë e më pas vlerësojnë njëri-tjetrin dhe vetëvlerësohen. Ndërtimi i njohurive të reja: Shpjegoni detajet që e bëjnë këtë një prozë të drejtpërdrejtë me nota realizmi.

5HDOL]PL

Pasqyrimi me vërtetësi i realitetit 3VLNRORJMLDHWKHOOsH SHUVRQD]KHYH

6KNDWsUULPLL SHUVRQDOLWHWLWWsQMHULXW

7UDMWLPLLWHPDYHPH SUREOHPHWHNRKsV

Evidentimi i vlerave gjuhësore e stilistikore të kësaj proze bëhet me anë të ditarit dypjesësh:

Si është dialogu?

I vazhdueshëm, dinamik, ka vijueshmëri logjike

Jepni shembuj të ironisë. Jepni shembuj të sinonimeve, antonimeve, njësive frazeologjike dhe shprehjeve dialektore. Dalloni shkallët e mbiemrit në tekst. Jrezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Shkruani një ese argumentuese me temë: “Çdo profesion merr vlerë kur e ushtron me ndershmëri”. Nxënësit punojnë për esenë individualisht. Nisin ﬁllimisht me një stuhi mendimi për të nxjerrë argumentet ku do të mbështeten, bëjnë zgjedhjen e argumenteve dhe kundër argumentit dhe më pas bëjnë strukturimin e esesë në skeletin ﬁllestar të saj. Nëse nxënësit e mbarojnë punën në klasë diskutojnë rreth saj dhe vlerësojnë punët e njëri-tjetrit, në rast të kundërt jepet si detyrë shtëpie. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e detajeve të realizmit, karakteristikat e dialogut, dallimin e ironisë etj.

89

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi

Lënda: Gjuhë shqipe

Rubrika: Flasim Tema mësimore: Fjalë dhe forma gjuhësore që përdoren gjatë të folurit dhe që dëmtojnë gjuhën.

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Hulumtim nëpër median e shkruar për të gjetur format dhe strukturat gjuhësore që kanë pushtuar gjuhën shqipe.

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: - gjen gjegjëset e shqipes për fjalët e huaja; - analizon thëniet dhe vlerësimet njerëzve të shquar për gjuhën shqipe; - diskuton rreth formave dhe strukturave të huaja që po pushtojnë gjuhën shqipe.

Fjalët kyçe: Fjalë e huaj Gjegjëse shqipe Huazime

Burimet: Libri i nxënësit, gazeta të ndryshme

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Të nxënit në bashkëpunim, Punë me grupe, Diskutim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Kohët e fundit kanë ﬁlluar të përdoren fjalët turist, xhins, emigrim, supermarket, eko, transistor, hamburger, suﬂlaqe. Me cilat fusha leksikore lidhen këto fjalë? Diskutojmë së bashku Gjatë shekujve, të parët tanë kanë mbajtur fustanella, shallvare, xhubleta, rubë, rizë. Cili është ndryshimi i këtyre fjalëve me fjalët pantallona, fustan dhe shami koke? Për të diskutuar më mirë kuptimin e fjalëve përdorni “Fjalorin e gjuhës së sotme shqipe” Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim - Punë me grupe Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet dhe të lexojnë thëniet dhe vlerësimet e njerëzve të shquar për gjuhën shqipe. Ndahet klasa në grupe dhe secili grup do të japi gjykime dhe vlerësime rreth thënies. Grupi 1 “Fjala e huaj në gjuhë, është si dhia nder dhen” - Naim Frasheri Grupi 2 “Kurrë nuk kemi të drejtë të quhemi komb i qytetëruar, sado të mësojmë gjuhë të huaja, sepse kombi nuk qytetërohet me mësimin e gjuhëve të huaja, por me mësimin e gjuhës së vet” - Filip Shiroka Grupi 3 “Gjuha është pasqyra me e qartë e një kombi dhe e kulturës se tij” - Eqrem Çabej Grupi 4 “Gjuha shqipe është një pasuri fjalësh dhe është e ardhshme e plot gjallëri e jetë, sa mund të përkthehen me të klasikët e çdo kombi, e çdo kohe” - Gjergj Fishta Grupi 5 “Gjuha ruhet, atje ku shkruhet” - Populli Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Diskutim Nxënësit punojnë në formë diskutimi ushtrimet 4 dhe 5. Vlerësimi: vlerësohen nxënësit për analizën dhe vlerësimin e thënieve të njerëzve të shquar për gjuhën shqipe, për përdorimit drejt të fjalëve shqipe në vend të fjalëve të huaja etj. Detyrë shtëpie: Teknologjitë e reja kanë sjellë përdorimin gjithnjë e më të madh të fjalëve dhe të shprehjeve të shkurtuara ose të huazuara. Diskutoni rreth këtij realiteti gjuhësor, duke sjellë shembuj dhe raste të ndryshme.

90

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të dëgjuarit Tema mësimore: Tekste që lidhen me traditat shqiptare

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Sill ndër mend vargjet e Bajronit dhe reﬂekto. Shih t’egrin shqipëtar me fustanellë E rrobat të qëndisura me ar. Armët të lara me ﬂori, sa bukur! Haroldi i pa në kullë t’Ali Pashës Tek niseshin në luftë e në ﬁtore; Pastaj i pa kur vetë u ra në dorë, Viktimë e dallgës s’egër n’udhë e sipër, Kur rasti i bën të liqtë më të liq; E pritën në shtëpi me gjith të mirat… Pa lajka. Ndezën zjarr, u thanë rrobat; Pa nasqirisën llambën, mbushën plloskën, dhe shtruan sufrën, me atë që patën: Kësaj i thonë dashuri njerzore. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Fjalët kyçe: mësimore Tradita shqiptare Nxënësi/ja: Veshje tradicionale - diskuton rreth traditave të popullit tonë; Vendet arkeologjike - përshkruan veshjet tradicionale dhe vendet arkeologjike të Zakone dhe doke krahinës së tij; Trashëgimi - rindërton tekstin e shkëputur nga “Bardha e Temalit”, pas Mikpritja dëgjimit të fragmentit; - argumenton përgjigjet e pyetjeve që lidhen me fragmentin. Burimet: Teksti mësimor, videoprojektor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori, edukim muzikor dhe edukim ﬁgurativ, gjeograﬁ Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Punë në dyshe, Të nxënit në bashkëpunim, Veprimtari me lexim dhe mendim të drejtuar (VLMD), Rrjeti i diskutimit Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Mësuesi/ja ka udhëzuar nxënësit orën e kaluar që të hulumtojnë rreth traditave shqiptare, veshjeve, vendeve arkeologjike, zakonit të besës dhe mikpritjes, kulinarisë etj. Në videoprojektor, mësuesi/ja shfaq një veshje tradicionale shqiptare. Nxënësit do të gjejnë se cilës krahine i përket dhe cilat janë veçoritë e saj.

https://sq.wikipedia.org/wiki/Veshjet_tradicionale_shqiptare 91

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: Puno në dyshe Nxënësit dëgjojnë fragmentet e teksteve që lidhen me fotograﬁtë. Duke bashkëpunuar me njëri-tjetrin, ata lidhin fragmentet me fotograﬁtë përkatëse. Të nxënit në bashkëpunim: Mësuesi/ja ndan klasën në grupe katërshe dhe punojnë pikën 2 të ushtrimit 2. Përshkruani veshjet tradicionale dhe vendet arkeologjike të krahinave tuaja (në grupe katërshe). Bëjini pyetje njëri-tjetrit për detaje që lidhen me to. Veprimtari me lexim dhe dëgjim të drejtuar (VLMD). Fragmenti i shkëputur nga vepra “Bardha e Temalit” nuk është vendosur në radhë kronologjike. Mësuesi/ja lexon pjesët dhe nxënësit rindërtojnë tekstin si shembulli i mëposhtëm. Ime zonjë kishte një vajzë, një zanë të vërtetë mali, aq e bukur edhe aq e hijshme ishte. Një trim i ri e kishte parë tinëz dhe kishte rënë në dashuri me të. Ai s’la dinakëri e marifet pa përdorur që ta shihte edhe një herë tjetër. Po të gjitha përpjekjet i shkuan kot, sepse engjëllushja e mjerë nuk dilte kurrë jashtë oborrit të shtëpisë dhe fshihej, sipas zakoneve tona, me të arritur ndonjë i huaj. Po një ditë prej ditësh ajo nuk u tregua mjaft e kujdesshme si gjithnjë dhe u gënjye e erdhi vetëm gjer në këtë korije këtu, për të mbledhur lule. Kur e pa se ishte vetëm, trimi doli nga kaçubja dhe pati guximin t’i afrohej e t’i ﬂiste për dashuri. Vajza e shkretë u tmerrua. Ajo mbeti aty si e hutuar, duke dëgjuar fjalët e djaloshit... Mjerisht, Mhilli i Vlashajve, i ati, gjendej në kopsht. Kur mendoni së zhvillohet kjo ngjarje? Në cilën kohë? Ku e kuptoni këtë? Ngjarjet zhvillohen ne vitin 1842, në Shkodër. Ku e kuptojmë këtë? Nuk dilte kurrë jashtë oborrit të shtëpisë dhe fshihej, sipas zakoneve tona. Kjo fjali të bën të mendosh kohën kur zhvillohet ngjarja. Çfarë ka ndodhur në familjen e Mhillit? Në familjen e Mhillit kishe ndodhur gjëma. Cili është episodi që ka prishur qetësinë e kësaj familjeje? Vajza e tij e kishte çnderuar familjen, për shkak se kishte guxuar ta takonte djalin që dashuronte, të bisedonte me të, madje duke përﬁtuar nga hutimi i saj dhe e kishte puthur në faqe. Si reagoi babai i vajzës? Babai reagon egër për të ashtu siç e donte zakoni. Nderi i shtëpisë vlente më shumë se jeta e pjesëtarëve të saj. Me cilin zakon shqiptar ka lidhje ky episod? Nderi i familjes Çfarë do të ndodhë më pas? Si mendoni? Pse mendoni kështu? Cilat janë ato fjalë që e tregojnë... Vajza e shkretë u tmerrua. U tmerrua se i njihte mirë zakonet dhe se e dinte çfarë e priste, pavarësisht se ishte e pafajshme. Mjerisht, Mhilli i Vlashajve, i ati, gjendej në kopsht. Ime zonjë mbeti si e dërrmuar një copë herë, pastaj zuri të qante. Dënesat e saj më binin si pika në zemër. Më në fund, ime zonjë u ngrit nga divani duke thirrur si e prishur mendsh: – Duhet bërë pa derman! Taksirat! Taksirat! Si një njeri që ka marrë një vendim të befasishëm, ajo hapi derën dhe i thirri me zë të fortë së bijës, e cila erdhi pa vonuar. Që në fjalët e para, ajo ia tregoi të gjitha. – Po unë s’kam ndonjë faj, – përsëriste me një zë të përvajshëm e ankues, – unë s’kam ndonjë faj! Nuk e dija se ishte atje ai djalosh. Kjo ishte një befasi, një pritë, një fatalitet! Dhe qante e mjera vajzë sa të këpuste shpirtin. – E çfarë! Meqë ti vetë po e pranon se je takuar me të në kopsht, asnjeri nuk do të besojë pafajësinë tënde. Çfarë do të ndodhë më pas? Familja nuk mund të pranojë “turpin” e bërë nga bija e tyre. Ata do të mundohen të respektojnë zakonet. Pse mendoni kështu? Vendndodhja e ngjarjes në Shqipërinë e Veriut ku kanuni, zakonet e traditat janë të forta, na e krijojnë bindjen se kështu do të ndodhë. Cilat janë ato fjalë që tregojnë arsyen e këtij veprimi? Asnjeri nuk do të besojë pafajësinë tënde. Cilat janë fjalët që ju bëjnë më shumë përshtypje? Pse? Po unë s’kam ndonjë faj, – përsëriste me një zë të përvajshëm e ankues, – unë s’kam ndonjë faj! Nuk e dija se ishte atje ai djalosh. Kjo ishte një befasi, një pritë, një fatalitet! Dhe qante e mjera vajzë sa të këpuste shpirtin. E çfarë! Kjo e çfarë është ulëritëse që nuk pyet as për lotët e pafajësisë së vajzës së re. Por, o perëndi, – thirri e shkreta nënë, – ajo ndoshta s’ka ndonjë faj. Shiko njëherë mere vesh mirë si ka qenë puna. Ime bijë s’mund ta ketë lëshuar veten, s’mund të ketë arritur gjer atje. Ajo nuk duhet të vdesë. Të lutem, mendohu... – Unë jam menduar mirë dhe e kam peshuar punën hollë. Mos harro se jam baba. Zoti e di se sa i kushton kjo zemrës sime, por që të dy duhet të vdesin. Pas këtij turpi, jeta për të do të ishte e padurueshme; do të ishte për të një mynxyrë e vërtetë.

92

Gjuha Shqipe 8 – Mëshirë, – klithi me zë të përvajshëm nëna e mjerë duke rënë në gjunjë. – Ki mëshirë për fëmijën tonë, për mua, për veten tënde!... Si reagoi nëna e vajzës? E lebetitur, pasi e dinte se çfarë e priste bijën e saj. Me çfarë nuk ishte dakord ajo? Ajo nuk ishte dakord me vendimin e bashkëshortit të saj. Çfarë thotë babai i vajzës? Të dy duhet të vdesin. Babai është i egër apo i dhembshur? Babai është i dhembshur, por zakonet e detyronin të bëhej mizor e të mos dëgjonte zërin e arsyes. Ku duket kjo? Cilat janë ato fjalë që e tregojnë gjendjen e tij shpirtërore? Mos harro se jam baba. Zoti e di se sa i kushton kjo zemrës sime, por që të dy duhet të vdesin. Pas këtij turpi, jeta për të do të ishte e padurueshme; do të ishte për të një mynxyrë e vërtetë. A dëgjohej fjala e femrave në atë kohë? Gruaja nuk dëgjohej e shihej vetëm si një mjet për të shtuar familjen e të mos shuhej kjo e fundit. Çfarë do të ndodhë më pas në këtë fragment? Cilat janë fjalët që e tregojnë këtë parashikim? Pas këtij turpi, jeta për të do të ishte e padurueshme; do të ishte për të një mynxyrë e vërtetë. Kjo fjali tregon për fatin e hidhur të personazhit. Pasi doli e ëma, vajza mbeti për disa çaste e dërrmuar e si e ngrirë në vend. Pastaj u vërsul drejt shishes, e rrëmbeu ... Çfarë ndodhi në këtë fragment? Gjykimi i një personi, i cili është “fajtor” për një veprimi i cili nuk varej prej tij. Vendimi që mori babai është shenjë dashurie, urrejtjeje apo paragjykimi? Vendimi i babait është paragjykim. Pse e mori ai këtë vendim? Ai e mori këtë veprim për hir të zakoneve, të nderit të familjes apo të nderit të së bijës. A duhej të merrej një vendim i tillë për hir të zakoneve? Para babait ishin dy rrugë: 1) Të vriste të bijën dhe “të dashurin” e saj 2) Dera e Vlashajve do të ishte e koritur. Pra, nuk kishte rrugëzgjidhje. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: rrjeti i diskutimit A ka në fragmentin e mësipërm detaje që mungojnë krahasuar me ato që dëgjuat? Po mungojnë shumë detaje. Nxënësit i listojnë ato pas dëgjimit të plotë të fragmentit. Mësuesi/ja ndan klasën në tri grupe dhe u jep nga një çështje për të diskutuar. Nxënësit japin argumentet e tyre për përgjigjet PO/JO. Dëgjoni komentet e njëri-tjetrit në lidhje me çështjet e mëposhtme. Po Jo Pse Jepni mendimin tuaj për secilën çështje dhe argumentojeni atë. A është e domosdoshme të vishesh dhe të jetosh sipas traditës për të treguar ndjenjën e vlerësimit që ke ndaj saj? Mendoni se kultura tradicionale shqiptare është më shumë apo më pak e vlerësuar se ajo e vendeve të tjera? Njohja e traditave të së kaluarës është: mungesë qytetërimi, kulturë e një shoqërie, nevojë për brezat? Pyeten nxënësit nga mësuesi/ja: A u pëlqeu ora e mësimit? Çfarë mësuat prej saj dhe çfarë do të donit të mësonit. Ishte tema në pritshmërinë tuaja? Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përgjigjet e pyetjeve rreth të kuptuarit të tekstit të dëgjuar, për nxjerrjen e informacionit gjatë të dëgjuarit kritik, për argumentet e dhëna çështjet e ngritura gjatë diskutimit.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Ngjarje pa lëvizje

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Vargje nga Migjeni O si nuk kam një grusht të fortë t’i bij malit që s’bëzanë... Kafshatë që s`kapërdihet asht, or vlla mjerimi Kafshatë që të mbetë në fyt e të zë trishtimi Kur shef ftyra të zbehta dhe sy të jeshilta Që të shikojnë si hije she shrijnë duert e mpita... Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca personale - Kompetenca e të menduarit 93

Libër Mësuesi Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Kali Nxënësi/ja: Mjerim - zbulon motivin kryesor të pjesës; Sy lotues - gjen detajet më mbresëlënëse; Kamxhik - zbulon mesazhin që përcjell proza e Barbarizëm Migjenit. Burimet: Teksti mësimor, vargje dhe proza nga Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Migjeni edukatë qytetare Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Parashikim me anë të titullit, Ditari dypjesësh, Pemë mendimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Parashikim me anë të titullit Pjesa që do të studiojmë për sot quhet “Ngjarje pa lëvizje”, çfarë mendoni se do të lexoni në këtë pjesë? Si parashikoni se do të rrjedhin ngjarjet? Nxënësit bëjnë disa parashikime edhe pasi lexohet tregimi pjesë pas pjese, dallohet nxënësi që bëri parashikimin më të saktë. Ndërtimi i njohurive të reja: Ditari dypjesësh Nxënësit lexojnë zinxhir pjesën. Shpjegohen fjalët e reja dhe fjalë të tjera që nuk kuptohen nga nxënësit meqë pjesa është në dialektin e veriut. Më pas, në mënyrë të pavarur udhëzohen të punojnë rubrikën “Kuptojmë tekstin”. Lexoni pjesën dhe përgjigjuni pyetjeve të mëposhtme. 1. Përgjigjuni pyetjeve në tabelë: Pyetjet Komenti im Cili është motivi kryesor i pjesës më lart? Ku mbështetet autori për të ndërtuar fabulën e kësaj proze? A del këtu një pamje që shihej rëndom në rrugët e qytetit? Proza e mësipërme ka nota: trishtimi; revolte;

Motivi i mjerimit. Për të ndërtuar fabulën e kësaj proze mbështetet te përditshmëria e mjerueshme e jetës së qytetit. Po. Notat e revoltës janë të gërshetuara dhe me ato të trishtimit. Revolta ngrihet ndaj mjerimit dhe barbarizmit që i bëhet njeriut.

gëzimi; kënaqësie.

94

Shënoni disa detaje që ju bëjnë përshtypje gjatë leximit.

Fshikullimi i kamxhikut Kali kufomë Sytë pa lëndë, pa lëvizje Barbarizmi i njeriut Fëmijët që presin të hanë

Cila është pika kulmore e përshkrimit migjenian?

Përshkrimi i trishtimit në sytë e kalit, si të ishte njeri. “N’ata dy sy, që aq u ngjajnë syve të njeriut, ishte i shkruem fundi i jetës së tij. Nga ata dy sy pikojshin (në mënyrë si ke njeriu!) dy pika të njëj langu ndërpamës… Si t’ishin lotë. Ata dy sy, të një lande pa ngjyrë, pa lëvizje, pa jetë, flitshin për një barrë që then kurrizin, flitshin për mjerimin e krijesave të kësaj bote, flitshin për një kufomë”

Gjuha Shqipe 8 Analizojmë tekstin Në këtë rubrikë mësuesi/ja mund të përdorë, aktivizojë nxënësit nëpërmjet metodës së pyetjeve zinxhir ose kubizmit. 2. Kali ka një emër, ndërsa njeriu jo. Si e shpjegoni këtë zgjedhje të autorit? Njeriu qenie ekzistencialiste (orientohen nxënësit rreth domethënies që ka fjala “ekzistencialist”) 3. Zbërtheni figurën: Kali, bota e mjerueme - e fundit: kufomë - elipsë, epitet. 4. Si përshkruhen sytë e kalit në paragrafin e katërt? Jepni dy karakteristika të tyre. Në ç’konkluzion mbërrin autori duke përshkruar ata? Nëpërmjet krahasimeve të shumta, Migjeni i përshkruan sytë e kalit të afërt me sytë e njeriut. 5. Njeriu herë e mallkon dhe herë e merr me të mirë kalin. Gjejini këto dy momente dhe tregoni si e nxjerr kjo gjë atë përballë kalit. Hyjo, Hyjo! Të marroftë zoti! Hyjo! të hangërt dreqi! Hyjo! Hyjo të pasha hajrin, – Dhimbjen që ka brenda vetes njeriu ia nxjerr kalit. Barra shumë e rëndë, kali nuk e mban dot se është bërë kufomë, fëmijët që presin bukë në shtëpi një kallkofoni ndjenjash të përziera në shfryrjen e mallkimeve dhe “përkëdhelive” ndaj kalit. 6. Ndaj kalit, mban qëndrim i zoti, vetë autori por edhe lexuesi. Si e sheh secili prej tyre kalin?

Si e sheh i zoti kalin?

Si e sheh autori kalin?

Si e shihni ju?

Si kafshë pune

Si qenie me shpirt, i dhimbset në

Njeriun, kalin, të gjithë të kryqëzuar në një gjendje mundimi e dhimbjeje të jashtëzakonshme dhe nuk dimë kush ka të drejtë: kali apo njeriu?!

vuajtjen e tij.

Interpretoni tekstin 7. Mesazhi që përcjell shkrimtari këtu, është i lidhur me: - Në këtë pyetje mësuesi/ja kërkon që nxënësit të argumentojnë përgjigjet e tyre. 8. Përdorimi i gjerë i klasës së foljeve këtu është i lidhur: me gjendjen e njeriut dhe kalit; me rimën. Kohët e foljeve në skicë janë përgjithësisht në të pakryerën (fshikullonte, binte , njihte, ngante, dridheshin, mbylleshin, pikojshin, ﬂitshin) pra veprimi nuk është përfunduar dhe jo vetëm kaq ngjarja nuk dihet se kur ka ﬁlluar, një situatë të ngjashme të rrëﬁmit të një ngjarjeje pa lëvizje, personazhesh të kapur në një grackë kohore dhe është i lidhur me gjendjen e njeriut dhe të kalit. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Pemë mendimi Reflektoni rreth teksti 9. Nga teksti del mesazhi, që vuajtja dhe dëshpërimi janë përhapur dhe ndikojnë kudo dhe si rrjedhim që të gjithë mund të kenë të drejtë. Karrocieri

Kali Gjakftohtë në logjikën e mbijetesës përballë mjerimit.

Autori Shoku i autorit

i cili duron humbjen e arsyes e të zotit të tij ka shpirt dhe heq e vuan nga fshikullimat e tij

që fotografon këtë lloj imazhi të shëmtuar dhe ia servir lexuesit për ta gjykuar

Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për zbulimin e motiveve të pjesës, për dallimin e mesazhit që përcjell pjesa etj. Detyrë shtëpie: Gjeni një pjesë tjetër të Migjenit dhe konstatoni ngjashmëritë ose dallimet me këtë pjesë. 95

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I TEMËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Tema mësimore: Diktim për temat e drejtshkrimit Diktim me të lexuar dhe plotësim Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare. Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Diktim Nxënësi/ja: Normë drejtshkrimore Standard Burimet: Libri i nxënësit, “Drejtshkrimi i gjuhës Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqipe” letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Ndërtimi i njohurive të reja: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të bashkëtingëlloreve nistore s/z dhe për krijimin e çiftëve antonimike gjatë përdorimit të tyre.

PLANIFIKIMI I TEMËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore; Fjalëformim Tema mësimore: Fjala dhe pjesët përbërëse të saj

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Lojë: “Dhe në gjuhë përdoren pluset” Nxënësit zbërthejnë fjalët e dhëna Zbukurojmë Fluturoj Përmirësoj Shkollar etj. Z+bukur+0+jmë Kështu veprojmë dhe për fjalët e tjera. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Përbërësit e fjalës sipas temës mësimore: Rrënjë Nxënësi/ja: Temë - dallon përbërësit e fjalës rrënjë, temë, Mbaresë mbaresë, parashtesë dhe prapashtesë; Prapashtesë - identiﬁkon lehtësisht pjesët përbërëse të secilës fjalë të paragraﬁt të parë të pjesës me Parashtesë titull: “I forti”, por jo vetëm. Burimet: Teksti mësimor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, DDM, Punë në dyshe, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Stuhi mendimi 96

Gjuha Shqipe 8 Pjesët përbërëse të një fjale.

Çfarë është tema?

Çfarë është para/prapa/shtesa

Çfarë është rrënja? Ndërtimi i njohurive të reja: DDM Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet, për të plotësuar përgjigjet e pyetjeve të bëra prej tyre.

Di

Dua të di

Mësova

Fjalët e prejardhura dhe të

Çfarë tregojnë morfemat

përbëra ndahen në pjesë.

fjalëformuese? Po ato

Mbaresa quhen ato morfema trajtëformuese, që qëndrojnë në fund të fjalës.

trajtëformuese?

Ato tregojnë kuptimet gramatikore të fjalës: gjininë, numrin, rasën dhe trajtën. tek emri; gjininë dhe numrin te mbiemri; kohën, mënyrën dhe veten te folja. Njësia më e vogël kuptimore është morfema.

Nëse do të hiqni morfemat trajtëformuese të fjalës alpinistet, cila është pjesa që

Tema e fjalës është pjesa e fjalës që mbetet, pasi asaj i hiqen të gjitha morfemat

mbetet?

trajtëformuese. Kështu tema e fjalës malin është mal (pa –in që është morfemë trajtëformuese e rasës kallëzore në trajtë të shquar).

Parashtesat dhe prapashtesat

A mund të ndahet fjala gur? Po

janë morfema fjalëformuese,

gurore? Pse?

ndërsa mbaresat janë morfema trajtëformuese.

Rrënja e fjalës Rrënja është pjesa e fjalës që mbetet, pasi i hiqen të gjitha morfemat ndajshtesore (parashtesa, prapashtesa, mbaresa, nyje). Rrënja është bartësja e kuptimit themelor leksikor të fjalës.

Tabela plotësohet nga nxënës të ndryshëm. Mësuesi/ja ndërhyn vetëm në rastet kur ka paqartësi. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe 1. Nënvizoni mbaresat e fjalëve të mëposhtme. Për secilën fjalë, gjeni temën dhe rrënjën e saj. shkoj, duroj, lotët, përkulte, degët, përkëdheli, flokët, vështrimi, vajzat, luanin, vrapoi, shkeli, gishtat, endacaket, lulishtare, brohoritje, shkop, bashkëmoshatarët, mbishkruani. 97

Libër Mësuesi Fjala

Rrënja

Tema

Mbaresa

Vrapoi

Vrap

vrapo

I

Shkeli

Shkel

Shkel

i

Vajzat

Vajz(ë)

Vajz(ë)

at

2. Identifikoni pjesët përbërëse të secilës fjalë të paragrafit të parë të pjesës me titull “I forti”. 3. Gjeni në fjalët me shkronja të zeza mbaresat, temën, parashtesat, prapashtesat dhe rrënjën. Aeroplani merr lartësinë me shpejtësi. Zemra me rreh me forcë. Përpara meje një mori instrumentesh. Disa lëvizin si të gjalla disa vështrojnë të palëvizshme numrat, shigjetat dhe akrepat e tyre. Ja, me këto instrumente piloti bën vazhdimisht një dialog të gjatë, këtu, lart në qiell. Gjuha e tyre është e saktë, e përpiktë. Mos u beso syve, thonë ata, kur përreth është errësirë. Na beso neve, tani je në këtë lartësi. Po mua më duket se jam më ulët? Jo, të gënjejnë dritat e tokës. Më duket sikur motori po pakëson xhirot. S’është e vërtetë. Të gënjejnë veshët. Motori punon në rregull. Instrumentet luftojnë vazhdimisht me iluzionet që mund t’i lindin pilotit në fluturim, sidomos në fluturimet e natës. Piloti duhet t’u besojë gjithmonë instrumenteve. Kur humbet besimin në to, atëherë rrezikun e ke mbi kokë, ai fluturon bashkë me ty.

Fjala

Tema

Parashtesa

Prapashtesat

Rrënja

Mbaresa

Lartësinë

Lartësi

---------

Si

i/e lartë

Në

Instrumentesh

Instrument

-------------

-------------

instrument

Esh

Vështrojnë

Vështro

-----------

O

Gjuha

Gjuha

-------------

-------------

Gjuh(ë)

a

Syve

Sy

----------

-----------

sy

ve

Ata

Ata

---------

----------

Ata

-------

Beso

Bes(ë)

----------

O

Bes(ë)

---------

Shigjetat

Shigjet(ë)

----------

-----------

Shigjet(ë)

At

Vazhdimisht

Vazhdim

Im /isht

Vazhd(o)

Dritat

Drit (ë)

Motori

Motor

Besimin

Besim

Fluturimet

Fluturim

98

------------

---------------

Jnë

Drit(ë)

at

-------------------

Motor

i

im

Bes(ë)

in

Im

Flutur

et

Gjuha Shqipe 8 Gjeni parashtesat në fjalët e grupit të parë dhe prapashtesat në ato të grupit të dytë.

Fjala

Parashtesa

Përmbledh

Për

Nënkryetar

Nën

Zbardh

Z

Skuq

S

i paplotë

Pa

Rindërtoj

Ri

Mbingarkoj

Mbi

Fjala

Prapashtesa

Urdhëroj

O

Tregtar

Tar

Vendos

Os

Traktorist

Ist

Lumturi

I

Hyrje

Je

shtëpizë

zë

Shkrim i lirë Formo fjalë të reja me temat e dhëna, përdori ato në një tekst dhe më pas bëj analizën e tyre: Dorë, gjumë, udhë, zemër, besë, vend, luftëNxënësit punojnë dhe më pas lexojnë punët e tyre duke i vlerësuar. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin saktë të përbërësve të fjalës rrënjës, temës,mbaresës etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: NJOHURI GJUHËSORE Situata e të nxënit: Tema mësimore: Analiza e fjalëve sipas ndërtimit Lojë në çift dhe formimit Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale

99

Libër Mësuesi Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: - diskuton rreth mënyrave të formimit të fjalëve në gjuhën shqipe; - analizon fjalët sipas mënyrës së ndërtimit; - analizon fjalët sipas mënyrës së formimit; - klasiﬁkon fjalët sipas mënyrës së fjalëformimit të tyre. Burimet: Libri i nxënësit

Fjalët kyçe: Fjalë të parme Të prejardhura Të përngjitura Të përbëra

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Letërsi

Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: DDM Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Di DI DUA TË DI Tema e fjalës mund të jetë e parme dhe jo e parme. Tema është e parme kur nuk ka asnjë morfemë trajtëformuese. Pra, ajo është edhe rrënjë e fjalës, si: dal, sjell, gur, afër, mirë etj. Tema është jo e parme kur ka edhe morfema fjalëformuese, si: puno (ka edhe morfemën fjalëformuese -o), zhvendos, çorganizo etj. fjalëformimi me prejardhje formim parashtesor, prapashtesor dhe të dyja së bashku përbërje nga bashkimi i dy temave Plotësojmë tabelën me njohuritë që nxënësit dinë për fjalëformimin. Ndërtimi i njohurive të reja: Dua të di DI DUA TË DI Tema e fjalës mund të jetë e parme dhe jo e parme. Tema është e parme kur nuk ka asnjë morfemë trajtëformuese. Pra, ajo është edhe rrënjë e fjalës, si: dal, sjell, gur, afër, mirë etj. Tema është jo e parme kur ka edhe morfema fjalëformuese, si: puno (ka edhe morfemën fjalëformuese -o), zhvendos, çorganizo etj.

fjalëformimi me prejardhje formim parashtesor, prapashtesor dhe të dyja së bashku përbërje nga bashkimi i dy temave

100

MËSOVA

MËSOVA

Nyjëzimi mbiemra të nyjshëm, emra prejfoljore asnjanës dhe femërore A ka mënyra të tjera të ndërtimit të Përngjitja me ngurosje togfjalëshash fjalëve? emra, mbiemra,ndajfolje, Si duhet analizuar fjala sipas lidhëza, përemra,numërore ndërtimit? farefis, gjëegjëzë, njëmbëdhjetë, njëzet Po sipas formimit? Konversioni me ndryshimin e pjesës së ligjëratës afër, anës, brenda, drejt, gjatë, jashtë ku, kur. Mënyrat e përziera me parashtesim, prapashtesim dhe përbërje njëkohësisht emra, mbiemra, numërorë, ndajfolje pesëmbëdhjetëditëshi, shumëkëndësha zakonshëm, i përgjithshëm, i pashkollë

Gjuha Shqipe 8 Pra, kur e analizojmë fjalën sipas ndërtimit, identiﬁkojmë rrënjën, mbaresën dhe, kur është e prejardhur, parashtesën dhe prapashtesën. Analizë fjalëformuese është analiza e mënyrës së formimit të fjalës. Sipas kësaj analize, identiﬁkohen morfemat e fjalës dhe mënyra se si janë bashkuar ato me njëra-tjetrën. *Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet, të shohin informacionin e dhënë në tekst dhe më pas plotësojnë tabelën. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Mësova Punohen ushtrimet e dhëna në tekst 1) Bëni analizën e përbërësve të fjalëve: rindërtoj, vendos, urdhëroj, zbardh, skuq, argjendar, peshkatar. ri -parashtesë vend- rrënjë dhe os-prapashtesë rindërto -tema urdhëroj -urdhër(rrënjë)- o(prapashtesë) -j(mbaresë ) 0-prapashtesë j-mbaresë 2) Gruponi fjalët e mëposhtme, sipas mënyrës së fjalëformimit të tyre. drejtësi, katërmbëdhjetë, i akullt, veshmbathje, treditëshi, rishfaq, përkthej, i dobishëm, shlyej, përdhe, domethënie, përputh, skuq, mendoj, vulos, lumturi, gjëegjëze, blerës, i hapur, futbollist, vendqëndrim, gjykatës, kopshtar, nëndrejtor, i përjavshëm, thashetheme, nga, përmirësoj, dituri, shqep, anembanë, veshje, argjendar, mbikalim, drejt, zhvesh, askush. fjalë të parme drejt fjalë të prejardhura me parashtesa: shqep, zhvesh, skuq, shlyej, përdhe, rishfaq, përkthej, përputh, nëndrejtor; fjalë të prejardhura me prapashtesa: veshje, vulos, mendoj, lumturi, drejtësi, futbollist, argjendar, blerës, dituri, gjykatës, kopshtar; fjalë të prejardhura me parashtesa dhe me prapashtesa njëkohësisht: përmirësoj, i përjavshëm fjalë të formuara me nyjëzim: i hapur, i akullt; fjalë të përbëra: vendqëndrim; fjalë të përngjitura: gjëegjëzë, katërmbëdhjetë, askush, domethënie, anembanë; fjalë që mund të formohen me konversion fjalë të formuara me mënyra të përziera: i dobishëm. Detyrë shtëpie: Analizoni fjalët e mëposhtme: - sipas ndërtimit të tyre; - sipas formimit të tyre. pemishten, përfundojmë, dorëzimin, gjumash, çorganizimi, i panjohur, përmirësimit, këmbësorët,fletorja, padrejtësia, zhvendosje, këngëtari, ditëlindje, shumëngjyrëshe

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: I forti (ora 1)

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Kush është më i fortë në klasë. A ka ndonjë nxënës të fortë në klasën tuaj? Pse ju e quani të tillë? A përballen lehtësisht bashkëmoshatarët me të? Po më të rriturit apo më të vegjlit? Jepni mendimin tuaj. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe

- Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca digjitale 101

Libër Mësuesi Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore Nxënësi/ja: - dallon temën dhe mesazhin që përcjell pjesa; - përshkruan personazhet duke u nisur nga mbresat që lë ai te lexuesi; - krahason cilësitë e personazheve. Burimet: Teksti mësimor

Fjalët kyçe: Djalë i fortë Sjellje agresive dhe të dhunshme Poshtërim Frikë Ndjesë

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: qytetari Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Imagjinatë e drejtuar, Punë në dyshe, Hartë personazhi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Imagjinatë e drejtuar Kujtoni pak Hakëlbërr Finin tek “Aventurat e Tom Sojerit”, çfarë cilësish kishte ai. Nxënësit diskutojnë dhe japin mendimet e tyre. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe Në grupe dyshe, nxënësit punojnë rubrikën “të kuptojmë tekstin”. Lexoni pjesën dhe përgjigjuni pyetjeve të mëposhtme. Cila është tema e kësaj pjese? Tema e “luftës” kundër dhunës dhe sjelljeve agresive në shkollë e jashtë saj ose lufta kundër bullizmit. Nxënësit mund të japin mendime të ndryshme. Si e përshkruan autori Berri Temërlejnin? Ishte i hijshëm, e i rrumbullakosur në pamje, edhe pse jo i shëndoshë; mbante syze dhe në fytyrën e butë e ngjyrë rozë i fekste aparati dentar. Cili është shpjegimi që Piteri i jep “suksesit” të Berrit? Shpjegimi që Piteri i jep “suksesit” të Berrit: Jemi ne. Jemi ne që e kemi parë si të fortin e shkollës. S’është më i fortë se asnjëri prej nesh. Tërë forca dhe hija e tij e rëndë është thjesht pjellë e mendjes sonë, një përfytyrim i yni. Si ndihet Piteri dhe si reagon ai? Cilat janë fjalët e Piterit që e shfuqizojnë Berrin? Fjalët e Piterit që e shfuqizojnë Berrin janë: palluqe surratrozë... me dhëmbë hekuri. Cili është qëndrimi i nxënësve që ndodhen e vështrojnë situatën? Nxitës, indiferent… disa mbajnë anën e Berrit e të tjerët anën e Piterit. Cila është sjellja e Berrit pas konfliktit me Piterin? Berri ishte bërë ﬂakë i kuq dhe përvëlonte i tëri. Çfarë ndodh mes Piterit dhe Berrit në vijim? Ata bëhen shokë dhe shkojnë mirë me njëri-tjetrin. Nxënësit e shohin tekstin në një këndvështrim tjetër duke e analizuar atë. Gjeni në tekst ato fjali që tregojnë: qëndrimin problematik të Berrit; Berri foli sërish: “Është mundësia e fundit. Ma jep atë mollë ose bëhu gati të hash një grusht që do të të çojë në stratosferë”. Madje edhe Berri rrudhi vetullat dhe nuk po luhatej më sa para-mbrapa. “Si the, ore?” Berri ishte bërë ﬂakë i kuq dhe përvëlonte i tëri. triumfin e Piterit; Të gjithë i kishin dalë kundër. Askush nuk e besonte më. ndryshimin e sjelljes së Berrit; Më vonë, në klasë, Berri nuk pipëtiu, atë mëngjes. U kërrus mbi ﬂetore, pa i ngritur sytë nga frika se mos ndeshte vështrimet e të tjerëve. Dukej sikur donte të bëhej i vogël fare, të zhdukej fare nga faqja e dheut. qëndrimin dinjitoz të Piterit; Teksa dilnin për pushimin e drekës, Piteri i la një pusullë Berrit mbi bankë. Shkruhej: “Ke dëshirë të luajmë me top? Piteri.” Cila mendoni se është pika kulmore e kësaj pjese? Pika kulmore ﬁllon nga kundërshtimi i Piterit, poshtërimi në sytë e të gjithëve duke i thënë: “S’je tjetër veçse një palluqe surratrozë... me dhëmbë hekuri.” Tashmë Berri po ngashërente aq fort sa nuk kishte fuqi as të largohej. Krahasoni cilësitë e dy personazheve. Argumentoni mendimin tuaj. Për këtë nxënësit do të ndërtojnë hartën e personazheve. 102

Gjuha Shqipe 8 I vetmuar/josocial

I hijshëm

Ishte i hijshëm, me fytyrën e butë ngjyrë rozë.

Kishte mbetur pa shokë, e urrenin dhe i shmangeshin të gjithë.

Berri

Agresiv

Dinak

Shpesh merrte një pamje të trishtuar e të pafajshme që disa të rriturve u pëlqente shumë dhe që i bënte punë kur i duhej të dilte pa lagur nga ndonjë prapësi.

Kur plaste ndonjë sherr në oborr, dhe tërë fëmijët mblidheshin qark për të soditur, Piterit i vinte për të vjellë dhe mezi e mbanin gjunjët.

Paqësor

Zemërbutë/i brishtë

Nuk kishte zemër ta godiste tjetrin me sa t’i hante dora.

Kur kishte mëri me dikë, ia thoshte në sy dhe pastaj e kopaniste. Askush s’e ndalonte dot të merrte atë që donte.

Sigurisht, do të kishte dashur të mbrohej dhe t’i jepte një mësim të mirë Berrit, por në fakt e kishte kthyer në gazin e shkollës. E kishte poshtëruar. A nuk u soll edhe ai vetë si i fortë?

Piteri

I pjekur

Dinjitoz

Piteri i la një pusullë Berrit mbi bankë. Shkruhej: “Ke dëshirë të luajmë me top? Piteri.”

103

Libër Mësuesi Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Në fund pasqyrohen punimet e nxënësve para klasës, ku përzgjidhen dhe disa nga punimet më të mira. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për: të kuptuarit e tekstit, për analizimin me argumente të tij dhe krahasimin e cilësive të dy personazheve të pjesës. Detyrë shtëpie: Përshkruani një ngjarje, e cila trajton një temë të ngjashme me këtë të rrëﬁmit të mësipërm.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: I forti (Ora 2)

Lënda: Gjuhë shqipe

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Viktimë e bullizmit quhet një fëmijë që nuk ndjehet i sigurt në shkollë, për shkak të kërcënimeve ose të dëmtimeve ﬁzike nga një ose disa nxënës që ndodhen në shkollën e tij/saj (Sanders & Phye, 2004). A ka raste bullizmi në klasën tuaj? Çfarë lloj bullizmi keni ndjerë më shumë atë virtual ose kibernetik, racial, seksual, emocional-psikologjik apo ﬁzik. Diskutoni me shembuj. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca personale - Kompetenca për jetën, sipërmarrjen dhe mjedisin Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Djalë i fortë sipas temës mësimore: Sjellje agresive dhe të dhunshme Nxënësi/ja: - diskuton rreth formave të gjithave formave Poshtërim Ndjesë të sjelljes agresive si: Frikë 1. Bullizmi ﬁzik. 2. Bullizmi emocional/ psikologjik. 3. Bullizmi seksual. 4. Bullizmi racial. 5. Bullizmi virtual ose bullizmi kibernetik; - ritregon ngjarjen duke e kthyer në vetën e parë për të parë ndryshimet gjuhësore që ndodhin; - ﬂet për ngjarje të ngjashme që mund të ketë kaluar dhe ai/ajo; - zbulon mesazhin që përcjell pjesa. Burimet: Teksti mësimor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: qytetari Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Shkrim i shpejtë, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Kontrolli i detyrave të shtëpisë Kontrollohen detyrat e shtëpisë dhe lexohen disa nga punimet e nxënësve. Mësuesi/ja dhe nxënësit diskutojnë për punimet që nxënësit kanë realizuar. Ndërtimi i njohurive të reja: Diskutim Hapet teksti dhe nxënësit udhëzohen të punojnë me rubrikën “Gjuha e tekstit”. Në ç’vetë e rrëfen autori ngjarjen? Provoni ta tregoni ngjarjen sikur ju jeni Piteri për paragraﬁn, i cili ﬁllon me fjalinë: .. Piteri, pa ia bërë syri tërr, e afroi mollën në gojë deri te: Kafshoi një tjetër copë molle... Cilat janë ndryshimet gjuhësore që kryet gjatë rrëfimit tuaj. Nuk ma bën syri tërr, e afroj mollën në gojë ..dhe kafshoj një alamet cope. “E di çfarë?” i them ngadalë, pa e ndërprerë përtypjen “Mua nuk ma mbush syrin.” Turma mban frymën pezull, dikush kukuris me zë të ulët. Madje edhe Berri rrudh vetullat dhe nuk luhatet më sa para-mbrapa. “Si thua, ore?”

104

Gjuha Shqipe 8 Mua m’u zhduk frika si me dorë. Kafshoj një tjetër copë molle… Ndryshimet gjuhësore që ndodhin janë në përdorimin e kohëve të foljes nga veta e tretë në vetën e parë. Pasi të gjeni kuptimin e parë të fjalëve me shkronja të zeza, zëvendësojini ato me të tjera sinonime, duke ruajtur kuptimin e fjalisë. Kishte bërë sus atë tipin...Sus – pa folur dhe pa lëvizur nga nderimi ose nga frika, e detyron të rrijë urtë. Kurse Piteri gufonte i tëri...gufonte – Del jashtë me forcë,shpërthen. Piterit iu zhduk frika si me dorë. – menjëherë Piteri ndjeu zërat që morën dhenë në gjithë oborrin – u përhapën Reflektojmë rreth tekstit: Shkrim i shpejtë Sipas jush, si veproi Piteri? Po ju si do të kishit vepruar në një situatë të tillë? Nxënësit shkruajnë përshtypjet e tyre rreth veprimit të Piterit dhe mendimit se si do të vepronin ata nëse ndodheshin në një situatë të tillë. Në fund të punës lexohen dhe diskutohen disa punë. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë individuale Mësuesi/ja u kërkon nxënësve për të zbuluar mesazhet që përcjell pjesa. Njëri nga mesazhet që përcjell ky tregim është: Frika ekziston vetëm në mendjet tona. Shkruani edhe të tjera formulime, që përcjell te ju kjo ngjarje. Nxënësit, pasi shkruajnë formulimet e mesazheve, i lexojnë ato para klasës. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për leximin bukur e qartë të pjesës, për dallimin e cilësive të personazheve të pjesës, për ndarjen e eksperiencave personale me shokët. Detyrë shtëpie: Shkruaj një ese argumentuese me temë: “Bullizmi vret”.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Shkruajmë Tema mësimore: Krahasojmë personazhe

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Rikujtojmë personazhet te tregimi “I forti” Berri dhe Piteri Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Krahasim sipas temës mësimore: Personazh Nxënësi/ja: Bota e brendshme - identiﬁkon lehtësisht ndryshimet dhe të Pamja e jashtme përbashkëtat te personazhet; - krahason personazhet nga tekste të ndryshme letrare; - përdor mënyra dhe skema të ndryshme për të krahasuar personazhet. Burimet: Libri i nxënësit, tekste letrare të ndryshme Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Diagrami i Venit, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Në librat që lexojmë mund të kemi më shumë se një personazh të preferuar, por mund të kemi edhe personazhe që janë me karaktere shumë të ndryshme nga njëri-tjetri. Këto personazhe mund t’i gjejmë në të njëjtin libër, por edhe në libra të ndryshëm. Shpesh na duhet t’i krahasojmë personazhet për të nxjerrë në pah ndryshimet midis tyre dhe të përbashkëtat që mund të kenë. Ka mënyra të ndryshme për të përshkruar dhe krahasuar personazhet. Rikujtojmë personazhet e Piterit dhe të Berrit, të Tom Sojerit dhe Hakëlbërr Finit. Çfarë dallimesh dhe të përbashkëtash kanë ato? Plotësojmë tabelën:

105

Libër Mësuesi Personazhi

Paraqitja

Bota e

Çfarë bën?

Çfarë thotë?

brendshme Berri

Ishte i hijshëm, i rrumbullakosur në pamje, jo i shëndoshë; mbante syze dhe në fytyrën e butë e ngjyrë rozë i fekste aparati dentar

Hijerëndë Ngatërrestar Sherrxhi I frikshëm

Ku duket kjo cilësi?

Ngatërrohet ne të gjithë, moshatarë dhe jo moshatarë. Hiqej si i forti i shkollës.

“Mos e zgjat, sille këtu!” “Ma jep atë mollën, ndryshe ta bëra surratin përshesh.” Ta zëmë se i pëlqente një lodër që e kishte një fëmijë në oborr; pa e bërë të gjatë, ia zhvaste nga duart. Apo kur i duhej një laps në klasë, kthehej dhe “ia merrte hua” shokut pa e bërë të gjatë.

Të gjitha këto cilësi duken në veprimet e fjalë e tij.

Ndërtimi i njohurive të reja: Diagram Veni Plotëso të përbashkëtat dhe dallimet midis personazheve te tregimi “I forti” në diagramin e Venit.

PITERI

BERRI

Nxënësit diskutojnë për saktësinë e kryerjes së detyrës. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë individuale Krahasoni personazhet tuaja në skemës së mëposhtme. Shkruani cilësi dhe vendosni yje( ), nga 1-5 .

106

Gjuha Shqipe 8 3HUVRQD]KHW

3HUVRQD]KL

3HUVRQD]KL

(PULPELHPUL 7LWXOOLLOLEULW $XWRUL 3DPMDHMDVKWPH %RWDHEUHQGVKPH ,QWHUHVDW 0HVHPHUUHW 0LTWsTsND 6KWsSLDNXEDQRQ Përshkruani personazhet tuaja, duke u mbështetur në skemën e mësipërme. Nxënësit punojnë për përshkrimin e personazheve. Në qoftë se punën nuk e mbarojnë dot në klasë jepet për detyrë shtëpie. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për krahasimin e personazheve sipas skemës së caktuar.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Udhëtimi i Parvanës

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Shikohen sekuenca nga ﬁlmi “Hurt locker” që ka ﬁtuar 4 çmime “OSCAR” ose “American sniper”. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Luftë sipas temës mësimore: Dhimbje Nxënësi/ja: Gërmadhë - diskuton rreth jetës dhe veprës letrare të Afganistan Deborah Ellis; - diskuton rreth përballjes së fëmijëve afganë, Rrënoja sirianë dhe irakenë me luftën dhe konﬂiktet; - ndërton hartën e personazhit të Parvanës; - gjen në tekst fjalë të përbëra, të prejardhura, të përveçme, pjesëzat. 107

Libër Mësuesi Burimet: Teksti mësimor, CD me ﬁlma, Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: videoprojektor. letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pemë mendimi, Punë në dyshe, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Pemë mendimi Nxënësit së bashku me mësuesen ndërtojnë pemën e mendimit për jetën dhe veprën e autores Deborah Ellis.

Udhëtimi i Parvanës

Qyteti i baltës

Deborah Ellis

Lindur më 7 gusht 1960 në Ontario, Kanada

Aktiviste e paqes dhe e lëvizjes së gruas.

Filantrope: Honoraret e saj i ka dhuruar UNICEF organizata të tilla si "Gratë kanadeze për Gratë në Afganistan".

Të jetosh e mbuluar

Filloi të shkruante që 12 vjeçe.

Udhëtoi në Pakistan në një kamp refugjatësh afganë.

Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe Nxënësit ﬁllojnë lexojnë zinxhir pjesë. Më pas shpjegohen fjalët e reja. Punojmë rubrikën “Kuptojmë tekstin”. 1. Lexoni pjesën dhe shënoni me V nëse pohimi është i vërtetë dhe me G nëse është i gabuar.

Parvana është personazhi kryesor i këtij rrëfimi.

V

G

Parvana është personazh dytësor i rrëfimit.

V

G

Cilësia kryesore e Parvanës është trimëria.

V

G

Parvana është një vajzë guximtare dhe e dashur.

V

G

Prej më shumë se njëzet vjetësh, Afganistani rrënohet nga lufta.

V

G

Në rrënojat e shtëpive të braktisura nga bombardimet, Parvana gjen një foshnje të braktisur.

V

G

108

Gjuha Shqipe 8 Analizojmë tekstin - është rubrika tjetër që do të punohet. 2. Plotësoni tabelën e mëposhtme. Cila është tema e kësaj pjese? Situata në rrëﬁm është dramatike. Renditni elementet që e bëjnë atë të tillë.

Moshumbja e vlerave njerëzore me gjithë vuajtjet e kaluara nga lufta. Bombardimet Fshati i kthyer në gërmadha. Shtëpitë e braktisura nga njerëzit Fëmija i braktisur Parvana komunikon ngrohtësisht me foshnjën dhe kjo tregon natyrën njerëzore paqësore dhe miqësore të saj.

Si komunikon Parvana me foshnjën? Çfarë zbulon ky komunikim lidhur me karakterin e saj? Gjuha e tekstit 3. Zëvendësoni fjalët me shkronja të zeza me sinonimet e tyre, duke ruajtur kuptimin e fjalisë. E këqyri fshatin për një kohë të gjatë, po nuk shqoi asnjë lëvizje. E vështroi fshatin për një kohë të gjatë dhe nuk dalloi asnjë lëvizje. 4. Plotësoni tabelën e mëposhtme, duke gjetur në tekstin e mësipërm fjalët e kërkuara. 5 pjesëza Nuk, më... 5 fjalë të përbëra Mbasdite, vendbanim, frymëmarrje, njëdhomëshe, ulje-ngritjet 5 fjalë të prejardhura Rindërtuar, kujdesur, i zhveshur, i frikshëm, e palara 3 emra të përveçëm Afganistan, Kabul, Parvana 5 folje në kohën e pakryer Jetonin, bombardonte, rrëmbente, vraponte, qante Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi Reflektojmë rreth tekstit Sipas një studimi, rreth 14 milionë fëmijë dhe adoleshentë në Siri, Irak dhe Afganistan përballen me luftën, konﬂiktet dhe padrejtësitë çdo ditë. Ndërkaq ky është dhe shkaku i ndezjes së krizave të refugjatëve dhe emigrantëve kudo në Evropë. Diskutoni rreth të dhënave të këtij studimi. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për të kuptuarit e tekstit, për analizën dhe reﬂektimin e tekstit. Detyrë shtëpie: Zgjidhni mes dy temave: a) Ndërtoni hartën e personazhit të Parvanës. b) Zhvilloni një diskutim me temë: “Lufta kundër varfërisë”. Kërkoni në internet dhe sillni sa më shumë fakte dhe argumente që mbështesin dhe zbërthejnë temën.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV komunikimi Rubrika: Të shkruajmë Situata e të nxënit: Punë me tekstin Tema mësimore: Ritregojmë ndodhi Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë -Kompetenca e komunikimit dhe e të shprehurit - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Ritregim sipas temës mësimore: Paragrafë Nxënësi/ja: - kujton rregullat për të realizuar ritregimin e Hyrje, zhvillim, mbyllje Ndodhi një ndodhie apo tregimi; - dallon paragrafët e hyrjes, zhvillimit dhe mbylljes në një tregim; - rishkruan tregimin duke ndryshuar hyrjen dhe mbylljen.

Klasa: VIII

109

Libër Mësuesi Burimet: Libri i nxënësit, tekste letrare të ndryshme, Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: përvoja të nxënësve Letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Shkrim i lirë, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit:Stuhi mendimi

Ndahet pjesa në paragrafë

Për çdo paragraf përcaktohen fjalët kyç dhe informacioni kryesor që përcjell paragrafi.

Pjesa nuk ndryshohet nga ana kuptimore.

Ritregimi

Kujdes shenjat e pikësimit!

Hyrje, zhvillim, mbyllje Gjenden fjalët kyçe për çdo paragraf.

Nxënësit rikujtojnë njohuritë e marra për ritregimin e një ndodhie apo të një tregimi. Në tabelë plotësohet organizuesi grafik me përgjigjet e nxënësve. Ndërtimi i njohurive të reja: Shkrim i lirë Ndërtoni tregimin duke u mbështetur në ﬁgurat e mëposhtme. Gjeni hyrjen, zhvillimin dhe mbylljen e tregimit. Vendosni numrat 1-6 pranë ﬁgurave. (Për çdo ﬁgurë shkruani nga 2-3 fjali, jo më pak se një paragraf.) Vendosini një titull tregimit tuaj. Shkruani të plotë tregimin, duke dalluar paragrafët që i përkasin hyrjes, zhvillimit dhe mbylljes. 3

2

1 5

4

6

Ditëlindja e Sonjës ishte të nesërmen. Ana, Drini dhe Bora po mendonin t`i bënin një festë surprizë. Filluan të lajmëronin gjithë shoqërinë e tyre për orën dhe vendin ku do të mblidheshin. Sarës i erdhi në viber mesazhi dhe filloi të mendohej, nëse do të behej pjesë e festës apo jo. Dëshira e madhe për të qenë mes miqsh bëri që ajo të shkonte në festë, megjithëse të nesërmen kishte provimin e matematikës në minimaturë. Në orën 18:00 festa filloi. Gjithçka ishte përgatitur me kujdes nga organizatorët. Sonja ishte e surprizuar. Të gjithë po kënaqeshin, por Sara rrinte si mbi gjemba për provimin e së nesërmes. Sara u përshëndet me shokët e shoqet, i uroi dhe një herë ditëlindjen Sonjës dhe u nis për në shtëpi. Aty po e priste nëna e saj e shqetësuar. Ajo i rikujtoi së bijës se provimi i së nesërmes ishte i vështirë dhe i rëndësishëm. Sara u fut në dhomë të studionte, megjithëse ishte vonë. Qepallat filluan t`i rëndoheshin dhe koka u var mbi libra. E zuri gjumi 110

Gjuha Shqipe 8 Të nesërmen në mëngjes ajo u ngrit herët për në provim, me shpresën e madhe që të dilte sa më mirë... Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe *Nxënësit në dyshe do të punojnë për ushtrimin 3 në faqen 61. Lexoni tregimin në vijim. Përcaktoni paragrafët që i takojnë hyrjes dhe mbylljes. Rishkruani tregimin duke ndryshuar hyrjen dhe mbylljen. Shtoni ndonjë episod të ri. *Më pas krijohet një tjetër tregim me hyrjen e mbylljen e ndryshuar. Olsi së bashku me nënën e tij po shkonin në shtëpi të zënë dorë për dore. Olsi pa një lypës i cili ishte skrupullosur në një cep të rrugës dhe sytë e tij lotonin. Nënës së Olsit i erdhi keq për të dhe vendosi t`i jepte ca të holla që të blinte diçka për të ngrënë. Olsi nuk ishte dakord me këtë veprim të saj, ndaj e tërhoqi me forcë atë. - Mos nënë, mos i jep asnjë lekë! - Olsi, përse ke këtë urrejtje ndaj tij? Kaq pak lekë nuk na varfërojnë, por atij i shërbejnë të hajë një vakt të ngrohtë . Lypësi zgjati dorën dhe mbi të ranë monedhat. Ai uroi zonjën për shëndet e mbarësi në familje. Nënë e bir u ulën te një stol përballë sallës së operacionit. Drithërima. Nga dritaret e gjera derdhej një dritë blu. Kirurgu punonte mbi zemrën e babait të Olsit. Nënë e bir prisnin. Nga dera doli një infermiere veshur me jeshile. Ajo hoqi maskën nga hunda dhe i thirri nënës së Olsit: - Mblidhuni si fis a si miq dhe ejani, se të sëmurit i duhet ende gjak… Shpejt! Nuk pret puna! Nëna u tjetërsua. Ata qenë vetëm. Ajo filloi t’i lutej kujtdo që shihte: - Gjak për tim shoq. Ju lutem! - Gjak për babanë!… Kalimtarët mbanin këmbët si me mëdyshje. - Eja e jep, ti e para, - tha infermierja. Nëna u zhduk. Olsi mbeti vetëm. Tani ai qante dhe lutej, lutej si fëmijë… - Gjak për babin, jepni gjak për babin! Ai u soll rrotull si i marrë. Më në fund u fut në të ndarën ku disa po dhuronin gjak. Gjak për të atin e tij. Olsit iu tha gjuha. Mbeti si një dordolec i mjerë tek pa ata dy-tre dhurues. I pari qe lypësi. Olsi u përmend. Nga sytë e lypësit vetëtinte një dritë qiellore, e mrekullueshme, dritë jete… Sa qe zbukuruar! Infermierja hoqi shiringën nga krahu i lypësit dhe, pa e pyetur kush, tha: - Ka gjak të pastër. Ja një lypës i pasur… Olsi deshi t’i puthte dorën, por lypësi e fshehu pas shpine. - Të ruajt Zoti! Olsit i dukej se ishte në ëndërr. Lypësi, që ai kishte përbuzur, ishte bërë shpëtimtari i babait të tij. Në ato momente ai i bëri vetes një premtim se nuk do të përbuzte askënd dhe asnjëherë. Lypësi me shpirtin si bora i kishte dhënë një mësim të mirë, të cilin ai nuk do ta harronte kurrë. Nxënësit lexojnë punët e tyre dhe i vlerësojnë ato. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin saktë të paragrafëve të një tregimi, shkrimin saktë të tyre, saktësinë e frazës, respektimin e shenjave të pikësimit etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore leksikologji Situata e të nxënit: Tema mësimore: Fjalët me ngjyrim emocional Gjeni fjalët me ngjyrim emocional në vargjet e Naimit: Vashë bukuroshe e bariut, që vjen me llërë përveshur Me zemër të dëfryer e me buzëze të qeshur Me dy shqerrazë ndër duar, të bukura dhe vetë Në sythin tënd e shoh gazin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare

111

Libër Mësuesi Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Ngjyrim emocional sipas temës mësimore: Gjuhë shprehëse – emocionale Nxënësi/ja: - identiﬁkon në fjali ose në një tekst fjalët që Ngjyrim emocional pozitiv dhe negativ përdoren me kuptim të drejtpërdrejtë dhe ato me ngjyrim emocional; - përdor drejt në fjali fjalët, duke u dhënë ngjyrim emocional pozitiv dhe negativ. Burimet: Libri i nxënësit, ﬁsha, tekste të ndryshme Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letrare Letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Mbajtje e strukturuar e shënimeve, Punë në dyshe. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Lexoni fragmentin e dhënë dhe gjej kuptimin e fjalëve me të zeza: Pikërisht ne këtë kohë ajo dëgjoi për ilaçin e ri,“Shërimtari”. Porositi menjëherë një arkë të madhe. E provoi vetë dhe iu kënaq zemra. Ishte një lëng që të ndizte flakë, një zjarr i gjallë. Banjat dhe kurat e tjera u ndaluan në çast. Që tani e tutje ajo e lidhi fatin me “Shkrimtarin”. I dha Tomit një lugë kafeje dhe priti në ankth efektin. Dhe ja ku më në fund morën fund meraqet e saj, ja ku i ra shpirti në paqe, ja ku u thye indiferenca e djalit. Edhe flakën t’i kishte vënë atij nën vete, nuk do të gjallërohej e nuk do të shkundej më tepër. sipas Mark Twain, “Aventurat e Tom Sojerit” Ndërtimi i njohurive të reja: mbajtje e strukturuar e shënimeve. Ngjyrimi emocional i fjalëve është tregues i qëndrimit të folësit ndaj asaj që ai komunikon. Ngjyrimi emocional e gjallëron gjuhën, e bën më shprehëse, më të fuqishme.

Njësitë frazeologjike: e solli kokën Fjalët me ngjyrim emocional shprehin gëzim dhe hidhërim, lavdërim ose qesëndisje, përgëzim ose përbuzje, dashuri ose urrejtje, përkëdhelje ose shpërfillje.

Fjalët që emërtojnë shpendë dhe kafshë: buallicë, derr

Fjalët me ngjyrim emocional

Fjalët që tregojnë cilësi: hutaq.

Fjalët e huazuara nga turqishtja: kalama, surrat

Emrat e sendeve që kanë cilësi të dallueshme: fyell, hënë.

Fjalët që emërtojnë lule, drurë dhe bimë: karafil, kastravec.

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në grupe dyshe Punohen në grupe ushtrimet 1-4 Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin e fjalëve dhe me kuptim të drejtpërdrejtë dhe me ngjyrim emocional. Detyrë shtëpie: Ndërto fjali me fjalët lis, trëndafil, karafil, sorkadhe, flutur duke i përdorur me ngjyrim emocional.

112

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore leksikologji Tema mësimore: Kuptimet e drejtpërdrejta dhe të figurshme të fjalës

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Kërkim në fjalor Në fjalorin e gjuhës së sotme shqipe gjej kuptimet e fjalës nënë dhe vend. Kujdes! Kuptimet e drejtpërdrejta dhe të ﬁgurshme. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Kuptim i drejtpërdrejtë temës mësimore: Kuptim i ﬁgurshëm Nxënësi/ja: - dallon kuptimet e drejtpërdrejta të fjalëve nga Përbërësit e kuptimit Shembulli kuptimet e ﬁgurshme; Metaforë gjuhësore - analizon mënyrat e krijimit të kuptimeve të Parashtesa me nuancë përkëdhelëse ﬁgurshme të fjalëve; - argumenton kuptimin e drejtpërdrejtë dhe të ﬁgurshme nëpërmjet përbërësve të kuptimeve dhe shembujve. Burimet: Libri i nxënësit, Fjalori i gjuhës së sotme Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqipe letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: DDM, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: DDM Di Dua të di

Shumica e fjalëve të gjuhës shqipe kanë më shumë se një kuptim. Këto kuptime mund të jenë: të drejtpërdrejta; të figurshme.

Mësova

Cilat janë mënyrat e krijimit të kuptimeve të figurshme të fjalëve?

Ndërtimi i njohurive të reja: DDM Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet dhe të punojnë në plotësimin e rubrikës “Mësova”.

Di

Dua të di

Mësova

Shumica e fjalëve të gjuhës shqipe kanë më shumë se një kuptim. Këto kuptime mund të jenë: të drejtpërdrejta; të figurshme.

Cilat janë mënyrat e krijimit të

Kuptimet e figurshme të fjalëve mund të krijohen nëpërmjet mënyrave të ndryshme:

kuptimeve të figurshme të fjalëve?

1) nëpërmjet metaforës gjuhësore; 2) nëpërmjet përdorimit të prapashtesave me nuanca përkëdhelëse dhe keqësuese. 113

Libër Mësuesi Lexoni tabelën e mëposhtme dhe plotësoni kolonat e fundit.

Prapashtesa

Shembull

Prapashtesa të tjera

Shembull në çdo rast

Zë

zogëze

cak

burracak

Th

birth

aç

gungaç

Aq

ngordhalaq

anik

Thatanik

Ash

balash

ak

Hollak

Ac

përtac

osh

Gjatosh

Ec

grindavec

ush

gjatush

Nëpërmjet përdorimit të intonacionit të veçantë me nuanca: përbuzjeje, talljeje, shakaje, ironie: Vërtet! Ashtu?! Posi?! Me gjithë mend?! Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Zbërtheni kuptimin e drejtpërdrejtë (kuptimi 1) dhe kuptimin e ﬁgurshëm (kuptimi 2) të fjalëve në tabelat e mëposhtme. Argumentoni nëpërmjet shembujve se pse kuptimi 2 është kuptimi i ﬁgurshëm i kësaj fjale.

Fjala bir Kuptimi 1

Kuptimi 2

Djali kundrejt prindërve

Djalë ose burrë në lidhje me vendlindjen ose shtresën e tij shoqërore

Përbërësit e kuptimit 1

Përbërësit e kuptimit 2

a) Njeri i seksit mashkull

a) Njeri i seksit mashkull

b) Njeri me moshë të re

b) Njeri me moshë të thyer a të re pa lidhje gjaku

c) Lidhje gjaku me prindërit Shembull

Shembull

Eja biri i nënës!

Bir i fshatit tonë.

Ushtrimi 3 Lexoni poezinë “Rent or Marathonomak” të Fan Nolit dhe gjeni rastet e krijimit tëkuptimeve të ﬁ gurshme të fj alëve. Ushtrimi 4 Formoni fj ali me tri nga fj alët që Noli i ka përdorur në kuptim të ﬁ gurshëm. Lexojini ato, duke përdorur një intonacion të veçantë, në përputhje me kontekstin e fjalisë. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin e fj alëve me kuptim të drejtpërdrejtë dhe të ﬁ gurshëm.

114

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuhë dhe komunikim Tema mësimore: Projekt

Lënda: Gjuhë shqipe

Shkalla: IV

Klasa: III

Situata e të nxënit: Tradita, zakone, rite, trashëgimi kulturore, (Lojëra Unë jam nga Shqipëria popullore, monumente të kulturës dhe të natyrës (ora 1)) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetë,sipërmarrje dhe mjedis - Kompetenca qytetare - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Traditë sipas temës mësimore: Zakone Nxënësi/ja: - hulumton rreth traditave themelore të Doke trevave të Veriut të vendit, lidhur me Lojëra popullore ushqimet tradicionale të zonës, veshjet popullore, zakonet dhe doket e krahinës, dhe Monumente kulture ritet kryesore të lindjeve, vdekjeve, dasmave si dhe tradita e kultivimit të riteve fetare të vendit; - merr pjesë aktive në punën në grup dhe ndarjen e detyrave në të; - përzgjedh materialet e duhura për produktet ﬁnale; - bën sistemimin e materialeve të përgatitura për prezantim; - drejton punën në grup; - prezanton produktet e projektit. Burimet: Teksti mësimor, materiale të ndryshme të Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: hulumtuara në internet a bibliotekë histori, gjeograﬁ, matematikë, edukim muzikor dhe ﬁzik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, të nxënit në bashkëpunim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Ndahet klasa në grupe U bëhet me dije nxënësve se gjatë projektit faza e parë e tij është: Gjate kësaj dite nxënësi/ja: - njihet me temën dhe objektivat e projektit; - organizohen në grupe me tema speciﬁke; - përcakton veprimtaritë që do të zhvillojnë gjatë projektit. Faza 1 Aktivitetet parapërgatitore të projektit Njohja me temën e projektit. Pavarësisht se është ora e parë, nxënësve për projektin u është folur që në ﬁllim të vitit që ata të marrin masa për hulumtim dhe mos ta lënë punën vetëm në ditët që kanë projektin. Formimi i grupeve të nxënësve dhe ndarja e detyrave brenda grupit. Grupet brenda klasës formohen heterogjene me nxënës me përparim të mirë, mesatar apo të dobët. Nxënësit duhet të bashkëveprojnë me njëri-tjetrin, pasi gjatë orës së projekteve nxënësit duhet të mësojnë duke u argëtuar.

115

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: Po japim më poshtë një model të planifikimit të projektit.

Titulli

Një emër/Titull tërheqës projekti.

Kohëzgjatja

Data e fillimit dhe mbarimit të projektit

Qëllimi

Çfarë do të nxënë nxënësit? Tregohet se si klasat pjesëmarrëse do të përfitojnë nga përvojat e tyre me ju.

Lëndët

Lista e fushave të kurrikulës, të cilave do t’iu adresohet ky projekt.

Pjesëmarrësit

Mësues, Nxënësit sipas nivelit.

Përshkrimi

Paragrafë të shkurtër, të cilët përshkruajnë projektin që të tërheqë interesin e lexuesit.

Veprimtaritë sipas linjave kohore

Përshkrim i asaj që nxënësit do të kryejnë sipas afateve:

Burime të kërkuara

Lista e burimeve.

Rezultatet

Produkte përfundimtare.

-

Zgjidhje problemesh. Grumbullim informacioni. Shkëmbime ndërpersonale. Vëzhgime. Diskutime. Vlerësime.

Përfitimet Vlerësimi Pra nxënësit duhet të jenë të aftësuar për atë që do të bëjnë. Qëllimi i projektit Projekti ka si detyrë t`i pajisë nxënësit me kompetencat e mësipërme dhe të përforcojë disa rezultate të të nxënit sipas kompetencave të fushave. Në fund të projektit nxënësi/ja duhet të arrijë: të prezantojë produktet ﬁnale të projektit që kanë ardhur si rezultat i punës në grup apo individuale; të argumentojë atë që ka sjellë në produkt; të interpretojë çdo qasje të tij. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Të nxënit në bashkëpunim Nxënësit pasi kanë ndarë grupet dhe kanë caktuar nëntemat bashkëpunojnë me njëri-tjetrin për të caktuar mënyrën e përgatitjes së produktet që do të prezantojnë në orën e fundit. Ai mund të jetë: Prezantim ne powerpoint, fletëpalosje, postera, revistë apo gazetë, faqe web-i etj. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për bashkëpunimin në grup, për marrjen e përgjegjësive personale etj.

116

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Projekt Tradita, zakone, rite, trashëgimi kulturore, (Lojëra popullore, monumente të kulturës dhe të natyrës (ora 2))

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Unë jam nga Shqipëria

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetë, sipërmarrje dhe mjedis - Kompetenca qytetare - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Traditë temës mësimore: Nxënësi/ja: Zakone - hulumton rreth traditave themelore të trevave të Doke Veriut të vendit, lidhur me ushqimet tradicionale Lojëra popullore të zonës, veshjet popullore, zakonet dhe doket e Monumente kulture krahinës dhe ritet kryesore të lindjeve, vdekjeve, dasmave, si dhe tradita e kultivimit të riteve fetare të vendit; - merr pjesë aktive në punën në grup dhe ndarjen e detyrave në të; - përzgjedh materialet e duhura për produktet ﬁnale; - bën sistemimin e materialeve të përgatitura për prezantim; - drejton punën në grup; - prezanton produktet e projektit. Burimet: Libri i nxënësit, vizitë në Muzeun Kombëtar, në Lidhja me fushat e tjera ose me temat Institutin Albanologjik ndërkurrikulare: histori, gjeograﬁ, matematikë, edukim muzikor dhe ﬁzik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Të nxënit në bashkëpunim Faza 2: Përpunimi i materialeve; Krijimi i posterave; Krijimi i punimit në powerpoint-it; Krijimi i videos me mendime të nxënësve. Në fazën e dytë të projektit do të kemi parasysh aktivitet që do të zhvillojnë: x Vizitë në muzeun historik x Ndërtimi i një albumi me foto për traditën kulturore dhe të veshjeve x Përgatitet një informacion i printuar mbi traditën zakonore, besën si një virtyt i shqiptarit, i spikatur më së shumti në Shqipërinë e veriut. x Përgatitet tabela e riteve në rastet e dasmave, vdekjeve etj. x Ndërtohet një poster që përfshin gjërat më të rëndësishme të këtij studimi. x Listohen dhe paraqiten fotot e ndërtesave kryesore të trashëgimisë kulturore të krahinës. x Jepen karakteristikat e dialektit të Gegërisë. x Ndërtohet tabela e karakteristikave kryesore të zonës në këngë, vegla muzikore dhe veshje popullore. x Përgatitet për t’u luajtur një lojë popullore e zonës. x Ndërtohet albumi i monumenteve të kulturës dhe të natyrës. Nxënësit punojnë sipas punës së caktuar. Koordinatori i grupit është i vëmendshëm për punën që kryen secili nga anëtarët e grupit dhe bën vlerësimin e anëtarëve. 117

Libër Mësuesi Vini re! Në këtë fazë nxënësit duhet të mbledhin materialin në “burim”, pranë institucioneve të ndryshme për të kryer intervista dhe pyetësorë minimalistë. Puna për projektin fillon që në fillim të vitit dhe nuk i lihet ditëve të projektit! Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për bashkëpunimin e tyre dhe kryerjen e detyrave të ngarkuara.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV komunikimi Rubrika: Projekt Situata e të nxënit: Unë jam nga Shqipëria (Tradita, zakone, rite, trashëgimi kulturore, lojëra popullore, monumente të kulturës dhe të natyrës (ora 3))

Klasa: VIII

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetë, sipërmarrje dhe mjedis - Kompetenca qytetare - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Traditë temës mësimore: Nxënësi/ja: Zakone - hulumton rreth traditave themelore të trevave të Doke Veriut të vendit, lidhur me ushqimet tradicionale Lojëra popullore të zonës, veshjet popullore, zakonet dhe doket e Monumente kulture krahinës dhe ritet kryesore të lindjeve, vdekjeve, dasmave si dhe tradita e kultivimit të riteve fetare të vendit; - merr pjesë aktive në punën në grup dhe ndarjen e detyrave në të; - përzgjedh materialet e duhura për produktet ﬁnale; - bën sistemimin e materialeve të përgatitura për prezantim; - drejton punën në grup; - prezanton produktet e projektit. Burimet: Libri i nxënësit, vizitë në Muzeun Kombetar, në Lidhja me fushat e tjera ose me temat Institutin Albanologjik ndërkurrikulare: histori, gjeograﬁ, matematikë, edukim muzikor dhe ﬁzik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Të nxënit në bashkëpunim, Prezantim Faza 3: Aktivitet në të cilin nxënësit prezantojnë rezultatet e punës së tyre si prezantime, tabela dhe albume. Gjatë kësaj faze, nxënësit do të prezantojnë produktet që kanë ardhur si rezultat i punës në grup. x Prezantimi i traditave themelore të trevave të Veriut të vendit lidhur me ushqimet tradicionale të zonës, veshjet popullore, zakonet dhe doket e krahinës dhe ritet kryesore të lindjeve, vdekjeve, dasmave, si dhe tradita e kultivimit të riteve fetare të vendit. x Prezantimi i një materiali që përshkruan dhe përmban ndërtesat kryesore të trashëgimisë kulturore të zonës, gjuhën dhe dialektin e gegërishtes, veshjet karakteristike popullore, veglat muzikore të zonës, këngët popullore dhe zhvillimin e saj në shekuj e vite. x Prezantimi i një liste me lojërat popullore më të spikatura të zonës, të luajnë vetë nxënësit njërën prej lojërave popullore, të ndërtojnë albumin e monumenteve të kulturës në krahinën e veriut dhe albumin e monumenteve të natyrës në zonë. 118

Gjuha Shqipe 8 Në këtë fazë do të vlerësohen nxënësit. Mësuesi/ja duhet të jetë transparente në vlerësim, po kështu dhe pjesëtarët e grupit me njëri-tjetrin. Më poshtë do t`ju sugjerojmë mbajtjen e disa evidencave në secilën prej orëve të projektit, evidenca që do t`jua lehtësojnë vlerësimin e nxënësve dhe ata do të jenë më të qartë me veten. Tabelat përmbajnë kriteret për vlerësim, të cilat u bëhen me dije nxënësve me ﬁllimin e projektit. Plotësimi i kritereve për vlerësim Monitorimi i zbatimit të detyrave Grupi I Vini re! Kjo tabelë plotësohet për secilin grup pjesëmarrës në projekt!

Detyrat

Personat përgjegjës

Afati

Komente Nxënësit dhanë ide interesante dhe bashkëpunuan për realizimin e tyre.

Planifikuar

Diskutimi i ideve dhe mendimeve për përgatitjen e prezantimit, traditat, zakonet e ritet

24.11.2014

Realizuar

+

24.11.2014

Planifikuar

Vizitë në muzeun Historik Kombëtar

25.11.2014

Realizuar

+

25.11.2014

Planifikuar

Vizitë në komitetin e veteranëve të rrethit Tiranë

25.11.2014

Realizuar

+

25.11.2014

Planifikuar

Përgatitja dhe hedhja e të dhënave në një tabelë dhe ndërtimi i posterave dhe albumeve apo dosjeve të punës

26.11.2014

Realizuar

+

26.11.2014

Planifikuar

Prezantimi i produktit

27.11.2014

Realizuar

+

27.11.2014

Paraqitja e albumit me fotografi nga Muzeu Historik Kombëtar. Seleksionimi i tyre sipas temave të grupeve. Vizita u realizua në formën e intervistës, materialet e së cilës u përdorën në hartimin e posterave. U hartuan postera, fletë palosje dhe një hartë e Shqipërisë së Veriut me veshjet popullore të zonës.

Prezantim i suksesshëm i punimeve duke shfaqur në mënyrë të qartë e koncize të gjitha llojet e përgatitjeve të bëra.

119

Libër Mësuesi Tiranë

cilës u përdorën në hartimin e posterave.

Kriteret

Anëtarët e grupit e ndihmojnë njëri tjetrin

Nxënësit

Realizuar Planifikuar

Realizuar Planifikuar

Të gjithë marin pjesë në mënyrë të barabartë në realizimin e projektit

+

25.11.2014

Përgatitja dhe hedhja e të dhënave në një tabelë dhe ndërtimi i posterave dhe albumeve apo dosjeve të punës

26.11.2014

+

26.11.2014

Prezantimi i produktit

27.11.2014

Realizuar

+

27.11.2014

Vlerësimi ditor

cilës u përdorën në hartimin e posterave. U hartuan postera, fletë palosje dhe një hartë e Shqipërisë së Veriut me veshjet popullore të zonës.

Prezantim i suksesshëm i punimeve duke shfaqur në mënyrë të qartë e koncize të gjitha llojet e përgatitjeve të bëra.

Fletëvlerësimi për menaxhimin individual të kohës (Vlerësimi në pikë) Dita 1 Vini re! Fletëvlerësimi plotësohet për secilën ditë të projektit!

Kriteret

1 2 3 4 5 6

Nxënësit

Kohën e shfrytëzon në mënyrë racionale

Bashkëpunon me Kryen anëtarët e tjerë të detyrat në grupit kohë

Vlerësimi ditor

Luiza M X Y Ervin Z Ervisa B Esilda M Drin C

10 10 10 9 9 9

10 10 10 8 9 9

10 10 10 9 9 9

10 10 10 9 8 8

Fletëvlerësimi për bashkëpunimin brenda grupit (Vlerësimi në pikë)

Kriteret

25 26

Të gjithë marin pjesë në mënyrë të barabartë në realizimin e projektit

Vlerësimi ditor

Nxënësit

Anëtarët e grupit e ndihmojnë njëri tjetrin

Frenki Gj Gabriel L

10 9

10 10

10 10

U komunikohet dhe argumentohet vlerësimi nxënësve, pas prezantimit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për bashkëpunimin e tyre dhe kryerjen e detyrave të ngarkuara.

120

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Leksikologji Tema mësimore: Regjistrat e gjuhës

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Në autobus Miri: (po ﬂet në telefon) - Po iki me kombinatin, po plasëm vape. Fatorino: - Ej ti mos fol me zë të lartë! Miri: - Posi, posi ëëë. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Regjistër gjuhe Nxënësi/ja: Regjistër i zakonshëm x identiﬁkon regjistrat e gjuhës gjatë Regjistër i thjeshtë komunikimit; Regjistër i ngritur x dallon në tekstet e dhëna karakteristikat e regjistrave të gjuhës.; x argumenton se cilit regjistër gjuhe i përkasin shprehjet dhe paragrafët e dhënë. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Shkrim i lirë, DDM, Punë në dyshe, Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Shkrim i lirë Secili prej nesh ﬂ et në mënyra të ndryshme, në varësi të situatës, pra vendit në të cilin ndodhet, dhe në varësi të bashkëbiseduesit. Për shembull, në shtëpi nuk ﬂ asim njësoj si në shkollë dhe në shkollë nuk ﬂ asim njësoj si me një shok apo shoqe. Krijo një situatë me përshtypjet për një ndeshje futbolli. a) Flet me shokun/shoqen. b) Flet me babanë. c) Flet me mësuesin e edukimit ﬁzik.

121

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: DDM Di Dua të di Ku përdoren këta Nga situatat në të regjistra gjuhësorë? cilat ndodhemi gjatë komunikimit, varen edhe mënyrat e ndryshme të të folurit. Këto situata komunikimi (të folurit apo të shkruarit) ndryshe quhen edhe regjistra gjuhësorë.

Mësova Regjistri i thjeshtë është ai regjistër gjuhësor që përdoret në familje ose në shoqëri, në situata të lira komunikimi. Regjistri i zakonshëm i komunikimit ka të bëjë me situata formale mësues/nxënës, gazetar/institucion, drejtor/vartës Regjistri i ngritur përdoret në situata komunikimi të veçanta. Bashkëbiseduesit që përdorin këtë lloj regjistri kanë marrëdhënie të mirëpërcaktuara me njëri-tjetrin: drejtor/president: politikan/shkencëtar. Regjistri gjuhësor që Cilat janë Karakteristikat e regjistrit të thjeshtë: përdorim mund të jetë i karakteristikat e tre Shpesh mungon kryefjala: Mjaft, mos fol më! thjeshtë, i zakonshëm dhe i regjistrave gjuhësorë? Ka raste që mungon edhe folja: Këtu! Poshtë! Lart! ngritur. Karakteristikat e regjistrit të zakonshëm: Përdoret në biseda mes njerëzve që nuk kanë lidhje familjare. Përdoret në artikujt e gazetave, në emisionet e radios dhe të televizionit, në reklama; në libra artistike etj. Karakteristikat e regjistrit të ngritur: Përdoret në konferenca dhe takime ceremoniale, në festime, në përshëndetje zyrtare. Përdoren terma të veçantë nga fusha për të cilën bëhet fjalë: shkencë, politikë etj. Plotësohet tabela nga nxënësit. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: punë në dyshe Udhëzohen nxënësit të punojnë me shokun/shoqen e bankës, ushtrimet 1-3 në faqen 189. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për evidentimin e veçorive që kanë regjistrat gjuhësorë.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Leksikologji Punë me tekstin Tema mësimore: Ushtrime për regjistrat e gjuhës Burimet: Libri i nxënësit, vizitë në Muzeun Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Kombëtar, në Institutin Albanologjik histori, gjeograﬁ, matematikë, edukim muzikor dhe ﬁzik Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Regjistër gjuhe sipas temës mësimore: Karakteristika leksikore dhe gramatikore Nxënësi/ja: - dallon regjistrin e komunikimit në tekstet e dhëna; - analizon karakteristikat leksikore dhe gramatikore të regjistrave gjuhësorë; - argumenton ndryshimet që pëson teksti kur kalon nga një regjistër gjuhe në regjistrin tjetër. 122

Gjuha Shqipe 8 Burimet: Libri i nxënësit

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Rikujtojmë në dyshe, Të nxënit në bashkëpunim, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Rikujtojmë së bashku Rikujtojmë së bashku A ﬂasim njësoj me shokët/shoqet dhe prindërit? Po me mësuesit? Pse? Cilët janë regjistrat e gjuhës? Cilët janë karakteristikat e secilit prej regjistrave? Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim-punë me grupe Ndaj klasën me grupe dhe udhëzoj nxënësit të punojnë me tekstet e dhëna. Grupi 1 Lexoni tekstet e mëposhtme dhe dalloni regjistrin e komunikimit në secilin prej tyre. Argumentoni përgjigjet tuaja, duke gjetur karakteristikat e çdonjërit prej tyre. Tekst 1 – Me buzëqeshje?! – dhe kur pa që në, fjalët e saj po i dëgjonim me çudi e mosbesim, vogëlushja natyrshëm vazhdoi: – Ja, këto janë buzëqeshjet, – dhe na tregoi disa kartonë të vegjël ku kishin vizatuar fytyrat gazmore. – Në mbarim të shkollës, me këto bëjmë blerje te dyqani i shkollës. Blejmë ç’të duam. Unë bleva një komplet zhytjeje, pesë çokollata, një kuti me lapsa, një libër jashtëshkollor me përralla dhe tri tullumbace. Eri bleu pak se nuk kishte shumë buzëqeshje. Grupi 2 Tekst 2 Besoj se ju, fëmijë, e njihni Moxartin, kompozitorin e madh austriak. Por ky kompozitor i madh ka qenë edhe i vogël. Imagjinojeni të shtrirë në djepin e drunjtë apo në duart e së ëmës, ku sytë e tij blu në të kaltër vështronin vazhdimisht, zhytur në ëndërrime, siç i dukej së ëmës, tej dritares në qiellin e kaltër e të tejdukshëm. E ëma e kuptoi shpejt që djali kishte një natyrë gazmore, sepse u buzëqeshte me gëzim të gjithëve. Volfgangu qante shumë rrallë. Kur filloi të ecte, i ndodhte të rrëzohej e të vritej. Grupi 3 Lexoni fragmentin dhe diskutoni pse ky regjistër mund të jetë i thjeshtë. Një mbrëmje qershori, të mbledhur te cepi i pallatit, po flisnim për notat përfundimtare, kur ajo u afrua dhe na tha: – Unë i mora notat: 69 buzëqeshje. –Çfarë ? – Si, si the?! – u habitëm ne. – 69 buzëqeshje. Mësuesja jonë nuk na vlerëson me dhjeta, as me shumë mirë, por me buzëqeshje. Grupi 4 Lexoni tekstin e mëposhtëm dhe përpiquni ta ktheni aty për aty në një tekst të regjistrit të lartë. Argumentoni ndryshimin e çdo fjalie, duke sjellë ndër mend karakteristikat e regjistrit të lartë. Ndryshimet që kishte vënë re, sidomos të ngjyrës së lëkurës, i mbetën për shumë kohë në mendje. Si kishte ngjarë ky ndryshim dhe pse ne e kishim lëkurën të bardhë dhe ata të zezë? Një mbrëmje vendosi të pyeste babanë. Ai ia shpjegoi ashtu si e dinte: “Në Afrikë s’ka dimër e verë. Atje dielli djeg gjithmonë si në korrik dhe ata, duke bërë gjithmonë banjo dielli, janë nxirë. Po ta kishin lëkurën ndryshe, do t’u bëhej gjithë plagë. E ke vënë re, edhe në plazh digjen më shumë ata që e kanë lëkurën të bardhë. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë individuale U është lënë si detyrë një orë më parë të sillni në klasë njoftime, reklama dhe informacione të marra nga gazeta të ndryshme. Tregoni se cilit regjistër gjuhësor i përkasin. Vëreni karakteristikat e këtij regjistri. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e regjistrave gjuhësorë në tekstet e dhëna. 123

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Histori pa mbarim

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Mësuesi/ja në videoprojektor ose në një lap-top vendos CD e ﬁlmit “Neverending story” shiko këtu! https://www.youtube.com/watch?v=xsVLb5ibKfM Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Fantastik Nxënësi/ja: Sëmundje vdekjeprurëse - diskuton rreth jetës dhe veprës letrare të Krijesë fantastike Michael Ende-së; Sende magjike - u përgjigjet pyetjeve për brendinë e pjesës; Mjekë Medalion magjibërës - përshkruan personazhet e pjesës; - analizon elementet fantastike të fragmentit; - shkruan një paragraf mbyllës, duke u mbështetur në imagjinatën e vet. Burimet: Teksti mësimor, “Histori pa mbarim”, CD, Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: videoprojektor anglisht, edukim muzikor Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pemë mendimi, Pyetje-përgjigje, Diskutim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Pemë mendimi U kërkohet nxënësve për të ndërtuar pemën e mendimit të autorit të romanit. 12 nëntor 1929-28 gusht 1995

Historia pa mbarim

Shkrimtar gjerman i shekulli XX

Vepra e tij e përkthyer në më shumë se 40 gjuhë të botës.

Michael Andreas Helmuth Ende

Dy fjalë për subjektin e romanit Libri rrëfen për një djalë të quajtur Bastian Balthazar, një fëmijë i vogël dhe i çuditshëm, i cili është lënë pas dore nga babai, pas vdekjes së nënës së tij. Ai gjen interesin e tij në një dyqan antik ku ishte një libër i quajtur “Historia pa mbarim”. Në pamundësi për të rezistuar, ai vjedh librin dhe fshihet në papaﬁngon e shkollës së tij, ku ﬁllon leximin. Historia që Bastiani lexon është vendosur në tokën magjike të Fantastikës një vend jorealist të çuditshëm të sunduar nga Perandoresha-Fëmijë dashamirëse dhe misterioze. Një delegacion i madh ka ardhur te Perandoresha-Fëmijë për të kërkuar ndihmën e saj kundër një entiteti të çrregullt quajtur “Asgjë”. Delegatët janë tronditur kur mjeku i perandoreshës, një centaur i quajtur Cairon, informon ata se Perandoresha është duke vdekur, dhe ka thirrur një djalë të quajtur Atreyu, për të gjetur një kurë. Për Atreyu, Perandoresha jep AURYN: një medaljon të fuqishëm që mbron atë nga çdo e keqe. Në këshillën e breshkave gjigante, Morla, Atreyu vendoset në kërkim të një orakulli të padukshëm të njohur si Uyulala, i cili mund të dinte shërimin e Perandoreshës. Për të arritur këtë, ai është ndihmuar nga një luck dragon quajtur Falkor, të cilin e shpëton nga përbindëshi “Ygramul”. Orakulli tha se e vetmja gjë që mund të shpëtojë Perandoreshën është një emër i ri, i cili mund të gjendet vetëm përtej kuﬁjve të Fantastikes. Falkor dhe Atreyu shkojnë te Perëndesha-Fëmijë dhe e sigurojnë se kanë sjellë shpëtimtarin e saj; Bastian refuzon të ﬂasë nën një emër të ri, për të nxitur atë në përmbushjen e rolin e tij si Shpëtimtar. Perandoresha-Fëmijë takon plakun endacak të malit, i cili posedon një libër të titulluar “Histori pa mbarim”, të cilin Perandoresha-fëmijë kërkon ta lexojë me zë të lartë. Historia përfshin takimin e Bastian me Coreander, vjedhjen e librit nga ai dhe të gjitha veprimet e tij në papaﬁngo. Kuptohet se historia do të përsëritet përgjithmonë pa ndërhyrjen e tij, emrat Bastian, Perandoresha-Fëmijë, “Hëna Child” dhe duket me të në Fantastike, ku ai rikthen ekzistencën e saj me anë të imagjinatës së tij. Perandoresha i ka dhënë edhe atij një AURYN, në anën e pasme të së cilës ai e gjen mbishkrimin “bëni atë që ju dëshironi”. 124

Gjuha Shqipe 8 Për çdo dëshirë, Bastian humb një kujtim të jetës së tij si njeri dhe disa nga aftësitë e tij. I Pavetëdijshëm për këtë në ﬁllim, ai shkon përmes Fantastikes, duke pasur aventura dhe treguar histori, dhe humbjen e kujtimeve të tij. Përkundër paralajmërimeve të Atreyu dhe miqve të tjerë, Bastian përdor AURYN për të krijuar krijesat që shkaktojnë disa efekte negative anësore te Fantastika. Pas ndeshi të ligjtë magjistare Xayide, Bastiani vendos për të marrë përsipër Fantastikën për vete, por është ndaluar nga Atreyu, të cilin Bastiani plagos rëndë në betejë. Në fund të fundit, një Bastian i penduar është reduktuar në dy kujtime: ato të nënës dhe babait të tij, dhe të emrit të tij. Pas shumë aventurave, Bastian duhet të heqë dorë nga kujtimi i prindërve të tij, për të zbuluar se dëshira e tij më e fortë është që të jetë i aftë të japi dashuri për të tjerët (domethënë babanë e vet). Pas shumë kërkimin, dhe në prag të humbjes së kujtesës e tij të fundit, Bastian nuk është në gjendje për të gjetur ujin e jetës me të cilin do të largohet nga Fantastika me kujtimet e tij. Atreyu dhe Falkor hyjnë ku uji i kërkesave të jetës di për emrin e Bastianit. Vetëm pasi Atreyu jep emrin e Bastianit dhe premtimet për të përfunduar të gjitha tregimet për ujin e jetës e lejon Bastianin për t’u kthyer në botën njerëzore, së bashku me disa nga ujërat mistike. Ai kthehet te babai tij, ku ai tregon historinë e plotë të aventurave të tij, dhe kështu pajtohet me të. Më pas, Bastian rrëfen për Coreander për vjedhje librin e tij, humbjen e librit Coreander zbulon se ai ka qenë në Fantastikë dhe se libri ka të ngjarë lëvizur në duart e dikujt tjetër. Ndërtimi i njohurive të reja: Kuptojmë tekstin pyetje-përgjigje 1. Pasi të lexoni pjesën, përgjigjuni pyetjeve: Çfarë po ndodh në Kullën e Fildishtë? Janë mbledhur 500 mjekë, të cilët duan të gjejnë shkakun e sëmundjes së Perandoreshës-Fëmijë. Cilat janë personazhet e këtij rrëfimi? Perandoresha-fëmijë, mjekët (personazhe që nuk veprojnë në fragment për ta vetëm rrëfehet). Kaironi ... Pse autori shprehet se Perandoresha-Fëmijë është epiqendra e gjithë jetës në Fantastikë? Autori thotë kështu për ta theksuar akoma më shumë pjesën e fantastikes. Një Perandori e tërë që udhëhiqej nga një fëmijë, duke përforcuar idenë që shprehin tregimet fanta-shkencë që personazhet, ngjarjet, mjedisi, koha nuk janë reale. Çfarë u thotë Kaironi banorëve të Fantastikës? Kaironi u thotë sekretin se kush mund të shpëtojë Perandoreshën si rrjedhim dhe botën e Fantastikës dhe ky është Atreju. Analizojmë tekstin 2. Përshkruani: mjekët e mbledhur në Perandorinë e Fantastikës: Kishte mjekë xhuxhë me mjekër të bardhë e gungë në kurriz, kishte mjekezana, të veshura me fustane të argjendta e më yje xixëlluese ndër ﬂokë. Perandoreshën-Fëmijë: S’kish përdorur kurrë dhunë dhe kurrë s’e kish vënë në veprim pushtetin e saj; s’jepte asnjë urdhër dhe as gjykonte ndokënd; s’ndërhynte asnjëherë dhe asnjëherë s’kish qenë e detyruar të mbrohej nga ndonjë sulmues, sepse askujt s’do t’i kish shkuar ndër mend që të ngrihej kundër saj apo t’i bënte ndonjë të keqe. Në sytë e saj të gjithë ishin të barabartë. Ajo vetëm se ndodhej atje. Por edhe prania e saj ishte e një lloji të veçantë: ajo ishte epiqendra e gjithë jetës në Fantastikë. Dhe çdo krijesë, në ishte e mirë apo e ligë, e bukur apo e mençur, e shëmtuar, gazmore apo serioze, mendjelehtë apo e mençur, të gjithë pra, ekzistonin vetëm falë pranisë saj. Pa atë s’mund të jetonte asgjë, ashtu siç nuk mund të jetojë trupi i njeriut pa zemër. Kaironin: Kaironi, i famshmi dhe legjendari mjeshtër i artit të mjekësisë. Ai ishte një nga ata të cilët në kohërat e lashta i patën quajtur centaurë. Deri në brez kishte trup njeriu, kurse pjesa tjetër ishte trup kali. Majë kokës mbante një kapelë të çuditshme prej kashte. Në qafë kishte varur me zinxhir një medaljon të madh prej ﬂoriri, ku dalloheshin dy gjarpërinj: një i çelët dhe një i errët, të cilët kafshonin bishtin e njëri-tjetrit dhe formonin kështu një ﬁgurë vezake. Një pëshpërimë habie kaloi nëpër gjithë sallën dhe u dëgjuan disa klithma habie. Kaironi përplasi disa herë thundrat, derisa u vendos qetësia dhe pastaj foli më një zë të thellë. 3. Cilat janë elementet fantastike të kësaj pjese? Sendet magjike: Auryni, medalioni që i fal atij që e mban fuqi të mbinatyrshme. Veprimet fantastike: Kërkimi i madh, shërimi i sëmundjes me një medaljon. Personazhet fantastike: Kishte mjekë xhuxhë me mjekër të bardhë e gungë në kurriz, kishte mjekezana, të veshura me fustane të argjendta e më yje xixëlluese ndër ﬂokë, kishte ujorë barkmëdhenj e me cipë lëkure mes gishtërinjve të duarve e të këmbëve për të notuar, por kishte edhe gjarpërinj të bardhë, të cilët ishin mbledhur kutullaç sipër tryezës gjatoshe në mes të sallës grerëza, madje edhe shtriganë, vampirë kukudhë, që në përgjithësi s’para gëzonin namin e bamirësve ose të atyre. Krahasojini elementet fantastike të kësaj pjese me ato të një rrëfimi tjetër që keni lexuar. Harry Poteri dhe guri ﬁlozoﬁk është vepra me të cilën mund të bëjmë analogji dhe ka pak a shumë veprime fantastike si këtu. 125

Libër Mësuesi Gjuha e tekstit 4. Ndërtoni një tabelë ku të dalloni fjalitë e përbëra me bashkërenditje nga fjalitë e përbëra me nënrenditje, të cilat janë përdorur në paragrafin e fundit të pjesës.

Fjali e përbërë me bashkërenditje

Fjali e përbërë me nënrenditje

Atij do t’ia dorëzoj AURYNIN dhe do ta nis për Kërkimin e Madh…

Madje, s’jemi as të sigurtë nëse është arti i mjekësisë ai që do të mund ta shpëtojë Perandoreshën. Madje, po ju them se e fundmja dhe e vetmja shpresë që kam, është se në këtë perandori pa fund e pa anë mund të ketë ndonjë krijesë, që është më e ditur se ne dhe e zonja të na japë këshilla e ndihmë.

Nxënësit gjejnë fjalitë e më pas bëjnë analizën e ndërtimit të tyre. Ata vlerësojnë saktësinë e përgjigjeve të shokëve. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Diskutim Pse ishte e rëndësishme ekzistenca e Perandoreshës-Fëmijë për jetën e Fantastikës? Komentoni frazën: “Pa atë s’mund të jetonte asgjë, ashtu siç nuk mund të jetojë trupi i njeriut pa zemrën. Nxënësit ﬁllojnë e diskutojnë duke mbrojtur mendimin e tyre me argumente. Vlerësimi:Vlerësohen nxënësit për evidentimin e motiveve që trajton fragmenti, analizën e personazheve, dallimin e ﬁgurave letrare dhe interpretimin e këshillave dhe thënieve mbresëlënëse. Detyrë shtëpie: Vijoni zhvillimin e rrëﬁmit të mësipërm mbështetur në imagjinatën tuaj. Ndërtoni një paragraf (rreth 10 fjali), duke u orientuar nga fjalët kyçe: AURYNI, Atreju, Kërkimi i Madh, Malet e Argjendta.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të shkruajmë Tema mësimore: Shkruajmë me fantazi

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Qyteti im i së ardhmes Diskutoni si e imagjinoni qytetin ose fshatin ku jetoni, pas 10- 20 vjetësh. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale. Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fantazi temës mësimore: Botë fantastike Nxënësi/ja: Letërsi fantastiko-shkencore - hulumton rreth librave fanta-shkencë; Skena dramatike - diskuton për personazhet e kësaj letërsie; Protagonistë - shkruan tregime fantastiko-shkencore duke respektuar strukturën e tyre: hyrje, zhvillim, mbyllje. Burimet: Libri i nxënësit, libra fanta-shkencë Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: arte Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Imagjinatë e drejtuar,Të nxënit në bashkëpunim, Shkrim i lirë, Punë me grupe

126

Gjuha Shqipe 8 Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Imagjinatë e drejtuar

Diskutojmë për letërsinë fantastike shkencore dhe për ﬁlmat me subjekt fanta-shkencë. Pas diskutimit listojmë karakteristikat e teksteve me fantazi: x Një histori e shkruar me fantazi përmban në vetvete ngjarje nga bota joreale. x Ato nuk ndodhin në të vërtetë, por ekzistojnë në fantazinë e atij që e shkruan atë. x Historitë me fantazi lindin në mendjen e atij që i shkruan, ndaj duken sikur janë të vërteta. x Tregimet me fantazi krijojnë një botë tjetër, gati magjike, në të cilën kryhen veprime të panjohura më parë që nuk ndodhin realisht. x Dukuritë natyrore mund të jenë krejt ndryshe nga planeti tokë. x Në një historike me fantazi rregullat mund të jenë të pafundme, ashtu siç i vendos fantazia. x Lexuesit i jepen më shumë pamje sesa rrëﬁm. x Fantazia mbështet në lexime dhe pasurohet me detaje të panjohura më parë. x Rregullat e botës fantastike janë të ndryshme nga ato të botës reale në të cilën jetojmë. -

Historitë me fantazi shpesh mbështeten në histori shumë të vjetra, në mite apo në legjenda.

Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Dëgjoni këshillat si duhet shkruar një histori me fantazi e më pas ﬁlloni e shkruani dhe ju. Filloni me krijimin e botës suaj imagjinare: një planet, një vend, një mrekulli që nuk është parë dhe dëgjuar më parë. Caktoni rregullat e botës fantastike të historisë suaj, që është një botë tjetër imagjinare me rregulla dhe ligje ndryshe nga bota që jetoni. Përcaktoni temën, pasi historia juaj do të lëvizë rreth një teme. Zgjidhni karakteret, përshkruani rolet që do të luajnë në historinë tuaj. Zgjidhni protagonistët dhe përshkruajini me tiparet që i bëjnë të veçantë dhe të ndryshëm nga qeniet njerëzore (p.sh., ﬂuturojnë, kërcejnë nga një ndërtesë në tjetrën). Hiperbolizoni skenat dhe personazhet. Krijoni skena dramatike ku protagonistët të jenë në veprim. Shkruani dialogë brenda strukturës së tregimit. Tregojuani punën tuaj të tjerëve, merrni vlerësime. Rishikojeni dhe ripunojeni historinë tuaj derisa të shkruani variantin përfundimtar. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë, punë në grupe Shkruani historinë tuaj me fantazi. Grupi 1 “Planeti i endrrave të mia” Grupi 2 “Si e ëndërroj qytetin tim” Grupi 3 “Edhe unë e kam një ëndërr” (Si të gjitha historitë e tjera edhe ajo ka hyrje, zhvillim dhe mbyllje.) Plotësoni skemën shikoni në tekst. Nxënësit punojnë të qetë. Në fund të orës ata lexojnë punët e njeri-tjetrit dhe japin vlerësimin e tyre, nëse janë zbatuar këshillat e dhëna në ﬁllim të orës a jo. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për respektimin e strukturës së tregimit fanta-shkencë, për bashkëpunimin e tyre brenda grupit etj.

127

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Tema mësimore: Bisedë letrare (ora 1) Situata e të nxënit: Punë me tekstin e bisedës letrare Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: temës mësimore: Autor Nxënësi/ja: Tema diskuton rreth jetës dhe veprës letrare të Ideja autorit të veprës së zgjedhur; Subjekti - zbulon temën dhe idenë kryesore të veprës Personazhet letrare; Mesazhi - diskuton rreth subjektit të veprës dhe personazheve që veprojnë në të; - argumenton përshtypjet e tij për librin; - zbulon mesazhin kryesor që përcjell vepra. Burimet: Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Grupet e ekspertëve, Rishikim në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi Nxënësit janë udhëzuar tri ose katër javë më parë për veprën letrare që do të diskutohet në klasë.

Skeda e librit a)Titulli i librit b)Gjinia c)Autori d)Shtëpia botuese e)Viti i botimit f) iif

Dy fjalë për autorin Biografia e tij Vepra letrare

Çfarë kanë shkruar kritikët rreth kësaj vepre?

Analiza e veprës letrare

Përshtypjet e nxënësve për veprën letrare

a)Tema b)Ideja c)Subjekti d)Personazhet

Pjesa që ju pëlqen më shumë

Ndërtimi i njohurive të reja: Grupet e ekspertëve Pasi ndërtuam organizuesin graﬁk me përgjigjet e nxënësve nxënësit bisedojnë më me hollësi për: Grupi 1: Skedën e librit, biograﬁnë e autorit Grupi 2: Materialin e hulumtuar rreth mendimit të kritikëve për veprën në fjalë Grupi 3: Analiza e veprës letrare (tema, ideja, dhe duke bërë analogji me vepra të tjera të autorëve të ndryshëm që kanë trajtuar të njëjtën temë dhe mënyrën se si e kanë trajtuar) Grupi 4: Në cilën vetë rrëfehet ngjarja dhe dallo ﬁgurat letrare më të spikatura në kapitullin e parë Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rishikim në dyshe Nxënësit në dyshe do të ndalen në momentet kryesore të subjektit të veprës: Ku zhvillohet/n ngjarja/et? Si përshkruhet mjedisi ku veprojnë personazhet? Nxënësit japin mendimet e tyre, diskutojnë duke dhënë argumente dhe vlerësuar më pas përgjigjet e tyre dhe të shokëve të tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për pjesëmarrjen e tyre në diskutim dhe argumentet e dhëna. 128

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Tema mësimore: Bisedë letrare (ora II) Situata e të nxënit: Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Autor sipas temës mësimore: Tema Nxënësi/ja: Ideja - diskuton rreth jetës dhe veprës letrare të Subjekti autorit të veprës së zgjedhur; Personazhet - zbulon temën dhe idenë kryesore të veprës Mesazhi letrare; - diskuton rreth subjektit të veprës dhe personazheve që veprojnë në të; - argumenton përshtypjet e tyre për librin; - zbulon mesazhin kryesor që përcjellë vepra. Burimet: Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Punë në grupe, Diagram Veni, Karrigia e nxehtë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi Nxënësit në këtë orë bisede do të diskutojnë rreth personazheve, do t`i analizojnë ato.

Çfarë mendon? Skeda e personazhit

Si vepron?

Si i përjeton ngjarjet, veprimet?

Çfarë thotë? Anët e forta të tij/Pika e dobët e tij

Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në grupe Nxënësit diskutojnë se cilët prej personazheve i ka bërë më shumë përshtypje? Argumento me cilin prej personazheve ngjan më shumë. Veço dy personazhe dhe gjej të përbashkëtat dhe të vecantat midis tyre. tPloëso diagramin e Venit.

Personazhi 1

Jep gjykimin tënd rreth personazhit. Veprimet e personazhit

Personazhi 2

Vlerësimi im

Plotëso: Personazhi

Karakteristikat fizike

Bota e brendshme

129

Libër Mësuesi Gjej personazhin që i ngjan më shumë dhe thuaj pse. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Karrigia e nxehtë Zgjidh njërin prej personazheve që të pëlqen më shumë. Përpiqu të vihesh plotësisht në vendin e tij: të mendosh si ai, të veprosh si ai. Ulu në një karrige para klasës (karrigia e nxehtë) dhe kërkoju shokëve të klasës të drejtojnë pyetje njëlloj sikur ia drejtojnë personazhit që ti po aktron. P.sh.: Unë jam X, Y. Çfarë doni të dini prej meje? Përgjigju pyetjeve njëlloj sikur të ishit personi në fjalë. Pyetjet e bëra nga shokët mund të kërkojnë informacion për çdo gjë që lidhet me këtë personazh. Ata mund të bëjnë pyetje delikate, prandaj tregoni kujdes se “mos digjeni”! Nxënësit japin mendimet e tyre, diskutojnë duke dhënë argumente dhe vlerësuar më pas përgjigjet e tyre dhe të shokëve të tyre. Më pas gjejnë pjesën që u pëlqen më shumë dhe argumentojnë pse u ka pëlqyer ajo. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për pjesëmarrjen e tyre në diskutim dhe argumentet e dhëna gjatë orës së mësimit.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Leksikologji Tema mësimore: Stilet e gjuhës

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Një kërkesë për drejtorinë e shkollës Hartoni një kërkesë për vazhdimin e studimeve në një shkollë të mesme drejtuar drejtorisë së shkollës. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe sipas temës mësimore: Stilet e gjuhës Nxënësi/ja: Stili shkencor-teknik - përcakton stilin e gjuhës që u përkasin Stili i letërsisë artistike tekstet e dhëna; Stili administrative-juridik - analizon karakteristikat e stileve të gjuhës; Stili politiko-shoqëror - krahason stilet e gjuhës me njëri-tjetrin. Burimet: Libri i nxënësit tekste të ndryshme letrare Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: dhe joletrare letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Mbajtja e strukturuar e shënimeve, Punë e pavarur Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Gjuha standarde përdoret në të gjitha fushat e veprimtarisë shoqërore. Secila fushë i zgjedh, i përdor dhe i përpunon mjetet gjuhësore sipas nevojave të veta. Sistemi i mjeteve gjuhësore, i përpunuar e i përdorur sipas kërkesave të një fushe të caktuar të veprimtarisë shoqërore, përbën stilet e gjuhës. 1) Dimër acar. Dielli ndrit shumë e ngroh pak. Era e marrë tund rrapin e moçëm të Jutbinës. Maleve ka rënë borë e madhe. Ahet janë të rënduara sa mend thyhen. Pishave u kanë mbetur jashtë vetëm kreshtat. Vajzat e Jutbinës kanë dalë bregut të lumit. Ato kërkojnë ujë për gjënë e gjallë, por tërë lumi ka ngrirë akull. Sa të hapesh e të mbyllësh sytë, moti ndryshon. Dynden retë e zënë diellin. Nga lart endet një pëlhurë shumë e gjerë e shumë e gjatë që fshin përnjëmend gjithë majat rreth e rrotull. Shtrohet dëborë e re mbi të vjetrën... Cilit stil i përket ky tekst? Diskutoni.

130

Gjuha Shqipe 8 Ndërtimi i njohurive të reja: Mbajtja e strukturuar e shënimeve

Stili i letërsisë artistike. Tiparet e tij dalluese janë: Përdoren shumë fjalë me kuptim të figurshëm (dimër acar, dielli ndrit. Përdoren shumë fjalë që tregojnë cilësi (e marrë, i moçëm, Përdoren shprehje frazeologjike (sa të hapësh e të mbyllësh sytë). Përdoren lloje të ndryshme fjalish.

Stili politikoshoqëror

Stilet e gjuhës shqipe

Stili shkencor-teknik

Stili juridiko-administrativ

Tiparet e tij dalluese janë: Përdoren fjalë me kuptim të drejtpërdrejtë, por mund të përdoren edhe fjalë me kuptim të figurshëm. Përdoren fjali të gjata, që mund të jenë fjali të përbëra me bashkërenditje ose me nënrenditje. Tiparet e tij dalluese janë: Përdoren fjalë me kuptim të drejtpërdrejtë. Përdoren emra në rasën gjinore (i të menduarit). Përdoren emrat foljore (prishja kalimi)

Tiparet e tij dalluese janë: Përdoren gjithmonë fjalë me kuptim të drejtpërdrejtë, që nuk lejojnë një interpretim tjetër të materialit. Pjesa themelore e fjalëve të ketij stili, janë termat. Përdoren togje fjalesh e mënyra shprehjeje të gatshme (duke marrë parasysh se... si rrjedhojë...

është rregull.

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë e pavarur *Nxënësit punojnë në mënyrë të pavarur ushtrimet 1-3. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e stileve të gjuhës në tekste të ndryshme.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Leksikologji Tema mësimore: Dialektet e gjuhës shqipe

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Në klasë Klasat tona janë heterogjene me popullsi të ardhura nga krahina të ndryshme. Improvizoni një dialog një nxënës nga pjesa e Shqipërisë Veriore me një nga pjesa e Shqipërisë së Mesme. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Dialekt sipas temës mësimore: Fjalë krahinore Nxënësi/ja: - identiﬁkon tekstet e shkruara në dialektin e Ndryshim fonetik Ndryshim leksikor Jugut nga ato të dialektit të Veriut; - krahason të folmet dialektore dhe dialektet; - analizon dallimet fonetike dhe leksikore midis dy dialekteve. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi

131

Libër Mësuesi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Punë e drejtuar me fisha, DDM Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Punë e drejtuar me fisha Mësuesi/ja u shpërndan ﬁsha me poezi a me thënie të ndryshme në dialektin e Veriut dhe dialektin e Jugut. Nxënësit do të bëjnë identiﬁkimin e dialekteve. Shembull Gjuha Shqipe – Gj.Fishta Porsi kanga e zogut t’verës, qi vallzon n’blerim të prillit; porsi i ambli ﬂladi i erës, qi lmon gjit e drandoﬁllit; porsi vala e bregut t’detit, porsi gjâma e rrfès zhgjetare, porsi ushtima e nji tërmetit, ngjashtu â’ gjuha e jonë shqyptare. Ah! po; â’ e ambël fjala e sajë, Në cilin dialekt janë shkruar vargjet? Ndërtimi i njohurive të reja: DDM

Di

Dua të di

Mësova

Gjuha shqipe ka dy dialekte kryesore: gegërishten në Veri dhe toskërishten në Jug.

Cilat janë dallimet midis

Dallimet midis tyre janë

dialekteve?

fonetike dhe leksikore.

Kufiri ndarës i tyre është lumi

Po të përbashkëtat midis tyre?

E përbashkëta kryesore midis

Shkumbin.

tyre është veprimi pasurues i barabartë në leksik.

Edhe brendapërbrenda një dialekti ka dallime gjuhësore ndërmjet krahinave të ndryshme. Këto dallime

Dhe në fushën e fjalëformimit gjuha standarde merr shumë nga dialektet.

përbëjnë krahinorizmat ose të folmet krahinore. Tabela plotësohet dhe me pyetje të tjera të bëra nga nxënësit. Ju kujtojmë se këto janë thjesht orientime për ta bërë më të lehtë planiﬁkimin ditor të mësuesit. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë me fisha Mësuesi/ja ushtrimet i përgatit me ﬁsha dhe shpërndan nga një ﬂetë formati për ta plotësuar punën dyshet. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të dialekteve në raport me gjuhën standard. Detyrë shtëpie: Fjalët Kojshi, cucë dhe bonjak kanë ekuivalentet e tyre në dialektin e Jugut. Gjejini ato duke përdorur Fjalorin e gjuhës së sotme shqipe.

132

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuha Shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Pasqyra e dëshirave

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Mësuesi/ja vendos në videoprojektor sekuenca nga ﬁlmi me të njëjtin titull https://www. youtube.com/watch?v=Ck4Bk6SKO7o Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: temës mësimore: Pasqyra e dëshirave Nxënësi/ja: - ﬂet për jetën e shkrimtares Xhoanë Kethlin Plotësim dëshirash Prindërit e Harry-t Rouling dhe vëllimit të parë të saj ‘Harry Profesor Urtimori Potter dhe guri ﬁlozoﬁk’; - rindërton ngjarjen sipas strukturës: hyrje; zhvillim; mbyllje; - analizon personazhet e fragmentit; - zbulon mesazhin që përcjell fragmenti. Burimet: teksti i gjuhës shqipe, vëllimi “Harry Potter Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: dhe guri ﬁlozoﬁk”, CD me fragmentin me të njëjtin titull Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Punë në dyshe, Bashkëbisedim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi

I pari nga shtatë romanet e Harry Potërit

Harry zbulon se ka fuqi magjike brenda vetes Xhoanë Kethlin Rouling@ Harry Potteri dhe guri filozofik

Harry Potter dhe fëmija i mallkuar

Harry Potter dhe I burgosuri i Azkabanit (1999)

Fitoi një sërë Çmimesh ndër të tjerash dhe ‘Çmimi Britanik i Librit për Librin për Fëmijë të Vitit ‘

+DUU\ 3RWWHUGKH GKXUDWDWH YGHNMHV

Lindi në 31 korrik 1965 në një familje angleze

Në 1995 doli dorëshkrim dhe 1997 doli në treg

Harry Potter dhe guri filozofal Harry Potter and the Chamber of Secrets (1998)

Harry Potter dhe kupa e zjarrit (2000)

133

Libër Mësuesi Harri Poter është një djalosh jetim dhe pa miq, që nuk e duan dhe e tallin në familjen që e ka adoptuar. Megjithatë, jeta e tij merr një kthesë krejtësisht të re kur ai zbulon që është magjistar dhe fillon studimet në shkollën e magjistarëve për të mësuar magjitë. Ai zbulon gjithashtu se prindërit e tij nuk e kanë humbur jetën në një aksident me makinë, por ishin vrarë nga magjistari të cilit i druhen të gjithë, Fluronvdekja. Sipas një profecie të mistershme, Fluronvdekja është përpjekur të mallkojë Harrin, por nuk ia ka dalë dot dhe ka humbur fuqitë e veta. Meqenëse vetëm Harri i ka mbijetuar mallkimit, ai është i famshëm mes magjistarëve, por jo të gjithë e duan, sidomos mbështetësit e Voldemortit. Në veprën që ne kemi përzgjedhur, ndërtohen të dhënat bazë për historinë, prezantohet Harri dhe personazhet e tjerë, përshkruhen rregullat kryesore të botës së magjistarëve, lëndët që zhvillohen në shkollë, rregullat e lojërave sportive, etj. Harri dhe miqtë e tij, Roni dhe Hermiona, mësojnë rreth magjive dhe përfshihen në rreziqe kur përpiqen të zgjidhin misterin e gurit filozofal. Mendojmë se Shtatë romanet fillojnë me Harry Potter and the Philosopher’s Stone

Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe Kuptojmë tekstin 1. Plotësoni tabelën e mëposhtme, në mënyrë që të ndërtoni ngjarjen e rrëfyer më sipër: Hyrje: Natën e tretë rrugën e gjeti shumë më shpejt se herët e tjera. Po ecte aq shpejt sa po bënte më shumë zhurmë se ç’do të bënte një njeri i matur, por nuk hasi në njeri …As edhe një gjë. Përveç se…… Zhvillim: Epo… përsëri ke ardhur, Harri? Harri ngriu në vend. Pa mbas vetes. Ulur në njërën nga bankat e rreshtuara rrëzë murit, ishte vetë Albus Urtimori… deri Kushedi pse mua më dhurojnë vetëm libra. Mbyllje: Vetëm kur u fut përsëri në shtrat, Harri mendoi se mbase Urtimori nuk i kishte thënë të vërtetën. Por tek ishte duke përzënë nga nënkresa miun Kore, mendoi që, në fund të fundit, pyetja e tij mbase kishte qenë një pyetje shumë personale. Analizojmë tekstin 2. Si do ta përcaktonit ngjarjen e rrëfyer? a) Reale b) Fantastike c) Fantastiko-shkencore d) Me aventura e) Historike 3. Bazuar në dialogun e zhvilluar midis personazheve, si mendoni, çfarë marrëdhënieje kanë? Në fillim mendojmë se marrëdhënia midis Urtimorit dhe Harrit është shumë formale dhe jo miqësore dhe kjo duket në këtë fragment “Harri ngriu në vend. Pa mbas vetes. Ulur në njërën nga bankat e rreshtuara rrëzë murit, ishte vetë Albus Urtimori. Harri do t’i kishte kaluar pranë pa e parë aspak, aq e madhe kishte qenë dëshira që të kthehej para pasqyrës. – Unë… unë nuk ju pashë zotni. – Çudi: të qenit i padukshëm të bëka dritëshkurtër! – vërejti Urtimori dhe Harrit iu shkri gjaku kur pa se po buzëqeshte” Më pas marrëdhënia e tyre i shkrin akujt. Unë s’kam nevojë për mantel për t’u bërë i padukshëm, – tha Urtimori me zë të ëmbël. Po edhe jo, – tha Urtimori i qetë. Këshillues: Mos harro: nuk ka kuptim që njeriu të zhytet mes ëndrrave dhe të harrojë të jetojë. I paqtë: A mund t’ju bëj një pyetje? – S’do mend! Tashti sapo ma bëre! – Urtimori buzëqeshi. 4. Cili është sekreti i Pasqyrës së Dëshirave, sipas Urtimorit? Ne shohim atë që dëshirojmë… gjërat që duam… Ky është sekreti i pasqyrës së dëshirave sipas Ultimorit. Gjuha e tekstit 5. Gjuha e përdorur nga autori në këtë fragment, karakterizohet nga përdorimi: - i ﬁgurave letrare; - i termave të fushave të ndryshme; - i emrave të përveçëm; - i ironisë; Kushedi pse mua më dhurojnë vetëm libra. - i humorit. Zotni… profesor Urtimor… A mund t’ju bëj një pyetje? – S’do mend! Tashti sapo ma bëre! – Urtimori buzëqeshi. – Sidoqoftë mund të më bësh edhe një tjetër. – Çfarë shihni ju, kur shikoheni në atë pasqyrë? – Unë? Shoh veten me një palë çorape të trasha leshi në dorë. Harri vështroi pa i besuar. – Çorapet nuk janë kurrë mjaft, – tha Urtimori. – Kaloi edhe një Krishtlindje tjetër dhe nuk më ka dhuruar askush qoftë dhe një palë çorape. 134

Gjuha Shqipe 8 Ilustroni zgjedhjen tuaj me shembuj nga teksti. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Bashkëbisedim Si mendoni, cili është mesazhi që përcjell këshilla e Urtimorit? Zgjerojeni atë duke e konkretizuar me shembuj nga jeta juaj. Harri, dhe unë kërkoj prej teje të mos përpiqesh më kurrë ta gjesh. Nëse ka për të të qëlluar ta hasësh përsëri, do të jesh i përgatitur. Mos harro: nuk ka kuptim që njeriu të zhytet mes ëndrrave dhe të harrojë të jetojë. Nxënësit ﬁllojnë e konkretizojnë këshillën e Urtimorit me shembuj nga jeta e tyre ose e prindërve të tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për të kuptuarit e tekstit, për analizën e tij dhe mesazhet që transmeton ai te lexuesi. Detyrë shtëpie: Shkruani një rrëﬁm të shkurtër me temë: “Pasqyra e dëshirave”. Prezantoni variantin e parë dhe variantin përfundimtar të punës suaj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimin

Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Vendoset në videoprojektor një fragment nga ﬁlmi vizatimor në shqip Makina e kohës https://sss.youtube.com/satch?v=cZKxUgb6sRs Subjekti i filmit Një grup njerëzish, duke përfshirë edhe tregimtarin, po dëgjojnë Udhëtarin e Kohës që diskuton teorinë e tij se koha është dimensioni i katërt. Udhëtari i kohës prodhon një makinë miniaturë dhe e bën atë të zhduket në ajër të hollë. Javën e ardhshme, të ftuarit kthehen, Ata ulen e pas darkës, Udhëtari kohor nis historinë e tij. Udhëtari kohor më në fund kishte përfunduar punën në makinën e tij kohore, dhe ai e shtyu atë në të ardhmen. Kur makina ndalet, në vitin 802, 701 pas Krishtit, ai e gjen veten në një botë parajsore të krijesave të vogla humanoide të quajtur Eloi. Ata janë të dobët dhe të qetë dhe i japin fryte për të ngrënë. Ai e shqyrton zonën, por kur kthehet ai gjen se makina e tij e kohës është zhdukur. Ai vendos se është vendosur brenda piedestalit aty pranë. Ai përpiqet ta hapë atë hapur, por nuk mundet. Në natën, ai fil lon të kapë krijesa e panjohura që i quajnë Morlocks. Morlockët jetojnë nën tokë, poshtë puseve . Ndërkohë, ai Rubrika: Të lexuarit shpëton një nga Eloi nga mbytja, dhe ajo miqësohet me të. Emri i saj Tema mësimore: Makina e kohës është Weena. Udhëtari kohor më në fund punon me guxim të mjaftueshëm për të hyrë në botën e Morlocks për t’u përpjekur të rifitojë makinën e tij kohore. Ai gjen se ndeshjet janë një mbrojtje e mirë kundër Morlocks, por në fund ata e ndjekin atë . I frikësuar nga Morlocks, ai merr Weenën dhe përpiqet të gjejë një vend ku ata do të jenë të sigurt nga gjuetia e natës së Morlocks. Ai shkon në atë që ai e quan Pallatin e Porcelanit të Gjelbër, i cili rezulton të jetë një muze. Atje, ai gjen më shumë ndeshje, disa kamfare dhe një levë që mund të përdorë si armë. Atë natë ai u tërhoq nga Morlockët.Duke u tërhequr nga Morlockët nëpër një dru gjigant, aksidentalisht fillon një zjarr. Shumë Morlocks vdesin në zjarr dhe në betejën që vjen pas, dhe Weena është vrarë. Udhëtari i rraskapitur i kohës kthehet në piedestal për të gjetur se është tashmë i hapur. Ai përparon me besim, dhe vetëm kur Morlocks mendojnë se ata e kanë zënë atë, Ai kthehet në makinë në të ardhmen. Udhëtari kohor bën disa ndalesa të tjera. Në një kohë të largët ai ndalon në një plazh ku ai është sulmuar nga gaforret gjigante. Dielli i kuq i fryrë qëndron i palëvizshëm në qiell. Ai pastaj udhëton tridhjetë milionë vjet në të ardhmen. Ajri është shumë i hollë, dhe e vetmja shenjë e jetës është një blob i zi me tentakula. Ai sheh një planet që eklipson diellin. Ai pastaj kthehet, i lodhur, deri në kohën e tashme. Ditën tjetër, ai largohet dhe nuk kthehet kurrë më. 135

Libër Mësuesi Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Makina e kohës mësimore: Fantastiko-shkencor Nxënësi/ja: E ardhmja - diskuton rreth kuptimit të përmbajtjes; Njerëz të çuditshëm - analizon personazhet e fragmentit; Përsosmëri - analizon mesazhet për përcjell pjesa; - argumenton mënyrën e rrëﬁmit dhe efektin që krijon kjo mënyrë të rrëfyeri. Burimet: teksti mësimor, videoprojektor, CD me ﬁlmin Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori, kinematograﬁ Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Parashikim me terma paraprak, Ditari dypjesësh, Shkrim i shpejtë, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Parashikim me terma paraprakë Makina e kohës, fantastiko-shkencor, e ardhmja, njerëz të çuditshëm, përsosmëri. Shkruhen në tabelë këto fjalë kyçe dhe mbi bazën e tyre nxënësit udhëzohen të shkruajnë një tregim. U lihen 7 minuta në dispozicion dhe më pas lexohen punë të tyre. U kërkohet nxënësve të jenë të vëmendshëm në dëgjim, pasi pas leximit të fragmentit të dhënë do të bëhet krahasimi me të dhe do të caktohet se cili nga nxënësit ka bërë parashikimin më të saktë. Ndërtimi i njohurive të reja: Lexim zinxhir, Punë në dyshe Udhëzohen nxënësit të lexojnë zinxhir pjesën, duke mos anashkaluar shenjat e pikësimit, respektimin e pauzave, theksin logjik të fjalisë etj. Udhëzohen nxënësit të punojnë në mënyrë të pavarur për rubrikën “Kuptojmë tekstin”. Renditni frazat e dhëna sipas rrjedhës së ngjarjeve në tekst. 8) U nisa të bëja një shëtitje. 5) Këta njerëz nuk e njihnin domethënien e frikës. 2) Makina u përmbys. 3) Për herë të parë i hodha një shikim të plotë botës së të ardhmes. 4) Hipa sërish mbi Makinën e Kohës dhe u ula. 1) Tërhoqa fort levën e ndalimit. 6) Askush nuk u përpoq të zbulonte se kush isha. 7) Mbeta i shtangur, këta njerëz mendonin se unë kisha rënë prej qielli, njësoj si breshri. 9) Njerëzit kishin humbur ndjenjën e punës për ta bërë jetën më të mirë. 10) Një valë tmerri më kaploi. 11) Pashë se Makina e Kohës ishte zhdukur! Varianti i saktë Tërhoqa fort levën e ndalimit. Makina u përmbys. Për herë të parë i hodha një shikim të plotë botës së të ardhmes. Hipa sërish mbi Makinën e Kohës dhe u ula. Këta njerëz nuk e njihnin domethënien e frikës. Askush nuk u përpoq të zbulonte se kush isha. Mbeta i shtangur, këta njerëz mendonin se unë kisha rënë prej qielli, njësoj si Breshri. U nisa të bëja një shëtitje. Njerëzit kishin humbur ndjenjën e punës për ta bërë jetën më të mirë. Një valë tmerri më kaploi. Pashë se Makina e Kohës ishte zhdukur. Analizojmë tekstin. Në këtë rrëﬁm, autori: është vetë pjesëmarrës në ngjarje; vëzhgon ngjarjet; rrëfen ngjarjet në vetën e tretë. Cili është efekti që krijon kjo mënyrë rrëﬁmi? 136

Gjuha Shqipe 8 Gjuha e tekstit x Nënvizoni frazat që shprehin gjendjen e autorit: P.sh.: U kaplova nga paniku. I trullosur, pashë se rrija mbi një shtresë të butë e të gjelbër bari. Mbeta i shtangur, këta njerëz mendonin se unë kisha rënë prej qielli, njësoj si breshri. Psherëtiva i dëshpëruar. Një valë tmerri më kaploi. x Përcaktoni në ç’klasë fjalësh bën pjesë secila prej fjalëve të këtyre fjalive. U pjesëz e formës joveprore (në kohën e kryer të thjeshtë). Kaplova – kallëzues foljor i thjeshtë mënyra dëftore, koha e kryer e thjeshtë, veta e parë, numri njëjës. Nga – parafjalë e rasës emërore Paniku – emër, gjinia mashkullore, lakimi i dytë, trajta e shquar, rasa emërore x Dalloni krahasimet e përdorura në këtë pjesë. Zëvendësojini ato me shprehje të tjera sinonime, duke ruajtur kuptimin e figurshëm. Gjithçka e tij ishte e bukur, por shumë delikate, si një lule e përsosur, që do të thahej nën erën e ftohtë. Zërat e tyre të ëmbël e melodikë tingëllonin si zogj që gugatnin, teksa ﬂisnin. Mbeta i shtangur, këta njerëz mendonin se unë kisha rënë prej qielli, njësoj si breshri. Një valë tmerri më kaploi, njësoj si bubullima që më përshëndeti kur mbërrita. Reflektojmë rreth tekstit 6Plotësoni tabelën e mëposhtme dhe reflektoni rreth tekstit. Ditari dypjesësh

Fragmenti

Komenti im

Ç’është lumturia sipas jush? Çfarë u nevojitet njerëzve për të qenë të lumtur? Nëse do të kishit mundësi të udhëtonit në kohë, në cilën kohë do të donit të ndalonit me Makinën e Kohës? Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrimi i shpejtë Ndërsa përshkruan botën e së ardhmes, autori shprehet: “…Nuk tregonin asnjë shenjë sëmundjeje, asnjë shenjë plage, as moshe, gëzonin shëndet të përkryer, lumturi të përkryer, në një botë të përkryer”. Si e mendoni ju një botë të përkryer? Mendimet tuaja i hidhni në letër dhe më pas diskutoji me shokët. Vlerësimi: Pjesë e vlerësimit është edhe përcaktimi i nxënësve që do të vëzhgohen gjatë kësaj ore mësimi. Detyrë shtëpie: Çfarë mendoni se ndodh pasi autori shprehet se Makina e Kohës është zhdukur? Vazhdojini ngjarjet sipas imagjinatës suaj.

137

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të shkruajmë Tema mësimore: Përshkrimi i personazhit të preferuar

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Pse Parvana është personazhi im i dashur? Diskutojmë së bashku Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Personazh Nxënësi/ja: Heronj - diskuton për personazhet e preferuara të librave Pamja e jashtme ose të ﬁlmave; - analizon karakteristikat e pamjes së jashtme dhe Bota e brendshme Përshkrim objektiv të botës së brendshme; Përshkrim subjektiv - ndërton hartën e personazhit të preferuar; - përshkruan objektivisht dhe subjektivisht personazhin e preferuar; Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Hartë personazhi, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Të gjithë kemi personazhe të preferuara që na kanë mbushur me emocione gjatë leximit të librave të ndryshëm. Ata janë heronjtë e librave tanë. Këta heronj shpesh na kanë lënë me gojë hapur nga pamja e tyre e jashtme, por edhe nga bota e tyre e brendshme. Kur përshkruajmë një personazh dhe vëmë re vetëm pamjen e jashtme themi se përshkrimi është objektiv, kurse kur përshkrimi përqendrohet te karakteristikat e botës së brendshme themi se përshkrimi është subjektiv. Diskutoj me nxënësit Listo tipare të botës së brendshme të personazheve që ke lexuar: i bukur/simpatik/i shëmtuar i rregullt/i shkujdesur/i çrregullt i shkathët/i ngathët etj. Listo karakteristika të botës së brendshme shpirtërore të personazheve që ke lexuar: guximtar/frikacak sakriﬁkues/indiferent përkushtuar/individualist i dashur/i ftohtë etj. Diskutojmë së bashku Nxënësit listojnë karakteristikat e personazheve të tyre të dashur. Ndërtimi i njohurive të reja: Hartë personazhi, Punë në dyshe A na duhet një hero (personazh në tregimet që lexojmë apo shkruajmë)? Shiko me kujdes! Nxënësit punojnë në dyshe dhe diskutojnë këshillat e dhëna. Kur lexojmë, ne sigurisht që kërkojmë për heroin tonë të tregimit apo të librit. Heroi i librit na ushqen dhe na frymëzon për vepra të mira. Heroi na ndihmon të gjejmë cilësitë që na mungojnë. Heroi na ngre moralin. Heroi na jep shpresa. Te heroi i preferuar ne gjejmë moralin që kërkojmë. Heroi na ndihmon për të zgjidhur problemin. Fillojmë e lexojmë tregimin e dhënë në tekst “Biblioteka e Sardit”. Mësuesi/ja tërheq vëmendjen e nxënësve që gjatë leximit të përqendrohen te personazhi dhe karakteristikat e tij dhe këto do t`i mbajnë shënim në bllokun e shënimeve dhe do të ndërtojnë hartën e personazhit, pas leximit të pjesës “diskutoj me nxënësit” për personazhin e Sardit. 138

Gjuha Shqipe 8 E gjen kurdoherë pranë librave duke i shpluhurosur, duke i shfletuar dhe duke i vërejtur se si janë lidhur

Sardi I dashuruar me librat

Serioz

I kujdesshëm

…por i ruan me shumë kujdes si I heshtur ato të shkollës, edhe ato që i falin Për një orë që ndenjëm bashkë, ai nuk foli as pesëdhjetë fjalë,

Ai i ruan si dritën e syve;

…me atë fytyrën e tij vazhdimisht të ngrysur Për një orë nuk qeshi asnjëherë

Qesharak në pamje

Sardi përpëliste sytë si ndonjë langu

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i shpejtë Pasi të lexoni tregimin, përcaktoni personazhin tuaj të preferuar. Përshkruani pamjen e jashtme, por edhe botën e brendshme të tij. Mbështetuni te harta e personazhit që ndërtuat, kur të bëni përshkrimin. Mësuesi/ja, gjatë gjithë kohës që nxënësit punojnë, shkon bankë më bankë për të parë nëse dikush ka nevojë për ndihmë dhe për të parë ecurinë e punës së nxënësve. Kujdes! Në përshkrimin tuaj mos harroni strukturën e tekstit narrative hyrje, zhvillim, mbyllje! Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit. Detyrë shtëpie: Përshkruaj personazhin tënd të dashur të një libri a të një ﬁlmi.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Leksikologji Në hartë Tema mësimore: Gjuha standarde, roli dhe Përcaktoni në hartë trevat që përdorin gjuhën standarde shqipe. rëndësia e përdorimt të saj Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Gjuhë standarde Nxënësi/ja: Shkolla - identiﬁkon kuﬁrin ﬁzik ndarës të dy Median e shkruar dhe të folur dialekteve; Trevat ku ﬂitet - dallon gjuhën standarde nga dialektet; - argumenton punën e tij për ruajtjen të pastër të shqipes standarde; Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pyetja sjell pyetjen, INSERT, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Pyetja sjell pyetjen Kontrollohen detyrat e shtëpisë. Mësuesi/ja sqaron nxënësit rreth problemeve të paqarta për ta, më pas ﬁllon me temen e re. 139

Libër Mësuesi Pyetja sjell pyetjen Çfarë kuptoni me gjuhë standarde? Ku flitet gjuha standarde? Nga dallon gjuha standarde nga dialektet? Cili është dokumenti që përfaqëson kodin e përdorimit të gjuhës standarde? Nxënësit u japin pyetjeve përgjigjet që dinë. Ndërtimi i njohurive të reja: INSERT Mësuesi/ja udhëzon nxënësit të lexojnë me vëmendje informacionin e dhënë në tekst dhe më pas të plotësojnë tabelën INSERT.

Njohuritë që i ka

Njohuritë e reja që

Njohuritë që i di, por

Njohuritë e reja që

marrë më parë

shtohen këtë orë

jo të sakta

merr dhe nuk i kupton

V

+

----------

?

Në qoftë se nxënësit kanë informacione të paqarta, mësuesi/ja i udhëzon ata. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Punohen ushtrimet e tekstit Ushtrimi 1. Plotësoni diagramin e Venit për të gjetur të përbashkëtat dhe dallimet mes gjuhës standarde dhe dialekteve.

Dialektet

Gjuha standarde

Ushtrimi 2. Në tekstin me titull “Ngjarje pa lëvizje”, gjeni fjalët e gegërishtes. Përbri secilës fjalë shkruani formën që ka në gjuhën standarde. Ushtrimi 3. Shkruani në gjuhën standarde fjalët e mëposhtme. Bani-bëri me lexu-duke lexuar, kam zgjidh-kam zgjidhur, shqyptar-shqiptar, syni-syri, lark-larg me shkue pa kendue tash, ish foshnjisht i math Ushtrimi 4. Ndahuni në grupe dhe bëni një projekt me temë “Pasurimi dhe pastrimi i gjuhës standarde shqipe”. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të gjuhës standarde në raport me dialektet.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi

Lënda: Gjuhë shqipe

Shkalla: IV Situata e të nxënit:

Tema mësimore: Panairi i dosjes/portofolit

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale

140

Klasa: VIII

Gjuha Shqipe 8 Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Portofol Nxënësi/ja: Vlerësim - diskuton me shokët për punët e arkivuara në Vetëvlerësim dosje; - vlerëson dhe vetëvlerëson punët në portofol/ dosje. Burimet: Udhëzues për zhvillimin e kurrikulës së re Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: në AMU, janar 2017 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Të nxënit në bashkëpunim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi Si bëhet vlerësimi i nxënësit në fund të viti shkollor? Nxënësit japin mendimet e tyre në një organizues grafik.

Vlerësimi i vazhdueshëm

Vlerësimi i nxënësit

Vlerësim me teste/detyrë përmbledhëse

Vlerësimi me dosje/portofol VLERËSIMI I NXËNËSIT (Sqarimi jepet nga mësuesi/ja) Vlerësimi i nxënësve është ndër komponentët më të rëndësishëm të kurrikulës me bazë kompetencat. Ky vlerësim, bazuar në rezultatet e të nxënit, përfshin gjykimin për arritjet e nxënësve (njohuri, shkathtësi, qëndrime) përkundrejt niveleve të arritjeve. Mësuesi/ja, në përputhje me parimet themelore të vlerësimit, siguron përdorimin e të gjitha llojeve të vlerësimit, të cilat përcaktohen si të domosdoshme për të gjykuar në lidhje me arritjet e nxënësve, në funksion të mbështetjes së të nxënit dhe mësimdhënies. Vlerësimi për të nxënë i nxënësit kryhet nëpërmjet: - vlerësimit të vazhduar; - vlerësimit me test/detyrë përmbledhëse; - vlerësimit të portofolit lëndor të nxënësit. Ndërtimi i njohurive të reja: Të flasim pak rreth portofolit. Nxënësve u është bërë me dije që në fillim të vitit rëndësia e portofolit të tij. Rikujtojmë njohuritë. Vlerësimi me portofol lëndor Portofoli është koleksionim sistematik i detyrave dhe punimeve krijuese dhe hulumtuese të kryera nga nxënësi përgjatë periudhës për të dëshmuar zhvillimin e kompetencave (njohurive, shkathtësive, qëndrimeve). Mësuesi/ja udhëzon nxënësit për krijimin e portofolit dhe bashkëpunon me ta rreth përmbajtjes së tij. Në ﬁllim të periudhës, mësuesi/ja në bashkëpunim me nxënësit, përcaktojnë detyrat dhe punimet që do të përfshijnë në portofol përgjatë periudhës, në varësi të speciﬁkave të lëndës. Këto detyra zhvillohen gjatë periudhës dhe nuk janë pjesë e vlerësimit të vazhduar (në evidencë), por vetëm pjesë e portofolit lëndor. Sugjerohet që përgjatë një periudhe, të përfshihen në portofol, të paktën 3 detyra të nxënësit, përfshirë projektin ose një nga fazat e tij. Pjesë e portofolit është edhe projekti kurrikular. Projekti kurrikular mund të jetë i shtrirë vetëm brenda një periudhe, por mund të jetë i shtrirë (nëse është një) edhe përgjatë gjithë vitit. Sido që të jetë shtrirja e projektit ai ka vlerësimin e tij brenda vlerësimit të portofolit. Nëse projekti ka shtrirje përgjatë gjithë vitit, në çdo periudhë vlerësohet si pjesë e portofolit ajo pjesë e projektit që është realizuar. Në rastin kur ka shtrirje brenda një periudhe vlerësohet i gjithë projekti. Për vlerësimin e portofolit, mësuesi/ja përcakton kritere të qarta dhe ua komunikonx nxënësve. Vlerësimi i detyrave të portofolit varet nga pesha që secili mësues i vendos secilës detyrë. Rubrikat e portofolit mund të grupohen në:x - punë dhe detyra të kryera në klasë. Rubrikat e portofolit mund të grupohen në: - punë dhe detyra të kryera në klasë dhe jashtë saj, si punë praktike, punë laboratori, ese, detyrë me shkrim etj.; - projekte individuale ose në grup; - detyra dhe kontribute të pavarura të

141

Libër Mësuesi nxënësit, të cilat janë dëshmi e talentit, e hulumtimeve praktike, e punëve tematike (me shkrim, audio-vizuale etj.). Vlerësimi i portofolit mund të planiﬁkohet në planin e periudhave si orë e veçantë (në fund ose përgjatë periudhës). Që nxënësi të mos jetë i paqartë për vlerësimin që i bëhet portofolit të tij, mësuesi/ja i shpjegon mënyrën e vlerësimit. Shembull i vlerësimit të portofolit në lëndën e gjuhës shqipe Në lëndën e gjuhës, mësuesi/ja mund të planiﬁkojë të paktën 3 (tri) detyra për portofolin lëndor (përfshirë edhe projektin kurrikular). Në shembullin më poshtë, mësuesi/ja, në bashkëpunim me nxënësit, ka përcaktuar e detyra për portofolin e periudhës së parë, i cili do të ketë gjithsej 50 pikë. Për vlerësimin e portofolit, mësuesi/ja përcakton vetë pikët/peshat për secilën detyrë. Më poshtë është dhënë thjesht një shembull, pikët/peshat e të cilit shërbejnë për të ilustruar modelin dhe mund të mos përdoren domosdoshmërisht nga mësuesi/ja). a) Përshkruani ngjashmëritë dhe dallimet mes jush dhe një personazhi të pëlqyer nga ju. (10 pikë) b) Projekti “Përgatitja e një reviste për fëmijë” ose çdo temë tjetër që mund të ketë projekti. (20 pikë) c) Gjetja e rasteve të përdorimit të gabuar të shkronjës së madhe në jetën e përditshme, si p.sh., në meny, në tabela të ndryshme, në televizion, në libra etj. Vlerësimi me pikë

Detyra

Detyra 1

Detyra 2

Detyra 3

Portofoli

Nota

8 pikë

14 pikë

14 pikë

36 pikë

Sipas tabelës së vlerësimit me notë (si në rastin e vlerësimit të testeve), vlerësimi i këtij portofoli është nota 8 (tetë).

Nota

4

5

6

7

8

9

10

Pikët

14

14-20

21-26

27-32

33-38

39-44

50

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Mësuesi/ja ﬁllon e vlerëson nxënësit sipas udhëzimeve të dhëna. Nxënësit bëhen pjesëmarrës në vlerësim. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për mënyrën e organizimit të punëve në dosje/portofol. Testim për tremujorin e parë Djali me dy sy Larg, shumë larg, në hapësirë ndodhet një planet tamam si Toka. Njerëzit që jetojnë në planet janë tamam si ne, me ndryshimin se ata kanë vetëm një sy. Ata mund të shikojnë larg, shumë larg dhe mund të shikojnë dhe nëpërmjet mureve. Gratë në këtë planet kanë fëmijë ashtu si dhe në Tokë. Një ditë u lind një fëmijë i çuditshëm. Ai kishte dy sy. Babai dhe nëna e tij u mërzitën shumë. Djali ishte një fëmijë i gëzuar. Prindërit e donin dhe u pëlqente të kujdeseshin për të. Por ata ishin të shqetësuar se ai ishte jo i zakonshëm. Ata e çuan atë në shumë doktorë. Doktorët tundnin kokën dhe thonin se ata nuk mund të bënin asgjë. Ndërsa fëmija rritej, ai krijonte gjithmonë e më shumë probleme. Për arsye se ai nuk mund të shikonte natën, i duhej të mbante një dritë. Kur shkoi në shkollë, ai nuk mund të lexonte aq mirë sa shokët e tij. Mësuesve të tij iu desh që ta ndihmonin dhe më shumë. Ai nuk mund të shikonte në distanca të gjata, kështu që duhet të kishte një teleskop të posaçëm. Me këtë ai mund të shikonte planetet e tjera,s i çdokush tjetër. Ngandonjëherë, kur kthehej nga shkolla, ndihej shumë i vetmuar. “Fëmijët e tjerë i shikojnë gjërat, unë nuk mundem”, mendonte ai. “Unë duhet të jem në gjendje të shikoj gjëra,që ata nuk janë në gjendje t’i shikojnë.” Dhe, një ditë të mrekullueshme, ai zbuloi se mund të shikonte gjëra që të tjerët nuk i shikonin. Ai nuk shikonte në bardhë e zi, si shikonin të tjerët. Ai u tregoi prindërve se si i shikonte gjërat. Ai i nxori prindërit jashtë në oborr dhe u tregoi për zbulimin e tij të mrekullueshëm. Ata u habitën shumë. Gjithashtu dhe shokët e tij u habitën shumë. Ai u tregonte atyre përralla fantastike, përdorte fjalë, që ata kurrë nuk i kishin dëgjuar më parë si: e kuqe, e verdhë… dhe portokalli. Ai ﬂiste për pemë të gjelbra dhe për lule rozë. Ndonjëri donte të dinte si i shikonte gjërat. Ai tregonte tregime të mrekullueshme për dete të thella blu dhe valë, që krijonin shkumë të bardhë. Fëmijëve u pëlqente të dëgjonin përrallat e tij tërheqëse me dragoj. Ata mbeteshin gojëhapur, kur ai përshkruante lëkurën e tyre, sytë dhe frymëmarrjen e tyre të nxehtë. Një ditë takoi një vajzë. Ata ranë në dashuri. Asaj nuk i bënte përshtypje që ai kishte dy sy. Dhe, më vonë, ai pa se dhe atij nuk i bënte përshtypje. Ai ishte bërë shumë i famshëm. Njerëzit vinin nga gjithë planeti ta dëgjonin të ﬂiste. Ata patën një djalë. Djali ishte si të gjithë fëmijët e tjerë të planetit. Ai kishte një sy. 142

Gjuha Shqipe 8 1) Cili ishte dallimi i djalit nga fëmijët e tjerë? (1 pikë) a) Ishte më një dorë b) Kishte vetëm një këmbë c) Kishte dy sy d) Kishte dymbëdhjetë gishtërinj 2) Njerëzit e këtij planeti kishin një dhunti: (1 pikë) a) Shikonin dhe nëpërmjet mureve. b) Parashikonin të ardhmen. c) Kuptonin gjuhën e kafshëve. d) Çfarë preknin e kthenin në ar. 3) Çfarë vështirësish kishte djali me dy sy? (1 pikë) a) Nuk dëgjonte. b) Nuk shikonte në distance të largëta. c) Nuk fliste. d) Nuk fliste dhe nuk dëgjonte. 4) Pse prindërit ishin të shqetësuar për të? Listo tre shembuj nga teksti. (4 pikë) ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 5) Cila ishte mrekullia që i ndodhi djalit? (1 pikë) ____________________________________________________________________________________________ 6) Pse djali u bë i famshëm? Argumentoni përgjigjen tuaj. (2 pikë) ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 7) Shkruani një ese me temë: “Të ndryshëm, por të barabartë” (4 pikë) ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ Përdorimi i gjuhës 1) Argumentoni përdorimin e dy pikave në fjalinë e dhënë. (1 pikë) Ai u tregonte atyre përralla fantastike, përdorte fjalë, që ata kurrë nuk i kishin dëgjuar më parë si: e kuqe, e verdhë… dhe portokalli. 2) Argumentoni përdorimin e thonjëzave në fjalinë e dhënë. (1 pikë) “Fëmijët e tjerë i shikojnë gjërat, unë nuk mundem”, mendonte ai. 3) Në pjesën e dhënë “Djali me dy sy” gjeni 2 fjalë që ta kenë bashkëtingëlloren e zëshme në fillim të fjalës dhe 2 që ta kenë në trup të saj. (4 pikë) _________________ _________________

_______________________

____________

4) Qarkoni rastet kur foljet janë shkruar saktë: (2 pikë) fryj – fryej; lyj – lyej; paguaj – paguj; shlyj – shlyej;. 5) Cila fjalë është shkruar saktë: (3 pikë) sfurg – sfurk – cfurk; sbardh – zbardh – zbarth; cmirë – smirë; cbokth – zbokth; cﬁlit – sﬁlit 143

Libër Mësuesi 6) Formoni fjalë të tjera prej fjalëve shmang, shlyej, shndërroj, shndrit. Cilës klase fjalësh i përket secila prej fjalëve të reja? (4 pikë) ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 7) Krijoni një situatë ku komunikimi të realizohet me regjistër të thjeshtë. Listoni 3 karakteristika të këtij regjistri. (4 pikë) ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 1)_____________________________________________ 2)_____________________________________________ 3)_____________________________________________ 8) Bëni analizën fjalëformuese të fjalëve përshkruante dhe ndihmonin. Plotësoni në tabelë (5 pikë) Fjala

Rrënja

Tema

Parashtesa

Prapashtesa

Mbaresa

Përshkruante Ndihmonin 9) Fjalën “Fëmijë” përdore në fjali një herë me kuptim të mirëfilltë dhe një herë më ngjyrim emocional. pikë)

(2

a) Kuptim të mirëfilltë__________________________________________________________ b) Ngjyrim emocional__________________________________________________________ 10) Cilit stil i përket teksti “Djali me dy sy”. Thoni karakteristikat e këtij stili. (4 pikë) ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 11) Cilit dialekt i përkasin vargjet e mëposhtme. Kthejini poezinë në normë letrare. Listo ndryshimet midis fjalëve në dialekt dhe atyre në standard. (5 pikë) Ishin dhetë vjet m a ma ndoshta, qi s`e shifte at mur. Nji mur i vjetër jo fort i naltë, i nximë prej kohët, me këlqere gjithkund të rame. Ngjyra e atij muri e bante Lecin me andrrue. S`kishte nji ngjyrë të përçansueme; në të gjitha ngjyrat ishin të përmledhuna. Shiu e dielli tue rrah me vjet e vjet e kishin veshun me nji lemashk të bruzët ashtu si hijet e gjalla të kopshtit. 12) Plotësoni diagramin e Venit për të gjetur të përbashkëtat dhe dallimet mes gjuhës standarde dhe dialekteve. (2 pikë)

Dialektet

Gjuha standarde

Nota

4

5

6

7

8

9

10

Pikët

13

14-20

21-26

27-32

33-38

39-44

45-50

Çelësi i zgjidhjes 1) C 2) A 3) B 4) Prindërit ishin të shqetësuar se djali i tyre ishte i ndryshëm nga të tjerët. 144

Gjuha Shqipe 8 Shembuj nga teksti 1) Ai nuk mund të shikonte në distanca të gjata. 2) Ai kishte dy sy. 3) Nuk shikonte natën dhe duhej të mbante një dritë. 4) Nuk lexonte aq mirë sa shokët. 5) Ai kishte filluar të shihte gjëra që të tjerët nuk i shikonin Ose nuk shihte më bardhë e zi si shikonin të tjerët. 6) U bë i famshëm për shkak se, ai u tregonte atyre përralla fantastike ,përdorte fjalë,që ata kurrë nuk i kishin dëgjuar më parë si: e kuqe,e verdhë… dhe portokalli. Ai tregonte tregime të mrekullueshme për dete të thella blu dhe valë, që krijonin shkumë të bardhë. Ai fliste për pemë të gjelbra dhe për lule rozë. Përdorimi i gjuhës 1) Përdoren dy pikat për numërimin e një vargu shembujsh. 2) Përdorën thonjëzat për të dalluar fjalët që riprodhohen nga fjalët e autorit. 3) bardhë b në fillim të fjalësh;dh në trup të saj Ditë – d në fillim të fjalës Gojëhapur – g në fillim të fjalës Gjendje – d në trup të saj 4) fryj – fryej; lyj – lyej; paguaj – paguj; shlyj – shlyej 5)

sfurg – sfurk – sfurk;

sbardh – zbardh – zbarth;

6)

shmang - folje

shlyej - folje

Shmangie - emër

shlyerje - emër

I shmangur - mbiemër

I shlyer - mbiemër

cmire – smire; cbokth – zbokth; cﬁlit – sﬁlit

7) Situata: A - Hapi dritaret se plasëm vape. B - Dale ti dale, të paska hipur vapa. C - Ej, nuk ka ardhur ende vera. A - Të foli kush ty? B - Do ta qepësh gojën ti?Mos i fol atij ashtu! A - Kush të foli? Regjistri i thjeshtë është ai regjistër gjuhësor që përdoret në familje ose në shoqëri, në situata të lira komunikimi. Disa nga karakteristikat e tij janë renditur në vijim. Shpesh mungon kryefjala: Mjaft, mos fol më! Ka raste që mungon edhe folja: Këtu! Poshtë! Lart! Përdoren fjalë parazite, si: po jo, po... po, eee, atëherë. Bashkëbiseduesit i drejtohemi me ti. Përdoren shpesh fjalë dhe shprehje dialektore. Shkurtohen emërtimet: Do udhetoj me “Al Italia”, me “Adriatik” etj. Kemi seminar te “Sheratoni”. 8)

përshkruante

ndihmonin

Për – parashtesa

o – prapashtesë

Nte – mbaresa

nin – mbaresa

Përshkrua

ndihmo

(j) – tema

Shkrua (j) – rrënja

ndihm(ë)

9) mos u bëj fëmijë – ngjyrim emocional Fëmija qante me të madhe për lodrën e tij të preferuar. Kuptim i mirëfilltë 145

Libër Mësuesi 10) I përket stilit të letërsisë artistike. Karakteristikat e tij: Përdoren shumë fjalë me kuptim të ﬁgurshëm (dimër acar, dielli ndrit shumë e ngroh pak; dynden retë etj.). Përdoren shumë fjalë që tregojnë cilësi (e marrë, i moçëm, të renduara etj.). Përdoren shprehje frazeologjike (sa të hapesh e të mbyllesh sytë). Përdoren lloje të ndryshme fjalish. 11) Ishin dhjetë vjet më shumë ndoshta, që s`e shihte atë mur. Një mur i vjetër jo shumë i lartë, i nxirë prej kohësh, me gëlqere gjithkund të rënë. Ngjyra e atij muri e bënte Lecin të ëndërronte. S`kishte një ngjyrë të veçantë; në të të gjitha ngjyrat ishin të përmbledhura. Shiu e dielli duke e rrahur me vite e vite e kishin veshun me nji lemashk të bruzët ashtu si hijet e gjalla të kopshtit. “Kumbulla përtej murit” E. Koliqi Ndryshime fonetike

Ndryshime leksikore Të pëçansueme – të veçantë

përmbledhuna – përmbledhura tue rrah – duke e rrahur - morfologjike lemashk – myshk dhetë – dhjetë shifte – shihte gëlqere – gëlqere bruzët – ngjyrë e kaltër 12) Gjuha standarde shqipe është varianti më i përpunuar i gjuhës së popullit Shqiptar. Ajo përfshin gjuhën që përdoret në shkollë, në dokumente zyrtare, në botime, si dhe në komunikimin zyrtar. Gjuha standarde pasurohet duke marrë vazhdimisht fjalë prej tyre, me të cilat zëvendëson fjalët e huaja ose sjell nuanca e ngjyrime emocionuese a larmi të shprehjes. Edhe në fushën e fjalëformimit, gjuha standarde merr shumë prej dialekteve. Gjuha standarde shqipe dallohet për praninë e rregullave dhe normave, që duhen zbatuar gjatë përdorimit të gjuhës. Dialektet. Dialektet përbejnë edhe pasurinë leksikore të gjuhës. Tipar i përbashkët i të dy dialekteve, është veprimi pasurues i barabartë në leksikun e saj.

146

Gjuha Shqipe 8

TREMUJORI I DYTË PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Rent or Maratonomak (ora 1)

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Historia e maratonës dhe maratonomakut Historia e maratonës ﬁllon që në antikitet kur një ushtar grek përshkoi një distancë prej 48 km nga Maratona deri në Athinë për të lajmëruar që grekët ﬁtuan luftën ndaj Persisë. Ky ushtar quhej Filipides dhe për fat të keq nuk e përballoi dot sforcimin. Për nder të tij u krijua disiplina e maratonës në olimpiadën e parë moderne, duke iu vënë emri i qytetit ku ﬁlloi gjithçka. Në maratonën e parë të bërë në Greqi në vitin 1896 për rastësi të fatit ﬁtoi përsëri një grek. Akademia e gjuhës e përcakton termin marathon: atletikë, rezistencë përgjatë rrugës prej një distance 42 km e 195 m. Në ditët e sotme nuk ka ndonjë kompeticion tjetër më me shumë rezistencë se maratona. Disiplinë sportive që është konsideruar olimpike që prej 1896. Në ﬁllim ka qenë e praktikuar vetëm prej meshkujve dhe pas viteve ’70 iu lejua dhe femrave për të marr pjesë. Aktualisht janë sportistët afrikanë që dominojnë këtë sport, për shkak të terrenit që kanë vendet e origjinës së tyre dhe ﬁzionomisë trupore. https://sportfanal.ëordpress.com/2014/09/22/%D2%ABfareeshte-maratona/#more-330 Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: Maratonomak - hulumton rreth jetës dhe veprës letrare të Rent, vrapo Fan Nolit; Lajm i ﬁtores - diskuton rreth rolit të lajmëtarit në lashtësi; Pushtues - analizon rolin e ﬁgurave letrare në poezi; Njerëzia - zbulon mesazhet që përcjell poezia; Athina - analizon veçoritë gjuhësore të poezisë; Vdiq - reciton bukur e me ndjenjë poezinë. Burimet: Libri i nxënësit https://sportfanal. Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: wordpress.com/2014/09/22/%D2%ABfare-eshte- histori maratona/#more-330

147

Libër Mësuesi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Skeda e autorit, Punë individuale dhe në dyshe, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Skeda e autorit Kryeministër i Shqipërisë 16 qershor 1924-23 dhjetor 1924 Lindi më 6 janar 1882 Ibriktepe, Perandoria Osmane, sot Turqia Vdiq 13 mars 1965, në Boston

* Recitohen vargje nga Fan Noli. Për këtë, nxënësit janë udhëzuar disa orë më parë që të hulumtojnë rreth jetës dhe veprës së Fan Nolit. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë individuale dhe në dyshe Nxënësit fillojnë e bëjnë leximin shprehës të poezisë duke u përqendruar tek artikulimi i saktë i fjalëve ritmi, intonacioni i zërit etj. Më pas fillojnë e punojnë në dyshe. Pasi të lexoni poezinë, përgjigjuni pyetjeve: Çfarë i kërkon poeti Marathonomakut në fillim të poezisë? Poeti i kërkon Maratonomakut të shkojë nga Maratona në Athinë e të shpërndajë lajmin e ﬁtores. Rent, or rent, rent e u thuaj Se u çthur ordi e huaj, Se betejën e fituam Dhe qytetin e shpëtuam Cili është lajmi që duhet të shpërndahet dhe detyra e tij? Lajmi i ﬁtores dhe dërgimi në Athinë i lajmit të ﬁtores nga Persët. Gjeni fjalët kyçe të strofës së parë që ndërtojnë lajmin. Rent, u thuaj, beteja u fitua, qyteti u shpëtua, Cila nga fjalët e mëposhtme tregojnë qëndrimin e Marathonomakut përballë turmës së njerëzve? Brohorite. Vërtitesh. E shpëtuam. Çkallmon. Si e shtyn autori Marathonomakun drejt qëllimit final? Gjeni vargjet që e tregojnë këtë. Hajde, ja Akropolia, Ja qyteti e njerëzia Që të pan’ e që të çquan Dhe fuqinë t’a rishtuan Ha dhe pak, Hajde, or Marathonomak! Çfarë tregon strofa e parafundit? Ç’ndodh paralelisht me dhënien e lajmit të fitores? Ja, arrive, ua the: Ç’gas e ç’helm qe kjo myzhde! “E fituam!”, brohorite Dhe për tok’ u-përpëlite; Vdiq, or vdiq! Vdiqe, or Marathonomak! Paralelisht me dhënien e lajmit të ﬁtores ndodh dhe vdekja e Maratonomakut. Misioni u përfundua me sukses! Analizoni poezinë. Plotësoni tabelën: Figura letrare Figura letrare

Shembulli dhe shpjegimi i rolit të secilës figurë në dhënien e kuptimit

148

Metafora

Afshi gjoksin përvëlon/syrin avulli verbon

Antiteza

Ç`gas e helm qe kjo myzhde

Krahasimi

Gryka si gjyryk të shfryn

Pasthirrma

E fituam brohorite

Aliteracioni

Se mileti po të pret/ankthi zemrat ua vret/ Vrer e tmerr

Enumeracioni

Nëna ,motra ,nusja dalin ...

Gjuha Shqipe 8 Shembulli dhe shpjegimi i rolit të secilës figurë në dhënien e kuptimit Metafora Afshi gjoksin përvëlon/syrin avulli verbon Antiteza Ç`gas e helm qe kjo myzhde Krahasimi Gryka si gjyryk të shfryn Pasthirrma E fituam brohorite Aliteracioni Se mileti po të pret/ankthi zemrat ua vret/ Vrer e tmerr Enumeracioni Nëna ,motra ,nusja dalin ... Nëpërmjet cilës figurë jepet përshkallëzimi i gjendjes emocionale të Maratonomakut? Shkallëzimi, i cili i shton gjallërinë dhe dramacitetin ngjarjes, përjetimeve shpirtërore, dendëson mendimet dhe përsiatjet e tij. Është rritës dhe zbritës. Shkallëzimi si ﬁgurë gjithashtu e rrit shkallën e intensitetit të paraqitjes së idesë. Cili është mesazhi i strofës së parafundit? Mesazhi që përcjell strofa e fundit është “Devotshmëria për idenë paguhet me jetë dhe ﬁton përjetësi ” Si lidhen mes tyre: rendja e Maratonomakut, lajmi që ai do të sjellë, vdekja e heroit dhe mesazhi që del në strofën e fundit? Vrapimi 48 km në këmbë -Lajmi i ﬁtores-vdekja e bukur e maratonomakut-mesazhi i përjetësisë. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi Diskutoni rreth rolit të lajmëtarit në Lashtësi dhe rreth detajeve që sjell poezia nga ai realitet. PO

A do të bënit ju të njëjtin veprim që bëri Maratonomaku?

JO

Jepni argumentet për secilin qëndrim që do të mbani. Nxënësit diskutojnë duke mbajtur parasysh rregullat gjatë diskutimit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për punën kërkuese për jetën e krijimtarinë e Nolit, për argumentet që shprehin gjatë diskutimit etj. Detyrë shtëpie: Mësoni 20-30 vargje përmendësh.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Rent or Maratonomak (ora 2)

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Vargje nga Fan Noli Arratisur, syrgjynosur, Raskapitur dhe katosur Po vajtonj pa funt, pa shpresë, Anës Elbës, anës Spree-së. Ku e lam’ e ku na mbeti Vaj-vatani e mjer-mileti Anës detit i palarë, Anës dritës i paparë, Pranë sofrës i pangrënë, Pranë dijes i panxënë, Lakuriq dhe i dregosur, Trup e shpirt i sakatosur? *Diskutojmë dhe për vargje të tjera të Fan Nolit duke shpërndarë te nxënësit fisha me vargje.

149

Libër Mësuesi Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Maratonomak sipas temës mësimore: Rent, vrapo Nxënësi/ja: Lajm i ﬁtores - hulumton rreth jetës dhe veprës letrare të Pushtues Fan Nolit; - diskuton rreth rolit të lajmëtarit në lashtësi; Njerëzia Athina - analizon rolin e ﬁgurave letrare në poezi; Vdiq - zbulon mesazhet që përcjell poezia; - analizon veçoritë gjuhësore të poezisë; - reciton bukur e me ndjenjë poezinë. Burimet: Libri i nxënësit, poezi të Fan Nolit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Konkurs, Të nxënit në bashkëpunim (punë në grupe) Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Konkurs *Recitojmë vargje përmendësh nga poezia. Mësuesi/ja përpiqet që të aktivizojë sa më shumë nxënës. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Ndaj klasën në grupe dhe shpërndaj në fisha pyetjet që do të punojnë: Grupi 1: Kjo është një poezi e shkruar në vetën e dytë njëjës. Si mendoni, pse autori ka zgjedhur këtë vetë për ndërtimin e poezisë? Si i vjen në ndihmë kjo për të bërë dallimin midis tij dhe heroit? Grupi 2: Shpjegoni rëndësinë kuptimore dhe muzikalitetin që ka përdorimi i shpeshtë i foljes “rent”. Përsëritja e foljes rent nga ana kuptimore tregon ngulmimin dhe dëshirën për ta çuar sa më shpejt lajmin e ﬁtores. Përsëritja tregon mundimin e maratonomakut, përpëlitjen për jetë a vdekje të tij. Kjo lloj përsëritjeje krijon muzikalitet, ritëm, harmoni, ritmikë dhe orkestrim tingullor të thënieve. Grupi 3: Gjeni fjalët sinonime dhe antonime në këtë poezi. Çfarë vlere i japin ato poezisë? Grupi 4: Plotësoni vendet bosh me foljet që tregojnë veprimet e njëpasnjëshme të heroit tonë. Hajt dhe pak Mbahu Tutje Turru shpejt

Rent Hip-zbrit Thuaj Rent

Grupi 5: Shkruani llojit e rimës, ritmit, vargut, strofës të kësaj poezie. Diskutoni mbi muzikalitetin e vargjeve. Vargjet janë 8 rrokëshe trokaike, theksi bie te rrokjet 3, 5, 7. Ky lloj vargu i jep tekstit kumbimin e duhur, muzikalitet dhe tonalitetin e lartë. Rimë është e përputhur. Pas përfundimit të punës, grupet përgjigjen për detyrën e dhënë. *Bëhet kujdes që asnjë nxënës dhe asnjë grup të mos jetë i përjashtuar nga diskutimi. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Prezantim Në këtë fazë të orës së mësimit shpallen tri vendet e para të recituesve. Nxënësit vlerësojnë njeri-tjetrin dhe veten e tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për recitimin e poezisë, për punën e bërë në grup dhe përgjigjet e sakta që kanë dhënë.

150

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të flasim Situata e të nxënit: Tema mësimore: Rrjedhshmëria, intonacioni dhe Imitoni një aktor të humorit. Zgjedhja është e lirë ritmi gjatë të folurit Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Rrjedhshmëri fjale sipas temës mësimore: Intonacion Nxënësi/ja: Ritëm - diskuton për të folurin publik; Zëri - diskuton për rrjedhshmërinë në të folur; - dallon ritmin e të folurit dhe ritmin poetik; - analizon intonacionin ngjitës apo zbritës në fjali; - imiton aktorë e humoristë të njohur. Burimet: Libri i nxënësit, “Metodika për estetikën Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: e të folurit Sonila Kapidani”, “Hyrje në shkencën e arte, edukim muzikor letërsisë” Gjergj Zheji Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Pyetja sjell pyetjen, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Diskutoni rreth kurioziteteve të mëposhtme në lidhje me rrjedhshmërinë në të folur. Rrjedhshmëria në të folur përmirësohet duke gjetur ekuilibrin emocional me anë të aktiviteteve të ndryshme dhe meditimit. Rrjedhshmëria në të folur është e lidhur me rrjedhshmërinë e mendimeve dhe me artikulimin e saktë të tyre. Mirëpo çdokush mund të ketë probleme me rrjedhshmërinë. Në shumicën e rasteve këto probleme shfaqen me fjalë ose fraza që përsëriten ose shtohen pa vend. Në raste të tjera, problemet me rrjedhshmërinë shfaqen në formën e belbëzimit. Pra, duke përsëritur zanore e rrokje të ndryshme ose duke i hequr ato. Belbëzimi shoqërohet shpesh nga tensioni dhe ankthi. Nxënësit japin mendimet e tyre. Ndërtimi i njohurive të reja: Pyetja sjell pyetjen Çfarë kuptoni me intonacion? Kur ﬂasim ose lexojmë, nuk i shqiptojmë të gjitha fjalitë në të njëjtën mënyrë, pra me të njëjtin intonacion. Me intonacion kuptojmë ngritjen ose uljen e forcës së zërit, si dhe mënyrën e shqiptimit a të theksimit të fjalëve, kur synojmë që të shprehim sa më mirë ndjenjat e qëndrimin tonë dhe të ndikojmë te dëgjuesi. Sipas llojit të fjalisë (dëftore, pyetëse, dëshirore, nxitëse etj.), intonacioni është ngjitës ose zbritës. Çfarë kuptoni me ritmin? Njeriu e ka përdorur ritmin për të lehtësuar punën e tij, p.sh. farkëtarët kur rrahin hekurin në kudhër, druvarët kur godasin drurin me sëpatë, varkëtarët që vozitin me rrema, nëna kur vë foshnjën në gjumë me lëvizjet ritmike të djepit të tij: Ni-na-na-dja-lë-në Qan-e –zgjon-më-ha-llë-në “Se nga vjen ky ritëm-gjëmim bazë, nuk dihet. Për mua kjo është një përsëritje që ndodh tek unë, i një tingulli, i një zhurme, i një lëkundjeje ose, përgjithësisht, përsëritjes së çdo dukurie që unë hetoj prej tingullit” V. Majakovski Studiuesi Gjergj Zheji, në libri “Hyrje në shkencën e letërsisë”, për ritmikën shprehet: “Ritmi është diçka e lidhur me vetë natyrën”. Çdo gjë rreth nesh ka një ritëm të dhënë që shpreh lëvizje, ku pjesët e saj kanë-lidhje të caktuar midis tyre. Ndjenjën e ritmit njeriu e ka hetuar së pari në vetë trupin e tij: zemra e njeriut rreh me një ritëm të caktuar, që mund të shprehet muzikalisht me kohën muzikore tre të katërtat. Nga natyra, ritmi kaloi në art, si një pasqyrim i veçantë dhe i figurshëm i natyrës.” 151

Libër Mësuesi Ritëm poetik do të quhet muzikaliteti i brendshëm i vargjeve të një poezie, që është një lëvizje e organizuar e elementeve të saj përbërëse. Ritmi është kombinimi i fjalëve të theksuara dhe të patheksuara brenda një fjalie ose vargu. Ritmi poetik është përsëritja e rregullt e rrokjeve të theksuara e të patheksuara ose e rrokjeve të gjata e të shkurtra në një varg. Ritmi i të folurit është lëvizja e rregullt dhe zgjatja e tingujve, që bëhet në përputhje me njësitë e caktuara të kohës. Ritmi diktohet nga ngjarje dhe situata të caktuara. Shprehje të tilla si: “ooooo-op !” shërbejnë për të qetësuar ritmikisht zërin dhe muskujt, pas tensionit. Një marsh i kënduar ka efekt stimulues te një grup i lodhur njerëzish. Ritmi i lëvizjes dhe tingullit është qetësues te nina-nana dhe kur e dëgjojmë ndiejmë efektet qetësuese dhe forcat rinovohen. Ka momente që është lëvizja ajo që dikton ritmin si p.sh., një fëmijë që luan me lisharse dhe shton ritmin e lëvizjes dhe në të njëjtën kohë këndon. Ritmi mund të jetë i ngadaltë, mesatar, pak i shpejtë, shumë i shpejtë, gjithmonë në varësi të karakterit dhe situatës që ndodhet. Për zhvillimin e ndjenjës së ritmit luan një rol të madh e të rëndësishëm edukimi muzikor. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë individuale Punohen ushtrimet në tekst, por jo vetëm. Plotëso tabelën. Kujdes! *Ngritjet dhe uljet e zërit gjatë të folurit quhen intonacione. • Intonacioni mund të pësojë modifikime edhe në varësi nga shprehja e emocioneve dhe e ndjenjave të gëzimit, zemërimit, admirimit, shpresës, dyshimit etj. FJALITË

INTONACIONI

A u kujtuat për të blerë qumësht?

Ngjitës

Ku e keni blerë atë?

Ngjitës

Është mirë ta bëni këtë gjë.

Zbritës

Pse erdhe kaq vonë?

Ngjitës

A mendon se mund ta kalosh kaq lehtë?

Ngjitës

Djalosh, do ta shohim më vonë punën tënde.

Zbritës

Kur u nise?

Ngjitës

Sa orë t`u deshën të vije deri këtu?

Ngjitës

E pabesueshme!

Ngjitës

Kush të kërkoi në telefon?

Ngjitës

Shembulli më klasik i përdorimit të ritmit në letërsinë shqipe është Fan Noli, i cili i edukuar me sensin muzikal ka përdorur në poezi disa lloje ritmesh: Fryn e shfryn veriu, ngrin, mërdhin i ziu dhe mangallit i afrohet që të ngrohet. Krishtin brenda e gjykojnë dhe pas ligjës e dënojnë, e goditin dhe e shtyjnë, e pështyjnë. S’del askush që ta shpëtojë, Roma do ta kryqësonjë, triumfon legalitëti dhe lanëti. (“Shën Pjetri mbi mangall” F.Noli)

152

Gjuha Shqipe 8 Shembull tjetër nga letërsia botërore sjellim poetin francez Zhak Prevert: Kjo dashuri Kaq e rrëmbyer kaq e brishtë, kaq e butë, kaq e pashpresë. Kjo dashuri, e mire si koha kur koha është e mirë, e keqe si koha, kur koha është e keqe. Kjo dashuri kaq e vërtetë. kjo dashuri kaq e bukur, kaq e sinqertë, kaq e lumtur, kaq e lehtë, që dridhet nga frika, si një fëmijë natën . Dhe kaq e sigurt ne vetvete Kjo dashuri e përgjuar, se e përgjonin e plagosur,e varrosur e mohuar, e harruar, se e plagosnim, e varrosnim, e mohonim, e harronim e gjallë si dëshira mizore si kujtesa marroqe si pendimet, e ëmbël si kujtimi, e ftohtë si mermeri (Kjo dashuri) Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për aktivizimin e tyre gjatë orës së mësimit.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore - morfologji Tema mësimore: Emrat që përdoren vetëm në njëjës dhe emrat që përdoren vetëm në shumës

Shkalla: IV

Klasa:VIII

Situata e të nxënit: Loja “Më i sakti më i shpejti” Udhëzohen nxënësit të thonë emra nga numri njëjës në numrin shumës. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Shumësi i emrave Emra vetëm në shumës Nxënësi/ja: - dallon emrat në numrin shumës dhe Emra vetëm në njëjës mënyrën e formimit të tyre; - dallon emrat që përdoren vetëm në njëjës dhe ato që përdoren vetëm në shumës; - përdor në tekstet që krijon emra që përdoren vetëm në njëjës dhe vetëm në shumës. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: 153

Libër Mësuesi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Shënime mbi shënime, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi Me mbaresë fshat fshatra, mal-male

Numri shumës i emrave

Njësoj si njëjësi rrugërrugë, mësues-mësues

Me ndërrim fonetik mikmiq, zog-zogj

Me ndërrim fonetik dhe mbaresë bregbrigje

Ndërtimi i njohurive të reja: Shënime mbi shënime Pasi pamë që emrat përdoren në numrin shumës dhe shumësi krijohet nëpërmjet këtyre rrugëve themi se kemi emra që përdoren vetëm në njëjës dhe emra që përdoren vetëm në shumës. Cilët emra përdoren vetëm në njëjës? Emrat e përveçëm të njerëzve, të kafshëve, të vendeve etj., si: Artan, Etleva. Disa emra përmbledhës, si: djalëri, pleqëri Disa emra abstraktë, si: arsim, dashuri Disa emra konkretë që tregojnë lëndë, si: bakër, hekur, kripë Disa emra të tjerë, si: jug, veri, breshër Cilët emra përdoren vetëm në shumës? Disa emra që tregojnë sende të përbëra prej dy a me shumë pjesësh, si: pantallona-t, syze-t Disa emra që tregojnë shumësi qeniesh, si: dhen-të Disa emra sëmundjesh, si: grykë-t, ethe-t, shyta-t Disa emra vendesh, si: Alpe-t, vise-t, Rrëza-t etj. Emra të tjerë që emërtojnë veprime a gjendje: të korra-t, të mbjella-t Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë individuale *Udhëzohen nxënësit të punojnë ushtrimet 1-3, faqja 196. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejtë emrave që përdoren vetëm në njëjës dhe ato që përdoren vetëm në shumës.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Tema mësimore: Emrat e farefisnisë (i ati, i biri, e Pema e familjes motra etj.) Ndërto në 5 minuta pemën e familjes. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Lojë: Improvizo një situatë midis pjesëtarëve të familjes. Nxënësi/ja: *Kujdes përdorimin e emrave të farefisnisë! - dallon emrat e fareﬁsnisë në fjali; - analizon përdorimin e nyjës së përparme, para tyre. Burimet: Libri i nxënësit , “Gramatika e gjuhës Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shqipe” Akademia e Shkencave 2002 letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, INSERT, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim

154

Gjuha Shqipe 8 Lexojeni këtë fabul dhe emrat me bold i vini në rasën e duhur. Ishte një ditë e mirë vjeshte. Lepurushi e kishte nxjerrë në shëtitje të biri. Duke kërcyer nëpër fushë, lepur i vogël hetoi diçka, me gëzim iu afrua babai dhe i tha: - Babi, shih, shih sa brirë të bukur janë mbi bar! A e di të kujt janë? - Këta brirë, biri im, janë të dreri. Këta e zbukurojnë mali. - Pra, pasi i paska humbur po i marr unë. Atëherë të gjitha kafshë dhe drurë do të dridhen prej meje. Kështu tha lepur i vogël, i mori brirë dhe i vendosi në kokë. Baba e shikoi të biri dhe i tha duke qeshur: - Këta brirë mund t’i mbajë vetëm ai, i cili i ka hequr prej kokë së vet. Këta u takojnë vetëm atyre që janë trima dhe guximtarë. E për ne që jemi frikacakë, janë të tepërt edhe këta veshë që i kemi. Ndërtimi i njohurive të reja: INSERT *Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet dhe të plotësojnë tabelën INSERT. +

V

---

?

Emrat vëlla, motër, atë, ëmë, ungj (xhaxha, daje), nip, mbesë, kunat, kunat, etj., janë emra fareﬁsnie. Këta lloj emrash përdoren edhe me nyje të përparme: i biri, e bija, i ati, e ëma, i vëllai, e motra, i shoqi, e shoqja, i nipi, e mbesa, i kunati, e kunata, e veja etj. Mbani mend! Me nyje të përparme përdoren dhe emrat zot, zonjë (i zoti, e zonja). Në këto raste, nyja e përparme shpreh kuptimin e një përemri pronor të vetës së tretë njëjës (i tij, i saj): Atë e priti e motra e saj/e tij. Lexo! Profesor Sh. Demiraj ka mendimin se zanaﬁlla e kësaj nyje me vlerë pronori sot për sot është historikisht e paqartë. Kurse Bokshi, burimin e kësaj nyje e kërkon te sintagmat amë i ti(j) bir, e sa(j), të cilat pas krijimit të pronorëve im bir, yt bir “paralajmëronte”, kur duhej përdorur me kuptimin e pronësisë. Prandaj im bir, yt bir, sintagmat i tij bir, e saj amë, mbeten në strukturën e vjetër (i), (e) si nyja të gjinores, (i tij), ( e saj ). Por njësia e re leksikore (i bir) nuk jepte kuptimin e pronësisë, prandaj në vetën e tretë u shoqërua dhe me nyjën shquese i bir-i. Gjeni emrat që janë përdorur me nyje të përparme. Djemtë u harruan pas lojës. Mirit i thirri i ati. Në këtë kohë, Vojsava u kujtua se duhet të shkonte të merrte të vëllanë në kopsht. Kur ajo arriti te kopshti, edukatorja i tha se të vëllanë e kishte marre fqinja e tyre. E shoqja e Gazmendit kishte vite pa shkuar në qytetin e lindjes. Dy kunatat e saj ishin bërë me fëmijë. I vëllai nuk erdhi për ta marrë, pasi nuk mundi. I kunati martonte djalin e vetëm dhe ishte angazhuar me punët e dasmës. Dasma kishte dite që kishte filluar. I zoti i dasmës kujdesej që të mos mbetej njeri pa u respektuar. Të nipërit dhe të mbesat e shikonin ne sy të zonjën e shtëpisë dhe bënin çdo punë qe u ngarkonte ajo. Nënvizoni emrat që nuk mund të përdoren në numrin shumës. i biri, e bija, i ati, e ëma, i vëllai, e motra, i shoqi, e shoqja, i nipi, e mbesa, i kunati, e kunata, i zoti, e zonja, i riu, e reja, e dashura, i pasuri, i varfëri, i pandehuri. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Lakoni emrat i nipi, e shoqja, e ëma. A lakohen në trajtën e pashquar? Po në numrin shumës? Argumentoni përgjigjen tuaj. Emërore: I nipi e shoqja e ëma Gjinore: I e të nipit I,e së shoqes I,e së ëmës Dhanore: të nipit së shoqes së ëmës Kallëzore: të nipin të shoqen të ëmën Rrjedhore : prej të nipit prej së shoqes prej së ëmës Argumenti: Në faqen 124 të “Gramatikës së gjuhës shqipe” 2002, thuhet: “Me një numër të caktuar emrash që tregojnë lidhje gjaku ose familjare, nyja i – i. e të që u paravendosen këtyre emrave, përdoren paralelisht e me një kuptim të ngjashëm me pronorët e paravendosur për dy vetat e para dhe kërkojnë që emri i paraprirë prej tyre të vihet patjetër në trajtën e shquar: p.sh. i biri, e mbesa, të vëllezërit, të motrat etj (krahaso me jot mbesë, im bir) në këto raste ata kanë kuptimin e pronorit për vetën e tretë (biri i tij, mbesa e tij,vëllezërit e tij, motrat e saj,) i cili siç u tha më sipër e kërkon gjithashtu emrin në trajtën e shquar. Ndërtoni 4 fjali me secilin nga emrat që lakuat, duke i përdorur në rasa të ndryshme. - Të nipin e tij e kishin caktuar drejtor në një shkollë. - Prej së shoqes ishte në atë vend pune. - Të ëmën e kishte shumë punëtore, ndërsa ajo nuk zinte punë me dorë. - E ëma i kishte lënë pasuri të madhe. *Diskutoj së bashku me nxënësit. Vlerësoj përgjigjet e tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të emrave të fareﬁsnisë, për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit etj. 155

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Serafina Topia Punë me tekstin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Seraﬁna Nxënësi/ja: E zgjuar - dallon tiparet ﬁzike dhe cilësitë e Personazh ideal personazheve; Dashuri - analizon rrjedhën e ngjarjeve; Bozdari - reﬂekton mbi zgjedhjet që bëjnë Natyrë personazhet. Burimet: Libri i nxënësit, studimin “Mitologjia dhe Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: njeriu” Skënder Karriqi letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Të nxënit në bashkëpunim, Grupet e ekspertëve, Shkrim i shpejtë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Seraﬁna Topia një poemë epiko-lirike u ripunua dhe u botua më 1843 me titullin “Një pasqyrë e jetës njerëzore”. Një poemë me motive autobiograﬁke Seraﬁna, është një personazh i realizuar me shumë kujdes nga De Rada. E bukur, e ditur, e moralshme, karakteristika që e bëjnë një personazh ideal. Ngjarjet e poemës janë të imagjinuara dhe të çojnë në shekullin XV. Studiuesit, poemën Seraﬁna Topia e kanë cilësuar si variantin femëror të Milosaos, ndryshimi qëndron përtej dallimeve thjesht gjinore të protagonistëve. Seraﬁna është heroina e ndriçuar. Edhe kur ajo nuk ﬂet, (madje sidomos në këto raste), rrezaton një dritë të brendshme që e shënjon si heroinë të sakriﬁcës vetëﬂijuese. Një aspekt i tragjedisë së saj është se kupton, di dhe ka lexuar shumë libra. Shfaqet kështu proﬁli i heroit të ditur, që e shohim të zhvillohet përgjatë gjithë periudhës së Rilindjes Kombëtare. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim, Grupet e ekspertëve Pasi lexohet pjesa në role, ndahet klasa në grupe të cilave u shpërndahen fishat me të cilat do të punojnë. Grupi 1. Kujt i këndon poeti në këtë fragment? Cilat personazhe ndeshim këtu? Cila është atmosfera mbizotëruese e këtij fragmenti? Jepni disa detaje të saj. Që në këngën hyrëse ne njihemi me Seraﬁnën dhe Bozdarin .Fillimin e bukur të njohjes së tyre dhe bulëzat e para të dashurisë që sapo ka ﬁlluar. Foljet e së shkuarës rritesha, …u rrita… të ndieja … më gëzohej zemra… Ndërsa hapësira në këtë fazë të parë të rritjes së heroinës, përkon me vatrën prindërore, mjediset bukolike të të korrave, imazhin e morisë së kandileve përmbi maja lisash lart, imazhin e botës së largët etj., (…te vatra e prindërve… përkundrejt të korrave… përmbi maja lisash lart… në një botë aq të larg) Grupi 2. Gjeni dhe shpjegoni elementet nga poezia popullore në këtë fragment. Ashtu si në poezinë popullore ku takimi dhe njohja e të rinjve ndodhte në natyrë, po këtu kështu ndodh. Në strofën e fundit lumturia e Serafinës është në kulmin e vet. Shpjegoni arsyen e këtij ngazëllimi? Ngazëllimi i Seraﬁnës e ka emrin Bozdar. Dashuria vjen me imazhin simbolik të kalit të bardhë dhe djalit shtegtar. Grupi 3. Përshkruani natyrën e kujdesshme dhe plot jetë të Bozdarit. Si i drejtohet ai Seraﬁnës? Ilustrojeni me shembuj. Mund të ndërtoni hartënj e personazhit j ose mund të bëni përshkrim objektiv dhe subjektiv. I sjellshëm

Zonja vashë, kush nga ju Shaminë që më ra mua Ndejti?

156

Bozdari

Provokues

Mos u bëj Vashë, koprace; e kam thesar T’jetës sime!

Hijeshisë së vetes sate Lerma këtë si puhi vere.

Gjuha Shqipe 8 Grupi 4. Shpjegoni kuptimin e togfjalëshit: vashë e hareshme. A ndihmon ai në përfytyrimin tuaj për Seraﬁnën? *Gjeni antitezën e ndërtuar me folje në strofën e fundit dhe shpjegoni funksionin e saj artistik. Grupi 5. Ndërto hartën e personazhitp të Seraﬁnës. p E zgjuar E shkathët

Serafina Po ne s’dimë Të ngremë kurthe.

Unë u rrita vashë e hareshme Te vatra e prindërve; Si një degë e lulëzuar

E ndjeshme

Ai u kthye dhe shpoi kalin Sa shumë ndihesha unë e lumtur!

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i shpejtë Diskutoni rreth konceptit të lirisë që përcjell fundi i poezisë. Shkruani një ese argumentuese me njërën nga temat e mëposhtme. “Liria është jetë”. “Liria është lumturi”. Nxënësit punojnë me esenë. Në rast se nuk e mbarojnë do të klasë u lihet detyrë shtëpie. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për analizën e personazheve etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi shqipe Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit Tema mësimore: Muza Diskuto rreth vargjeve për muzën poetike Muza e poetit është burim i pashtershëm Di të këndoj dhe për dimrin e vjeshtën Dhe një mijë vite dritë përpara Andaj kurrë për jetë e mot nuk i humb fara… Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Poet Poezi mësimore: Muzë poetike Nxënësi/ja: Frymëzim - diskuton rreth konceptit të muzës në antikitet; - shpjegon ngarkesën emocionale që përcjellin vargjet e poezisë; - argumenton funksionin e ﬁgurave letrare; - gjen mesazhin që përcjellin vargjet e poezisë; - kthen poezinë në prozë, duke ruajtur karakteristikat e saj. Burimet: Teksti mësimor, burime të Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori ndryshme Petraq Kolevica “Kam njohur sy o, ata sy!” Poezi Ruse fq. 145-165 157

Libër Mësuesi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Përvijim i të menduarit, Marrëdhëniet pyetje-përgjigje (MP-P), Shkrim i shpejtë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Përvijim i të menduarit Në qendër të dërrasës mësuesi/ja shkruan fjalën Muzë. Më pas i fton nxënësit të shkruajnë në ﬂetorët e tyre të gjitha fjalët që sipas tyre i lidh më fjalën e dhënë. Kaliopa ishte Muza e poezisë epike, Euterpa e asaj lirike Erata e poezisë së dashurisë, Melpomena e tragjedisë

Bija të Zeusit

Hyjnesha të artit

Muzë Mitologji Frymëzim

9 të ndara sipas arteve

Talia e komedisë, Terpsikora e vallëzimit,

Udhëheqësi i tyre, Apolloni

Jetonin në Olimp

Klia e historisë, Urania e astronomisë, Polihimnia e të kënduarit të himnit dhe atij koral Safari e shtuar nga Platoni në nder të poetes Safo

Përkufizimi sipas fjalorit të gjuhës së sotme shqipe 1) Secila nga nëntë hyjneshat, bijat e Zeusit që përkrahnin degë të ndryshme të artit dhe të shkencës (sipas mitologjisë). 2) Burim i frymëzimit poetik, frymëzimi për të krijuar. Ndërtimi i njohurive të reja: Marrëdhëniet pyetje-përgjigje (MP-P) U sqarohet nxënësve teknika që do të përdoret duke u sqaruar se ka dy lloje MP-P , në libër dhe një MP-P në kokën time. Për rastin e parë, gjatë kohës që nxënësit japin përgjigjen, u kërkoni atyre ta lokalizojnë përgjigjen në tekst. MP-P në libër vendos së bashku pyetjet i kanë të gjitha pjesët e nevojshme në tekst, por lexuesi duhet të lokalizojë secilën prej tyre dhe t`i mbledhë për të formuluar përgjigjen. MP-P në kokën time ka të bëjë me: autori dhe unë ku përgjigjet ndërtohen pjesërisht nga fakte të dhëna në tekst dhe pjesërisht nga njohuritë bazë të lexuesit dhe sipas meje përgjigjet bazohen në njohuritë personale të lexuesit. Pas diskutimit për fjalën muzë, nxënësve u jepet detyrë leximi i poezisë. Klasa ndahet në 4 grupe 2 grupe marrin të njëjtën strofë.

158

Gjuha Shqipe 8 marrin tëaty: njëjtën strofë. Pikërisht Kujt i kushtohet poezia? Poezia i kushtohet muzës poetike. Autori dhe unë Poezia fillon me një çast pritjeje. Për cilin moment është fjala? Vlerësoni dhe komentoni mënyrat dhe zgjedhjet stilistike të autorit. Ardhjen e frymëzimit Cila është ndjesia që shoqëron këtë moment? Ankthi i pritjes Vendosni së bashku: Shpjegoni kuptimin dhe ngarkesën emocionale që përcjell vargu: Në fill të flokut jeta ngjan e varur.

Zgjedhjet stilistike të autorit

Komenti

Vlerësimi im

Mikeje të shtrenjtë -epiteti metaforik

Prania e saj sfidon gjithçka dhe çon më shumë oksigjen në trurin e poetes për frymëzim poetik

Muza i shërben poetes si far ndriçimi për të gjetur rrugën e duhur

Metafora e dhembjes poetike.

Jeta e vështirë e plot dhembje e poetes, nuk mund të gjente ngushëllim vetëm në krijimtari e pa muzën ajo do ta kishte të veshtirë të hidhte dhimbjen e saj në vargje

Pritja është kaq e padurueshme saqë jeta duket sikur do të shuhet nga moment në moment nga mosardhja e muzes poetike. Në strofën e parë, poetja shtron një pyetje retorike. Cili është funksioni i saj? Ndaj kësaj mikeje të shtrenjtë me flaut? Funksioni i saj për të tërhequr vëmendjen e lexuesit për ardhjen e muzës Euterpa, muzës së poezisë lirike e cila paraqitej me flaut dhe për të shtuar ngarkesën emocionale të padurimit të pritjes. Ne strofën e dytë, poetja pyet muzën dhe pret përgjigje prej saj. Cili është funksioni i këtij dialogu?

Në fill të flokut jeta ngjan e varur –Metaforë

Muza nuk ka orare,ajo është llastuar.

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrimi i shpejtë Portretizimi i muzës krijon idenë e një pikture. Kthejeni në prozë këtë poezi, duke përshkruar me detaje portretin e muzës së poetes. Varianti i mëposhtëm është orientues! Natë ... Të pres të vish ty, muza ime. Jeta pa ty s`ka frymëzim, s`ka kuptim, mikja ime e shtrenjtë, mikja e ditëve të mia të vetmuara. Papritur ti shfaqesh duke më mbushur me jetë, duke më mbushur plot shpresë. Ti frymëzuesja e Dantes dhe e shumë poetëve të tjerë... Më pas nxënësit diskutojnë me njëri-tjetrin dhe në fund punën e depozitojnë në dosje. Vlerësimi: Vlerësohet për mënyrën sa më të qartë të analizimit të poezisë, argumentit të interpretimit të saj dhe gjuhës së përdorur. Detyrë shtëpie: Mëso poezinë përmendësh. Shtojcë informacioni për poeten Ana Ahmatova Ana u lind më 23 qershor 1889 pranë Odesës (Balshoi Fontan). Kur mbushi 1 vjeç, familja e saj do të zhvendosej në Veri në Carskoe Sjello. Aty do të jetonte derisa u bë 16 vjeç. Kujtimet e para gjithnjë e çonin në Carskoe Sjello, në parqet e gjelbra dhe madhështore, hipodromi ku vraponin kuajt e vegjël. Çdo verë e kalonte pranë Sevastropolit, në breg të kënetës, ku do të miqësohej me detin. Përshtypja më e fuqishme e atyre viteve do të ishte Hersoni i lashtë, afër të cilit banonte. Poezinë e parë do ta shkruante kur ishte 11 vjeçe. Në vitin 1905, prindërit e saj do të divorcoheshin dhe ajo do të jetonte me nënën. Një vit do të jetonin në Evpatproa, ku do të bënte dhe gjimnazin dhe do të niste të shkruante më shumë vjersha. Studimet e larta do t’i niste në Fakultetin Juridik. Më 25 prill 1910, ajo u martua me N.S. Gumiljovin dhe do të kalonin një muaj në Paris. Në vitin 1912 do të udhëtonte në Italinë veriore. Në po këtë vit do të dilte vëllimi i saj i parë me poezi “Mbrëmje” dhe një vit më vonë libri i dytë “Kthjellime”. Lufta e vitit 1941 do ta gjente në Leningrad. Deri në maj të vitit 1944 jetoi në Tashken. Në maj të vitit 1944 do të kthehej me avion në Moskë e më pas në Leningrad dhe do të ﬁllonte të shkruante në prozë e më pas do ta tërhiqte përkthimi artistik. Burimi: Revista Saras më, 29.02.2016 shkrimi me titull “Ana Ahmatova një ruse në Paris”.

159

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Harta e përgjysmuar e Atdheut

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Diskutojmë rreth vargjeve të Pashko Vasës “O moj Shqipni” dhe vargjeve të tjera për atdheun Kujt i ban zemra me e lan me dek Kët farë trimneshe qi sot asht mek Kët nanë të dashtun a do e lam Që njeri i huej ta shklas me kambë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe sipas temës mësimore: Atdhe Nxënësi/ja: Mall - hulumton rreth jetës dhe krijimtarisë letrare Dashuri të Visar Zhitit; Ikje larg atdheut - diskuton për veçoritë e poezisë së tij; Harte e përgjysmuar Atdhe i copëtuar - analizon metaforat e përdorura në poezi. Burimet: Libri i nxënësit, poezi për atdheun Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Parashikim me anë të titullit, Lexim dhe pyetje në dyshe, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Parashikim me anë të titullit Dëgjoni titullin e poezisë “Harta e përgjysmuar e Atdheut” çfarë mesazhi mendoni se do të përcjellin vargjet e poezisë së Zhitit. Nxënësit japin mendimin e tyre. Në fund të orës diskutoni se cili nga nxënësit ka dhënë një parashikim të saktë të asaj që keni hasur në poezi. Ndërtimi i njohurive të reja: Lexim dhe pyetje në dyshe Nxënësit lexojnë poezinë dhe anash vendosin çështjet për të cilat duan të diskutojnë. Pasi nxënësi lexon poezinë, i dyti i bën pyetje, të cilat i ka shkruar në një skedë. Nëse nxënësi që pret përgjigjen është dakord me të e shkruan prapa skedës. Më pas ndërrojnë rolet. Nxënësi 1: Cili është motivi i kësaj poezie? Nxënësi 2: Motivi i kësaj poezie është ai i atdhedashurisë. Nxënësi 1: Shkruani pesë ide kyçe të autorit që shfaqen përmes vargjeve. Nxënësi 2: Lashtësia e këtij vendi Prindër që digjen nga malli për bijtë e tyre në emigrim. Largimi nga atdheu shoqërohet me brengën e mallin për të. Ata që falsin të njëjtën gjuhë duhet të jenë bashkë, por padrejtësitë historike i kanë ndarë. Vendlindja të ndjek pas kudo që të shkosh. Nxënësi 1: Shkruani detajet përshkruese të përdorura në poezi. Nxënësi 2: Male,male si varre të mëdhenj Dielli dhe hëna përsipër Prindër pleq që digjen prej dhimbjes Pyll i madh i errët është mençuria jonë... Nxënësit ndërrojnë rolet Nxënësi 2: Gjej dhe shpjego përdorimin e këtyre figurave letrare. Dielli dhe hëna përsipër-prindër pleq që digjen prej dhembjes Kudo që të jem (dhe në dete) larg, gjurmët i lë në formën e hartës së atdheut Nxënësi 1: Pleq që digjen prej dhimbjes... Me anë të kësaj metafore autori do të theksojë vetminë e këtyre njerëzve që gdhihen dhe ngrysen (Dielli dhe hëna përsipër) me mallin për bijtë e tyre që nuk i kanë pranë. Kudo që të jem (dhe në dete) larg, gjurmët i lë në formën e hartës së atdheut. E thamë dhe më lart se atdheu,vendlindja të ndjek pas kudo. 160

Gjuha Shqipe 8 Nxënësi 2: Në varësi të ndërtimit të tyre gjuhësor, metaforat mund të jenë: emërore, foljore, mbiemërore. Verifikoni praninë e tyre në vargjet e mësipërme. Nxënësi 1: Prindër pleq që digjen prej dhimbjes – metaforë foljore Fushat e jetës i kam në një copëz buke – metaforë emër Pylli i madh, i errët është mençuria jonë, me kafshë dhe vetëtima – metaforë emërore Pi dritën e syve të lirë – metaforë foljore; syve të lirë –metaforë mbiemër Një ishull vetmie – metaforë emërore Lumenj që ikin – metaforë foljore Një shpellë pret shpirtin tim – metaforë foljore Nxënësit ndërrojnë rolet Nxënësi 1: Cili është funksioni i përdorimit të: pasthirrmës në hyrje të poezisë; përsëritjes artistike; përfshirjes së vetvetes? Nxënësi 2: Ah male, male, male si varre të mëdhenj pasthirrma përdoret për të tërhequr vëmendjen e lexuesit për lashtësinë e këtij vendi; jepet rrugëtimi dhe qëndresa ndaj sulmeve dhe prapështive të fuqive të mëdha, betejat shekullore, ﬁtorja etj. Lumenj që ikin/dhe unë që iki me erërat e tërbuara të fatit Iki përsëri/ pa ty s`iki dot përsëritje artistike e cila shërben për të përcjellë gjendjen emocionale dhe psikologjike të largimit nga atdheu. Autori nuk e largon veten nga kjo gjë, por e përfshin veten është pjesë e kësaj krenarie,e kësaj ikjeje malli e brenge larg atdheut të copëtuar. Pak histori Historia ka vërtetuar se kombet që mbijetojnë janë ata që dinë të mbrohen. Po ne si komb a ditëm të mbrohemi e të tregojmë identitet kombëtar? Shqiptarët u përpoqën shumë për njohjen e kombit shqiptar si shtet autonom dhe për t`i bashkuar kuﬁjtë natyral të tij, edhe pse nuk pati rezultate të menjëhershme i dhanë të kuptojnë fuqive të mëdha dhe shteteve fqinje se “çështja shqiptare” nuk është më problem i tyre, por është problem i shqiptarëve. rëndësishme për historinë e kombit tonë është data e 28 Nëntorit 1912, që simbolizon ditën e Pavarësisë Kombëtare, por me një territor dhe popullsi të përgjysmuar, siç rezultoi mbas vendimit të Konferencës së Londrës të vitit 1913. …Vendet fqinje kishin rrëmbyer gjysmën e territorit dhe ëndërronin ta gllabëronin të tërë. Enciklopedisti i njohur shqiptar i viteve tridhjetë, Vasﬁ Samimi, në librin e tij “Nëna Kosovë”, ndër të tjera shkruan: Ne nuk duam një Shqipëri të vogël, as edhe një Shqipëri të madhe, por ne duam një Shqipëri të vërtetë”. ...Qysh prej Tivarit deri n’Prevezë, Asht tok’ e jona, prind na e kanë lanë Kush mos na e preki, se desim t’tanë Të desim si burrat që vdiqnë motit Edhe mos marrohna përpara zotit. Vaso Pasha Italia, që nga ana tjetër e Adriatikut ëndërronte për “bregun e 5-të”, siç e quante ajo Shqipërinë, pati tentuar disa herë të rrëmbente pjesë të saj derisa e realizoi në vitin 1939 me pushtimin e plotë. Burimi: http://lutfiguri.org/pubblicazioni/14-shqiperia-dhe-identiteti-kombetar Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Nxënësit udhëzohen të punojnë me ushtrimin 8 fq. 86. Ç’mesazh përcillet përmes këtyre vargjeve: Iki përsëri. Pa ty s’iki dot. Jam përgjysmë. Kujt i referohet poeti? Lidhini këto tri fjali në një frazë të plotë, e cila mbart idenë universale të autorit. Brenda saj është dhe thirrja që t’i kthehemi Shqipërisë, më me përdëllim e punë e më me mençuri, të denjë e seriozë e më me dashuri e përunjësi. Ja si lutej shenjtorja jonë Nënë Tereza, fjalët e saj kumbojnë në altar si poezi: Dua të kthehem në Shqipëri…/Ta dimë, secili nga ne është krijuar/për të bërë vepra të mëdha… /Gjithmonë e kam në zemër/popullin tim shqiptar./Shumë luti Zotin që paqja e Tij/të vijë në zemrat tona… Fjalët e tij të mëposhtme përbëjnë idenë universale të poetit: Në fund të fundit Atdheu është Altari më i madh, i pakohë ose i gjithkohshëm dhe ne jemi brenda tij edhe ai është i tërë brenda nesh. Ose Vendlindja të ndjek pas kudo që të shkosh. Përgjigjet e dhëna janë orientuese dhe jo detyruese! Pranohen çdo përgjigje e argumentuar e nxënësve. 161

Libër Mësuesi Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin hulumtimin për jetën dhe veprën letrare të Visar Zhitit, për analizën e poezisë së tij etj. Detyrë shtëpie: Ktheni poezinë në prozë. Jepini asaj formën e një teksti përshkrues. Shtojcë informacioni: Visar Zhiti, lindur më 2 dhjetor 1952 në Durrës. Ai u rrit në Lushnjë, ku ai përfundoi shkollën e mesme në vitin 1970. Pas përfundimit të studimeve në Institutin e Lartë Pedagogjik në Shkodër (sot Universiteti Luigj Gurakuqi), ai ﬁlloi karrierën e tij të mësimdhënies në qytetin malor verior të Kukësit, duke demonstruar një interes në ﬁllim në vjersha, disa nga të cilat u botuan në revistat letrare. Në 1973, ai përgatiti për botim një përmbledhje, “Rapsodia e jetës së trëndaﬁlave” i cili u konsiderua si një krijim me gabime të rënda ideologjike dhe që nxinte realitetin socialist. Ai u arrestua më datë 8 nëntor, 1979 në Kukës. Mbasi u dënua në një gjyq qesharak në prill të vitit 1980 me trembëdhjetë vjet burg, ai u dërgua në burgun e Tiranës dhe më vonë transferohet në burgun famëkeq të Spaçit. Pasi u lirua nga burgu në ﬁllim të vitit 1987 u “lejua” nga pushteti komunist për të punuar në një fabrikë të prodhimit të tullave në Lushnjë. Mbas rënies së diktaturës komuniste në vitin 1991, ai arriti të shkojë në Itali ku punoi në Milano deri në 1992. Përmes një burse studimi nga Fondacioni Heinrich Boll, Zhiti shkoi në Gjermani në vitin 1993 dhe vitin e ardhshëm shkoi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Libra me poezi: Kujtesa e ajrit (Tiranë: Lidhja e shkrimtarëve, 1993) Koha e krisur (1993) Hedh një kafkë te këmbët tuaja (Tiranë: Shtëpia Botuese Naim Frashëri, 1994) Mbjellja e vetëtimave (Shkup: Flaka e vëllazërimit, 1994) Koha e krisur (1993) Dyert e gjalla (Tiranë: Eurorilindja, 1995) Kohë e vrarë në sy (Prishtinë: Rilindja, 1997) Si shkohet në Kosovë (Tiranë: Toena, 2000) Rrugët e ferrit: burgologji (2001) Ka shkruajtur edhe Pazari i Këpucarit. Përkthyer në Gjuhën Angleze: Condemned Apple (Molla e dënuar): Poezi të zgjedhura, përkthyer nga Robert Elsie (Los Angeles: Green Integer, 2005).

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Tema mësimore: Kategoritë gramatikore të mbiemrit

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Portreti i shokut tim Dy nxënës ngrihen në tabelë dhe përshkruajnë njeri-tjetrin. Kujdes! Përdorni sa më shumë mbiemra. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Gjini sipas temës mësimore: Numër Nxënësi/ja: - dallon mbiemrin si pjesë ligjërate në fjalitë e Rasë shkallë dhëna; - analizon kategoritë gramatikore të mbiemrit; - analizon shkallët e mbiemrit; - argumenton kthimin në numrin shumës të grupeve emërore. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare:

162

Gjuha Shqipe 8 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, TABELA INSERT, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Me ka marrë malli për Shqipërinë tonë; Për atë qiell të madh, të gjerë e të thellë, Për vrapin e kaltër të dallgëve adriatike, Për retë që në muzg si kështjella digjen, Për alpet flokëbardha e mjekërgjelbra, Për netet e neilonta,që nga flladet fërgëllojnë, Për mjegullat që si indianë të kuq muzgjeve shtegtojnë Malli i Shqipërisë – Kadare

Këtu s`do jem – Agolli Këtu s’do jem do jem larguar Në tokë i tretur si të tjerët Në kafenenë e preferuar Nuk do më shohin kamarierët Dhe nëpër udhët ku kam ecur S’do ndihet kolla ime e thatë Mbi varrin tim do të rrijë i heshtur Nje qipariz si murg i ngratë

*Udhëzohen nxënësit të gjejnë mbiemrat në dy poezitë e mësipërme. Pas kësaj kërkohet prej tyre të tregojnë si i dallojnë mbiemrat nga pjesët e tjera të ligjëratës. Ndërtimi i njohurive të reja: TABELA INSERT Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet dhe të diskutojnë për informacionin e dhënë, për ta sistemuar në tabelë. + informacione që

V informacione që i ke

-----informacione që i

? informacion që

shtohen

ditur më parë

ke ditur gabim

kërkon ndihmën e mësuesit/es

Mbiemrat e gjinisë

Kategoria e gjinisë

femërore e formojnë

numrit dhe rasës

numrin shumës:

Përshtatet me mbiemrin ne gjini, numër dhe rasë

Duke ndryshuar vetëm nyjën e përparme. Duke ndryshuar nyjen e përparme + mbaresë.

Shkallët e mbiemrit Pohore Krahasore Sipërore

Duke pësuar ndryshime

Pjesë e ndryshueshme e

në temë.

ligjëratës që emërton

Duke ruajtur të njëjtën

cilësi

formë në të dy numrat.

*Tabela plotësohet nga nxënësit dhe nëse duhet ndihma e mësuesit/es, ndërhyn. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Nxënësit punojnë ushtrimet 1-3, faqe 200. Nxënësit diskutojnë dhe argumentojnë mbi përgjigjet që ata japin. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin në orën e mësimit. Detyrë shtëpie: Grupi 1: Ushtrimi 4 faqe 200 Grupi 2: Krijoni një tregim në të cilin të përdorni mbiemra në shkallë të ndryshme.

163

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Morfologji Në treg Tema mësimore: Përemri lidhor dhe përemri Krijo një tregim të shkurtër ku të përdorësh 5 përemra lidhorë pronor dhe 5 pronorë. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Përemër lidhor sipas temës mësimore: Përemër pronor Nxënësi/ja: Pronar - dallon përemrat lidhorë e pronorë në fjali; Pronë - përdor drejt në një tekst përemrat lidhorë I caktuar dhe pronorë; I pacaktuar - analizon dallimin midis përemrave pyetës dhe përemrave lidhorë të pacaktuar; - argumenton rastet ku përemri pronor krijon paqartësi kuptimore. Burimet: Libri i nxënësit, tekste letrare dhe joletrare Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, DDM, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi Nxënësit krijojnë një tregim të shkurtër, për një situatë të caktuar. Në këtë tregim ata analizojnë përemrat e përdorur, duke veçuar dhe theksuar përdorimin e përemrave lidhorë e pronorë. Bëjmë së bashku një stuhi mendimi për përemrat lidhorë dhe pronorë. Që dhe i cili/e cila

Përemri lidhor Përemri pronor

I cili – e cila lakohen dhe mund të shoqërohen dhe me parafjalë

Shërben për të treguar pronën dhe pronarin Im, ime, ynë, jonë, yt, jote

Shërben për të lidhur dy fjali të thjeshta në një fjali të përbërë

Ka kategorinë e gjinisë,rasës,numër

Ndërtimi i njohurive të reja: DDM Di

Dua të di

Mësova

Shërben për të lidhur dy fjali të thjeshta në një fjali të përbërë.

Cilët janë përemrat lidhorë të pacaktuar?

Përemrat lidhorë të caktuar dhe të pacaktuar Kush, cili, Çfarë, Ç` janë të pacaktuar. Nga ana kuptimore, këta përemra janë të zbërthyeshëm në dy përemra të tjerë: Ai që punon, fiton. Nisu me atë që erdhi.

A ka klasifikime të tjera dhe për përemrin pronor?

Përemrat pronorë vetorë: im, yt, i tij etj., si dhe përemra pronorë vetvetorë: i vet/e vet.

I cili – e cila lakohen dhe mund të shoqërohen dhe me parafjalë. Që dhe i cili/e cila Që nuk ka kategori gramatikore. Përemri pronor ka kategorinë e gjinisë, numrit dhe rasës.

164

Gjuha Shqipe 8 Plotësimi i tabelës bëhet nga nxënësit. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë individuale Nxënësit punojnë në mënyrë të pavarur ushtrimet 1-4 faqe 203. Mësuesi/ja kërkon prej nxënësve të argumentojnë çdo përgjigje që ata japin. Detyrë shtëpie: Ushtrimi 4, faqe 200. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të përemrave lidhorë dhe pronorë në fjali.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Tema mësimore: Ushtrime përemri lidhor dhe pronor Kujdes me fjalën! A janë përdorur drejt përemrat pronorë? Atdheu jonë i dashur Vëllai yt më tha Kunata e time motre më solli një dhuratë. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Përemër lidhor temës mësimore: Përemër pronor Nxënësi/ja: Pronar - dallon në fjali përemrin pronor dhe lidhor; Pronë - analizon përdorimin e përemrave pronorë në I caktuar fjali; I pacaktuar - analizon kategoritë gramatikore të përemrave pronorë; - argumenton emërzimin e përemrave pronorë. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim për njohuritë paraprake, Punë në dyshe, Lojë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim për njohuritë paraprake *Diskutohet detyra e shtëpisë e dhënë një orë më parë. Kjo fazë i shërben mësuesit/es edhe për të kontrolluar njohuritë që ka marrë nxënësi gjatë orës së kaluar. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe 1. Përdor më vete përemrat e mëposhtëm dhe ndërto fjali me to. Imi - të mitë Yti - të tutë; imja - të miat I tyre - të tyret; e saj - të sajat I veti - të vetët 2. Lako i cili dhe të cilat dhe ndërto fjali me të gjitha rasat. Ky ishte një qytet i vogël në të cilin kisha kaluar fëmijërinë. 3. Ndërto fjali me përemrin lidhor çka. Gjatë bisedës përmende 3 herë fjalën “idiot” dhe 4 herë fjalën “hajvan” çka tregon se komunikimi yt i përket regjistrit të thjeshtë. 4. Në fjalitë e mëposhtme dalloni përemrin lidhor QË nga lidhëza që. Gjëja e parë që (përemër lidhor) do të vini re në ishullin tonë, mendoj se është era. Ajo fryn pothuajse çdo ditë, herë nga veriperëndimi, herë nga lindja, orientime gjeograﬁke që (përemër lidhor) e përjashtojnë jugun për nga forca dhe intensiteti i erës. Po nxitonte, që (lidhëz) të mos humbiste orën e parë të mësimit. Aldo kishte shkuar në Gjermani që (lidhëz) të studionte për inxhinieri.

165

Libër Mësuesi 5. Ndërto katër fjali në të cilat përemrat pyetës Kush?, Cili?, Ç? , Çfarë?, të përdoren si përemra lidhorë. Kujdes: Përemrat pyetës Kush?, Cili?, Ç?, Çfarë? Janë përemra lidhorë kur zbërthehen në ai që Kush (ai që) përpiqet të ngatërrojë të tjerët, do të marrë një ditë atë që meriton. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Lojë në dyshe 6. Me temën “Në kamping” ndërto një tekst të shkurtër ku të përdorni përemra pronorë dhe lidhorë! - Nxënësit përforcojnë duke u argëtuar, njohuritë për përemrin lidhor e pronor. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin e përemrave.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuhë dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikim Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Buzëdrinas (ora 1)

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Diskutojmë rreth poezisë së Agim Vincës. POETI Mjellmë e pikëlluar në ujërat kristalore të liqenit A rosak i shëmtuar i Hans Kristian Andersenit? Trumcak i gjorë shkurresh a shqiponjë majë mali Zgalem mes stuhish a bretkosë moçali? Brenda një çasti vjen e shkon e shkon e vjen sërish Në ferr e parajsë; në Parnas e Paris; Në Tomorr e Korab; në Drin e në Bunë “Veshunë me diell, mbathunë me hënë”. Sa çel e mëshel sytë hyn e del në burg e në bordel Zbret në horizontin e nëntë a ngjitesh në Kullën Eifel! Bilbil parëverak me këngë e vaj në buzë Qiellin ke jatak e liqenin - muzë. Përherë i dashuruar marrëzisht gjer në pleqëri Ishnje a s’ishnje, vallë, grua a shajni? Azilkërkues plak në kantonin e shpresëkotës A Arlekin i përlotur në cirkun e fundbotës? Është i marrë poeti e i urtë në marrëzinë e vet Nuk i bën ballë lotit, pret me dorë rrufetë! Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca e të nxënit Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Buzëdrinas sipas temës mësimore: Kujtime Nxënësi/ja: - diskuton për jetën dhe krijimtarinë letrare të Pemë Zog autorit të poezisë; Druvar, poet - dallon inversionin dhe anaforat në poezi; Peshkatar - analizon funksionin e tyre në poezi; Trung - zbulon mesazhet që përcjell poezia. Gur Burimet: Teksti mësimor, poezi nga Agim Vinca Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: teatër Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Ditari dypjesësh, Shkrim i lirë, Turi i galerisë, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim *Në këtë fazë nxënësit, të cilët janë njoftuar një orë më parë, mund të lexojnë materialet që ata kanë sjellë.

166

Gjuha Shqipe 8 Dy fjalë për autorin Agim Vinca lindi më 22 maj 1947 në Veleshtë të Strugës (Maqedoni). Shkollën ﬁllore e kreu në vendlindje, ndërsa të mesmen në Strugë. Studimet për gjuhë dhe letërsi shqipe i kreu në vitin 1970, në Fakultetin Filozoﬁk të Universitetit të Prishtinës, ku edhe kreu masterin dhe doktoraturën. Është profesor në Fakultetin e Filologjisë të Universitetit të Prishtinës, ku ligjëron Letërsinë e sotme shqipe. Agim Vinca është njëri nga poetët e njohur bashkëkohorë shqiptarë dhe njëri ndër studiuesit e dalluar të letërsisë shqipe. Ai merret edhe me përkthime letrare. Jeton dhe punon në Prishtinë. E kanë vlerësuar si “poet i idealit kombëtar”, “mjeshtër i thjeshtësisë (madhështisë) poetike” dhe se “zëri poetik i tij e ka pasuruar poezinë shqiptare”. E kanë cilësuar si “mik dhe krijues i shquar”, “mjeshtër bindës i shkrimit”, “dijetar dhe profesor i Kosovës” Ai është poet, historian i letërsisë, kritik letrar, eseist, pedagog e edukator shembullor, përkthyes, publicist, polemist, drejtues mësimor e shkencor, veprimtar i palodhur politiko-shoqëror. Ndërtimi i njohurive të reja: Pyetje-përgjigje, Ditari dypjesësh Kuptojmë tekstin Lexoni poezinë dhe përgjigjuni pyetjeve: 1. Kujt ia kushton poeti këtë poezi? Këtë poezi autori ia kushton vetes dhe gjithë bashkëvendësve të tij të lindur buzë Drinit. 2. Në ç’mënyrë jepet lidhja midis poetit dhe buzëdrinasit? Një lidhje e fortë, ﬁzike dhe shpirtërore. ...Guri rëndon në vend të vet. Mos u tund, Prite shiun që larg nga retë... Buzëdrinas O trungu im! Po midis njeriut dhe lumit? Po një lidhje e fortë shpirtërore e cila del në vargjet: Qëndro Qëndro, Pyete lumin ç’sjell me vete A gurë të bardhë, A ujë të zi. Zgjohu 3. Gjithë poezia duket sikur është ndërtuar midis këshillave: Bëj dhe mos bëj. Çfarë këshillon autori të bëjë Buzëdrinasi? Pyete lumin ç’sjell me vete Qëndron në këto brigje, Zgjohu! Dhe thuaj diçka Dil në shëtit Dhe kthehu prap Prite shiun që larg nga retë, 4. Çfarë këshillon autori të mos bëjë Buzëdrinasi? Mos u tremb, Mos u belbëzo, Mos thuaj lamtumirë, Mos klith, Mos u tund, Mos e shuaj etjen, Mos iu lut Zotit 5. Komentoni vargjet e mëposhtme, duke e zgjeruar kuptimin e tyre me fjalët tuaja. Nxënësit punojnë me teknikën ditari dy pjesësh.

167

Libër Mësuesi Vargu Ku e le ditën të të shkojë pa gëzim?

Komenti im Një ditë pa buzëqeshje është një ditë e humbur, -thotë një shprehje. Njeriu dhe midis dhembjesh duhet të shoh një rreze drite në tunelin e errët.

Për një copë qiell e fal tërë botën. Komentet që japin nxënësit janë të ndryshme. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Analizojmë tekstin 6. Gjeni përsëritjet në fillim të vargjeve. Cili është roli i përdorimit të tyre?

Vini re! Anafora është përsëritja e një fjale a një togu fjalësh në fillim të dy a më shumë vargjeve ose frazave.

Mos u tremb, Mos u belbëzo, Mos thuaj lamtumirë. Mos e shuaj etjen, Mos iu lut Zotit I ngjan pëllumbit që vdes në ﬂuturim, I ngjan pemës që lulëzon për frytin, I ngjan degës që kërkon trungun e vet Edhe kur je, Edhe kur s’je, Edhe sot, Edhe dje, Edhe nesër Roli i përdorimit të përsëritjeve, pra anaforave është për t`i dhënë muzikalitet vargut dhe të duket sikur në sfond kemi një melodi. Shkrim i lirë, Turi i galerisë “Guri i rëndë në vend të vet” është një nga mesazhet që zbulon poezia. Nxënësit mund të zbulojnë dhe mesazhe të tjera. Më pas ata punojnë me temën e dhënë në mënyrë individuale me zbërthimin e këtij mesazhi. Pasi mbarojnë punën, ata shkëmbejnë krijimet me njëri-tjetrin dhe bëjnë vlerësimin e tyre. Më pas, punët ngjitën në muret e klasës dhe vizitohen nga të gjithë nxënësit si pikturat në një galeri. Vlerësimi: Nxënësit vlerësohen për të kuptuarit e tekstit, për dallimin e anaforës dhe inversionit në poezi, për zbulimin e mesazheve që përcjell poezia. Pjesë e vlerësimit është edhe përcaktimi i nxënësve që do të vëzhgohen gjatë kësaj ore mësimi. Detyrë shtëpie: Mësoni poezinë përmendësh dhe recitojeni bukur në klasë.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Buzëdrinas (ora 2) Punë me tekstin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit

168

Gjuha Shqipe 8 Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: - dallon ﬁgurat letrare në poezi; - identiﬁkon tiparet e gjuhës së kësaj poezie; - argumenton ndikimin e vendlindjes në ardhmërinë e njeriut.

Fjalët kyçe: Buzëdrinas Kujtime Pemë, Zog Druvar Poet Peshkatar Trung Gur Burimet: Teksti mësimor, poezi nga Agim Vinca Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: teatër Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Konkurs recitimi, Punë në dyshe, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Konkurs recitimi Recitohet poezia nga nxënës të ndryshëm. U tërhiqet vëmendja nxënësve për të recituar bukur duke respektuar rregullat e recitimit. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe Plotësoni tabelën e mëposhtme. Figura letrare

Shembuj nga poezia për secilën figurë

Epitet

A ujë të zi

Metaforë

Brigje ku të lagin shirat ku të rrahin Dallgët. Pyete lumin ç’sjell me vete Dhe thuaj diçka

Krahasim

Si përshëndetje. A gurë të bardhë,

Antitezë

A ujë të zi. Edhe sot, Edhe dje, O trungu im!

Pasthirrmë

Vargjet e mëposhtme sjellin paralelizmin midis njeriut dhe natyrës. Kjo krijon një atmosferë të veçantë përfytyruese. Shpjegoni atmosferën e secilit varg, duke thënë pse heroi lirik i ngjan: zogut, pëllumbit, pemës dhe degës. I ngjan zogut që jeton në ﬂuturim ________________________________________________________________ I ngjan pëllumbit që vdes në ﬂuturim ______________________________________________________________ I ngjan pemës që lulëzon për frytin ________________________________________________________________ I ngjan degës që kërkon trungun e vet _____________________________________________________________ Përshkruani ndjesinë e poetit, duke plotësuar tabelën e mëposhtme. Si ndihet poeti

I çlirët

I tensionuar

Indiferent

Pse mendoni kështu

169

Libër Mësuesi Gjuha e tekstit Identifikoni tiparet e gjuhës së kësaj poezie, duke iu përgjigjur kërkesave të mëposhtme. Në cilën vetë është shkruar poezia? Poezia është shkruar në vetën e dytë, heroi lirik merr porosi nga autori. Shkruani disa nga foljet që tregojnë këtë: emrin e ke; Ku e le dritën…; dil shëtitje; I ngjan pëllumbit Pse përdoret shpesh mënyra urdhërore? Ilustrojeni me shembuj. Zgjohu! Dil shëtitje! Prite shiun! Qëndro! Duket në njëfarë mënyre se autori e urdhëron heroin lirik në atë që duhet të bëjë apo nuk duhet të bëjë. Si është formuar fjala Buzëdrinas: Buzë+Drinas fjalë e përbërë Ndaluni te fjala kujtim. Shpjegoni dykuptimësinë që mbart ajo. A është e qëllimshme zgjedhja e autorit? Fjala

Kuptimi i parë

Kuptimi i dytë

Kujtim

Nxirrni mesazhin e poezisë përmes vargut të fundit: Buzëdrinas, o trungu im. Shpjegoni nëse ky varg arrin qëllimin ﬁnal të autorit dhe nëse mban peshën kuptimore të gjithë poezisë. A është ﬁgura e përdorur në këtë rast e mjaftueshme? Renditni karakteristikat e kësaj poezie portretizuese. Poezia portretizuese Karakteristikat e saj Buzëdrinas Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi Lexoni me vëmendje zanatet që autori u vesh buzëdrinasve, si: rremtarë, druvarë, peshkatarë, poetë. Në ç’përfundim arrini? A ndikon vendi i lindjes dhe mundësitë që ai fal në punët që zgjedh të bëjë njeriu? Po

Jo

Nxënësit japin mendimin e tyre duke e mbështetur në argumente. Ata vlerësojnë, diskutojnë rreth argumenteve të shprehura, debatojnë për të arritur në përfundime të sakta të mbështetura dhe në përvoja personale. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për recitimin e poezisë, për gjetjen saktë të ﬁgurave letrare në tekst; për argumentet e përdorura gjatë diskutimit etj. Pjesë e vlerësimit është edhe përcaktimi i nxënësve që do të vëzhgohen gatë kësaj ore mësimi. Detyrë shtëpie: Portretizoni bashkëvendësin tuaj dhe lulen më të dashur për ju.

170

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Tema mësimore. Zgjedhimi jovepror në mënyrat: Punë me tekstin dëftore, habitore, lidhore, kushtore, dëshirore dhe urdhërore Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë. - Kompetenca e të menduarit. - Kompetenca personale. Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Zgjedhim sipas temës mësimore: Forma jovepror Nxënësi: Mënyra -Diskuton për zgjedhimin jovepror në të gjitha Jam mënyrat Pjesëz u -Dallon foljet e zgjedhimit jovepror në fjali -Analizon foljen jam kur përdoret me kuptim të plotë dhe si folje ndihmëse -Bën dallimin midis pjesëzës u të formës joveprore dhe trajtës së shkurtër -Shkruan një tekst të shkurtër duke përdorur të tria mënyrat e formimit të zgjedhimit jovepror të foljeve Burimet: libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve :Imagjinatë e drejtuar,DDM,Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit:imagjinatë e drejtuar Përshkruaj vendlindjen tënde.Përdor folje të formës veprore dhe joveprore Dallo foljet e zgjedhimit vepror dhe jovepror Mëmëdhe quhet toka ku më ka rënur koka, ku kam dashur mëm’e atë, ku më njeh dhe gur’ i thatë ku kam pasur shtëpinë, ku kam njohur perëndinë, stërgjyshët ku kanë qënë dhe varret q’i kanë vënë, ku jam rritur me thërrime ku kam folur gjuhën time, ku kam ﬁs e ku kam farë, ku kam qeshur, ku kam qarë, ku rroj me gas e me shpres, ku kam dëshirë të vdes. Ndërtimi i njohurive të reja: DDM DI Zgjedhimi jovepror ndertohet me tri mjete gjuhesore te ndryshme: me ane mbaresash; me ane te pjesezes u; me ane te foljes ndihmese jam

DUA TË DI Si mund të dalloj pjesëzën u të formës joveprore nga trajta e shkrurtër e përemrit vetor?

MËSOVA Për të gjetur nëse është trajtë e shkurtër bëjmë pyetjen e rasës dhanore kujt ?atyre u

Si mund të dallojmë forljen jam si folje ndihmëse dhe me kuptimin e plotë të saj?

Format foljore te pashtjelluara mohore dhe percjellore e formojne kohen e kryer te formes joveprore me ane te foljes ndihmese jam. 171

Libër Mësuesi Nxënësit hapin tekstet dhe plotësojnë tabelat pas pyetjeve të bera.në qofte se nxënësit kanë paqartësi e sqarojnë me mësuesen/in/ PUNOJMË USHTRIMIN 1 Plotësoni tabelën e mëposhtme me format joveprore të foljeve: mendoj, mat, zë E tashme E pakryer E ardhme Mënyra dëftore Mendohem ,matem Mendohesha,matesha Do të mendohem ,zihem ,zihesha Mënyra lidhore Të mendohem, të të mendohesha ;të ---------matem ,të zihem matesha .të zihesha Mënyra kushtore Do të mendohesha;do ------------------------------------------të matesha ,do të zihesha Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: shkrim i lirë Shkruani një tekst të shkurtër, ku të përdorni të tria mënyrat e formimit të zgjedhimit jovepror të foljeve. Nxënësit punojnë të qetë dhe pas mbarimit të punës shkëmbejnë punët me njeri-tjetrin dhe diskutojnë rreth tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të foljeve në zgjedhimin jovepror,për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit etj

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Situata e të nxënit: Vendoset në videoprojektor kënga e tij “Death is Rubrika: Të lexuarit not the end”. Tema mësimore: Vdekja nuk është fund Pra, Vdekja nuk është fund (ora 1) https://ë ë ë .youtube.com/ë atch?v=YKMË uIy8qu4 Diskutohet me nxënësit Ose Diskutojmë për jetën dhe vështirësitë që njeriu has gjatë të jetuarit Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë. - Kompetenca e të menduarit. - Kompetenca personale. - Kompetenca digjitale. Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Shpirt njerëzor mësimore: Jetë Diskuton për jetën dhe veprën e Bob Dilanit Vdekje Zbulon motivin e këtyre vargjeve Fund x Diskuton rreth kuptimit të jetës dhe vdekjes. Shpresë x Analizon mesazhet që përcjell poezia. x Diskuton rreth funksionit të ﬁgurave letrare në poezi. x Argumenton këndvështrime të ndryshme për jetën dhe vdekjen. Burimet: teksti mësimor, videoprojektor, CD me këngë nga Bob Lidhja me fushat e tjera ose me temat Dylan ndërkurrikulare: Anglisht, Edukim muzikor Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve. Bashkëbisedim , Lapsat në mes ,shkrim i shpejtë, Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Çfarë dini për Bob Dilan? U është dhënë detyrë një orë më parë të kërkojnë rreth jetës dhe veprës artistike të Bob Dilanit. Mësuesja shpjegon për jetën dhe krijimtarinë artistike të tij duke shtuar informacione. Bob Dilan (pseudonim i Robert Alen Cimmerman) Fryt i martesës së lumtur të dy prindërve hebrenj të amerikanizuar, Abramit dhe Beatrices, Bobi ishte fëmija i parë dhe njëkohësisht edhe brezi i tretë emigrantësh me origjinë nga Evropa

172

Gjuha Shqipe 8 Lindore. I rritur në qytezën fqinje të Hibingut, në një kohë kur Amerika e pasluftës po ndryshonte pa e kuptuar edhe vetë, pavarësisht se ende nuk ishte gati shpirtërisht për ndryshim, Roberti i vogël i mori mësimet e para për jetën jashtë kornizave të provincës, për aktrimin dhe mrekullitë e artit duke parë me ëndje dhe admirim ﬁlmat që shfaqeshin në kinemanë e vogël të qytetit, e cila ishte pronë e familjes së tij nga e ëma. Aty u dalldis pas personazheve të portretizuara nga Gregori Pek, Marlon Brando, por sidomos nga Xhejms Dini, jetën dhe fatin tragjik të të cilit u mundua ta imitonte me të gjitha mënyrat duke ﬁlluar që nga pasioni për motoçikletat, për xhinset dhe xhaketat e zeza prej lëkure e deri tek të jetuarit me shpejtësi marramendëse e pa ndonjë konsideratë të veçantë për anën sipërfaqësore e materialiste të jetës. Në njërën prej këngëve të tij të mëvonshme në 1965 ai e përcaktoi qartë ﬁlozoﬁnë e vet: “Ai që s’e vret shumë mendjen kur lind, është tepër i zënë duke menduar për vdekjen”. Poezinë e parë Bobi e qëndisi në ﬁllim të viteve ’50-të duke ia kushtuar së ëmës, Betit, si dhuratë për Ditën e Nënës, ndërsa eksperimentet e para muzikore i provoi me pianon Gulbransen që i ati e kishte sjellë në shtëpi, por katërmbëdhjetëvjeçari nuk ishte nga ata që shtroheshin dhe merrnin mësime profesioniste muzike. Bobi kishte idetë e tij për muzikën dhe pianos donte t’i binte vetëm sipas kokës së vet. Bob Dilani gjatë gjithë jetës së vet artistike mundi të luajë e t’i bjerë mjeshtërisht kitarës, pianos dhe sazes, që e varte me një tel në qafë dhe prej së cilës hoqi dorë vetëm në vitin 1997, pas një sëmundjeje të rëndë në mushkëri, që për pak i mori jetën. Pasi ndërroi emrin duke e bërë edhe ligjërisht Bob Dylan, si dhe pasi u njoh më nga afër me poetët modernë francezë, me dramat e Brehtit, me folkun anglez, skocez dhe irlandez, ai regjistroi dhe nxori në treg më 19 mars 1962 albumin e tij të parë, të cilin e titulloi me shumë modesti Bob Dylan. Dilani ka këngë me kritika shoqërore, me tema historike, biblike, këngë proteste, balada. Në ﬁllim të viteve ‘60, protesta e Dilan ka qenë shumë e fortë.Përkthyesi i tij Edvin Shvarc duke shpjeguar karakterin protestues të Dilan thotë se ai është “akuzuar sikur tradhtoi muzikën folk dhe kaloi nga kitara elektrike në kitarën akustike, madje e quajën edhe Judë tradhtar. “Ishte në një koncert në Albert Hall në Londër.. Dilanin e akuzuan sikur tradhtoi edhe rrymën ose vijën e vet të protestave sepse shumë njerëz në vitet ‘60 e kishin si profet, si shprehës të zërit të brendshëm. Preku tema duke ﬁlluar që nga lufta për të drejtat civile, protestat kundër Luftës në Vietnam, ndryshimin që ndodhi në Amerikë se Amerika ndoshta vetë nuk ishte gati për ndryshimin dhe luajti rolin e tij duke ndikuar te shumë artistë”. Bobi ishte një artisti që krijoi me qindra këngë, regjistroi rreth 45 albume, fitoi çmime si Grammy Aëards, Golden Globe, Academy Aëards, Kennedy Center Honor në vitin 1997, “Pulitzer” në vitin 2008, kur katër vite më parë ishte kandidat për Çmimin Nobel, dhe arrin ta fitojë atë duke u vlerësuar nga Akademia suedeze për estetikën e ekspresivitetit në poezi. Bob Dilan ishte zëdhënësi i një brezi që ishte kundër çdo gjëje”, madje edhe si artisti që “ka bërë marrëveshje me djallin”. Dylan-i lirisht mund të konsiderohet Homer i kohës moderne, postmoderne, dhe pas dy mijë vjetëve, vargu i tij do të jetë ende më i fuqishëm. Është revolucionar ndonëse si Homeri sepse arkeologjikisht kundër fantazisë poetike, pasqyron të vërtetat historike që kanë ndodhur, ndodhin dhe vazhdojnë në tërë SHBA-të dhe globin. Kohërat ndryshojnë edhe pas 5000 vjetëve do të kënaqemi sikur tash me Homerin, po ashtu edhe me Dylan-in. Homeri dhe Dylani janë të pavdekshëm, aktual dhe ky i fundit dëshmon me këto vargje: Por ti e di se atje thjesht të kanë shfrytëzuar/Kurrë askush s’të ka mësuar në rrugë se si duhet jetuar/ E tash e ke diktuar se me jetë të tillë patjetër duhet mësuar/. Burimi :Gazeta “Mapo “ 15 Tetor 2016 Nobel 2016, Edvin Shvarc: Kur përktheja Bob Dilan Gazeta “Koha jonë “ 06.01.2017 A duhet kritikuar Bob Dylan? Më poshtë keni këngën në origjinal në anglisht.Nëse keni mundësi mund ta këndoni në klasë “Death is Not The End” Ëhen you’re sad and ë hen you’re lonely And you haven’t got a friend Just remember that death is not the end And all that you held sacred Falls doë n and doë s not bend Just remember that death is not the end. Not the end, not the end Just remember that death is not the end. Ëhen you’re standing on the cross-roads That you cannot comprehend Just remember that death is not the end And you don’t knoë ë hat’s up the bend Just remember that death is not the end. Not the end, not the end Just remember that death is not the end.

173

Libër Mësuesi Ëhen the storm clouds gather round you And heavy rains descend Just remember that death is not the end And there’s noë here there to comfort you Ë ith helping hand to lend Just remember that death is not the end. Not the end, not the end Just remember that death is not the end. Oh the tree of life is groë ing Ëhere the spirit never dies And the bright light of salvation Shines in dark and empty skies Ë hen the cities are on ﬁre Ëhen the burning ﬂesh of men Just remember that death is not the end And you search in vain to ﬁnd Just one laë abiding citizen Just remember that death is not the end. Not the end, not the end Just remember that death is not the end Bëni një krahasim të tekstit në origjinal me përkthimin që i është bërë. Nxënësit diskutojnë së bashku dhe japin mendimet e tyre. dhe japin mendimet e tyre.

Skeda e autorit -Dy fjalë për Bob Dylan

Ka lindur më në 24 maj 1941. Emri i vërtetë Robert Allen Zimmerman Muzikant dhe autor vargjesh amerikan Një nga muzikantët më të famshëm në botë në vitet 60. Ai këndon, luan kitarë, piano dhe harmonikë Ka fituar 11 Grammy Aëards dhe është futur në Grammy Hall of Fame dhe Rock and Roll +DOORI)DPH

%RE'LODQsVKWsSRHWLTsILWRLoPLPLQ1REHOQsOHWsUVLSsUYLWLQ

Ndërtimi i njohurive të reja:Lapsat në mes Do të punohet me këtë strategji të të nxënit në bashkëpunim që i ndihmon nxënësit ta ndajnë kohën në mënyrë të barabartë. Kur nxënësit fillojnëethonëmendiminetyr e në një grup secili prej tyre lë lapsin në mes të tavolinës.Nxënësi që dha mendimin e tij nuk mund të fl asi përsëri,derisa të gjithë anëtarët të kenë vënë lapsat në tavolinë.Ai që nuk ka çfarë të thotë “pas”dhe vendso lapsin në tavolinë.Mësuesja mund të shkojë në çdo grup të tërheq një laps dhe të kërkojë nga nxënësi që ka lapsin Lexohet poezia me intonacionin e duhur. Më pas fil lojmë analizën e saj, duke kuptuar brendinë e vargjeve të Bob Dilan. Grupi 1 1 Cili është motivi i kësaj poezie? Vdekja nuk është fund /Njeriu është kaq i fortë sa dhe vdekja nuk e mposht atë. A kthehet ai në një lajtmotiv të saj? Po

174

Gjuha Shqipe 8 Grupi 2 2 Numëroni arsyet që jep poeti për faktin se asgjë nuk merr fund me vdekjen. 1) Kur je i trishtuar dhe nuk ke asnjë mik afër. 2) Kur gjërat e shtrenjta nuk i ke më. 3) Kur je në udhëkryq e nuk ke rrugëdalje. 4) Kur nuk ke ëndrra dhe të ardhme. 5) Ku nuk ke një mik të të ndihmojë 6) Kur shpirti është bosh. Nxënësit argumentojnë përgjigjet e tyre Grupi 3 3 Komentoni titullin e poezisë duke pasur parasysh: - fjalët sinonime vdekje dhe fund në strukturën e tij; - përsëritjen e tij gjatë poezisë. Vdekje - ikje ﬁzike nga jeta Fund - ikje shpirtërore nga jeta Për poetin të dyja fjalët kanë të njëjtin kuptim. Gjatë gjithë poezisë autori përsërit idenë e fuqisë së qenies njerëzore. Por… kur ke gjithë këto problem vdekja nuk është zgjidhje. Mund të largohesh nga jeta, por asgjë nuk zgjidh asnjë problem. Grupi 4 Autori e ndërton ligjërimin poetik edhe përmes dialogut. Për këtë arsye, ai ka krijuar një personazh. Kush është ai dhe si është ndërtuar raporti midis tij, autorit dhe lexuesit? Diskutoni së bashku. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: shkrim i shpejtë Cili është mendimi juaj për jetën dhe gjërat që ofron ajo? Nxënësit punojnë për të ndërtuar një ese argumentuese. Mësuesi/ja orienton nxënësit rreth strukturës së esesë, argumenteve dhe kundërargumenteve, të cilat do t`i nxjerrin që në ﬁllim të stuhia e mendimit që do të bëjnë. Pas mbarimit të eseve disa nga esetë lexohen në klasë për të parë gjykimet e nxënësve rreth temave të dhëna. Nxënësit vlerësojnë njëri-tjetrin dhe veten për punën e bërë. Në fund puna depozitohet në dosje. Detrë shtëpie:Mëso 20 vargje përmendësh ose mësoje ta këndosh këngën në origjinal Vlerësimi :Vlerësohen nxënësit për analizën që i bëjnë poezisë,për zbulimin e motivit të këtyre vargjeve ,për bashkëpunimin gjatë punës etj

Plannifikimi i orës mësimore Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuha shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Situata e të nxënit: Rubrika: Të lexuarit Punë me tekstin Tema mësimore: Vdekja nuk është fund (ora 2) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë. - Kompetenca e të menduarit. - Kompetenca personale. - Kompetenca digjitale. Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Shpirt njerëzor mësimore: Jetë x Diskuton rreth kuptimit të jetës dhe vdekjes. Vdekje x Analizon mesazhet që përcjell poezia. Fund x Diskuton rreth funksionit të ﬁgurave letrare në poezi. Shpresë x Argumenton këndvështrime të ndryshme për jetën dhe vdekjen. Burimet: teksti mësimor, videoprojektor, CD me këngë nga Bob Lidhja me fushat e tjera ose me temat Dylan ndërkurrikulare: Anglisht, Edukim muzikor 175

Libër Mësuesi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve.Konkurs , punë në dyshe.Karrigia e nxehtë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Konkurs Nxënësve u është dhënë detyrë shtëpie që do të mësojnë vargje përmendësh ose do të mësojnë të këndojnë këngën në origjinal.Nxënësit vlerësojnë njeri-tjetrin për interprëtimin më të bukur e zgjedhin fituesit e tri vendeve të para. Ndërtimi i njohurive të reja:Punë në dyshe 5Gjeni figurat letrare në vargjet me shkronja të pjerrëta dhe shpjegoni funksionin e tyre. Figurat letrare

Lloji i tyre

Funksioni

Ëndrrat të janë zbehur

Metaforë

Ëndrrat e mbajnë gjallë njeriun, kur ato zhduken bashkë me to zhduket dhe shpresa për të jetuar.

E ardhmja s`duket kurrkund

Metaforë

Re stuhie të rrethojnë

Metaforë

Dora ndihmëtare nuk shihet

Metaforë

Në qiejt e errët dhe të zbrazur

Epitet metaforik

Pema e jetës rritët

Metaforë

Shpirti kurrë nuk tretet

Metaforë

Interpretojmë poezinë 6Me cilin nga pohimet e mëposhtme do të ishit dakord, nisur nga mesazhi që përcjell kjo poezi. Gjërat më të dhimbshme në jetë janë të këqijat prej njeriut dhe natyrës. Jeta është vetëm e bukur, pa trazime dhe pengesa. Vdekja nuk është harresë. Ky është pohimi që i shkon më përshtat mesazhit të kësaj poezie. Njeriu dhe pas vdekjes jeton në kujtimet e njerëzve me punën dhe veprën e lënë pas. Njeriu është gjithmonë humbës. Gjuha e poezisë 7Përgjatë gjithë poezisë ka disa fjalë që krijojnë rimë. Plotësoni figurën me fjalët e tjera, pasi të rilexoni me kujdes poezinë.

176

Kund

Fund

Askund

Fund

Kurrkund

Shkrumb

Fund

Fund

Pafund

Fund

Tund

Fund

Gjuha Shqipe 8 Fjalët udhëkryqe dhe shtegdalje janë: të parme; të prejardhura; të përbëra; udhë + kryqe, shteg + dalje të përngjitura. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Karrigia e nxehtë Improvizohet një bisedë më Bob Dilan Cili është mendimi juaj Bob Dilanit për jetën? Një nxënës vihet në rolin e Bobit dhe nxënësit e tjerë të klasës i bëjnë pyetje. Vlerësohen nxënësit për zbulimin e mesazheve që përcjell poezia,për recitimin bukur të poezisë etj

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Tema mësimore. Zgjedhimi jovepror në mënyrat: Punë me tekstin dëftore, habitore, lidhore, kushtore, dëshirore dhe urdhërore-Ushtrime Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë. - Kompetenca e të menduarit. - Kompetenca personale. Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Zgjedhim Nxënësi: Forma jovepror -Diskuton për zgjedhimin jovepror në të gjitha Mënyra mënyrat Jam -Dallon foljet e zgjedhimit jovepror në fjali Pjesëza u -Analizon foljen jam kur përdoret me kuptim të plotë dhe si folje ndihmëse -Bën dallimin midis pjesëzës u të formës joveprore dhe trajtës së shkurtër -Shkruan një tekst të shkurtër duke përdorur të tria mënyrat e formimit të zgjedhimit jovepror të foljeve Burimet: libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Punë e drejtuar ,Të nxënët në bashkëpunim.Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Udhëzoj nxënësit të punojnë me shndërrimin pësor të fjalive të dhëna! Kujdes ndryshimet që ndodhin në fjali gjatë shndërrimit pësor të saj . Bëj shndërrimin pësor të fjalive Rrezet e diellit ndiçonin dhomën e Arditit. Arkeologët nxjerrin në dritë një qytetërim të ri. Nëna natyrë ofron mundësi të pafundme zgjedhjesh. Era e fortë rrëzonte gjethet e zvedhura të vjeshtës. *Kujdes !Kur të bëni shndërrimin pësor të fjalive A) Forma veprore kthehet në formën joveprore. B) Kryefjala kthehet në kundrinor të zhdrejtë me parafjalë. C) Kundrinori i drejtë kthehet në kryefjalë. D) Folja duhet të jetë në të njejtën kohë në të dyja format!

177

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënët në bashkëpunim *Nxënësit do të ndahet në grupe për të punuar ushtrime e dhëna në tekst. Grupi 1 Bëni dallimin mes përdorimit të foljes jam si folje me kuptim të plotë dhe si folje ndihmëse. Ku je? Jam duke ardhur. Ku keni qene kaq kohe? Qenke veshur e stolisur si rralle here. Qofsha gabim, por zor se kthehet me. Mund te ishim nisur qe dje. Qe te gjithe duhej te ishim atje. Grupi 2 Bëni dallimin mes pjesëzës u të formës joveprore dhe të trajtës së shkurtër përemërore. U bëfsh njëqind vjec! U thashë te prisnin pak. Merruni edhe me sport. Mos u anko kot! Kush u foli atyre? Jepuani te drejtën e fjalës! U shqetësova me shumë se c’duhet. Grupi 3 Rishkruani fjalitë, duke i kthyer foljet nga mënyra dëftore në atë lidhore. Ti zgjohesh shumë herët në mëngjes.Ti të zgjihesh herët në mëngjes Të mendohej gjatë më parë se të merrte një vendim Më parë mendohej gjatë para se te merrte nje vendim. Do të takohemi me shokët pas dreke. Të takohemi pas drake me shokët Nuk e di se nga fshihet kohët e fundit. Kohët e fundit se nga të fshihet nuk e di! Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: punë individuale. Si e bëjnë formën joveprore foljet? Ndërto një fjali me to. Laj –mënyra dëshirore koha e tashme (u lafsha) Gëzova –mënyra dëftore koha e kryer e thjeshtë (u gëzova) Laj –koha e tashme mënyra lidhore Këndova –mënyra dëftore koha e ardhme Nxënësit punojnë në mënyrë të pavarur.Më pas diskutojnë rreth zgjidhjes së ushtrimit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore. Dremit liqeri

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Dëgjohet në youtube poezia e recituar https://ë ë ë .youtube.com/ë atch?v=P5eKdmPjeP0 ose recitohet nga mësuesi Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë. - Kompetenca e të menduarit. - Kompetenca personale.

178

Gjuha Shqipe 8 Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: Liqen sipas temës mësimore: Pyll vjeshtarak Nxënësi: -Hulumton rreth jetës dhe veprës letrare të Lasgush Krua Qytet Poradecit Perë ndim i diellit -Gjen neologjizmat dhe shprehjet popullore në Mall poezi. -Analizon ﬁgurat letrare në poezi argumenton pë rfshirjen e shumë ndjenjave në këtë poezi pejzazhi. -Kthen vargjet në prozë. Burimet: libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: TIK XXX.neXsbomb.al/kulture-art/item/41604interpretimi-fantastik-i-elsa-liles-sjell-dremitliqeri-n-e-lasgushit-me-notat-e-mozartit-video Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim , Të nxënët në bashkëpunim,Shkrim i shpejtë. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim. E kush nuk ka dëgjuar të paktën një herë në jetën e tij ndonjë varg nga Lasgushi.Po rikujtojmë disa prej tyre.

E MORA SHOQEZËN PERKRAH

E mora shoqezë n pë rkrah, E matme rrugë n ca-nga-ca, Sikur na ndillte larg dicka. Pa zu dita perë ndoj, Pa zu nata na mbuloj, Pa zura shoqen ta pushtoj

PORADECI

Vdekja e Nositit

Perëndim i vagëlluar mi Liqerin pa kufir Po përhapet dal-nga-dale një pluhúrë si një hije. Nëpër Mal e nër Lëndina shkrumb' i natës që po bije, Duke sbritur që nga qjelli përmi fshat po bëhet fir...

Me zjarr ju flas... me zjarr Në gjirin tim kam hapur varr... Që t'i jap shpresë- edhe t'ja marr... Un' ik liqerit zemërak Fatlum dh' i pastër si zëmbak, Po zemra ime kullon gjak

E kudó krahin' e gjërë më s'po qit as pipëlim: Në katund kërcet një portë...në Liqer heshtë një lopatë... Një shqiponjë-e arratisur fluturon në Mal-të-Thatë... Futet zemra djaloshare mun në fund të shpirtit t'im Cili ishte Lasgush Poradeci? Poeti qe i këndoi me aq bukuri dashurisë, natyrës dhe shpirtit njerëzor.Ai ishte dhe një përkthyes i shkëlqyer. Vargu i tij ishte i ndjeshëm dhe i ëmbël. Lasgush Poradeci është poeti i parë modern shqiptar dhe një nga lirikët më të mëdhenj shqiptarë të shek. XX. Pjesë e dallueshme në poezinë e Lasgushit Poradecit është edhe poetika e natyrës së peizazhit që poeti ia kushton vendlindjes dhe atdheut të vet. Këtë, ai e bërë në mënyrë mjeshtërore, sepse ia mundësoi studimi në Akademinë e Arteve të Bukura në Austri si dhe marrja kohë pas kohe më pikturë. -Cilët janë vëllimët poetike të tij më të dëgjuara ? -Vëllimet e tij më të dëgjuara janë “Vallja e yjeve” dhe “Ylli i zemrës”

179

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënët në bashkëpunim Nxënësit ﬁllojnë e bëjnë leximin shprehës të poezisë duke u përqëndruar te artikulimi i saktë i fjalëve ritmi,,intonacioni i zërit etj Më pas ﬁllojmë dhe punojmë me rubrikat për zbërthimin e poezisë Kuptojmë poezinë 1) Lexoni poezinë dhe përgjigjuni pyetjeve: Kujt i kushtohet poezia? I kushtohet liqenit të Pogradecit i cili ka qenë gjithmonë një objekt frymëzimi për poetin 2)Kjo është një lirikë peizazhi. Jepni detaje mbështetëse për këtë pohim. Mi zall të pyllit vjeshtarak Posi me ﬂakë-u ndez e kroj Ai ndaj fundesh u përﬂak Tashti po shuhet nënë mal Qytet’i ngrysur në të zi, Po ndizen yjtë dal-nga-dal 3)Duket sikur poeti nuk ia fal kujt këtë moment dremitjeje të liqenit. Ku duket kjo? Në këtë ças perëndimor, Ndaj po më dehen sytë - e mi, 4)Përveç liqenit, cilat janë elementet e tjera që bëjnë pjesë në këtë peizazh? Qyteti,kroi janë elementet e tjera që plotësojnë peizazhin. Si mbyllet poezia? Poezia mbyllet me lidhjen shpirtërore të poetit me liqenin.Liqeni i sjell frymëzim poetit, i sjell ndërmend motnë e shkuar të djalërisë e të dashurisë rinore të tij. Analizoni poezinë Plotësoni tabelën : Figura letrare

Shembulli dhe shpjegimi i rolit të secilës figurë në dhënien e kuptimit

Metafora

Dremit liqeri pa kufi

Epitet

Qytet i ngrysur ,shpirtin vjershë tor

Krahasimi

Porsi me flak u ndez dhe kroi/Porsi me zjarr e me flori

Interpretojmë poezinë 3)A ka ndonjë lidhje të veçantë midis poetit dhe liqenit? Si realizohet shpirtëzimi i liqenit? Po midis poetit dhe liqenit është një lidhje që duket si lidhje simbiotike,shpirtërore, frymëzuese dhe motivuese.. Dremit,përflaket,etj 4)Poeti ndjenjën e tij e pasqyron që nga zanafilla deri në përmbushje. Gjeni dhe analizoni fjalët dhe shprehjet që japin zhvillimin e kësaj ndjenje poetike Ndjenja

Shembulli

Si goditje Si vetëtimë

E vetëtiti plot magji

Si pushtim Si frymëzues

Si përmbushje

180

Kuptoj si shpirtin vjershëtor Ma frymëzon një mall i ri.

Gjuha Shqipe 8 5)Poeti herë duket sikur nuk dëshiron që t’ia falë kujt këtë moment, herë i fton të gjithë të jenë pjesë e tij. Shpjegoni si ndodh kjo. Si e përfshin poeti lexuesin? 6)Ndonëse e shkurtër dhe me temë të përcaktuar, poezia pasqyron disa lloje ndjenjash. Cilat janë ato dhe si harmonizohen me njëra-tjetrën? Siç e thamë dhe në ﬁllim poezia në fjalë është një himn i qartë kushtuar dashurisë së poetit për liqenin e vendlindjes.Dashuria për të është frymëzim, tharm, por përpos kësaj ndjenje në poezi ashtu si në të gjitha poezitë e peizazhit të Lasgushit që nuk janë të mirëﬁllta peizazhi, por të gërshëtuara me trazimet e shpirtit të poetit. Dhe në këtë poezi motivi i natyrës është i bashkëdyzuar me motivin e dashurisë dhe nuk ndahet nga ai. Këtu përkujtohet imazhi i kujtimeve dhe përmallimet e poetit për vashën e zemrës, e cila paraqitet në kopshtin e shenjtëruar që mbëltohet nga hapi i saj që e bleron edhe më shumë atë. Kështu zemra e poetit ndizet dalëngadalë kur dalin yjet dhe ai dehet sepse: Kuptoj si shpirtin vjershëtor Ma frymëzon një mall i ri. Gjuha e poezisë 7)Lasgushi dallohet për gjuhë të qartë, të pasur me fjalë të reja, si dhe për mbështetjen në shprehjet popullore. Gjeni shembuj të tillë në këtë poezi. Pylli vjeshtarak Çast perendimor Shpirt vjershëtor Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: shkrim i shpejtë Ktheni në prozë vargjet e mësipërme Është vjeshtë.Liqeni dremit në heshtjen e vjeshtës .Ai u përflak nga perëndimi i diellit.Po kë shtu dhe kroi.Qyteti i heshtur është ndricuar nga dalja e yjeve.I dehur nga gjithë kjo bukuri, një mall i ri frymëzoi shpirtin tim. A mund të më thoni se ku vjen peizazhi më bukur në prozë a në poezi. Diskutojmë së bashku. Nxënësit punojnë të qetë dhe në fund të orës diskutojnë dhe vlerësojnë punët e njerit-tjetrit. Detyrë shtëpie: Poeti i ka kushtuar edhe poezi të tjera liqenit. Gjeni disa prej tyre dhe tregoni gjendjen e liqenit që paraqitet në secilën prej tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Rubrika: Të shkruajmë Tema mësimore. Poezia

Lënda: Gjuhë shqipe

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Recito bukur një poezi Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë. - Kompetenca e të menduarit. - Kompetenca personale. Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Poezi Nxënësi: Vargje -Diskuton për poezinë dhe ndërtimin strukturor të Strofa saj Rima -Analizon teknikat që gjenerojnë frymëzim për të shkruar poezi. -Analizon poezi nga poetë të njohur. -Krijon poezi duke u nisur nga udhëzimet e dhëna. Burimet: libri i nxënësit, CDE “Si të shkruajmë – Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: procesi dhe shkrimet funksionale” ,vëllime poetike Letërsi

181

Libër Mësuesi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pyetja sjell pyetjen, Mbajtja e strukturuar e shënimeve, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Pyetja sjell pyetjen. -Çfarë është poezia?Një nevojë e shprehjes të së bukurës. -A duhet të përzgjedhim fjalët kur krijojmë poezi? Po ,patjetër.Përzgjedhja e fjalës është mjeti i saj -A ka teknika të cilat na frymëzojnë për të shkruar një poezi? Po ka teknika të caktuara që na frymëzojnë dhe drejtojnë për të shkruar një poezi. -A mund të krijojë gjithkush poezi ? Po, në se të gjithë mund të hedhin ndjenjat e tyre të humorit, gëzimit, trishtimit, dhimbjes ,në letër. Fillimisht ashtu të pagdhëndura siç ju vinë e më pas rregullojini ato . A është e nevojshme të përdorim figura letrare të ndërtojmë poezi Po,poezia i do figurat letrare. Diskutojmë me nxënësit Ndërtimi i njohurive të reja:Mbajtja e strukturuar e shënimeve Hapi 1 Japim disa udhëzime pë r të shkruar një poezi. Diskutoni për titujt e poezive që ju pëlqejnë dhe për vargjet e tyre. Përcaktoni llojet e strofave, por edhe ﬁgurat letrare që gjeni në vargjet e poezive që lexoni. Lexoni vargje, rishkruajini, zgjidhni ato që ju duken të përshtatshme për poezinë tuaj. Provoni të krijoni dy vargje. Provoni t’i organizoni vargjet në strofa dhe strofat në vjershë Çfarë duhet të bëjmë para se të shkruajmë një poezi? Çfarë duhet të bëjmë para se të shkruajmë një poezi?

Zgjidhni një formë poetike! Mos harroni figurat letrare!

Zgjidhni një temë

Lexojeni poezinë me zë të lartë kur e keni në draft

Përdorni imazhe konkrete. Buzëqeshja e saj ndriçoi dhomën si …

Rishikojeni poezinë! Përmirësoni vargun dhe Idetë! Verifikoni gramatikën dhe drejtshkrimin.!

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe: Lexoni poezitë e mëposhtme dhe nënvizoni fjalët dhe grupet e fjalëve që formojnë ﬁgura letrare, të tilla si metafora, krahasime, hiperbola, personiﬁkime, epitete. Vëreni fjalët me shkronja të pjerrëta. Thoni çfarë ﬁgurash letrare formojnë ato.

Kujdes me fjalën Kujdes me fjalën, zonjëz me çantë, Kujdes me fjalën dhe ti zotëri; Pushteti i fjalës është i veçantë, Gatuan male dhe papastërti. Me fjalën rrjedhin përrenj me mjaltë, Pikojnë çezma me helm të zi. Kujdes me fjalën zonjëz me çantë, Kujdes me fjalën dhe ti zotëri! Nga fjala humbën Jude e Pilate Strategë e mbretër me mbretëri; Kujdes me fjalën zonjëz me çantë, Kujdes me fjalën dhe ti zotëri! D.Agolli

Mama dhe bijtë Gjithmonë e më rrallë të shoh, Gjithmonë e më tepër çuditem. Si dola nga barku yt, dhe ti je ime bijë. Sepse je e vogël, mama, e pafajshme dhe lotët i ke të brishtë e të rinj. Ti që u plake dhe qan si foshnjë, kur duhet të gëzohesh, e që pikëllimi të ndjek si urith, pikërisht kur liria hap një shteg. Po ti je e vogël, mama, e pafajshme... Mimoza Ahmeti

182

Gjuha Shqipe 8 E para ishte fjala,-thuhet në bibël. Autori do të përcjellë idënë se “fjala vret më shumë se plumbi”,ndaj duhet të jemi të kujdesshëm kur ta nxjerrim atë . Për fjalën ka dhe shumë proverba: -E vrau me pambuk! -Po doli nga dhëmballët, mori mëhallët! -Fjala e mirë në ditë të vë shtirë . -Burri kur jep fjalën, therr djalën ! -Fjala dhe plumbi kur dalin s`kthehen më . -Fjala e drejtë është e shkurtër, fjala e shtrembër është e gjatë. -Fjalë pak e punë shumë -Fjala pa punë, si peshku pa lumë Fjalë e ëmbël thyhen të fortin. Në poezi jepet në mënyrë të pakundërshtuese pushteti i fjalës ,fuqia ndërtuese,por dhe rrënuese e saj.Poezia është e shkruar në strofa katërshe, që rimojnë sipas skemës ABAB ku vargu u parë rimon me të tretin dhe i dyti me të katërtin.Vargje me muzikalitet, në planin e idesë ,përmbajtjes dhe formës. Figurat letrare :Metafora “gatuan male dhe papastërti”, “Me fjalën rrjedhin përrenj me mjaltë, pikojnë (metafora)çezma me helm të zi(epitete.etj) Nxënësit dikutojnë së bashku për dy poezitë dhe vlerësojnë mendimet e njeri-tjetrit. Detyrë shtëpie:Shkruaj një poezi në vargje të lira ose me strofa.Respektoni udhëzimet e dhëna gjatë orës së mësimit! Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të shkruajmë Tema mësimore. Shkruaj dhe unë poezi

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Dhe unë vargëzoj -Poezi nga Ismail Kadare Do te zgjidhet një poezi nga Kadareja .Do t`u kërkohet nxënësve që pas një vargu të krijojnë një varg tjetër që të rimoje me vargun që thuhet.Do të zhvillohet në formën e lojës Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë. - Kompetenca e të menduarit. - Kompetenca personale. Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Nxënësi: Poezi -Diskuton për poezinë dhe ndërtimin strukturor të Vargje saj Strofa -Analizon teknikat që gjenerojnë frymëzim për të Rima shkruar poezi. -Analizon poezi nga poetë të njohur. -Krijon poezi duke u nisur nga udhëzimet e dhëna. Burimet: libri i nxënësit, CDE”Si të shkruajmë – Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: procesi dhe shkrimet funksionale” Edukatë shoqërore

183

Libër Mësuesi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve : Stuhi mendimi,Punë në dyshe, Shkrim i lirë Diskutim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit:Stuhi mendimi Cilat janë veçoritë e poezisë ? Diskutojmë së bashku : Veçoritë e poezisë janë ( CDE”Si të shkruajmë –procesi dhe shkrimet funksionale”) 1)Poezia shkruhet ndryshe! *Kujdes nuk kemi rreshta,por vargje! 2)Poezia i thotë gjërat ndryshe! Kujdes gjuha e poezisë është e mbushur me ﬁgura letrare, më e zgjedhur, më e gjallë ! Poezia tingëllon bukur! Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe. -Përpjekjet për të krijuar ﬁllimisht duhet të nisen duke përshkruar një send të thjeshtë , të njohur dhe të dashur. -Në qoftë se duam të shkruajmë një poezi për detin gjëja e parë që duhet të bëjmë është mbledhja e fjalëve përshkruese dhe hedhja në letër e tyre.

I kaltë r si ngjyra e qiellit

DET I kaltër, i pafund ,hapësirë ,dallgë ,peshq etj etj

Hapë sirë e pafund ,infinit Dashuria pë r ty e thellë Si thellë sia jote pa limit …

Fillojmë e organizojmë fjalët në mënyrë të tillë që të kemi dhe vende për rishikime dhe riparime.Pasi shkruan kopjen e parë ,rishikoje ,zgjidh fjalë të tjera në se të duhen ,bëj ndryshimet në rimat dhe gjatësinë e vargjeve. I kaltër si bluja e qiellit Hapësirë e frikshme, e pafund Ku dallgët përplasen me bregun Perëndimit të përflakur dorën i tund…

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Diskutim Për të bërë ndryshime në poezi duhet të kemi parasysh disa pyetje vetes. A më pëlqen poezia e krijuar? Nese nuk më duket e ndërtuar saktë bëj ndryshimet në të . A më pëlqen mënyra se si e kam shkruar atë ?Në se jo, bëj ndryshime! A të pëlqen muzikaliteti dhe tingëllimi i poezisë ?Nëse jo, kujdes rimat! Kontrollo drejtshkrimin dhe pas ndryshimeve të bëra ,hidhe në të pastër! Puna ka përfunduar! Shkruaj një poezi me temë “Miqësia” Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për krijimin e poezive sipas udhëzimeve të dhëna,për aktivizimin gjatë orës së mësimit etj

184

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Tema mësimore: Ndajfolja

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Lojë në çift se kush gjen më shumë ndajfolje brenda 5 minutave. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Ndajfolje temës mësimore: Përcaktore dhe rrethanore Nxënësi/ja: Mënyre, Sasie dallon ndajfoljet nga pjesët e tjera të ligjëratës; Kohe,Vendi dallon ndajfoljen në fjali nga pjesët e tjera të Shkaku, Qëllimi ligjëratës; Shkallë klasiﬁkon ndajfoljes sipas funksionit që kryejnë në Pohore fjali; Krahasore, sipërore analizon shkallët e ndajfoljes. Burimet: Libri i nxënësit

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve : Rendit/Grupo/Emërto, DDM, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Rendit/Grupo/Emërto Kristal - Kadare Ka kohë që s’shihemi dhe ndjej si të harroj unë dalëngadal si vdes tek unë kujtimi yt si vdesin ﬂokët dhe gjithçka. tani kërkoj poshtë e lartë një vend ku ty të të lëshoj një strofë a notë, a një brilant ku të të lë, të puth, të shkoj. Të huaj jemi - Kadare Po kur mëngjesi zë afrohet, Nis shqetësohesh befas ti, Dhe heshturazi del përjashta Nga shtegu, që del veç ti Kërcënimi -Kadare … Erdh’pas tij i nënti, i dhjeti radhaz. Sa ngadalë në epos mlleﬁ del... Shtat’qind vjet kam për t`i djegur kullat, Do të t’i vras qentë shtat’qind vjet. Gjeni ndajfoljet në poezitë e Kadaresë Mësuesi/ja diskuton me nxënësit për ndajfoljet dhe mënyrën se si i klasiﬁkojmë ato. Ndërtimi i njohurive të reja: DDM Sistemojmë informacionin e fazës së parë në tabelë

185

Libër Mësuesi DI

DUA TË DI

MËSOVA

Ndajfolja pjesë e

Çfarë tregojnë shkallët e

pandryshueshme e ligjëratës

ndajfoljes?

Shkalla e ndajfoljes tregon masën e tiparit të veprimit të foljes ose masën e rrethanave në të cilat kryhet veprimi.

Emërton një tipar të veprimit a

Mënyra e ndërtimit të shkallëve

gjendjes

të ndershme të ndajfoljeve a është e njëjtë me ato të mbiemrave?

PO! Mënyrat e ndërtimit të shkallëve të ndryshme të ndajfoljeve janë të njëjta me ato të mbiemrave.

Mënyre, sasie, vendi, kohe,

A mundet që e njëjta fjalë të

Po mundet, ndaj duhet të shohim

shkaku, qëllimi

dalë njëherë si ndajfolje, si

kontekstin ku ato përdoren.

lidhëz apo si parafjalë. Shkalla pohore mirë Shkalla krahasore më mirë Shkalla sipërore shumë mirë

Kujdes! Pyetjet që do të shënohen në kolonën “Dua të di” duhet të bëhen nga nxënësit dhe plotësimi i kolonës “Mësova” do të bëhet, pasi nxënësit do të hapin librat dhe do të gjejnë në libër përgjigjet e pyetjeve. Në rast se bëhen pyetje, përgjigjet e të cilave nuk gjenden në tekst, mësuesi/ja bën sqarimin e tyre. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Punojmë ushtrimet e dhëna në tekst. 1. Nënvizoni ndajfoljet në tekstin e mëposhtëm. Përcaktoni llojin e tyre. Nëpunësit e të gjithë sektorëve pa përjashtuar asnjë, por sidomos ata të Seleksionimit, dridheshin nga fjala “verifikim”. I kishin treguar se qëllonte shpesh që ëndërrparësi, me të dëgjuar ndonjë ngjarje reale, dërgonte letër në Tabir Saraj, duke pretenduar profetizimin e ngjarjes me anë të ëndrrës së tij. Atëherë kërkohej ëndrra, gjendej me anë të numrit të regjistrimit të saj në recepsion. Një t’u nxjerrë nga arkivi, në qoftë se ajo ishte vërtet ashtu, kërkoheshin fajtorët që ajo s’qe marrë parasysh. Fajtorë mund të ishin interpretuesit, që nuk e kishin zbërthyer drejt kuptimin e sinjalit, po mund të ishin seleksionuesit, që e kishin nxjerrë ëndrrën të pavlefshme dhe në këtë rast faji i tyre quhej edhe më i rëndë, sepse gabimi i interpretuesit, që nuk arriti ta shpjegonte drejt sinjalin, ishte më i falshëm në krahasim me gabimin e seleksionuesit, që nuk gjeti në ëndërr asnjë sinjal. Shpesh - ndajfolje mënyre Atëherë - ndajfolje kohe Drejt - ndajfolje mënyre 2. Gjeni ndajfoljet dhe i zëvendësoni me ndajfolje të tjera të të njëjtit lloj, pa prishur kuptimin e fjalive. - Nuk bën ashtu (KËSHTU)! - e qortoi gjyshja vogëlushin. - Mos e thyej lodrën, mbaje mirë (ME KUJDES)! Vogëlushi gjuante topin majtas e djathtas (ANDEJ-KËNDEJ), hidhte përpara (TUTJE) dorezën e tenisit, shpërndante gjithandej (NGADO) lodrat e ndihej tepër i kënaqur. Vështroi rreth e rrotull (KUDO) dhe papritur (MENJËHERË) dëgjoi një zhurmë tepër të veçantë.

186

Gjuha Shqipe 8 3. Fjalët gjatë, afër, pranë, drejt, mes për mes, ballë për ballë, përdorini në fjali edhe si ndajfolje, edhe si parafjalë. a. I ra shkurt dhe i doli gjatë. – ndajfolje Gjatë rrugës ai hasi shumë pengesa. – parafjalë b. Mos më rri afër! – ndajfolje Afër shtëpisë ndodhej supermarketi. – parafjalë c. Mbaje trupin drejt! – ndajfolje Drejt nesh po vinte Agroni. – parafjalë d. I ra mes për mes. – ndajfolje Mes për mes fushës mund të kalohej më shpejt. – P e. Ata u gjendën ballë për ballë. – ndajfolje Ballë për ballë meje gjendej personi të cilit nuk doja t`i ﬂisja. – 4. Fjalët nga dhe tek përdorini në fjali si ndajfolje, si lidhëza dhe si parafjalë. Nga - lidhëz Shkon nga të fryjë era. Nga - parafjalë Uji i kristaltë buron nga mali. Nga - ndajfolje Nga u nisët? Tek - lidhëz Tek ishte në fshat, merrej me bujqësi. Tek - ndajfolje Erdhën tek e tek në mbrëmje. Tek - parafjalë E takova tek autobusi. 5. Shkruani fjali në të cilat të përdorni pesë ndajfolje të ndryshme në shkallën pohore, në shkallën krahasore dhe në atë sipërore. Kaloi rrugë ngadalë e qetësisht. – pohore Afrohu më afër *Krahasore, mos rri shumë larg – sipërore Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin dallimin e ndajfoljeve nga pjesët e tjera të ligjëratës në fjalitë e dhëna, për përdorimin e ndajfoljeve në shkallë të ndryshme etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuha Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi shqipe Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Karnavalet e Korçës (ora 1) Vendoset në videoprojektor një fragment nga komedia “Karnavalet e Korçës” me aktorët Violeta Manushi dhe Ilia Shyti ose nga komedia e parë muzikore me të njëjtin titull me aktor kryesor Mirush Kabashin. https://www.youtube.com/watch?v=TZO0Cpu9-FI Në rast se nuk mundeni të keni internet shkëputen fragmente nga vepra dhe luhet në klasë. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Tregtar Nxënësi/ja: Karnavale - diskuton rreth gjinisë së komedisë dhe Karnavaleve të Korçës; Pasuri - analizon personazhet e fragmentit; Mendjelehtësi - gjen shprehjet dialektore dhe gjegjëset e tyre në gjuhën standarde; Mendjemprehtësi - analizon mesazhet për përcjell komedia; - argumenton aktualitetin e mesazheve të komedisë me kohën që jetojmë; Naive Interes - luan në role pjesë nga vepra. Burimet: Teksti mësimor, videoprojektor, CD me ﬁlmin dhe teatrin Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: teatër

187

Libër Mësuesi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Pemë mendimi, Diagram Veni, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim, Pemë mendimi Mësuesi/ja bashkëbisedon me nxënësit rreth subjektit të komedisë dhe jetës dhe veprës letrare të Spiro Çomorës. Karnavalet e Korçës. Një komedi e ndërtuar me tri akte, ku rrëfehej mjedisi i një qyteti shqiptar në vitin 1936. Me skena komike ngjarjet vendosen në qytetin e Korçës, në shtëpinë e tregtarit të pasur me emrin Nikollaq dhe bashkëshortes së tij Olimbi, që përfaqësojnë me veprimet dhe mosveprimet e tyre shtresën e ashtuquajtur të pasur shqiptare, që nuk hezitojnë të “shesin” edhe të ardhmen e vajzës së tyre për ca para më shumë. .

Komedia Fshikullohen vese, zakone të shoqërisë

Lindi më 31 janar 1918 në Korfuz

Thumbon personazhe

satirist

Lloj i gjinisë dramatike

Situata komike

Karnavalet e Korçës

mbledhës folklori

Spiro Çomora

Poet

Përkthyes Komediograf

Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim *Klasa ndahet në grupe dhe diskutohet më pas. Grupi 1 Kuptojmë tekstin 1. Në këtë komedi vihet në lojë: a) materializmi; …po i biri ka edhe një hall tjetër: napolonat e mia! Më ke plasur shpirtin me këto napolonat e tua! Po njëqind napolona janë, të ﬂamosurat!... Përse, mor Nikollaq, bëhesh kështu?! Se më kërkon një mijë rrumbullak, më shet edhe pallavra. b) paragjykimet; Nga pianoja? Meazalla! Pupupu! Unë s’e nxjerr çupën pa piano, sikur të bëhet tellua! Më poshtë se Thomaidha e Tirkës, që i dha së bijës piano, Olimbia s’bie! Përse kërkon të na e lësh turpin në derë? c) naiviteti; d) fanatizmi; e) të gjitha së bashku. Për çdo alternativë, kërkohet nga nxënësit ta ilustrojnë me shembuj konkret nga teksti. Mësuesi/ja ndërhyn kur ka paqartësi nga nxënësit. Grupi 2 Analizojmë tekstin 2. Cilat janë personazhet? Si i përfytyroni ato nga fjalët që thonë? Nikollaqi, Olimbia dhe Afroviti dhe Loni, Nasta janë personazhet që veprojnë në fragment. Nxënësit do të përshkruajnë se si i përfytyrojnë personazhet në fjalë. 3. Në dialogun e Nikollaqit me Olimbinë zbulohen edhe tipare të karakterit të tyre. Gjeni dhe lexoni fjalitë ku zbulohen këto tipare. Nikollaqi: 188

Gjuha Shqipe 8 Nisu tani dhe pritja shkurt! Mos llomotit, sepse kjo kockë e di se si ﬁtohen! - arrogant M’i dhanë se isha i biri i Peçi Jorganxhiut! Me qeskë e me mall! Prej soji e zengjin denbabaden, prandaj më ka zili e më nderon gjithë Korça! - mburravec Se më kërkon një mijë rrumbullak, më shet edhe pallavra! Po unë nuk ia jap sikur ta bëjë dhëmbin kaq! -kurnac Olimbia: Unë s’e nxjerr çupën pa piano, sikur të bëhet tellua! - fanatike në mendimet e saj Më poshtë se Thomaidha e Tirkës, që i dha së bijës piano, Olimbia s’bie! Përse kërkon të na e lësh turpin në derë? paragjykuese 4. Shënoni me + cilësitë e personazheve. Argumentoni zgjedhjet tuaja. Cilësitë e

i/e llastuar

Koprrac/e

Naiv/e

Mendjemprehtë

Mendjelehtë

Materialist/e

personazhe ve Nikollaqi

+

Olimbia Afroviti

+

+

+

+

+

+

+

Loni

+

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Cila mendoni se ka qenë arsyeja që autori e ka titulluar këtë komedi: “Karnavalet e Korçës”? Si mendoni se lidhet ky titull me përmbajtjen e saj? Vendosini një titull tjetër komedisë dhe argumentoni pse bëtë këtë zgjedhje. Përgjigje e sugjeruar: Veprimet e Nikollaqit e bëjnë atë qesharak e karnavale para syve të lexuesit. “Kopraci” do të ishte titulli tjetër që mund t`i vendosnim komedisë në fjalë, duke bërë analogji me koprracin e romanit “Evgjeni Grande” të Balzakut, plakun Grande. Dhe ai sakriﬁkoi vajzën e tij, pasi gjithë kandidatët për dhëndurë i dukeshin shfrytëzues dhe gllabërues të pasurisë së tij. Nxënësit punojnë të qetë. Pas mbarimit të punës së tyre ata diskutojnë së bashku e më pas punën e depozitojnë në dosje. Vlerësimi: Pjesë e vlerësimit është edhe përcaktimi i nxënësve që do të vëzhgohen gjatë kësaj ore mësimi. Detyrë shtëpie: Shihni të plotë komedinë “Karnavalet e Korçës” në youtube. Ndahuni në grupe, zgjidhni një pjesë dhe luajeni në role.

PLANIFIKIMI I ORËS MISIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Tema mësimore: Parafjalët sipas strukturës morfologjike

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Këmbësorët, makinat dhe polici Në klasë krijohet një situatë traﬁku, Semaforët nuk punojnë, sepse sistemi ka dalë jashtë kontrollit, makinat nuk dinë nga të shkojnë, këmbësorët po kështu. Polici mban rregullin. Drejt nisjes, nga e majta, nga e djathta, nën mbikalim etj. Nxënësit do ta interpretojnë këtë situatë. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale

189

Libër Mësuesi Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Parafjalë sipas temës mësimore: Emërore, gjinore, dhanore, kallëzore, rrjedhore Nxënësi/ja: - dallon parafjalët në fjali nga pjesët e tjera të Të parme ligjëratës; - analizon parafjalët nga mënyra e ndërtimit të tyre. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, DDM Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi Cfarë dini për parafjalët?

Parafjalët

I ndajmë sipas rasave: Emërore, dhanore, gjinore, kallëzore, rrjedhore.

Shpreh marrëdhënie varësie mes fjalëve që lidhen me anë të saj.

Pjesët e pandryshueshme të ligjaratës.

Ndërtimi i njohurive të reja: DDM *Udhëzohen nxënësit të bëjnë pyetje rreth njohurive të reja që duan të dinë për parafjalët.

DI

DUA TË DI

Pjesë e pandryshueshme e ligjaratës

MËSOVA Parafjalë t të parme Nga, te, tek, prej, pa, për, nën

I ndajmë sipas rasave: Emërore, gjinore, kallëzore, rrjedhore

Si i klasifikojmë parafjalët duke u nisur nga mënyra se si janë ndërtuar?

Parafjalë të përngjitura Për+mbi, në +për+mjet me konversion nga ndajfoljet e përngjitura: për+ballë; për+krah

Shpreh marrëdhënie varësie mes fjalëve që lidhen me anë të saj.

Shprehje parafjalore Rreth e qark Në lidhje me, për shkak të, në kundërshtim me... etj.

190

Gjuha Shqipe 8 Nxënësit lexojnë mirë njohuritë gjuhësore të dhëna në tekst për të mos mbajtur asnjë pikëpyetje rreth parafjalëve. Tabela plotësohet në dërrasë nga një numër sa më i madh nxënësish të angazhuar gjatë orës mësimore. Punohet ushtrimi 1. Gjeni parafjalët në tekstin e mëposhtëm dhe përcaktoni se cilës rasë i përket secila prej tyre. Unë isha ulur këmbëkryq përballë tij, ndërsa ai në një karrige matanë tryezës. I thashë se mund të merrte një qen tjetër, por ai m’u përgjigj tërë urtësi se ishte mësuar me atë qen. I mbante duart mbi gjunjë dhe kapelën e vjetër prej plisi mbi kokë. Ai i përtypte në gojën e tij pa dhëmbë copëzat e fjalive që i lëshonte nën mustaqet e zverdhura. Për të mos mbetur gojëkyçur e pyeta për qenin e tij. Me tha se e kishte marrë pas vdekjes të së shoqes.

kallëzore

Gjinore

Rrjedhore

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punohen ushtrimet e dhëna në tekst Ushtrimi 2. Formoni nga një fjali, duke përdorur parafjalë të rasës: Emërore: Nga librat mësojmë shumë gjëra të reja dhe të vlefshme. Kallëzore: Në shtëpinë e Albës ka shumë harmoni. Gjinore: Në sajë të përpjekjeve je ky që je sot! Rrjedhore: Prej babait i ke gjithë këto të mira. Ushtrimi 3. Dalloni përdorimin e fjalëve si ndajfolje (N) dhe parafjalë. (P) Të gjithë hynë brenda në shtëpi. N Të gjithë hynë brenda shtëpisë. P Eja më afër. N Afër meje ishte ulur një i panjohur. P Përballë nesh kishim një skuadër shumë të fortë. P Mos me rri përballë se më zë diellin. N Vazhdo para, pavarësisht vështirësive. N Ata mbërritën para jush. P Ushtrimi 4. Formoni parafjalë të përngjitura me anë të fjalëve: bri, ballë, në, mbi, krah, për,mjet, rreth, anë, mes dhe ndërtoni nga një fjali me to. Për+mbi, për+mes, në+për+mjet, për+(r)reth, për+ballë, për+bri, në+për, për+krah Kaluan përmes shkurreve për të mos u diktuar. Përreth shtëpise kishte gazetarë. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të parafjalëve në fjali, duke e dalluar nga pjesët e tjera të ligjëratës etj. Detyrë shtëpie: Shkruani një tekst të shkurtër, ku të përdorni të gjitha llojet e parafjalëve sipas rasave dhe ndërtimit të tyre: të thjeshta, të përngjitura dhe shprehje parafjalore.

191

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuha Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi shqipe Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Karnavalet e Korçës (ora 2) Vendoset në videoprojektor një fragment nga komedia “Karnavalet e Korçës” me aktorët Violeta Manushi dhe Ilia Shyti ose nga komedia e parë muzikore me të njëjtin titull me aktor kryesor Mirush Kabashin. https://www.youtube.com/watch?v=wAbCZV7W7Kk Në rast se nuk mundeni të keni internet shkëputen fragmente nga vepra dhe luhet në klasë. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Tregtar Nxënësi/ja: Karnavale - diskuton rreth gjinisë së komedisë dhe Karnavaleve të Korcës; Pasuri - analizon personazhet e fragmentit; Mendjelehtësi - gjen shprehjet dialektore dhe gjegjëset e tyre në gjuhën standarde; Mendjemprehtësi - analizon mesazhet për përcjell komedi; - argumenton aktualitetin e mesazheve të komedisë me kohën që jetojmë; Naive Interes - luan në role pjesë nga vepra. Burimet: teksti mësimor, videoprojektor, CD me ﬁlmin dhe teatrin Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Teatër Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Pemë mendimi, Diagram Veni, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diagramë Veni, Grupet e ekspertëve, Rrjet diskutimi Krahasojini personazhet e mësipërme, shkruani cilësitë e tyre të përbashkëta dhe të veçanta.

Olimbia

Nikollaqi

Afroviti

Nasta

Olimbia

Loni

Nxënësit plotësojnë Diagramin e Venit dhe më pas diskutojnë rreth personazheve. Ndërtimi i njohurive të reja: Grupet e ekspertëve Ndaj klasën në grupe në këtë fazë Grupi 1 Në dialogun e Nikollaqit me Olimbinë zbulohen edhe tipare të karakterit të tyre. Gjeni dhe lexoni fjalitë ku zbulohen këto tipare. *Në këtë grup mësuesi/ja mund të përfshijë ata nxënës që ajo mendon se kanë nevojë të përsërisin njohuritë e marra në orën e parë të kësaj teme.

192

Gjuha Shqipe 8 Nikollaqi: Nisu tani dhe pritja shkurt! Mos llomotit, sepse kjo kockë e di se si ﬁtohen! - arrogant M’i dhanë se isha i biri i Peçi Jorganxhiut! Me qeskë e me mall! Prej soji e zengjin denbabaden, prandaj më ka zili e më nderon gjithë Korça! - mburravec Se më kërkon një mijë rrumbullak, më shet edhe pallavra! Po unë nuk ia jap sikur ta bëjë dhëmbin kaq! -kurnac Olimbia: Unë s’e nxjerr çupën pa piano, sikur të bëhet tellua! - fanatike në mendimet e saj Më poshtë se Thomaidha e Tirkës, që i dha së bijës piano, Olimbia s’bie! Përse kërkon të na e lësh turpin në derë? paragjykuese Grupi 2 Nënvizoni në tekst të gjitha shprehjet dhe fjalët që përdoren në gjuhën e folur, si dhe ato dialektore. Përbri tyre shkruani se si mund të shprehen ndryshe ato. P.sh.: S’ngjyen ai në këtë derë. - Nuk bëhet ai pjesë e kësaj familjeje. Shyqyr që s`e këpute perin - nuk e prishe muhabetin, nuk i shkëpute lidhjet Më ke plasur shpirtin - më ke mërzitur Prej soji zengjin denbabaden - i pasur brez pas brezi Më shet pallavra - më flet budallallëqe Kërkon të na e lësh turpin në derë - kërkon të na turpërosh përgjithmonë Mblidh mendjen - mendohu mirë Do t`i plagoset zemra - do trishtohet E ëma qe noksane - e ëma qe e keqe, e metë, e hidhur Nuk qe prej soji i sërës sonë - nuk ishte i të njëjtës shtresë shoqërore Ato tani shkuan e vanë - ikën e nuk kthehen më kohët e vjetra ose iku vapa me gushtin Kërkoni në tekst për të gjetur shembuj të tjerë. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi Në këtë fazë nxënësit do të diskutojnë rreth temës: Prindërit, personazhet e komedisë së mësipërme, mendojnë se po bëjnë më të mirën për jetën e vajzës së tyre. Po juve, si ju duket mënyra se si ata mendojnë dhe veprojnë? Nxënësit japin mendimet e tyre të argumentuara. Mësuesi/ja udhëheq diskutimin. Vlerësimi: Pjesë e vlerësimit është edhe përcaktimi i nxënësve që do të vëzhgohen gatë kësaj ore mësimi. Detyrë shtëpie: Shihni të plotë komedinë “Karnavalet e Korçës” në youtube. Ndahuni në grupe, zgjidhni një pjesë dhe luajeni në role.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Mbreti Lir (ora 1)

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Tragjedi nga Shekspiri

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca personale - Kompetenca e të menduarit Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Tragjedi Mbreti Lir Nxënësi/ja: - diskuton rreth jetës dhe krijimtarisë letrare Vajzat e tij të U. Shekspirit; - u përgjigjet pyetjeve rreth brendisë së tekstit; - ndërton hartën e personazheve. Burimet: Teksti mësimor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: teatër 193

Libër Mësuesi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pemë mendimi, Lexim me role, Harta e personazhit, Bashkëbisedim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Pemë mendimi Komediograf/dramaturg

Shkrimtar anglez i shekullit XVI Uilliam Shekspir

Tragjeditë Hamlet

Komeditë:

Mbreti Lir

Shumë zhurmë për asgjë

Romeo dhe Xhuljeta

Nata e dymbëdhjetë

Makbethi Mjeshtër i dialogur dhe monologut

Tragjedi me 5 akte Mbreti Lir Karakter të dyfishtë Mbreti Lir

Vajzat e tij Tiran

Gonerila Regana Kordelia

Ndërtimi i njohurive të reja: Leximi me role Mësuesi/ja udhëzon nxitësit të lexojnë me role dhe më pas t’u përgjigjen pyetjeve rreth brendisë së pjesës: Përgjigjuni pyetjeve rreth brendisë së pjesës: Cilët personazhe përfshihen në fragmentin e mësipërm? Mbreti Lir dhe Kordelja Ku zhvillohen dialogët e personazheve? Në pallatin e Mbretit Lir Si e argumenton Kordelja shprehjen e dashurisë ndaj të atit? Madhëri, ju dua Ashtu si e ka detyrë çdo fëmijë Ndaj t’et, dhe as më shumë, as më pak. Çfarë mendon ajo për deklaratat e të motrave? Mendon se dashuria e tyre për babanë nuk është ajo që ato prezantojnë. Në fjalët e tyre nuk ka sinqeritet, por vetëm falsitet. A ndryshon mendim mbreti Lir nga arsyetimi i së bijës? Jo “Sa e re dhe sa e vrazhdë!” - i thotë Kordeljas. Cili është dënimi i mbretit Lir për Kordelian? Dënimi i mbretit Lir ishte heqja e Kordelias nga ndarja e pasurisë, madje dhe nga të qenurit bijë e tij. Dhe midis meje e zemrës sime qofsh Që sot e tutje përgjithmonë e huaj… Po mirë, pra, të drejtën marsh për prikë, 194

Gjuha Shqipe 8 Analizojmë tekstin Gjeni në tekst frazat ku pasqyrohen këto momente. Mosbesimi i Lirit

Si the? Kordelja! Ndreqe pakëz gjuhën. Se mos i biesh fatit tënd me shqelm. Sa e re dhe sa e vrazhdë!

Dashuria e vajzës për babanë, e shprehur thjeshtësisht

Madhëri, ju dua Ashtu si e ka detyrë çdo fëmijë Ndaj t’et, dhe as më shumë, as më pak.

Dënimi i Lirit

Po mirë, pra, të drejtën marsh për prikë, Prej lidhjes shpirtërore dhe të gjakut; Dhe midis meje e zemrës sime qofsh Që sot e tutje përgjithmonë e huaj Mëshirë e dhembshuri dhe përdëllim, sa edhe ti ish-bija jonë.

Mendjelehtë

Fals Mbreti Lir

I padrejtë

Tiran/i egër

Portretizoni figurën e mbretit Lir, nëpërmjet kllasterit të mëposhtëm. *Në këtë ushtrim përdoret metoda e hartës së personazhit, ku nxënësit evidentojnë cilësitë e personazheve. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për leximin bukur e qartë të pjesës, dallimin e personazheve të vjershës, ndarjen e eksperiencave personale me shokët. Detyrë shtëpie: Luani në role skenën e mësipërme.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Tema mësimore: Lidhëzat dhe shprehjet lidhëzore sipas llojit të tyre

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Lojë në dyshe Lidhëzat E groposi në dhe Moza dhe Mira janë shoqe të ngushta. Ndërtoni dhe ju fjali ku e njëjta fjalë të përdoret si lidhëz apo një pjesë tjetër ligjërate Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale 195

Libër Mësuesi Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: - dallon lidhëzat dhe shprehjet lidhëzore sipas llojit të tyre; - analizon përdorimin kur lidhin gjymtyrë apo pjesë fjalie; - ndërton tekste ku përdor gjithë llojet e lidhëzave dhe shprehjeve lidhëzore. Burimet: Libri i nxënësit, tekste artistike

Fjalët kyçe: Lidhëza Gjymtyrë fjalie Pjesë fjalie Të thjeshta Të përngjitura Shprehje lidhëzore

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Tabela e konceptit, Puno në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Dalloni lidhëzat në fragmentin e dhënë: Kur mbaroi këtë vepër të madhe inxhinieri mesa duket deshi ta vizitonte. E vizitoi birucë për birucë, bodrum për bodrum. Kushedi se si ndërgjegjja e tij prej italiani, prej arkitekti iu nxi, sytë iu verbuan dhe ia hoqi vetes. Sapo e pa me sy që të burgosurit e kidhur këtu jo vetëm nuk do ta lëkundnin dot këtë kullë, por përkundrazi ata do të treteshin dhe do të vdisnin (Petro Marko). Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela e konceptit Nxënësit lexojnë me kujdes temën e dhënë dhe plotësojnë më pas tabelën e konceptit.

Lidhëzat

Lidhin gjymtyrë fjalie

Lidhin pjesë fjalish

Llojet e lidhëzave

Lidhëza është pjesë e

Kallëzues + kallëzues

Lidhin dy fjali që nuk

Të thjeshta

pandryshueshme e ligjaratës që lidh dy gjymtyrë fjalie ose dy fjali.

Kryefjalë + kryefjalë Kundrinorë + kundrinorë

varen dhe dy fjali që varen prej njëra-tjetrës.

Të përngjitura Shprehje lidhëzore

Rrethanorë + rrethanorë Përcaktorë + përcaktorë

*Tabela plotësohet së bashku me mësuesen, pasi nxënësit e kanë plotësuar individualisht në blloqet e shënimeve të tyre. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Puno në dyshe Punohet ushtrimi 1 në tekst në fq 212. Gjeni lidhëzat në tekstin e mëposhtëm dhe thoni në lidhin gjymtyrë apo pjesë fjalish. Pas vdekjes së Skënderbeut dhe pas ngadhënjimit të Shqipërisë prej turqve, ushtritë e tij që mbeten si fëmijë pa atë, shkuan në mërgim dhe luftuan jo pa lavdi. Sa për shqiptarët që qëndruan në vend, këta nuk u çfiseruan, as u shtypnë, as u bënë robër këmbëlëpirës të turqve. Shqiptarët s’e kanë njohur qeverinë e turqve, as u janë përulur ndonjëherë, por luftuan kundër syresh për të drejtat e tyre deri në fundin e hidhur. Lidhëzat dhe rrethanorë + rrethanorë dhe kallëzues + kallëzues + as, as lidhin gjymtyrë fjalish kallëzues + kallëzues Lidhëza por lidh pjesë fjalie që nuk varen nga njëra-tjetra. Diskutohet ushtrimi me nxënësit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin e lidhëzave në fjali, për dallimin e tyre nëse lidhin pjesë fjalish që varen a jo nga njëra-tjera, apo lidhin gjymtyrë fjalie. Detyrë shtëpie: Ndërto 6 fjali me lidhëza të thjeshta, të përbëra dhe të prejardhura.

196

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit Tema mësimore: Ushtrime - Lidhëzat dhe Punë me tekstin shprehjet lidhëzore sipas llojit të tyre Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Lidhëza sipas temës mësimore: Gjymtyrë fjalie Nxënësi/ja: - dallon lidhëzat dhe shprehjet lidhëzore sipas Pjesë fjalie Të thjeshta llojit të tyre; - analizon përdorimin kur lidhin gjymtyrë apo Të përngjitura Shprehje lidhëzore pjesë fjalie; - ndërton tekste ku përdor gjithë llojet e lidhëzave dhe shprehjeve lidhëzore. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi, histori Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Punë në dyshe, Të nxënit në bashkëpunim, Shkrim i lirë, Turi i galerisë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Punë në dyshe Në thëniet e Nënë Terezës gjeni lidhëzat: Nëse lutemi, do besojmë! Nëse besojmë, do dashurojmë! Nëse dashurojmë, do shërbejmë! Folu butësisht njerëzve! Tregoje mirësinë në fytyrë, në sy, në buzëqeshjen tënde, në ngrohtësinë e buzëqeshjes tënde, gjithnjë të kesh buzëqeshje gazmore! Jep jo vetëm kujdesin, por edhe zemrën! Lidhin pjesë fjalie që nuk varen nga njëra-tjetra. Nëse vërtet duam të dashurojmë, duhet të mësojmë si të falim! Lidhëza nëse e përdorur në fjalitë e dhëna lidh pjesë fjalie që varen nga njëra-tjetra. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim-Punë në dyshe Bashkoni fjalitë e dhëna në një fjali të përbërë. Analizoni mjetet e lidhjes. Mua më pëlqen teatri. Ai parapëlqen kinemanë.(kurse) Gjethet binin. Frynte ere e fortë. (për shkak se) Nxënësit dolën. Ra zilja. (Sapo) Vazhdonte të binte shi. Ne qëndronim jashtë.(ndërsa ) Nuk kam shumë kohë. Do të të telefonoj. (sepse ) Ndërtoni pesë fjali ku gjymtyrët e renditura më poshtë të lidhen me anë të lidhëzave në kllapa. Kallëzues (dhe) Këndonte dhe vallëzonte me një energji të paparë. Kryefjalë (ose) Nëna ose djali do të shkonin të ftuar në dasmë. Kundrinore (apo) Shqipërinë apo Gjermaninë do të zgjidhje për të jetuar? Rrethanore (as…..as) Nuk donte të shkonte as në shtëpi, as te gjyshja. Përcaktore (edhe…..edhe) Shtëpitë e larta edhe madhështore dukeshin sikur që së ndizeshin me heshtjen e qytetit. Ushtrimi 4 fq. 212. Përdori në fjali: Kur - ndajfolje Kur e merr lejen? Kur - lidhëz Do të pushojmë, kur të arrijmë në hotel. Që - përemër lidhor Librat që më dhe i lexova. Që - lidhëz E di që thua të vërtetën. Edhe - pjesëz Nuk ka ardhur edhe. Edhe - lidhëz Sipas vendit edhe kuvendi.

197

Libër Mësuesi Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë + Turi i galerisë Shkruani një tekst të shkurtër, ku të përdorni të gjitha llojet e lidhëzave: të thjeshta, të përngjitura dhe shprehje. Bëni dallimin mes rasteve kur shërbejnë për të lidhur gjymtyrë fjalish ose pjesë fjalish. Nxënësit punojnë e më pas punët e tyre i ngjisin nëpër klasë dhe i vizitojnë ato duke i vlerësuar për saktësinë e tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin drejt të lidhëzave dhe shprehjeve lidhëzore, vlerësohen për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Mbreti lir (ora 2) Punë me tekstin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca personale - Kompetenca e të menduarit Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Tragjedi sipas temës mësimore: Mbreti Lir Nxënësi/ja: Vajzat e tij - ndërton hartën e personazhit të Kordelias; - argumenton aktualitetin e dramës lidhur me problemet e ditëve të sotme; - interpreton bukur fragmentin e dhënë. Burimet: Teksti mësimor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: teatër Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Harta e personazhit, Lapsat në mes, Vija e vlerës Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Harta e personazhit

E drejtpërdrejtë

E mjera, s’jam e zonja të ngroh zemrën

E bindur

E çiltër Kordelia Madhëri, ju dua Ashtu si e ka detyrë çdo fëmijë Ndaj t’et, dhe as më shumë, as më pak. Mirënjohëse E drejtë

Këto detyra jua kthej si duhet Me bindje, dashuri, nderim të lartë

I shtrenjtë zot, më keni dhënë jetën, Më keni rritur dhe më keni dashur;

Ndërtimi i njohurive të reja: Lapsat në mes Ndahet klasa në 3 grupe ekspertësh dhe punohet me teknikën “Lapsat në mes”. Grupi 1 Plotësoni tabelën e mëposhtme, duke zbërthyer kuptimin.

198

Sa e re dhe sa e drejtë, i dashur atë.

Gjuha Shqipe 8 Kush e thotë

Fraza

Kuptimi

Mbreti Lir

Nga asgjëja del asgjë

Mbreti i sheh gjërat shumtë ngushtë, të prera, racionale pa shpirt tamam si veprimet në matematikë.

Kordelja

…s’jam e zonja të ngroh zemrën

E kuptonte mirë se nuk ishte e aftë të bënte si motrat e saj.

Mbreti

Se mos i biesh fatit tënd me shqelm

Në rast se Kordelja nuk do të thurte lavde si motrat e saj nuk do të fitonte gjë.

Mbreti

Dhe midis meje e zemrës sime qofsh

Mungesa e falsitetit i kushtoi

Që sot e tutje përgjithmonë e

saj prej babait.

Kordeljas shumë, me mohimin e

huaj Grupi 2 Përcaktoni mënyrën dhe kohën e foljeve në ligjëratën e mbretit Lir në mbyllje të kësaj skene. Po mirë, pra, të drejtën marsh për prikë/Dhe midis meje e zemrës sime qofsh: Mënyra dëshirore, koha e tashme Përmes të cilëve jetojmë e vdesim,/Heq dorë prej kujdesit prindëror,/Barbari skit, që ha fëmin’ e vet-Mënyra dëftore koha e tashme Grupi 3 Ku mendoni se qëndron aktualiteti i kësaj drame, lidhur me problemet e sotme? a) Kontrasti midis pamjes së jashtme dhe botës së tyre të brendshme (sjelljeve hipokrite të njerëzve) b) Dashuria e ngritur mbi interesa c) Ndëshkimi nga e vërteta Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Vija e vlerës Mësuesi/ja bashkëbisedon me nxënësit që këta të fundit të japin argumentet për pyetjen: A matet me fjalë dashuria? Mbroni qëndrimin tuaj me argumente.

PO

JO

PSE? Nxënësit japin mendimet e tyre, replikojnë për mendimet të cilat nuk ju duken te drejta. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për: leximin bukur e qartë të pjesës, dallimin e personazheve të vjershës, ndarjen e eksperiencave personale me shokët. Detyrë shtëpie: Luani në role skenën e mësipërme.

199

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Tema mësimore: Projekt. Ndikimi i internetit Situata e të nxënit: dhe librit ne zhvillimin e aftësive psikomotore të Ndarja e punëve nxënësve (ora 1) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetë, sipërmarrje dhe mjedis - Kompetenca qytetare - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Internet Nxënësi/ja: Web - diskuton për rëndësinë e librit të shkruar; - analizon lidhjen midis internetit dhe librit të Facebook Rrjete sociale shkruar; - diskuton për shfrytëzimin e kohës së lirë nga Libër Subjekt fëmijët; Mesazh - merr pjesë aktive në punën në grup dhe ndarjen e detyrave në të; - përzgjedh materialet e duhura për produktet ﬁnale; - bën sistemimin e materialeve të përgatitura për prezantim; - drejton punën në grup; - prezanton produktet e projektit. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: tik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Mendo/puno në dyshe/shkëmbe mendime, Të nxënit në bashkëpunim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Mendo/puno në dyshe/shkëmbe mendime Faza 1 Aktivitetet parapërgatitore të projektit Njohja me temën e projektit. Pavarësisht se është ora e parë nxënësve për projektin u është folur që në ﬁllim të vitit që ata të marrin masë për hulumtim dhe mos ta lënë punën vetëm në ditët që kanë projektin. Formimi i grupeve të nxënësve dhe ndarja e detyrave brenda grupit. Grupet brenda klasës formohen heterogjene me nxënës me përparim të mirë, mesatar apo të dobët. Nxënësit duhet të bashkëveprojnë me njeri-tjetrin, pasi gjatë orës së projekteve, duhet të mësojnë duke u argëtuar. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Po japim më poshtë një model të planifikimit të projektitTitulli Një emër/Titull tërheqës projekti.

200

Gjuha Shqipe 8 Titulli

Një emër/Titull tërheqës projekti.

Kohëzgjatja

Data e fillimit dhe mbarimit të projektit

Qëllimi

Çfarë do të nxënë nxënësit? Tregohet se si klasat pjesëmarrëse do të përfitojnë nga përvojat e tyre me ju.

Lëndët

Lista e fushave të kurrikulës, të cilave do t’ju adresohet ky projekt.

Pjesëmarrësit

Mësues, Nxënësit sipas nivelit.

Përshkrimi

Paragrafë të shkurtër, të cilët përshkruajnë projektin që të tërheqë interesin e lexuesit.

Veprimtaritë sipas linjave kohore

Përshkrim i asaj që nxënësit do të kryejnë sipas afateve:

Burime të kërkuara

Lista e burimeve

Rezultatet

Produkte përfundimtare

-

zgjidhje problemesh; grumbullim informacioni; shkëmbime ndërpersonale; vëzhgime; diskutime; vlerësime.

Përfitimet Vlerësimi

Pra nxënësit duhet të jenë të aftësuar për atë që do të bëjnë. Qëllimi i projektit Projekti ka si detyrë t`i pajisë nxënësit me kompetencat e mësipërme dhe të përforcojë disa rezultate të të nxëni sipas kompetencave të fushave. Në fund të projektit nxënësi duhet të arrijë: x të prezantojë produktet ﬁnale të projektit që kanë ardhur si rezultat i punës në grup apo individuale; x të argumentojë atë që ka sjellë në produkt; x të interpretojë çdo qasje të tij. Grupi 1: Problemet e fëmijëve autik. Grupi 2: Si ndikon libri te fëmijët. Grupi 3: Interneti ndikon pozitivisht apo negativisht te fëmijët? Grupi 4: Interneti apo Libri? Cili ka zhvillim më të gjerë? Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Të nxënit në bashkëpunim Nxënësit pasi kanë ndarë grupet dhe kanë caktuar nëntemat, bashkëpunojnë me njëri-tjetrin për të caktuar mënyrën e përgatitjes së produktet që do të prezantojnë në orën e fundit. Ai mund të jetë: - prezantim në powerpoint; - fletëpalosje; - poster; - revistë apo gazetë; - faqe web-i. Vlerësimi: Pjesë e vlerësimit është edhe përcaktimi i nxënësve që do të vëzhgohen gatë kësaj ore mësimi.

201

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Tema mësimore: Pjesëza Punë me tekstin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Pjesëz Nxënësi/ja: Dëftuese - dallon pjesëzat në fjali nga pjesët e tjera të Përforcuese, përcaktuese-saktësuese ligjëratës; Modale - përcakton llojin e pjesëzave; - analizon pjesëzat sipas mënyrë së ndërtimit të tyre; - ndërton histori duke përdorur pjesëza të llojeve të ndryshme. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Mbajtje e strukturuar e shënimeve, Punë në dyshe. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Emërtoni fjalët me shkronja të zeza dhe thoni se ç’pjesë ligjërate janë. Ja dhe Jehona, shoqja ime më e mirë. E kam njohur qysh në fëmijëri, kur ishim në të njëjtin kopsht. Ajo nuk rrinte një sekondë pa lëvizur. Luante pothuajse gjithë ditën dhe nuk ia dilte dot kush. Edhe sot dallohet. Është në qendër të vëmendjes pikërisht si dikur. Të gjitha janë pjesëza Ja - dëftuese Nuk - mohuese Qysh - saktësuese Pikërisht - saktësuese Pothuajse - përafruese Ndërtimi i njohurive të reja: Mbajtje e strukturuar e shënimeve Udhëzohen nxënësit që të hapin tekstet dhe të mbajnë shënime në mënyrë të strukturuar dhe të diskutojnë më pas me mësuesin/en. Pjesëza është pjesë e pandryshueshme e ligjeratës dhe shërben për të shprehur ngjyrime kuptimore ose emocionale plotësuese të një fjale, të një togfjalëshi apo të një fjalie.

Pjesëza

Pjesëza të thjeshta: bile, ja, jo, nuk, po etj. Pjesëza të përngjitura: pale, posi, pothuajse etj. Pjesëza shprehje: as që, ja që, jo që joHWM

202

Sipas kuptimit i klasifikojmë: Pjeseza që shprehin Ngjyrime kuptimore të Përgjithshme, Modale dhe Pjesëza emocionuese shprehese.

Gjuha Shqipe 8 Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Punohen ushtrimet në tekst, fq. 214. 1. Gjeni pjesëzat dhe përcaktoni llojin e tyre. Ju u plakët, - i tha ai rrënjës së trëndaﬁlit. - Tani mjaft më! Ju i dhatë botës gjithë ç’mundet, se sa me vlere qe kjo, është një çështje me të cilën nuk kam kohë të merrem. Por ama është e qartë se ju nuk keni bërë asgjë për zhvillimin tuaj të brendshëm. Së shpejti do të katandiseni në një shkurre të thatë! A e kuptoni se ç’dua të them? Ju po më trembni! - tha rrënja e trëndaﬁlit. - Nuk i kisha menduar kurrë këto gjëra! Po, po merret vesh që ju nuk e lodhni shumë mendjen. Po a e keni vrarë mendjen ndonjëherë të merrni vesh përse ju lulëzoni dhe si ndodh kjo? Përse kështu dhe jo ndryshe? 2. Në tekstin e mëposhtëm shtoni pjesëza pa prishur kuptimin e fjalive. Djaloshi kërkoi t’i zgjidhnin duart. Pastaj ai nxori një letër nga xhepi dhe seç shkroi në të me një pendë, të cilën e këputi nga bishti i zogut. (Pikërisht ) të nesërmen kur po afronte dreka ndodhi e papritura më e madhe: u hap dera e bujtinës dhe hyri . . . po, po, hyri Ardita. (_______Bile ___) ajo dukej e gëzuar, ishte e freskët e plot shëndet,(____Thuajse ) sikur sapo të ishte zgjuar nga një gjumë i gjatë e plot ëndrra të bukura. (_Bash _) Shtojzovallet e kishin shndërruar në një zog që të shëtiste e të lodronte (____madje____) ngado që të donte. (_______Pikërisht _) Në një zog të vogël pendëkuq. (_Tamam ) Atëherë e kuptuan Miroshi dhe Qerosi, pse ai zogu i vogël pendëkuq i ndiqte gjithnjë nga pas. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin e saktë të pjesëza në fjali, dallimin e llojeve të tyre sipas kuptimit dhe ndërtimit. Detyrë shtëpie: Ushtrimi 4 fq. 214. Vëreni fotograﬁtë dhe ndërtoni një histori. Shkruajeni atë, duke përdorur sa më shumë pjesëza.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri Gjuhësore Tema mësimore: Pasthirrma

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Lojë në çift Krijo një situatë dhe përdor pasthirrma në të. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Pasthirrma sipas temës mësimore: Tingullimitimet Nxënësi/ja: Nxitëse - dallon pasthirrmat nga pjesët e tjera të Emocionale ligjëratës; Të thjeshta, të përngjitura, shprehje - dallon pasthirrmat emocionale nga ato nxitëse; - dallon pasthirrmat sipas formimit të tyre; - ndërton tekste në të cilat përdor pasthirrma dhe tingullimitimet. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Arte Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Tabela e konceptit, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Ua sa qenke rritur moj çupë?! Ej, Ela ti je? Se mjaft në robëri Moj e mjera Shqipëri O burra kokni armët Ja vdekje ,ja liri 203

Libër Mësuesi Evidento pasthirrmat në fjalitë e dhëna. Si i dallon ato? A kanë kategori gramatikore? Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela e konceptit

Pasthirrmat

Emocionuese

Nxitëse

I. Pasthirrma të thjeshta

Shprehin gëzim, admirim, kënaqësi

Shprehin nxitje, urdhër ose lutje

Mund të jenë tinguj të veçantë ose grupe tingujsh

Shprehin mosbesim, mospërfillje, përbuzje

Shprehin thirrje.

II. Pasthirrma të përngjitura

Shprehin frikë, dëshpërim, hidhërim.

Shprehin përshëndetje, mirënjohje, mallkime, sharje, ngushëllime.

Formohen prej përdorimit të gjatë e të vazhdueshëm si formula urimi a përshëndetjeje

Shprehin pakënaqësi, keqardhje, mërzi, dhimbje.

Faleminderit, lamtumirë, mirëmëngjesi, mirupafshim, mirë se erdhe, natën e mirë, tungjatjeta, udha e

Pasthirrma Shprehjeje

mbarë

Disa shprehje frazeologjike kur përdoren si njësi të gatshme për të shprehur ndjenja të ndryshme, marrin rolin e pasthirrmës.

Të ngjashme me pasthirrmat, janë edhe tingullimitimet (onomatopetë). Ato nuk shprehin ndjenja, as nuk nxitin për të vepruar, vetëm imitojnë tingujt e natyrës: Mjau-mjau, – dëgjohej macja. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe 1. Nënvizoni pasthirrmat dhe thoni se çfarë lloji janë ato. Oh! Sa të bukura janë lulet në pranverë! Ah, ku jeni o ditët të lumtura e gjithë diell! Ua, paska ﬁlluar shiu! Dreq o punë, m’u prish humori. Ahu, s’guxon njeriu të bëjë një plan! Uf, u mbyllëm brenda! Eh, iku edhe një ditë. Oh - pasth/emoc që tregon kënaqësi Ah /eh - pasthirrmë emocionale që tregon dhimbje e mërzi Ua - pasth/emoc shpreh habi Ahu - pasth/emoc shpreh mosbesim 2. Vendosni në tabelë pasthirrmat e mëposhtme, duke i ndarë sipas llojit. bobo, aha, bubu, korba, obobo, ehe, qyqja, o, oh, oho, ububu, e zeza, au, eu, oj, ou, bah, ehe, ahu, i, ohu, të lumtë, urra, u, ua, uh, ptu, y. 3. Shkruani pesë fjali në të cilat të përdorni tingullimitime të ndryshme. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e pasthirrmave në fjali, për bashkëveprimin me shokët në punën në grup etj. Detyrë shtëpie: Shkruani një përshkrim të shkurtër në të cilin të përdorni pasthirrma të llojeve të ndryshme. Bëni një tabelë, në të cilën t’i ndani pasthirrmat e përdorura sipas kuptimit dhe sipas ndërtimit.

204

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të dëgjuarit Tema mësimore: Romeo dhe Zhuljeta

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Në videoprojektor shikohet një fragment nga ﬁlmi “Romeo dhe Zhuljeta” me aktorin Leonardo di Caprio Diskutojmë së bashku. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Dashuri pasionante sipas temës mësimore: Hasmëri Nxënësi/ja: - dëgjon për të nxjerrë informacionin kryesor Fat i keq Tragjedi nga ajo që dëgjon; - nxjerr informacionin kryesor nga materiali në DVD; - përgjigjet për pyetje rreth të kuptuarit të tekstit të dëgjuar. Burimet: Teksti mësimor, videoprojektor, fragment Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: teatri nga ﬁlmi “Romeo dhe Zhuljeta” me aktorin Leonardo di Caprio Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimesh, Pyetja sjell pyetjen, Pauza treminutëshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimesh Para një ore ne kemi diskutuar rreth jetës dhe veprës së Shekspirit. Kemi përmendur gjithashtu se një nga kryeveprat e këtij shkrimtari është “Romeo dhe Zhuljeta”. Para se të dëgjojmë fragmentin e përzgjedhur nga tragjedia do të zhvillojmë një stuhi mendimi për të. Tragjedi me 5 akte/2 të parat me situata komike

Personazhet kryesore:

Personazhe të tjera

Romeo dhe Zhuljeta

Merkuti, Vaja, Frati Laurën, s Benvolio

Montagët (Romeo) dhe Kapuletët (Zhuljeta) në hasmëri me njëri-tjetrin.

I përket periudhës së parë të krijimtarisë së tij.

Është burim frymëzimi për: Opera “Kapuletët dhe Montagët” Rossini 1830 Sinfoninë “Romeo dhe Zhuljeta“ të Hektor Berliozit 1839 Opera “Romeo dhe Zhuljeta “Guinoi 1867 Baletin po me të njëjtin titull të Prokofievit (1936-1938) Tabloja “Lamtumira e Romeos dhe Zhuljetës” Delakrua 1846 etj.

*Mësuesi/ja sqaron gjithashtu se çfarë është prologu në një tragjedi. 205

Libër Mësuesi Një nga pjesët kryesore të tragjedisë prologu (gr. prólogos – fjalë, të folur në ﬁllim, parathënie), Ndërtimi i njohurive të reja: Pyetja sjell pyetjen Vendoset fragmenti për t` u dëgjuar nga nxënësit. Mësuesi/ja i udhëzon ata që gjatë dëgjimit të mbajnë shënime për përgjigjet e pyetjeve. Përpiquni të mbani shënim përgjigjet e pyetjeve: Për cilën ndeshje flitet? Cilat janë dy familjet që ndeshen me njëra-tjetrën? Autori e ka fjalën për takimin e dy të rinjve që u përkisnin dy familjeve më në zë në Veronë, Kapuletët dhe Montagët. Ata ushqenin një urrejtje të fortë për njëri-tjetrin. Si lindi dashuria midis dy të rinjve? Në fragment nuk na jepet vendi ku lind dashuria, por nga leximi i veprës mësojmë se dashuria lindi në një ballo me maska të organizuar nga Kapuletët. Pse rrezikohet ajo nga hasmëria? Dashuria rrezikohet nga hasmëria, sepse asnjë nga familjet nuk mund ta pranonte që kjo lidhje të ngrihej mbi këtë urrejtje të madhe. Çfarë paralajmëron vargu: “Kjo udhë e dashurisë ogursterrë” Hasmëria e dy familjeve ishte kaq e madhe sa kish tronditur gjithë qytetin, jo vetëm familjet, ndaj dhe fundi i saj tragjik ishte i paralajmëruar. Pas dëgjimit Përgjigjuni pyetjeve: Cilët aktorë ju vijnë ndër mend kur dëgjoni këtë prolog? Ashtu si në tragjedinë antike greke një vend të rëndësishëm zinte kori i cili qortonte, këshillonte, rrëfen ngjarjen etj., dhe në këtë prolog këtë aktor na kujton. Renditni disa nga personazhet e kësaj tragjedie. Personazhe të tjerë: Merkuti Vaja Frati Laurens Benvolio Si ju duket kërkesa për durim që kori i bën spektatorit? Po kërkesa për faljen e të metave që mund të ketë vepra? Kori te Sofokliu përfaqëson grupin e qytetarëve, të cilët shprehin mendimin e opinionit publik lidhur me atë që po ndodh. Ai në përgjithësi është mbartës i moralit dhe i botëkuptimit të kohës. Pse ju prekin detajet tragjike? Cilat janë disa prej tyre? Detajet tragjike na prekin pasi përballë tyre është vënë dashuria e madhe e dy të rinjve, dashuri e cila ngrihet mbi paragjykimet dhe urrejtjen e dy familjeve. Ç’elemente skenike bien në sy në këtë fragment? A e ndihmojnë ato dëgjuesin? Diskutojmë së bashku duke u këshilluar dhe me njohuritë e marra në lëndën e teatrit. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Pauza treminutëshe Për disa minuta nxënësit në dyshe do të diskutojnë së bashku. Diskutoni rreth normave shoqërore që pengojnë dashurinë e dy të rinjve. Mësuesi/ja udhëzon të fokusohen të normat morale, fetare dhe shoqërore (nuk mund të kurorëzohet dashuria e të rinjve kur familjet urrejnë njëri-tjetrin). Nxënësit shprehin sa më lirshëm mendimet e tyre. Listojnë normat shoqërore që pengojnë dashuritë dhe argumentojnë mendimet e tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për vëmendjen e kushtuar pjesës gjatë dëgjimit të saj. Detyrë shtëpie: Luani në role pjesë nga vepra.

206

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Tema mësimore: Ndikimi i internetit dhe librit ne Situata e të nxënit: zhvillimin e aftësive psikomotore të nxënësve (ora 2) Seleksionimi i materialeve Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetë, sipërmarrje dhe mjedis - Kompetenca qytetare - Kompetenca digjitale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Internet Nxënësi/ja: Web - diskuton për rëndësinë e librit të shkruar; Facebook - analizon lidhjen midis internetit dhe librit të Rrjete sociale shkruar; Libër subjekt - diskuton për shfrytëzimin e kohës së lirë nga Mesazh fëmijët; - merr pjesë aktive në punën në grup dhe ndarjen e detyrave në të; - përzgjedh materialet e duhura për produktet ﬁnale; - bën sistemimin e materialeve të përgatitura për prezantim; - drejton punën në grup; - prezanton produktet e projektit. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: tik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Të nxënit në bashkëpunim, bashkëbisedim Faza 2: x Përpunimi i materialeve x Krijimi i posterave x Krijimi i punimit në powerpoint x Krijimi i videos me mendime të nxënësve x Kërkimi në internet i shfrytëzimit të internetit në jetën e përditshme. x Krijimi i ﬂetëpalosjeve dhe posterave ku shprehin mendimin e tyre për librin e shkruar dhe zhvillim psikomotor të nxënësve. x Krijimi i një videoje me mendimet e nxënësve në lidhje me internetin dhe librin. Nxënësit punojnë sipas punës së caktuar. Koordinatori i grupit është i vëmendshëm për punën që kryen secili nga anëtarët e grupit dhe bën vlerësimin e anëtarëve. Vini re! Në këtë fazë nxënësit duhet të mbledhin materialin në “burim”, pranë institucioneve të ndryshme për të kryer intervista dhe pyetësorë minimaliste. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për bashkëpunimin e tyre dhe kryerjen e detyrave të ngarkuara.

207

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Kohë e pamjaftueshme (ora 1) Diskutim: Kadareja dhe Nobeli Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë. - Kompetenca e të menduarit. - Kompetenca qytetare. Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Rrëﬁm sipas temës mësimore: Elemente realiste Nxënësi/ja: - diskuton për jetën dhe krijimtarinë letrare të Gjendje shpirtërore Realitet i hidhur Helena Kadaresë; - rrëfen ngjarjen duke u mbështetur në detaje; - përshkruan gjendjen emocionale të Helenës kur merr vesh “sekretin” e Kadaresë; - zbulon tiparet e gjuhës me të cilën rrëfehet. Burimet: Libri i nxënësit, romani “Kohë e Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: pamjaftueshme” letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Parashikim me anë të titullit, Pyetja sjell pyetjen, Diskutim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Parashikim me anën e titullit Në qofte se dëgjoni titullin “Kohë e pamjaftueshme” Çfarë mendoni? Përse bëhet fjalë? Nxënësit japin mendimet e tyre. Dy fjalë për Helena Kadarenë

+HOHQD.DGDUH gjithashtu e njohur edhe si Elena Kadare ose Elena Gushi-Kadare, lindi në vitin 1943 në Elbasan. Është një ndër të paktat shkrimtare romanciere shqiptare, në vitet e regjimit komunist. Autore e shtatë vëllimeve, veprat e saj flasin për ënderrimet vajzërore, përjetimet e të qenit nënë e bashkëshorte. Gjithashtu është një përkthyese cilësore e disa veprave të autorëve të njohur botërorë, kryesisht francezë. Helena është bashkëshortja e autorit të famshëm shqiptar, Ismail Kadare. Së fundmi është botuar nga Sh.B. Onufri libri biografik Kohë e pamjaftueshme, në të cilin rrëfen gjerësisht bashkëjetesën e saj me Kadarenë.

x x x x

Kohë e pamjaftueshme, 2011 Bashkëshortët, 2002 Një grua nga Tirana, 1990 Një lindje e vështirë, 1970

Skeda e librit Kohë e pamjaftueshme Kujtime me Autore Helena Kadare. Shtëpia botuese: Onufri.

Kujdes ! Rrëfimi në tekstet rrëfimtare joletrare bazohet në fakte, duke përfshirë vende, data, persona dhe ngjarje reale. Mund të rrëfehet në të tria vetat, në varësi të formës së përzgjedhur të shkrimit.

Viti i botimit 2011. Faqet e librit 688

Kohë e pamjaftueshme...”, shkruan Ismail Kadare në një poezi të hershme të tij. Me të njëjtin titull, Helena Kadare, bashkëshortja e shkrimtarit, ka botuar në Francë një libër të pazakontë, kurioz, ngacmues, të sinqertë, me dëshmi, kujtime, letra dhe rrëﬁme mbi jetën e përbashkët me gjeniun e letrave. Një libër kujtimesh prej saj, ngjan si ftesë për të hyrë në një botë ku gjallojnë qindra histori, këndvështrime e përjetime të panjohura, të vërteta të fshehura, por edhe fakte e dëshmi të shumëpërfolura, e njëkohësisht ende të pazbuluara deri në fund… Por çfarë është ky libër, botuar ﬁllimisht në frëngjisht nga “Fayard” me titullin “Le Temps qui manque” (Kohë e pamjaftueshme) 208

Gjuha Shqipe 8 Puna për krijimin e kësaj vepre sipas Helena Kadaresë ka ﬁlluar pesëmbëdhjetë më parë nga ditarët e mbajtur prej saj në mënyrë josistematike, por me periudha. Që në ﬁllim të veprës jepet lidhja e më pas njohja krejt rastësore me Ismail Kadarenë asohere student në Moskë. Përmes kujtimeve para lexuesit vjen jeta e çiftit të shquar dhe vajzave te tyre para dhe pas rënies së komunizmin dhe largimin e tyre në Francë. Kadareja ashtu siç rrëfen gruaja e tij (faqe 292), nuk e ka konsideruar veten kurrë as si një shkrimtar zyrtar e as si një shkrimtar disident, por thjesht, një shkrimtar. Kjo nuk është një piruetë e thjeshtë apo një formulë e shkathët. Kadare nuk e përdor kurrë këtë shprehje pa u thelluar. Ai ka një ide tepër të lartë për rolin e shkrimtarit në shoqëri. Ai e vendos shumë lart përgjegjësinë e këtij të fundit, dhe akoma më lart pushtetin e letërsisë. Duke mos pasur kurrfarë dyshimi për vendin e tij personal në linjën e shkrimtarëve më të mëdhenj, Homer, Dante, Shekspir, Dostojevski, Ismail Kadare shfaq dukshëm njëkohësisht modestinë më të madhe dhe jomodestinë më të madhe, duke refuzuar, për shembull, pas rrëzimit të komunizmit në Shqipëri, që të merrte postin e Presidentit të Republikës. Atyre që ia propozuan këtë post, Kadare iu përgjigj, se ndihej i paaftë për ushtrimin e këtij posti, sepse duke qenë shkrimtar, “është mësuar të punojë vetëm, pa dëgjuar e pa u këshilluar me askënd”. Shkurt, përfundon ai me një humor acid, që për të është i zakonshëm, “shkrimtari është detyrimisht i një natyre intolerante, pra, pak i pajtueshëm me demokracinë!”. Rrëfyer nga Helena (faqe 205), kjo vërejtje thotë shumë për kompleksitetin e njeriut të jetës së saj.

Personazhet që gjenden në libër nuk janë fiktivë, pra të krijuar nga shkrimtarja, por realë. Ndërtimi i njohurive të reja: Pyetja sjell pyetjen Të shkruarit e kujtimeve biograﬁke ka gjithmonë dy gjendje: të atij që i shkruan dhe të atij për të cilin shkruhen ato. Pra, ka gjithmonë një emër dhe një ngjarje të vërtetë. Si qëndron raporti me të vërtetën në këtë fragment? Po në rrëﬁm kemi ngjarje të vërtetë dhe jo trill, duke ﬁlluar nga emri i të madhit Kadare. Kujt personazhi dhe cilës ngjarjeje të vërtetë i kushtohet ky rrëfim? Ismail Kadaresë dhe i kushtohet momentit kur Kadare i tregon së shoqes dorëshkrimin e tij të parë në prozë dhe frikën e saj nga përballja e mundshme me regjimin e kohës. Cilat mendoni se janë detaje të vërteta? Cilat mendoni se janë trillime apo elemente subjektive të autorit? Ç’dëshmi të kohës kur ka ndodhur ngjarja sjell autorja këtu? Përballja me regjimin e kohës, përballje e cila të humbiste ardhmërinë dhe jetën ndoshta. Kur kishte shkruar për herë të parë autori? Shumë herët 11-12 vjeç Si i quan shkrimtari provat e para të të shkruarit? Lodrat e fëmijërisë Nga e kuptoi ajo që ishte roman dhe që kishte të bënte me një vepër të vërtetë? Ç’detaje na sjell paragrafi i mëposhtëm? E shﬂetova një copë herë dorëshkrimin, si për ta besuar se kisha vërtet në dorë një roman. Kapitulli i parë, kapitulli i shtatë, kapitulli i dhjetë. Faqja 131 e fundit dhe poshtë saj fjalët: “23 nëntor 1959. Moskë”. Kompozicioni i jashtëm i veprës i ndarë në kapituj na bën me dije se kemi të bëjmë me një roman. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Diskutim Përshkruani gjendjen emocionale të autores kur sheh për herë të parë dorëshkrimin. Pse trembet ajo? Çfarë e shtyn atë të mendojë negativisht për situatën, por pozitivisht për autorin? Përgjigje e sugjeruar: Kur sheh për herë të parë dorëshkrimin ajo habitet, pasi ishte hera e parë që po e shihte atë. Ajo nuk dinte çfarë të mendonte. Pse Ismaili e kishte mbajtur të fshehur kaq vite këtë dorëshkrim? Pas bisedës me të që romanin nuk duhej ta shihte dhe ta dinte kush, ajo u turbullua akoma më shumë. Para saj qëndronte një dorëshkrim i rrezikshëm. Pra, situata ishte kritike, por Ismaili kishte pasur kurajën që e kishte shkruar dhe që nuk e kishte grisur po e ruante si për t`i kujtuar kohën e frikshme në të cilën po jetonte... Nxënësit diskutojnë dhe japin mendimit e tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për të kuptuarit e tekstit, për analizën e tij etj. 209

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Kohë e pamjaftueshme (Ora 2)

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit:

Koha e pamjaftueshme S’kam kohë të harroj shumë gjëra Që nga mendja t’i nxjerr përjetë. Për tragjikët e vjetër e shkrepëtimat Do t’më duhen së paku dy vjet. Dhe ndoshta po aq për Danten, Për frëngjishten tok me plazhet po aq, Ndoshta gratë do të jem duke fshirë Kur muzgu do të afrohet ndërkaq. Si udhëtari me peshë të tepërt Para avionit që niset pas pak I ngarkuar rëndshëm ende Do t’afrohem tek varri humbak. Nga supet si ta heq këtë barrë? Ku ta hedh këte peshë, si? Me të s’mund të zbres atje poshtë Por as lart dot s’e lë kurrsesi. I menduar gjer në çast të fundit Nga mosthënia, nga pengu tragjik, Një shenjë ndoshta të pakuptueshme Do t’ju bëj të gjithëve e do ik. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Rrëﬁm Nxënësi/ja: Elemente realiste - diskuton për jetën dhe krijimtarinë letrare të Gjendje shpirtërore Helena Kadaresë; Realitet i hidhur - rrëfen ngjarjen duke u mbështetur në detaje; - përshkruan gjendjen emocionale të Helenës kur merr vesh “sekretin” e Kadaresë; - zbulon tiparet e gjuhës me të cilën rrëfehet. Burimet: Libri i nxënësit, romani “Kohë e Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: pamjaftueshme” letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diagram Veni, Ditari dypjesësh, Tabela M, Diskutim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diagram Veni Nga dallojnë dy familjet, ajo e autores dhe ajo e Kadaresë? Plotësoni skemën e mëposhtme. Familja e autores

Familja e Kadaresë

E kujdesshme

E vjetër

E mbyllur

Donkishoteske – e larguar nga realiteti E çuditshme

210

Gjuha Shqipe 8 Ndërtimi i njohurive të reja: Ditari dypjesësh Përgjigjuni pyetjeve Si shfaqet Kadareja në sytë e autores? Si shfaqet Kadareja në sytë e lexuesit? Si shfaqet autorja në sytë e lexuesit?

Misterioz, nuk e kishte treguar “të fshehtën” e tij, i zoti për të shkruar një roman, megjithëse në moshë të vogël etj. Shfaqet një njeri i qetë, me autokontroll, aspak i trishtuar që romani i tij i parë nuk e kishte parë dritën e botimit etj. E frikësuar nga përballja e mundshme me regjimin e kohës etj.

Përcaktoni tiparet e gjuhës së këtij fragmenti, pasi t’u përgjigjeni kërkesave të mëposhtme. Ndaluni në shprehjet: shtëpi donkishoteske; familje e çuditshme dhe shpjegoni rolin përcaktues të fjalëve të dyta. Donkishoteske. E çuditshme përcaktorët e shprehur me mbiemra karakterizojnë familjen e Kadaresë, një familje e cila ishte jashtë normalitetit siç thotë dhe Ismaili në një intervistë, sepse derisa çdo shtëpi kishte doket e saj, prirja për të respektuar një traditë, gërshetohej me prirjen për ta thyer atë. Një familje ku bashkëshortët ishin të çuditshëm. Babai që nuk tregonte asgjë, megjithëse punonte në gjyqe dhe nëna e cila ishte shumë kurioze të mësonte se çfarë bëhej në to. Ç’nënkupton autorja me shprehjen frazeologjike: Unë i shqeva sytë nga habia? Nënkupton frikën nga regjimi. Për çdo fjalë të thënë kundër regjimit dihej mirë fati i atij që e kishte thënë e jo më të shkruaje një roman të rrezikshëm, nga ata të ndaluarit. Dihej se çfarë të priste. Cilat janë fjalët që e tronditin atë? “se mos e tregoni këtë gjë?” “se mos e flisni me njeri këtë që dëgjuat”? Gjeni një sinonim për fjalën apartament-hyrje-shtëpi. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Tabela M - Diskutim Plotësoni tabelën dhe diskutoni.

Çfarë dinit më parë për Ismail

Çfarë mësuat nga ky fragment

Çfarë doni të dini më tepër

Kadarenë?

për të?

për autorin?

Shkrimtar

Mësuam për dorëshkrimin e

Jeta e tij si student në Moskë.

rrezikshëm. Shkroi që 12 vjeç vjershën e

Familjen e tij paksa të

Për Çmimin Nobel që ende nuk

parë.

çuditshme

po i akordohet, megjithëse është nominuar disa herë. Kishte lidhje me diktatorin Hoxha? Sa herë e kishte takuar atë gjatë jetës së tij?

Diskutojmë së bashku me nxënësit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për të kuptuarit e tekstit, për analizën e tij etj. Detyrë: Kërkoni në librari ose bibliotekë librin “Kohë e pamjaftueshme” dhe lexoni e diskutoni momente të tjera të përshkruara nga autorja.

211

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit Tema mësimore: Funksionet gramatikore të fjalëve në fjali Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjali sipas temës mësimore: Funksion gramatikor Nxënësi/ja: - dallon funksionet sintaksore të fjalëve në një Gjymtyrë drejtuese Gjymtyrë e varur fjali; - shpjegon gabimet drejtshkrimore dhe sintaksore në një fjali; - argumenton gjymtyrët drejtuese e të varura në një fjali; - ndërton fjali ku e njëjta fjalë del në funksione të ndryshme. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pyetje-përgjigje, INSERT, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit Ç`kuptoni me fjali? Njësi tërësore e ligjërimit,e cila përbëhet nga një varg fjalësh ose nga një fjalë e vetme të formësuara e të lidhura gramatikisht sipas ligjeve të një gjuhe të caktuar. Fjalia është mjeti kryesor për formimin, shprehjen e kumtimin e mendimit. Cila prej fjalive është e saktë? Pse? Krahasoni variantet e gabuara: ç’i dallon ato prej njëri-tjetrit? Argumentoni përgjigjet tuaja. a) Të hënën, nxënësit e takuan shkrimtarin në studion e tij. b) E hëna, nxënësit e takuam shkrimtari në studios të tij. c) Te henen, nxenësit e takuan shkrimëtarin në studion e tijë. d) Shkrimtarin, nxënësit e takuan të hënën në studion e tij. Fjala në vetvete nuk mbart ndonjë funksion sintaksor, por e fiton atë, falë lidhjes që realizon me fjalën drejtuese. Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela INSERT Nxënësit do të punojnë me tabelën INSERT. Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet dhe të plotësojnë tabelën.

212

Gjuha Shqipe 8 V

+

Lidhja e fjalëve në fjali

Fjalët mund të luajnë

bëhet në bazë të

rol drejtues, ose të jenë

rregullave të caktuara

të varura. Fjalët luajnë

gramatikore.

rol drejtues, kur u

--------

?

caktojnë fjalëve të tjera formën e shprehjes dhe rolin e tyre në fjali. Fjala në vetvete nuk mbart ndonjë funksion sintaksor, por e fiton atë, falë lidhjes që realizon me fjalën drejtuese

Nxënësit punojnë për të plotësuar tabelën e më pas ato diskutojnë së bashku me mësuesin/en për çdo paqartësi që mund të kenë. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Analizoni shembujt e mëposhtëm. Shpjegoni gabimet dhe klasifikojini ato sipas tabelës së dhënë. Ndarja e mbetjeve ndihmojnë mrojtjen e mjedisit. Ndaria e mbetieve ndihmonë mrojtien e miedisit. Ndarja ndihmon e mbetjeve mbrojtjen e mjedisit. E ndihmon mbrojtjen e mjedisit, ndarja e mbetjeve. Fjalë me gabime drejtshkrimore Grup fjalësh pa lidhje sintaksore

Ndaria e mbetieve ndihmonë mrojtien e miedisit

Ndarja ndihmon e mbetjeve mbrojtjen e mjedisit Ndarja e mbetjeve ndihmojnë mrojtjen e mjedisit.

Cilat fjalë dalin si gjymtyrë të varura dhe drejtuese. Argumentoni përgjigjen tuaj. Prerja e pemëve dëmton rëndë mjedisin tonë Ndërtoni pesë fjali, ku fjala “rrugë” të dalë si: Kryefjalë: Rruga jote qoftë e bardhë more djalë! Kundrinor i drejtë: Kujdes kur kalon rrugën! I lau rrugët me lot! Kundrinor i zhdrejtë: Rrugës së lagjes sime u vu emri i një këngëtari të njohur. Rrethanor: E prisja çdo ditë në rrugën ku ajo kalonte. Përcaktor: Kanë vesh dhe gurët e rrugës. E morën vesh dhe gurët e rrugës. Diskutohen ushtrimet në dyshe Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e funksioneve të fjalëve në një fjali, për përfaqësimin e tyre gjatë orës së mësimit etj. Detyrë shtëpie: Ushtrimi 4 fq. 219 jepet detyrë shtëpie.

213

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e komunikimi

Lënda: Gjuhë

Shkalla: IV

Klasa: VIII

shqipe Rubrika: Të dëgjuarit Tema mësimore: Tekstet biografike dhe me kujtime

Situata e të nxënit: https://www.youtube.com/watch?v=RSFESlS9RrM Në videoprojektor shikohen sekuenca nga ﬁlmi dokumentar për Ismail Kadarenë Ose Mësuesi/ja ua jep detyrë nxënësve një orë më parë të hulumtojnë rreth shkrimtarit të madh e më pas diskutohet për jetën dhe veprën e Kadaresë. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare - Kompetenca digjitale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Fjalët kyçe: Nxënësi/ja: Tekst biograﬁk dëgjon në mënyrë kritike informacionin Libër me kujtime Mbresa që i paraqitet; - jep gjykime rreth veprave biograﬁke dhe Emocione atyre me kujtime; - diskuton rreth jetës së Kadaresë, duke u mbështetur në librin me kujtime të Helena Kadaresë - Diskuton rreth detajeve në rrëﬁmin e Helena Kadaresë Burimet: Teksti mësimor, https://www.youtube. Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: arte, tik com/watch?v=RSFESlS9RrM etodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Pyetja sjell pyetjen, Reflekto/Reflekto/Reflekto Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Diskutim Të shkruarit e kujtimeve biograﬁke ka gjithmonë dy gjendje: Të atij që i shkruan dhe të atij për të cilin shkruhen ato. Pra, ka gjithmonë një emër dhe një ngjarje të vërtetë. Të shkruash një biograﬁ duhet ta njohësh mirë personin të cilit i referohesh, të kesh të dhëna të sakta për veprimtarinë e tij. Mësuesi/ja në këtë fazë nxit nxënësit të japin mendimet e tyre për tekstet biograﬁke. Pyetje sugjeruese: Çfarë është sipas jush një tekst autobiograﬁk? Çfarë karakteristikash ka? Thoni një vepër që do ta klasiﬁkonit si tekst me kujtime. Çfarë karakteristikash ka teksti i kujtimeve nga ai autobiograﬁk? *Nxënësit diskutojnë rreth kësaj tematike.

214

Gjuha Shqipe 8 (Informacion ndihmës)

“Jetë me kujtime” titullohet libri më i fundit i historianit Arben Puto, në të cilin ai rrëfen fëmijërinë, rininë dhe mandej karrierën. Në të kanë zënë vend edhe miqtë e tij në kohë të ndryshme, studimet në Gjirokastër, Korçë, e më pas në Itali dhe Bashkimin Sovjetik. *Shikoni fotografitë që janë marrë nga libri me kujtime i Helena Kadaresë, i cili i kushtohet shkrimtarit Ismail Kadare. *Diskutoni rreth tyre duke imagjinuar rrjedhën e jetës së autorit. Ndërtimi i njohurive të reja: Pyetja sjell pyetjen Përgjigjuni pyetjeve të mëposhtme. Shprehni mendimin tuaj për kontributet që jep familja me praninë e saj në ecurinë e një shkrimtari apo në krijimin e një vepre artistike. - Familja e mbështet shkrimtarin emocionalisht. - Financiarisht - Është burim frymëzimi, pasi çdo element i jetës është motiv për një vepër të madhe. Mendoni se jeta e shkrimtarit është një jetë që ndërthuret me vështirësitë që të vënë para zgjedhjeve të ndryshme, por edhe të japin kënaqësi? Argumentoni përgjigjen tuaj. N.q.s do të japi kënaqësi: x Të jep famë. x Të jep të holla (nga shitja e librave). Para zgjedhjeve të vështira x Të shprehurit shumë nga vetja x Përballja me mendimin e turmës x Është gjithmonë i paragjykuar Bëjini një pyetje shokut ose shoqes suaj rreth veprës së Kadaresë. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Reflekto/Reflekto/Reflekto Dëgjoni pjesët e zgjedhura nga libri me kujtime i Helena Kadaresë dhe diskutoni rreth pyetjeve të mëposhtme. Çfarë emocionesh ju shkaktuan pjesët e përzgjedhura dhe tematikat për autorin dhe veprën e tij? Si vjen përmasa e Kadaresë përmes tyre? Po proﬁli i autores? Ç’lloj ligjërimi ka përdorur autorja? Sa të rëndësishme janë detajet në rrëﬁmin e saj? Po emrat, datat dhe vendet? Çfarë ju tërheq më tepër te Kadare? Sa ndikoheni nga qëndrimi i autores së këtij teksti? Do dëshironit që të kishit të njëjtën histori jetësore. Diskutojmë së bashku: Nxënësit japin vlerësimin e tyre pas të dëgjuarit e vëmendshëm të pjesëve të zgjedhura nga libri i Helena Kadaresë. Ata vlerësojnë përgjigjet e njëri-tjetrit. Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për përgjigjet e dhëna.

215

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV komunikimi Tema mësimore: Ndikimi i internetit dhe librit në Situata e të nxënit: zhvillimin e aftësive psikomotore të nxënësve (ora 3) Prezantimi i materialit Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetë, sipërmarrje dhe mjedis - Kompetenca qytetare - Kompetenca digjitale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: - diskuton për rëndësinë e librit të shkruar; - analizon lidhjen midis internetit dhe librit të shkruar; - diskuton për shfrytëzimin e kohës së lirë nga fëmijët; - merr pjesë aktive në punën në grup dhe ndarjen e detyrave në të; - përzgjedh materialet e duhura për produktet ﬁnale; - bën sistemimin e materialeve të përgatitura për prezantim; - drejton punën në grup; - prezanton produktet e projektit. Burimet: Libri i nxënësit

Klasa: VIII

Fjalët kyçe: Internet Web Facebook Rrjete sociale Libër Subjekt Mesazh

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: tik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Të nxënit në bashkëpunim, Bashkëbisedim Faza 3: Aktivitet në të cilin nxënësit prezantojnë rezultatet e punës së tyre si prezantime, tabela dhe albume. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Në këtë fazë do të vlerësohen nxënësit. Mësuesi/ja duhet të jetë transparente në vlerësim, po kështu dhe pjesëtarët e grupit me njëri-tjetrin. Më poshtë do t`ju sugjerojmë mbajtjen e disa evidencave në secilën prej orëve të projektit, evidenca që do t`jua lehtësojnë vlerësimin e nxënësve dhe ata do të jenë më të qartë me veten. Tabelat përmbajnë kriteret për vlerësim, të cilat u bëhen me dije nxënësve me ﬁllimin e vitit shkollor.

216

Gjuha Shqipe 8 Plotësimi i kritereve për vlerësim Monitorimi i zbatimit të detyrave Grupi 1 Detyrat

Personat përgjegjës

Afati

Komente Nxënësit dhanë ide interesante dhe bashkëpunuan për realizimin e tyre.

Planifikuar

Diskutimi i ideve dhe mendimeve për përgatitjen e prezantimit teknologjisë si koncept.

05.12.2016

Realizuar

+

05.12.2016

Planifikuar

Punë në klasë

06.12.2016

Realizuar

+

05.12.2016

Planifikuar

Përgatitja dhe hedhja e të dhënave në një tabela dhe ndërtimi i posterave dhe albumeve apo dosjeve të punës.

06.12.2016

Krijimi i posterave për teknologjinë në shërbim të njerëzimit

Realizuar

+

Planifikuar

Prezantimi i produktit

09.12.2016

Prezantim i suksesshëm i punimeve duke shfaqur në mënyrë të qartë e koncize të gjitha llojet e përgatitjeve të bëra.

Realizuar

+

Punë me fletëpalosje, vizatime

09.12.2016

Fletë vlerësimi për menaxhimin individual të kohës (Vlerësimi në pikë) Dita 1 Vini re ! Fletë vlerësim plotësohet për secilën ditë të projektit! Kriteret

1 2 3 4 5 6

Nxënësit

Kohën e shfrytëzon në mënyrë racionale

Bashkëpunon me anëtarët e tjerë të grupit

Kryen detyrat në kohë

Vlerësimi ditor

Luiza Myrtaj X Y Ervin Z Ervisa B Esilda M Drin C

10 10 10 9 9 9

10 10 10 8 9 9

10 10 10 9 8 8

10 10 10 9 9 9

Fletë vlerësimi për bashkëpunimin brenda grupit (Vlerësimi në pikë) Dita 1 Kriteret Anëtarët e grupit e ndihmojnë njëriNxënësit tjetrin 25 26

Frenki Gj Gabriel L

10 9

Të gjithë marrin pjesë në mënyrë të barabartë në realizimin e projektit

Vlerësimi

10 10

10 10

U komunikohet dhe argumentohet vlerësimi nxënësve, pas prezantimit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për bashkëpunimin e tyre dhe kryerjen e detyrave të ngarkuara.

217

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Lënda: Tema mësimore: Të lexuarit “Thuaj zemrës PO”

Shkalla: Klasa: Situata e të nxënit: Diskutim; ‘Lufta’ mes brezave në një familje Familja e Tomit është një familje e madhe. Ata jetojnë së bashku, dy prindërit e Tomit, motra dhe vëllai i tij, gjyshja dhe gjyshi nga babai dhe xhaxhai i tij që sapo është martuar. Mes brezash lindin debate nga më të ndryshme të cilat acarohen nga këndvështrimi i ndryshëm i problemeve. Megjithatë pjesëtarët e kësaj familjeje të madhe e duan fort njëri-tjetrin. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Ditar Nxënësi/ja: Gjyshe - diskuton për luftën e mendimeve midis Konﬂikt brezash brezave; Kujtime - portretizon bukur ﬁgurën e gjyshes; Këshilla të mençura - zbulon mesazhet që përcjell pjesa; - analizon veçoritë gjuhësore të tekstit; - argumenton strukturën e ditarit në fragmentin e dhënë. Burimet: Teksti shkollor i gjuhës, romani “Thuaj Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikular: zemrës PO” edukatë shoqërore Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Imagjinatë e drejtuar, Tabela INSERT, Rrjet diskutimi Dy fjalë për autoren Susanna Tamaro ka lindur në Trieste në 1957-ën, ka studiuar në Qendrën Eksperimentale të Kinematograﬁsë, në regjisurë. Për dhjetë vjet ka punuar për televizionin, dhe ka realizuar dokumentarë shkencorë. Është njëra nga shkrimtaret italiane më të njohura dhe të dashura në mbarë botën. Ka botuar romane për të rritur me një sukses të jashtëzakonshëm publik: “Koka në re” (1989), “Vetëm me zë” (1991), “Thuaji zemrës po” (1994), “Shpirti i botës” (1997), “E dashur Matildë” (2001), “Përgjigjmu” (2001), “Më shumë zjarr, më shumë erë” (2002), “Jashtë!” (2003), “Dëgjoje zërin tim” (2006), “Luisitoja” (2008). Romani i saj më i famshëm, “Thuaji zemrës po”, përveçse ka shitur 15 milionë kopje në mbarë botën. Gjatë kësaj faze, nxënësit reflektojnë për titullin dhe imagjinojnë ngjarjen mbi të cilën është ndërtuar ky libër. Skeda e librit Titulli: Thuaji zemrës po jnë Origjinali: për titullin Vádhe dove imagjinojnë ti porta il cuore ngjarjen mbi të cilë Gjinia: Roman Autori: Susanna Tamaro Shqipëroi: Dritan Çela Shtëpia botuese: Çabej Viti: 2005 Fq. 136 Pesha: 0.15 kg ISBN: 978-99927-33-47-0

Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Tabela INSERT

218

+ (Informacioni që

V (Informacioni që

---- (Inf që njihet, por

? (Informacioni i

shtohet)

dihet/njihet nga nx)

gabim)

panjohur)

Gjuha Shqipe 8 Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe Nxënësit punojnë në dyshe rubrikat Kuptojmë tekstin Pasi të lexoni pjesën e shkëputur nga ditari, përgjigjuni pyetjeve: Ku ndodhet mbesa, ndërsa gjyshja i drejtohet nëpërmjet ditarit të saj? Mbesa kur gjyshja mban ditarin e saj ndodhet në vendet e largëta të Afrikës. A shpreson gjyshja se një ditë e mbesa do ta kuptojë atë? Megjithëse mund të ketë kaluar shumë kohë kur mbesa do ta kuptojë gjyshen, por në fund do ta kuptojë. Kur do të ndodhë kjo? “Ndoshta do të më kuptosh vetëm në tjetër moshë, do të më kuptosh po ta kesh bërë atë udhën e mistershme që, nga papajtueshmëria, të çon te mëshira” Si ka qenë marrëdhënia e tyre në të shkuarën? Jo shumë e mirë. “Nuk ma merr mendja, ndoshta vetëm të kanë acaruar, kanë vërtetuar mendimin shumë të keq që kishe për mua para se të niseshe.” Cilat janë këshillat e gjyshes? Të luftosh për një ide, pa pasur një ide për veten, është një prej gjërave më të rrezikshme që mund të bëhen. Çdo herë që do të ndihesh e përhumbur, e pështjelluar, mendo për pemët, sill në mend mënyrën se si rriten ato. E ku, mandej, para teje të hapen sa e sa rrugë dhe ti nuk do të dish cilën të marrësh, mos iu fut njërës kuturu, por ulu dhe prit etj. Analizojmë tekstin Nxënësit do të punojnë me teknikën “Shkrimi i lirë” Portretizoni me fjalët tuaja figurën e gjyshes. Gjeni në tekst fjalitë në të cilat përdoret humori. Çfarë zbulon kjo mënyrë rrëfimi lidhur me personazhin? Ç’veçori ka hyrja dhe mbyllja e këtij teksti? Shëno me + idenë që del nga fjalia: “Te mëshira, dëgjon, jo te brenga”. + Keqardhja e bën njeriun të ndjeshëm dhe të arsyeshëm. Një njeri i brengosur arsyeton drejt. Brenga dhe mëshira janë ndjesi të ndryshme. Ai që mëshiron, ndihet i brengosur. Gjuha e tekstit Analizoni këto veçori gjuhësore të këtij teksti: a. llojet e fjalive më të përdorura; b. kohën më të përdorur të foljeve. Nënvizoni ato fraza në të cilat gjuha e autorit bëhet e figurshme. Nëse do të ndiesh brengë, do të zbres posi ata xhindët e ligj e do të të punoj një mijë rrengje. Të njëjtën gjë do të bëj nëse, në vend që të jesh e përulur dhe modeste, do të mburresh me gjepura boshe, në vend që të heshtësh. Do të plasin llambushkat, pjatat do të ﬂuturojnë nga sergjenet, nga agimi deri natën vonë nuk do të lë as edhe për një çast të qetë. Rrënjët dhe gjethnaja duhet të rriten barabar, duhet t’u hysh gjërave nga brenda e të jesh sipër tyre, vetëm kështu mund të ofrosh hije dhe strehë, vetëm kështu në stinën e duhur mund të mbulohesh me lule e fryte. Përcaktoni tri figura letrare të përdorura në tekst (të ndryshme nga njëra-tjetra). Krahasim: Nëse do të ndiesh brengë, do të zbres posi ata xhindët e ligj e do të të punoj një mijë rrengje. Metaforë: Rri pa lëvizur, hesht, dhe dëgjo zemrën tënde. Te mëshira, dëgjon, jo te brenga. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi Reflektojmë rreth tekstit Si i kuptoni fjalët e gjyshes në paragrafin e fundit? Zgjeroni me fjalët tuaja. E ku, mandej, para teje të hapen sa e sa rrugë dhe ti nuk do të dish cilën të marrësh, mos iu fut njërës kuturu, por ulu dhe prit. Merr frymë thellë e plot besim, ashtu si ke marrë frymë ditën kur ke ardhur në këtë botë, pa u hutuar nga asgjë, prit e prit akoma. Rri pa lëvizur, hesht, dhe dëgjo zemrën tënde. Mandej, kur të të ﬂasë, ngrihu dhe shko ku të shpie ajo.

219

Libër Mësuesi Këshilla shumë të vyera nga gjyshja për mbesën e saj .Nëse do të bëjmë analogji krahasojmë këto këshilla ne poezinë “Lum, lumi” të Ali Podrimes: Ti mëso të duash vogëlush. Ti mëso të ecësh me këmbët e tua mbi të keqen mbi të mirën, mendo me kokën tënde kurrë mos pështyj në dashuri, as në pleh; Mallkim i fisit. Shkolla jote antike; të dish të çelësh derën e shtëpisë Në çdo kohë, Të dish të thuash fjalën kur duhet thënë. Urrejtja është më e rëndë se vrasja. Shkruani tri ide të cilat ju mbeten në mendje pas leximit të këtij ditari. Diskutoni në grup rreth tyre dhe vlerësoni arsyetimet e njëri-tjetrit. Mendohu para se të marrësh vendime! Beso te vetja dhe mos u tërhiq para vështirësive! Revolucioni i parë që duhet bërë është ai brenda vetes! Nxënësit japin mendimet e tyre dhe diskutojnë rreth tyre. Vlerësimi: Pjesë e vlerësimit është edhe përcaktimi i nxënësve që do të vëzhgohen gjatë kësaj ore mësimi. Detyrë shtëpie: Shkruani një ﬂetë ditari drejtuar gjyshes apo një njeriu të dashur të familjes suaj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Të bëjmë përpara Diskutim: Si të përballemi me vështirësitë Genti duhej të konkurronte në një konkurs pikture që do të zhvillohej midis shkollave 9-vjeçare të qytetit të tij. Për të bërë pikturën i duheshin telajo, bojëra, penelë, këmbalec dhe shumë mjete të tjera, të cilat nuk mund t`i siguronte për shkak se familja e tij ndodhej në vështirësi ekonomike. Dëshira ishte e madhe, po mundësitë shumë të pakta. Ai mendonte të punonte te një komshi i tij për të siguruar të hollat që i duheshin, por ishte i vogël për punë. E diskutoi këtë problem me mësuesin/ en e klasës. Ajo i përforcoi atij faktin se nuk duhej të tërhiqej nga konkurrimi. Ajo do të bënte të pamundurën së bashku me prindërit e klasës që dëshira e Gentit të bëhej realitet. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: Autobiograﬁ sipas temës mësimore: Karrierë Nxënësi/ja: - dallon elementet e një shkrimi biograﬁk; Profesion Vështirësi - diskuton rreth jetës dhe aktivitetit të Besimi në vetvete Sheryl Sandberg-ut; - analizon karakteristikat gjuhësore të këtij lloj teksti; - zëvendëson fjalët e huaja me gjegjëset shqipe. Burimet: Teksti mësimor, libri, internet Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: tik 220

Gjuha Shqipe 8 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Parashikim me anë të titullit, Të nxënit në bashkëpunim, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Parashikim me anë të titullit, lexim zinxhir. U kërkohet nxënësve të bëjnë parashikim të asaj që do të lexojnë duke u nisur nga titulli “Të bëjmë përpara”. Pas leximit të pjesës, do të ballafaqojmë parashikimin e tyre me atë që lexuan. *Nxënësit fillojnë e lexojnë zinxhir pjesën. U tërhiqet vëmendja që gjatë leximit të respektojnë shenjat e pikësimit dhe të kujdesen për artikulim të qartë e të saktë të fjalëve. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Fillojmë dhe punojmë rubrikat në tekst duke ndarë klasën në grupe. Pasi të lexoni pjesën, përgjigjuni pyetjeve: Cila është rruga që ka ndjekur autorja për të ndërtuar karrierën e saj? Një rrugë e gjatë, e mundimshme duke qenë e mjegullt për drejtimin që do të merrte e ardhmja e saj. Si kanë rezultuar përpjekjet e para të autores? Përpjekjet e para kanë rezultuar të pasuksesshme. Çfarë ka ndikuar te prindërit e saj për të vendosur drejtimin që kanë ndjekur në karrierat e tyre? Dëshira për të ndihmuar sadopak njerëzit në vështirësi dhe dhimbje. Si ka ndikuar modeli i prindërve në formimin e autores? Gjatë gjithë kohës, prindërit i thoshin të bënte një jetë kuptimplote duke u përqendruar te ndihma që duhej t`u jepte të tjerëve, ajo këtë gjë bëri. Cila ka qenë ëndrra e saj e hershme lidhur me profesionin? Të punonte në ndonjë organizatë joﬁtimprurëse ose në qeveri. Cili është këndvështrimi i autores lidhur me planifikimin e karrierës? Autorja nuk beson në planiﬁkimin e karrierës, por beson në ëndrrat dhe qëllimet afatgjata dhe speciﬁke të njeriut. Ndaj klasën në grupe dhe shpërndaj temat që do të diskutojnë më pas. Grupi 1. Pse autorja e përcakton karrierën e saj me thënien: “kërcimi degë më degë”? Grupi 2. Gjeni në tekst: Një fakt: Gjithashtu, në atë kohë nuk isha shumë e dhënë pas teknologjisë. E përdora sistemin kompjuterik të Harvardit vetëm një herë. Kur u përpoqa të kryeja përllogaritjet e mia të fundit, dogja gjithë sistemin. Një opinion: E, ndërsa vërtet nuk besoj në planiﬁkimin e detajuar të karrierës, besoj thellësisht në një ëndërr apo në një qëllim afatgjatë. Një ëndërr afatgjatë nuk ka pse të jetë realiste apo edhe speciﬁke. Mund të jetë pasqyrim i dëshirës për të punuar në një fushë të caktuar apo për të udhëhequr nëpër botë një citim: Një nga shprehjet e mia më të preferuara është ajo e autores Alis Uoker, e cila thotë: “Arsyeja më e zakonshme për të cilën njerëzit heqin dorë nga pushteti i tyre, është mendimi se janë të pafuqishëm”. Një shembull: Edhe po të doja, do të ishte e pamundur ta vizatoja kurbën e ecurisë së karrierës sime. Si ﬁllim, Mark Zukerbergu ishte vetëm 7 vjeç kur unë u diplomova në universitet. Grupi 3. Ç’karakteristika gjuhësore ka paragraﬁ i fundit? Plotësoni: kohët foljore të përdorura: mënyra foljore e përdorur: lloji i fjalive të përdorura: ﬁgurshmëria e përdorur: Grupi 4. Zëvendësoni fjalën me shkronja të zeza me një fjalë tjetër, duke ruajtur kuptimin e fjalisë. “Njësoj si ajo kurora, mund të mos materializohet kurrë. E, për më tepër, ç’e do kurorën kur je duke u ngjitur nëpër degë?” Grupi 5. Cilat janë qëllimet tuaja kryesore në jetë? Renditini ato, sipas vlerës që kanë për ju, duke argumentuar zgjedhjen tuaj në secilin rast.

221

Libër Mësuesi Grupi 6. Cilat mendoni se janë gabimet që kryejnë njerëzit në përpjekjet e tyre drejt suksesit personal? Sillni shembuj të ndryshëm dhe komentojini ata. tërheqja përpara vështirësive; humbja e besimit në vetvete etj. Grupi 7. Gjej në tekst fjalët e huaja, zëvendësojini ato me gjegjëset shqipe dhe formo fjali me to inkurajuese - nxitëse, motivuese Sﬁdoj - konkurroj pa frikë dikë më të fortë U diagnostikua - përcaktoi sëmundjen ose shkakun ﬂeksibilitet - zhdërvjelltësi, shkathtësi kurbë - ecuri Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi Komentoni dhe jepni vlerësimin tuaj për këtë këshillë të dhënë nga Henri Ford, themeluesi i motorëve Ford: “Dështimi është thjesht një mundësi për të ﬁlluar përsëri, këtë herë me më shumë zgjuarsi.” A jeni dakord me këtë thënie? Dakordësinë apo jodakordësinë, nxënësit do ta shprehin duke u ardhur në ndihmë teknika “Rrjeti i diskutimit. Klasa do të ndahet në grupe që janë pro thënies dhe kundër asaj. Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për përgjigjet e dhëna. Detyrë shtëpie: Megjithëse suksesi mund të arrihet, nuk është diçka që vjen lehtë. Ka shumë këshilla dhe strategji rreth asaj se si të bëhemi të suksesshëm në jetë, mirëpo mënyra më e mirë për të pasur sukses është të ndjekim hapat e atyre që janë të tillë. Gjeni dhe shkruani 10 këshilla për suksesin, nga disa prej njerëzve më të suksesshëm dhe të njohur në botë.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika:Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit Tema mësimore: Llojet e kallëzuesit emëror dhe Punë me tekstin foljor Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Kallëzues Nxënësi/ja: Gjymtyrë kryesore e fjalisë - dallon kallëzuesin emëror nga ai foljor; Kallëzues emëror Kallëzues foljor i thjeshtë - dallon kallëzuesin foljor të thjeshtë e të përbërë; Kallëzues foljor i përbërë - ndërton fjali me kallëzues emëror dhe foljor. Folja jam Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi

222

Gjuha Shqipe 8 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: DI, DUA TË DI, MËSOVA -DDM Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Di *Mësuesi/ja udhëzon nxënësit të plotësojnë tabelën, fillimisht me ato që ata dinë për kallëzuesin.

Di

Dua të di

Mësova

Kallëzuesi është gjymtyrë kryesore e fjalisë që tregon një veprim apo një gjendje të kryefjalës. Pyetjet për të gjetur kallëzuesin janë: ç`bën? ç`do bëjë? ç`ka bërë? ç`është? Kallëzuesi është emëror dhe foljor. Ndërtimi i njohurive të reja: DDM Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet dhe të punojnë në dyshe rreth njohurive të dhëna në tekst Më pas, në fazën e tretë të plotësojnë rubrikën “Mësova”.

Di

Dua të di

Kallëzuesi është gjymtyrë

Si formohet kallëzuesi emëror?

Mësova

kryesore e fjalisë që tregon një veprim apo një gjendje të kryefjalës. Kallëzuesi shërben si qendër organizuese e fjalisë. Rreth tij bashkohen të gjitha gjymtyrët e tjera, pavarësisht pozicionit të tyre në fjali. Kallëzuesi është emëror dhe

Sa lloj e kemi kallëzuesin

foljor

foljor?

223

Libër Mësuesi Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: DDM, Punë e pavarur Di

Dua të di

Mësova

Kallëzuesi është gjymtyrë

Si formohet kallëzuesi emëror?

Kallëzuesi emëror formohet nga

kryesore e fjalisë që tregon një

këpuja “jam” + një mbiemër,

veprim apo një gjendje të

emër, përemër, numëror, grup

kryefjalës.

fjalësh etj. Nata ishte e qetë Kallëzues emëror folja jam + mbiemër. Nata ishte pus. Nata ishte pa hënë Kallëzues emëror jam + emër

Kallëzuesi është emëror dhe

Sa lloj e kemi kallëzuesin

foljor

foljor?

Kallëzues foljor: I thjeshtë - Shprehet me forma foljore të ndryshme I përbërë - Formohet nga dy folje ku e para tregon mënyrën e veprimit dhe e dyta vetë veprimin. Fillim veprimi: Filloi të flasë. Vazhdim veprimi: Vazhdonte të fliste. Mbarim veprimi: Pushoi së foluri. Formohet nga dy folje ku e para tregon mënyrën e kryerjes së veprimit dhe e dyta vetë veprimin. Domosdoshmëri: Duhet të flasim. Mundësi: Mund të flasim.

Pasi plotësohet tabela, punohet ushtrimi 1-2 në mënyrë të pavarur. Dalloni kallëzuesit dhe nënvizoni fjalët që varen prej tij. Ktheni kallëzuesit e mësipërm në kallëzues të përbërë dhe formoni fjali me ta. Ardhja e pranverës i gëzon të gjithë. Ardhja e pranverës nisi t`i gëzonte të gjithë. Karakteret e forta nuk i përkul asgjë. Karakteret e forta nuk mund t`i përkul asgjë. Nxënësit diskutojnë për ushtrimet. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e kallëzuesit emëror dhe foljor në fjalitë e dhëna, për kthimin e kallëzuesit foljor të thjeshtë në kallëzues foljor të përbërë etj.

224

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit Tema mësimore: Llojet e kallëzuesit foljor dhe Punë me tekstin emëror – Ushtrime Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Kallëzues sipas temës mësimore: Gjymtyrë kryesore e fjalisë Nxënësi/ja: Kallëzues emëror - dallon kallëzuesin emëror nga ai foljor; Kallëzues foljor i thjeshtë - dallon kallëzuesin foljor të thjeshtë e të Kallëzues foljor i përbërë përbërë; - ndërton fjali me kallëzues emëror dhe foljor; Folja jam Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Gjuhësi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pyetja sjell pyetjen, Të nxënit në bashkëpunim, Shkrim i shpejtë. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Pyetja sjell pyetjen Ç`është kallëzuesi e çfarë tregon ai? Me cilën pyetje gjendet? Sa lloje kallëzuesish kemi? Si formohet kallëzuesi emëror? Po ai foljor? Nga formohen kallëzuesi foljor i thjeshtë dhe ai i përbërë? Nxënësit u përgjigjen pyetjeve duke ilustruar me shembuj. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim-Punë me grupe Grupi 1. Analizoni funksionet e formave foljore të pashtjelluara. Nënvizoni fjalët që lidhen me to. S’ka për t’u nisur njeri, pa perënduar (rreth. kohe) dielli. Shkova në bibliotekë për të marrë (rreth. qëllimi) një libër. Një të rënë (rreth. kohe) zilja, të gjithë vërshuan në oborr. Ecte duke fishkëllyer. (rreth. mënyrë) Grupi 2. Dalloni funksionet e foljes jam. kallëzues apo këpujë Kush është (kallëzues) në shtëpi? Unë nuk jam ti, (Këpujë) Duhet të jesh më i kuptueshëm. - këpujë Ç’është kjo? Këpujë Na ishte (kallëzues) njëherë. Kujdes ! Folja jam mund të shërbejë si kallëzues kur del me kuptimin e saj të plotë: Sa është ora? Folja jam mund të shërbejë edhe si pjesë e kallëzuesit emëror. Në këtë rast, ajo quhet këpujë: Ora është e prishur. Grupi 3. Sillni nga një shembull ose kundërshembull argumentues për secilin nga pohimet e mëposhtme: a) Të gjitha fjalët kanë rend të lirë në fjali. Jo çdo fjalë ka rend të lirë në fjali. Erdhi me mamin në festë. P.sh., parafjalët nuk ndahen nga emrat me të cilët lidhen. b) Kallëzuesi mund të jetë emëror dhe foljor Ora ishte dymbëdhjetë - kallëzues emëror. Ai u nis për në shkollë - kallëzues foljor i thjeshtë Filloi të binte shi - kallëzues foljor i përbërë Po e vërtetë Grupi 4. Gjeni kallëzuesit dhe thoni llojin e tyre: E kishte pritur (kallëzues foljor i thjeshtë) me padurim pragun e Vitit të Ri për të bërë këtë telefonatë, pa e ditur se kjo do ta brengoste (kallëzues foljor i thjeshtë) më shumë nga ç’ishte i brengosur (kallëzues foljor i thjeshtë) deri më tash. Zëri i nënës iu duk (kallëzues foljor i thjeshtë) i huaj, i panatyrshëm. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i shpejtë Ndërto një tekst argumentues ku të përdorni kallëzues foljor të thjeshtë dhe të përbërë si dhe kallëzues emërorë. Nxënësit punojnë, më pas lexojnë punët dhe vlerësojnë njëri-tjetrin. Në fund, puna depozitohet në dosje. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e kallëzuesit emëror dhe foljor në fjalitë e dhëna, për kthimin e kallëzuesit foljor të thjeshtë në kallëzues foljor të përbërë etj. 225

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Homeri i Shqipërisë

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Diskutojmë rreth thënieve për Gjergj Fishtën “Fishta është shkëmb i tokës dhe shkëmbi i shpirtit shqiptar. Gjithë vepra poetike e shoqërore e At Gjergj Fishtës u pat zhvilluar rreth postulatit fetar dhe kombëtar. Me të vërtetë, ku ka ide dhe ndjenjë më të madhe, më të denjë për të derdhur dhe kënduar në art, sesa ideja e Zotit, ideja e Atdheut!” (Aleksandër Xhuvani)

x

Kot përpiqen grekët e sotëm të gjejnë në letërsinë e tyre një vepër më të plotësuar se “Lahuta”. Kristaq Cipo Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale. Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Ditar sipas temës mësimore: Detaje udhëtimi Nxënësi/ja: Homeri i Shqipërisë - hulumton rreth jetës dhe veprës letrare të Atdhetar Gjergj Fishtës; - diskuton rreth ﬁgurës poliedrike të tij; - analizon rolin e Fishtës si politikan; - zbulon idetë që përcjellin kujtimet e mbajtura në ditar; - analizon veçoritë gjuhësore të tekstit të dhënë; - argumenton idetë që mbresëlënëse që përcjell teksti. Burimet: Libri i nxënësit, Vëllime të Gj. Fishtës Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Harta Semantike, Të nxënit me këmbime, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Harta Semantike x

Gjergj Fishta lindi në Fishtë të Zadrimës, më 23 tetor 1871Ǥ

1899 bashkëthemelues dhe pjesëtar shoqërisë

Gjergj Fishta

Aktiviteti letrar

Aktiviteti politik e social 1919-20 sekretar i përgjithshëm i delegacionit shqiptar në Konferencën e Paqes në Paris. Më 1931 Greqia i jep dekoratën “Foenix, kurse në vitin 1939 Italia e bën anëtar të Akademisë së saj.

1920 deputet i Shkodrës

Më 1908 ai mori pjesë në Kongresin e Manastirit ku u zgjodh dhe kryetar

1921 nënkryetar i parlamentit shqiptar

1924 merr pjesë në Revolucionin Demokratiko -Borgjez

1916 themelon, bashkë me Luigj Gurakuqin, "Komisinë letrare" që kishte për qëllim krijimin e gjuhës letrare

226

Gomari i Babatasit

I pari shkrimtar shqiptar, i propozuar për çmim 'Nobel'ǡ

Poet, prozator, përkthyes i shquar

Anzat e Parnasit

Lahuta e Malcisë Mrizi i zanave

Gjuha Shqipe 8 Recitohen vargje nga Gjergj Fishta. Për këtë nxënësit janë udhëzuar disa orë më parë që të hulumtojnë rreth jetës dhe veprës së tij. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit me këmbime Mësuesi/ja ndan klasën në grupe dhe çështjet që do të diskutohen i shkruan në ﬂetë të veçanta dhe iu shpërndahen secilit grup. Grupi 1: Fleta e parë e ditarit

Grupi 2: Fleta e dytë e ditarit

a) Për çfarë takimi bën fjalë? b) Si e cilëson deputeti francez At Gjergj Fishtën?

a) Për çfarë takimi bën fjalë?

c) Cila është tema e bisedës së tyre? d) Çfarë mendon Fishta në lidhje me të?

b) Cili është qëllimi i vizitës që Fishta i bën Godartit në Paris? c) Për çfarë debatojnë ata gjatë këtij takimi? d)Cila është pyetja që ngre Fishta? Çfarë e shtyn atë të bëjë këtë pyetje?

Përgjigjet e fletës së parë të ditarit:

Përgjigjet e fletës së dytë të ditarit:

a) Takimin e Fishtës me deputetin francez Zhystin Godart, në Shkodër

a) Takimi i Fishtës me deputetin francez Zhystin Godart, në Paris.

b) Deputeti francez e quan Gj.Fishtën “Homerin e Shqipërisë”, madhështor dhe inteligjent.

b) Qëllimi I vizitës ishte për të diskutuar për marrëdhëniet që duheshin vendosur midis Shqipërisë dhe Francës dhe hapjen e një shkolle të mesme franceze, në Shkodër

c) Dasitë fetare ose do ta bashkojnë Shqipërinë, ose do ta përçajnë atë. d) Ndryshimi mes krahinave nuk u detyrohet besimeve fetare, por kulturës së ndryshme që u kanë dhënë fetë.

Grupi 3: Gjeni në pjesët e shkëputura nga ditari ato fjali ku: a) jepen detaje udhëtimi; b) përshkruhet Fishta dhe veprimtaria e tij; c) jepet informacion për tematikën e poezive të tij; d) parashikohet se ç’do të ndodhë pas dy brezash; e) përshkruhet atdhetarizmi i Fishtës.

Përgjigjet e fletës së tretë të ditarit: a) Lamë Tiranën në orën 9 dhe morëm rrugën për në Shkodër. b) Fishta është poet dhe burrë veprimi.

c) Gjatë takimit u debatua për prestigjin e Shqipërisë i cili ishte nëpërkëmbur në artikujt e shtypit francez.

c) Me poezitë e tij fisnike dhe të forta… ai ka folur për mizoritë, vuajtjet dhe shpresat e Shqipërisë dhe ka ngritur lart shpirtin për pavarësi të bashkëkombësve të tij.

d) Kur do të na trajtojnë me drejtësi?

d) Ndryshimi mes krahinave do të zhduket pas dy brezave.

Ai e bën këtë pyetje, pasi dëgjoi se çfarë të pavërtetash shkruheshin në artikujt e gazetave dhe gazetarëve francezë, për Shqipërinë dhe shqiptarët.

e) I indinjuar dhe I fyer tha: Gjithnjë do të shpifin për vendin tonë aq burrëror dhe aq fatkeq. Dhe kë neve që duam paqen…

227

Libër Mësuesi Grupi 4 a) Godarti e cilëson Fishtën “Homeri i Shqipërisë”. Sipas jush, pse? b) Shkruani tri ide, të cilat ju mbeten në mendje pas leximit të këtij ditari. Diskutoni në grup rreth tyre dhe vlerësoni arsyetimet e njëri-tjetrit.

Përgjigjet e fletës së katërt të ditarit: a) Tonet e madhërishme heroike Njohës i thellë i botës shqiptare Shqiptarësia në dhënien e mjediseve, heronjve, rrethanave Burimësia e papërsëritshme e përfytyrimeve b) Përpjektjet e Fishtës për ta rritur nderin e Shqipërisë në arenën ndërkombëtare. Shqetësimet e poetit, politikanit, për t`u trajtuar me drejtësi për atë çka jemi në sytë e botës. Shqipëria kurdoherë ka nxjerrë burra të zotë të cilët janë përpjekur për të. Prof. Dr. Maximilian Lambertz "Shqipnia qe ideali i tij, për te punoi, për te vuejti e me emnin e saj në gojë dha frymën e fundit." c) Fjalitë më të përdorura fjalitë e përbëra me bashkërenditje dhe nënrenditje. Koha më e përdorur është e shkuara

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi Për At Fishtën, ndryshimi mes krahinave të ndryshme nuk u detyrohet besimeve fetare, por kulturës së ndryshme që u kanë dhënë atyre fetë...

PO

A lidhet ajo me realitetin e sotëm?

JO

Nxënësit japin mendimet e tyre rreth thënies së Fishtës. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për punën kërkuese për jetën e krijimtarinë e Fishtës, për argumentet që shprehin gjatë diskutimit etj. Detyrë shtëpie: Shkruani një ﬂetë ditari në të cilin të përshkruani një takim që keni pasur me drejtorin e shkollës suaj, ose me një përfaqësues të pushtetit vendor në lidhje me një çështje që ju shqetëson.

228

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Tema mësimore: Fjalitë e përbëra me bashkërenditje dhe ato me nënrenditje

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Një vizitë në Prizren Ndërtoni një tekst të shkurtër me këtë temë ku të përdorni fjali të përbëra me bashkërenditje dhe nënrenditje. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: Fjali sipas temës mësimore: Fjali e thjeshtë Nxënësi/ja: Fjali e përbërë - dallon fjalitë e thjeshta nga fjalitë e përbëra; - analizon fjalitë me bashkërenditje dhe ato me nënrenditje; - krahason fjalitë me b/r e n/r; Bashkërenditje - gjykon rreth fjalive të dhëna në tekst duke Nënrenditje argumentuar përgjigjen e tij. - argumenton zgjerimin dhe ngushtimin e fjalive. Burimet: Teksti mësimor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Di, Dua të di, Mësova Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Di Lexoni me kujdes fjalitë e mëposhtme. 1) Me nisjen e shirave dhe nën kërcënimin e daljes së lumenjve nga shtrati me pasojë përmbytjen e mundshme të të gjitha zonave të ulëta të atij qarku, u mblodh, si çdo vit, këshilli i emergjencës, për të diskutuar rreth masave parandaluese si dhe evakuimin e banorëve në rast rreziku. 2) Vendosën të largoheshin. Cila prej fjalive është e thjeshtë dhe cila e përbërë? Argumentoni përgjigjen tuaj. Kujtojmë DI Fjalia e thjeshtë ka vetëm një kallëzues. Pjesët e fjalive të përbëra, formojnë fjali të përbëra me bashkërenditje, kur bashkohen me lidhëza bashkërenditëse. Pjesët e fjalive të përbëra, formojnë fjali të përbëra me nënrenditje, kur bashkohen me lidhëza nënrenditëse. Lloji i fjalisë nuk përcaktohet nga sasia e fjalëve që e përbëjnë atë, por nga numri i kallëzuesve.

Lidhni fjalitë e mëposhtme në një fjali të vetme. Asaj i pëlqen teatri. Atij i pëlqen kinemaja. Si e gjykoni fjalinë e mëposhtme? Ç’ndodh nëse fjalën “teatri” e zëvendësojmë me fjalën “shumë”? A ka të bëjë kjo me kuptimin e fjalës apo rolin që kryen ajo në fjali? Asaj i pëlqen shumë, kurse atij i pëlqen kinemaja. Nuk mund ta zëvendësojmë fjalën teatri, pasi heqja e plotësit kryesor në fjali e prish kuptimin e saj. 229

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: Di, Dua të di, Mësova DI

Dua të di

Mësova

Fjalia e thjeshtë ka vetëm një

Ç’lloj marrëdhëniesh vendosen

Ato shprehin lidhje

kallëzues.

midis pjesëve bashkërenditëse?

barazie. Lidhja e barazisë realizohet në ato raste, kur asnjëra nga pjesët e një fjalie të përbërë nuk varet prej tjetrës. Pra, secila mund të qëndrojë si fjali më vete.

Pjesët e fjalive të përbëra,

Po midis pjesëve nënrenditëse?

Kur mes pjesëve të një

formojnë fjali të përbëra me

fjalie të përbërë vendosen

bashkërenditje, kur bashkohen me

lidhje varësie, kemi të

lidhëza bashkërenditëse.

bëjmë me fjali nënrenditëse. Lidhja e varësisë, nënkupton se njëra pjesë fjalie varet prej pjesës tjetër, e cila e drejton të parën.

Pjesët e fjalive të përbëra,

Si realizohen këto lloj

Te fjalitë, foljet e tyre janë

formojnë fjali të përbëra me

marrëdhëniesh?

të plotësuara me gjymtyrët

nënrenditje, kur bashkohen me

e domosdoshme, ndaj ato

lidhëza nënrenditëse.

mund të qëndrojnë si fjali të thjeshta më vete.

Lloji i fjalisë nuk përcaktohet nga sasia e fjalëve që e përbëjnë atë, por nga numri i kallëzuesve.

Zvogëloni fjalinë: 1) e dhënë në fazën e parë të mësimit aq sa është e mundur dhe zgjeroni sa më shumë fjalinë 2), duke ruajtur të njëjtin numër kallëzuesish. Diskutoni së bashku shembujt e krijuar 1)Me nisjen e shirave dhe kërcënimin e daljes së lumenjve u mblodh këshilli i emergjencës. 2)Ata vendosën papritur të largoheshin drejt Gjermanisë për një jetë më të mirë. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Punohet ushtrimi 1 fq. 224. Dalloni fjalitë e thjeshta (TH) nga ato të përbëra (P). Nënvizoni kallëzuesit. Gjeja më e mirë është t’i shënosh ngjarjet çdo ditë. TH Të mbash ditar për të parë më qarte. TH Kështu nuk të shpëtojnë hollësitë, edhe pse duken të parëndësishme. P Duhet të hedh në letër si e shoh këtë tryezë, rrugën, njerëzit, sepse janë pikërisht këto që kanë ndryshuar. P Duhen përcaktuar pikë për pikë zgjatja dhe natyra e këtij ndryshimi. TH Ushtrimi 2 fq. 224 Dalloni fjalitë me bashkërenditje b/r nga ato me nënrenditje n/r Argumentoni përgjigjen tuaj. Frynte erë dhe gjethet binin. b/r Gjethet binin, sepse frynte erë. n/r Nuk mund ta kuptosh mësimin nëse je i pavëmendshëm. n/r Nuk e kuptonte se kishte gabuar. n/r Isha aty, por nuk dëgjova gjë. b/r Nuk dëgjova, ç’u tha aty. n/r Fjalitë e përbëra me bashkërenditje janë ndërtuar me ndihmën e lidhëzave bashkërenditëse dhe, por etj., ndërsa fjalitë e përbëra me nënrenditje janë ndërtuar me ndihmën e lidhëzave n/r nëse, sepse, se, apo pa ndihmën e lidhëzave. Nxënësit punojnë në dyshe. Më pas diskutojnë së bashku saktësinë e zgjidhjes së tyre. Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për saktësinë e dallimit të fjalive të thjeshta nga ato të përbëra, për krahasimin e fjalive të përbëra me b/r e nr. Etj. 230

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Tema mësimore: Ushtrime për fjalitë e përbëra Punë me tekstin me bashkërenditje dhe nënrenditje Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: Fjali sipas temës mësimore: Fjali e thjeshtë Nxënësi/ja: - dallon në tekstin e dhënë fjalitë e thjeshta Fjali e përbërë Bashkërenditje nga ato të përbëra me b/r e n/r; Nënrenditje - ndërton fjali të përbëra brenditë se të llojeve të ndryshme, nr të llojeve të ndryshme. Burimet: Teksti mësimor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Punë në grupe dyshe, Rishiko në dyshe, Të nxënit me këmbime. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Punë në grupe dyshe. Nxënësit punojnë në grupe dyshe ushtrimet e librit në faqen 224. Ndërtimi i njohurive të reja: Rishiko në dyshe Dallo fjalitë e thjeshta e të përbëra në tekstin e dhënë: “Për kë punon koha” intervistë nga Ismail Kadare dhënë në gazetën “Sheshi” të Kosovës,18 korrik 1998. Uniteti, thuhet apo nuk thuhet, është i pranishëm në çdo komb të gjallë sot. Ai s`është as luks, as virtyt. Ai është domosdoshmëri. Ndryshe këta popuj e shtete, që ne na duken të fuqishëm e modernë ,në të vërtetë janë të gjallë e janë në këmbë për hir të unitetit... Uniteti i popullit shqiptar ka qenë përherë i vështirë, ndaj e rëndë dhe tragjike ka qenë historia e tij. Ajo nuk mund të jetë veç e tillë edhe në të ardhmen në qoftë se kjo sëmundje nuk do të zbutet. Uniteti i çdo populli, ashtu si pullazi i çdo tempulli mbështetet mbi disa shtylla. Kur shtyllat nisin e bien njëra pas tjetrës pullazi do të bjerë e pas tij do të bjerë vetë kombi. Gjergj Kastrioti, që ju përmendni, është programuesi kryesor i orientimit shqiptar. Programi i tij vazhdon të jetë ende i saktë, ndaj goditja ndaj figurës së tij, është goditje tradhtare kundër jetës së Shqipërisë. Uniteti është i vështirë, por formula e tij është e thjeshtë. Uniteti për t`u një mendësuar kërkon nga gjithkush të heqë dorë nga diçka nga vetja... Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Të nxënit me këmbime Ndërtoni një tekst duke përdorur fjali të thjeshta e të përbëra b/r e n/r. Grupi 1: Projektet e mia për të ardhmen Grupi 2: Miku njihet që është mik, në nevojë e në rrezik. Grupi 3: Lufta midis brezave Grupi 4: Nënë Tereza na frymëzon me veprën e saj. Nxënësit punojnë të qetë e më pas përgjigjen për punët e bëra. Ata vlerësojnë punët e njëri-tjetrit. Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për përgjigjet e dhëna.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Një rrëfim mbi librat e zemrës Unë i dua librat. Dashuria për librin është dashuria më e madhe për mua. Në raftet e bibliotekës sime ka shumë tituj librash, të cilat i ruaj me fanatizëm… VAZHDONI TEKSTIN! 231

Libër Mësuesi Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Intervistë Nxënësi/ja: I intervistuari - hulumton mbi jetën dhe krijimtarinë Letërsi artistike artistike të autorit; Personazh - jep gjykimin e tij rreth autorit; - analizon veçoritë gjuhësore të intervistës; - komenton rreth përgjigjeve të autorit; - krahason përgjigjet e autorit me përgjigjet e tij apo të shokut/shoqes. Burimet: Teksti mësimor videoprojektor, librat e Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Adrian Vehbiut gjuhësi, letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Hartë koncepti, Të nxënit me këmbime, Karrigia e nxehtë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Hartë koncepti

Dy fjalë për autorin Lindi në Tiranë në vitin 1959. U diplomua si gjuhëtar në Fakultetin Histori-Filologji të Universitetit të Tiranës. Autor kryesor i blogut “Peizazhe të Fjalës” Gjatë qëndrimit disavjeçar në Itali, ai u angazhua për një kohë si lektor i shqipes pranë katedrës së Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe të Institutit Oriental të Napolit Që prej vitit 1996, jeton në New York,

232

Gjuha Shqipe 8 Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit me këmbime Nxënësit të ndarë në grupe punojnë me rubrikat e tekstit. Lexoni pohimet e mëposhtme dhe shënoni me + nëse pohimi është i vërtetë dhe - nëse është i gabuar. Sipas të intervistuarit, një ndër romanet më të mirë me vlerë gjithëkohore është “Xha Gorioi”. + Po Tregimet e pëlqyera të Ardian Vehbiut janë ato të Kalvinos. – Jo Letërsia antike greke mbetet frymëzuese për të intervistuarin. + Po Ndër pëlqimet e Ardian Vehbiut mbeten librat nga historia e shahut, gjeometrisë, mjekësisë. + Po Ardian Vehbiu u referohet viteve ‘80 në të shkuarën. + Po Kritika letrare bën një punë të mirë lidhur me vlerësimin e librave. “Sende që nxirrte deti” është libri më i realizuar që Ardian Vehbiu mendon se ka shkruar. – Jo Eksplorimi në lexim mbetet një nga detyrat e pëlqyera të të intervistuarit. + Po Analizojmë tekstin Gjeni në përgjigjet e të intervistuarit ato fjali ku ai: jep informacione për kohën e fëmijërisë së tij; Lexoja shumë, sidomos letërsi franceze të përkthyer: Hygo, Balzak, Stendal, Zhyl Vern. Sidomos Zhyl Vernin.“Udhëtimet e Guliverit” të Suiftit e kam lexuar tepër herët për ta kuptuar mirë. Tani që e mendoj, edhe letërsi ruse: Turgenjevin, Tolstoin, Çehovin dhe nga fantashkenca, “Mjegullnajën e Andromedës,” nga Efremovi. Nga autorët shqiptarë, veçoj Mitrush Kutelin e “Tregimeve të moçme shqiptare” dhe “Xinxifilos”; Petro Markon e “Shpellës së piratëve”; më pas Kadarenë e “Kronikës në gur” dhe “Kështjellës.” Përmend risitë e teknologjisë: Si letërsi artistike mbaj vetëm ato vepra që më kanë pëlqyer veçanërisht, të tjerat i dhuroj pasi i kam lexuar – edhe pse tani po përpiqem që të kursej letrën dhe letërsinë e zhanrit ta lexoj në Kindle. Jep informacion për situatën e leximit në të shkuarën; Në vitet 1980 qarkullonim dorazi letërsi përndryshe të ndaluar – besoj se kjo vinte me njëfarë rreziku, sado teorik. Mbaj mend që ashtu kemi lexuar Dostojevskin, Kamynë, Sartrin, Frojdin, Kunderën. Libri “më i rrezikshëm” që kam lexuar atëherë ndoshta ka qenë monografia e Arshi Pipës, për standardizimin e shqipes, që ma kanë dhënë të fotokopjuar Tregon pëlqimet e veta në zhanrin e letërsisë; Prozë: më pëlqen qasja narrative post-moderne. Më mahnit letërsia greke antike, që nga Homeri te tragjedianët e mëdhenj. Nga zhanret, më tërheq fantashkenca. Si rregull, nuk lexoj romane me temë historike. Vetëvlerëson krijimtarinë e tij; “Kulla e Sahatit” ka qenë i pari në shqip, dhe më i rrëmbyeri si përrua. Më personali është “Sende që nxirrte deti”, ndërsa më i latuari, nga pikëpamja e artit letrar – gjithnjë për mua – “Bolero”. Bën parashikime për të ardhmërinë e leximeve të tij. Ka autorë latino-amerikanë që dua, që duhet t’i eksploroj më mirë. Gjuha e tekstit Vendosni në pohimin e saktë lidhur më veçoritë gjuhësore të kësaj interviste. Ardian Vehbiu jep përgjigje të shkurtra në hyrje dhe në mbyllje të intervistës. PO Në intervistë përdoren terma nga fusha të ndryshme të shkencës. PO Fjalitë e përdorura janë kryesisht të përbëra, me nënrenditje. PO Ardian Vehbiu përdor ﬁgura letrare gjatë të folurit. JO Emrat e përveçëm janë përdorur për të emërtuar vende. JO Emrat e përveçëm emërtojnë tituj librash dhe autorët e tyre. PO Reflektojmë rreth tekstit Komentoni përgjigjen e Ardian Vehbiut ndaj pyetjes: “Kë do të donit të shkruante historinë e jetës suaj?”

233

Libër Mësuesi DËSHIRA PËR PAVDEKËSI TË VEPRËS SË TIJ DHE PAS VDEKJES FIZIKE Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Karrigia e nxehtë Një nxënës ngrihet para klasës, ulet në një karrige dhe të tjerët i bëjnë pyetje sikur të ishte vetë autori. Me anë të kësaj teknike te nxënësi ngulitet një nga shprehitë themelore të të menduarit siç është ajo e eupatisë, pra të futjes “në lëkurën e tjetrit”. Disa nxënës vendosen në karrige. Nxënësit vlerësojnë përgjigjet e shokëve duke plotësuar: Diagramin e Venit

Përgjigjet e autorit

Përgjigjet e shoku/shoqes suaj

Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për përgjigjet e dhëna. Detyrë shtëpie: Përcaktoni temën e intervistës suaj dhe zgjidhni një personazh të përshtatshëm. Mblidhni sa më shumë informacione, të cilat do t’ju ndihmojnë për të shkruar një intervistë të suksesshme.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të dëgjuarit Tema mësimore: Dëgjojmë dhe komentojmë intervista

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: 1) Diskutoni rreth jetën dhe krijimtarisë artistike të Inva Mulës. 2) Intervisto shokun/shoqen e bankes për hobet dhe fobitë e tij.

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Intervistë Nxënësi: - dallon elementet kryesore në një intervistë; I intervistuar Intervistuesi - hulumton për gjetjen e mënyrave e këshillave për një intervistë të suksesshme; Pyetje Shtyp i shkruar/elektronik - harton pyetje të suksesshme për një Television intervistë të suksesshme; Të dëgjuarit - zbulon gjatë të dëgjuarit të intervistës sekretet e jetës së Inva Mulës; - reﬂekton për moment më pikante të intervistës. Burimet: Teksti mësimor video-projektor, video në Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: youtube me intervistën e Inva Mulës etj. edukim muzikor

234

Gjuha Shqipe 8 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pemë mendimi, Pyetje-përgjigje, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Pemë mendimi . Dialog mes një gazetari (intervistuesi) dhe një të intervistuari

Intervista

I intervistuari është një njeri i shquar, një politikan, një përfaqësues i shoqërisë civile, një artist, një zyrtar etj.

Realizohet përmes pyetjeve dhe përgjigjeve

Intervista botohet në shtypin e shkruar a elektronik ose transmetohet në radio a në televizion

Këshilla për të dhënë një intervistë të suksesshme. Informohu rreth personit që do të të marrë në intervistë. Jepi rëndësi pamjes dhe vishu në mënyrë të përshtatshme. Mos kopjo thëniet e të tjerëve. Mbaj kontakt me sy, buzëqesh dhe kujdesu për gjuhën e trupit kur bashkëbisedon. Shprehu qartë dhe mos përsërit të njëjtat fjalë. Përdor sa më shumë fjalë të zgjedhura.

Këshilla

Këshilla për të hartuar pyetjet e një interviste të suksesshme. Fillo me pyetje të hapura. Përgatit pyetje të cilat të lidhen mirë me njëra-tjetrën. Shkruaj pyetje të qarta. Shkruaj pyetje që e mobilizojnë të intervistuarin. Përgatit pyetje që mbështeten në përvoja reale. Eliminoni këshillat që nuk i fiksuat gjatë dëgjimit etj

Ndërtimi i njohurive të reja: Pyetje-përgjigje Nxënësit dëgjojnë me vëmendje intervistën në youtube të Inva Mulës. U tërhiqet vëmendja për të dëgjuar në mënyrë kritike duke mbajtur stilolaps e letër dhe të shënojnë në të momentet më mbresëlënëse të intervistës. Pas dëgjimit të saj komentojmë së bashku më nxënësit intervistën. Cilat janë momentet më të rëndësishme të intervistës që dëgjuat? Cila ishte pjesa më e bukur e saj, sipas jush? Pjesët më interesante janë ato kur ajo tregon për familjen e saj, fëmijët me hobet e tyre, pasi për famën, angazhimet dhe profesionin e saj është folur gjithmonë. Me ç’rast e ka dhënë sopranoja e famshme këtë intervistë? Gjatë kohës kur ishte thirrur në Tiranë nga Zana Çela për të drejtuar Festivalin Operistik “Marije Kraja” Çfarë mendon ajo për profesionin e saj? Megjithëse ka shumë pasione brenda saj për pikturën a dizajnin ajo nuk do ta ndërronte pasionin e saj për muzikën me asgjë. Dhe sikur të riniste një jetë nga ﬁllimi përsëri do të zgjidhte të ishte këngëtare e muzikës klasike. Si e përshkruan sopranoja marrëdhënien me fëmijët e saj? Një marrëdhënie e ngrohtë, një nënë e përkushtuar ndaj djalit të saj adoleshent duke e shoqëruar atë në koncertet e yjeve të mëdhenj të muzikës si Dua Lipës apo Sting dhe përkushtimi i madh për vajzën e saj të vogël, Ninën që darkave i lexon përralla dhe i tregon histori duke kaluar moment të paharruara me fëmijët e saj. 235

Libër Mësuesi Çfarë dëshiron ajo për ta? Dëshiron më të mirën sidomos për Antonin, muzikën e të cilit e adhuron dhe dëshiron të jetë një fansja e tij më e madhe kur ai të ketë koncertet. Si është një ditë e zakonshme e Inva Mulës? Si gjithë njerëzit e zakonshëm, madje ajo ka zbuluar dhe një sekret që në ditët kur nuk ka koncert, pas orës 7 të mbrëmjes nuk dëshiron të dalë nga shtëpia, por ta kalojë kohën me vajzën e saj të vogël Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Reflekto: Nxënësit do të reﬂektojnë rreth temës: “Çfarë ju bëri më shumë përshtypje te kjo intervistë?” Do të japin mendimet e tyre të cilat do t`i ndajnë me njëri-tjetrin pas mbarimit të punës. Mendimet e tyre duhet t`i mbrojnë patjetër me argument. Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për përgjigjet e dhëna, diskutimit rreth personazhit të këngëtares Inva Mula, zbulimit të momenteve kyçe të jetës së saj gjatë procesit të të dëgjuarit kritik etj. Detyrë shtëpie: Zhvillo një intervistë imagjinare me një këngëtar a sportist, idhullin tënd. Zhvillo një intervistë me një nga prindërit e tu për vitet e fëmijërisë së tij/saj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Tema mësimore: Fjalitë e përbëra me nënrenditje Situata e të nxënit: Punë me tekstin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjali e përbërë me nënrenditje: sipas temës mësimore: Ftilluese, Kryefjalore & Kundrinore Nxënësi/ja: Rrethanore - dallon fjalitë me pjesë të nënrenditur nisur Përcaktore nga lloji i lidhjes dhe marrëdhënies që vendoset midis pjesëve; - dallon fjalitë me pjesë të varur ftilluese kryefjalore nga ato kundrinore. Burimet: Libri mësimor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: DDM Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Di

DI Fjali e përbërë më pjesë të nënrenditur Pjesët në këto fjali kanë marrëdhënie varësie midis tyre. Fjali e përbërë ftilluese, rrethanore

236

DUA TË DI

MËSOVA

Gjuha Shqipe 8 Plotësohet tabela DI me njohuritë që nxënësit kanë marrë në vitet e mëparshme. Ndërtimi i njohurive të reja: Dua të di DI

DUA TË DI

MËSOVA

Fjali e përbërë më pjesë të

Si realizohet lidhja midis pjesës

Pjesa e varur është e

nënrenditur

kryesore dhe pjesës së varur në

domosdoshme dhe plotëson

fjalitë ftilluese?

kallëzuesin e pjesës kryesore.

Pjesët në këto fjali kanë

Nga ndryshon pjesa e varur

marrëdhënie varësie midis tyre.

ftilluese kryefjalore nga ajo

Te fjalitë e varura ftilluese në ndryshim nga fjalitë e thjeshta, funksionin e kryefjalës apo të kundrinorit, nuk e përmbush një gjymtyrë, por një pjesë fjalie.

kundrinore?

Rolin e kryefjalës e luan pjesa e varur ftilluese kryefjalore. Rolin e kundrinorit e luan pjesa e varur ftilluese kundrinore.

Fjali e përbërë ftilluese, rrethanore

Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet dhe të gjejnë përgjigjet e pyetjeve të bëra në këtë fazë Më pas përgjigjet e pyetjeve hidhen në tabelë e plotësohet kolona “Mësova” Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Të nxënit në bashkëpunim Në këtë fazë të mësimit klasa ndahet në grupe dhe punohen ushtrimet e dhëna në tekst në fq. 227. Grupi 1. Punojnë ushtrimin 1-2 në tekst. Grupi 2. Lidh me shigjetë. Ç`lloj fjalish formohen: 1. Porositi

- shumë vargje. - një kafe. - për të lënë një dëshmi të pakundërshtueshme. 2. Na tha - fjalën e fundit të parën. - këtë. - të gjithë të afërmit e tij. 3. nuk e imagjinoja - ç`i erdhi në mendje. - që puna mund të shkonte deri aty. - më shumë se ç`konsumoi.

Punohet dhe ushtrimi 3 fq. 227 sipas kërkesës së dhënë. Ata nuk e dinin (PK) ç’e ardhme i priste PVF Kundrinore Grupi 3. Nxënësit e këtij grupi punojnë me ushtrimet 4-5 fq. 227. Ktheni fjalitë pyetëse në pjesë të varura ftilluese të një fjalie të përbërë. Kur ﬁllon mësimi? - Pyeti se kur fillonte mësimi. Ku do të takohemi? - Pyeti nënën se ku do të takoheshin për shoping. Shpjegoni se janë të papranueshme fjalitë e mëposhtme. Rishkruajini si duhet. Gjithçka e dija se kush kishte ardhur - E dija se kush kishte ardhur. Nëse kallëzuesit të pjesës së parë i shtojmë një kryefjalë, atëherë nuk ka vend për pjesën e varur kryefjalore, sepse ky rol përmbushet nga gjymtyra e fjalisë. Ai mendonte ai të nisej nesër - Mendonte të nisej nesër. Punën e filluan të ndërtojnë teatrin ___________________________ Diçka dukje se do të binte shi ________________________________ Nxënësit diskutojnë së bashku për ushtrimet e dhëna. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e fjalive të varura ftilluese kryefjalore dhe kundrinore. Detyra e shtëpisë: Detyrë shtëpie jepet usht 5. fq. 227.

237

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Rubrika:Të shkruarit Tema mësimore: Kronika

Lënda: Gjuhë shqipe

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Gazetat dhe kronikat Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Kronikë sipas temës mësimore: Kur? Kush? Si? Çfarë? Si? Pse? Nxënësi/ja: - identiﬁkon kronikën si një lloj shkrimi që u kushtohet lajmeve të përditshme. - dallon datën, faktin, situatën, rrjedhojën, pasojën, në një kronikë. - analizon hapat që ndiqen gjatë shkrimit të një kronike. Burimet: Libri i nxënësit, gazeta të ndryshme, Fjalor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: i Gjuhës së Sotme Shqipe gazetari Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, DDM, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim A keni dëgjuar ndonjëherë për fjalën “kronikë”? Le të shohim përkuﬁzimin e kësaj fjale sipas Fjalorit të gjuhës së sotme shqipe. Kronikë: 1) vepër ku janë shënuar vit për vit ngjarjet historike, përmbledhje faktesh historike dhe ngjarjesh kryesore të jetës, të renditura njëra pas tjetrës sipas kohës kur kanë ndodhur. 2) vepër letrare me temë historike në të cilën autori gjatë shtjellimit të ngjarjeve ndjek me përpikëmëri rendin kohor. 3) rubrikë në një gazetë a në një revistë që u kushtohet lajmeve të përditshme nga një fushë e veçantë e jetës ose e veprimtarisë së njerëzve. 4) film dokumentar që jep ngjarje të renditur njëra pas tjetrës, sipas kohës kur kanë ndodhur. Ndërtimi i njohurive të reja: DDM Di

Dua të di

Mësova

Rubrikë në një gazetë a në një

Cilat janë pyetjet me anë të të

revistë që u kushtohet lajmeve të

cilave marrim informacionin?

përditshme nga një fushë e

A janë të gjata kronikat dhe të

veçantë e jetës ose e

strukturuara?

Kronika është një lloj shkrimi që u kushtohet lajmeve të përditshme nga një fushë e veçantë e jetës ose e veprimtarisë së njerëzve. Në të rrëfehen fakte që kanë ndodhur vërtet. Informacioni që ajo jep u përgjigjet pyetjeve: Kush? Çfarë? Ku? Kur? Kush? Si? Në përgjithësi, kronikat janë shkrime të shkurtra, por të strukturuara mirë, ku dallohen mirë data, fakti, situata, rrjedhojat, pasojat. Zgjedhim temën. Përshkruajmë vendin ku zhvillohet ngjarja. Japim sa më shumë elemente që përcaktojnë kohën dhe vendin. Japim fakte dhe shifra. Tregohemi objektivë dhe të paanshëm kur bëjmë vlerësimin e ngjarjes, duke dalluar qartë faktet nga opinionet.

veprimtarisë së njerëzve.

Çfarë hapash duhet të ndjekim për të shkruar një kronikë?

238

Gjuha Shqipe 8 Rubrikë në një gazetë a në një revistë që u kushtohet lajmeve të përditshme nga një fushë e veçantë e jetës ose e veprimtarisë së njerëzve. Cilat janë pyetjet me anë të të cilave marrim informacionin? A janë të gjata kronikat dhe të strukturuara? Kronika është një lloj shkrimi që u kushtohet lajmeve të përditshme nga një fushë e veçantë e jetës ose e veprimtarisë së njerëzve. Në të rrëfehen fakte që kanë ndodhur vërtet. Informacioni që ajo jep u përgjigjet pyetjeve: Kush? Çfarë? Ku? Kur? Kush? Si? Në përgjithësi, kronikat janë shkrime të shkurtra, por të strukturuara mirë, ku dallohen mirë data, fakti, situata, rrjedhojat, pasojat. Çfarë hapash duhet të ndjekim për të shkruar një kronikë? Zgjedhim temën. Përshkruajmë vendin ku zhvillohet ngjarja. Japim sa më shumë elemente që përcaktojnë kohën dhe vendin. Japim fakte dhe shifra. Tregohemi objektivë dhe të paanshëm kur bëjmë vlerësimin e ngjarjes, duke dalluar qartë faktet nga opinionet. Përdoret në këtë fazë modeli i tekstit. Tema: Dy ditë pas shpalljes së kampionëve Jemi në stadium. Ku? Është ora 16:30. Sa? Në rrugë ka shumë tifozë. Ku? Kemi ardhur për arsye se luan skuadra jonë e zemrës. Pse? Me ne ndodhen dhe miqtë tanë. Kush? Flitet se Mesi do të jetë pjesë e ndeshjes. Çfarë? Por ja të shohim nëse fjalët janë të vërteta. Çfarë? Para nesh po kalon Ronaldo ylli i futbollit portugez. Kush? Mijëra tifozë nxituan ta takonin. Sa? Njerëzit u shpërndanë në pushim të ndeshjes për t`u rikthyer përsëri pas 15 minutash. Kur? Lexoni kronikën e mëposhtme dhe gjeni në tekst fjali që u përgjigjen pyetjeve: Kur? Kush? Si? Sa? Pse? Në ditën e karnavaleve 20 shkurt. Është mëngjes dimri. Qyteti u zgjua i shtuar nga një shtresë e bardhë dëbore.Njerëzit nisën të dalin nga shtëpitë me një ndjenjë dhe shprehje gëzimi në fytyrë. Fëmijëtishin ata që me zërat e tyre gazmorë e shprehnin më shumë këtë emocion gëzimi. Sot tëgjithë janë nisur drejt sheshit të qytetit. Do të organizohet festivali i karnavaleve. Qindra të rinj nisën të mblidhen në qendër të qytetit të veshur me kostume shumëngjyrëshe.Pasi të gjithë u mblodhën në shesh, ata u ndanë në dhjetëra grupe shumëngjyrëshe për të realizuar lojërat e tyre të karnavaleve. Për orë të tëra ata shfaqën në shesh njëspektakël madhështor. Pasdite vonë, kur nisi të errësohej, sheshi filloi të zbrazej pas njëdite të bukur për të gjithë. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Shkruaj një kronikë për një nga temat e mëposhtme: Rekordi më i ri në botë Yjet e futbollit Ndotja mjedisore Nxënësit punojnë të qetë. Në qoftë se puna nuk mbaron në klasë u jepet detyrë shtëpie.Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për shkrimin e një kronike.

239

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të shkruarit Situata e të nxënit: Diskutojmë së bashku për pastërtinë e Tema mësimore: Mbrojtja e mjedisit mjedisit ku jetojmë (lagje, shkollë, klasë etj) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Artikull Titull Nxënësi/ja: - shkruan një kronikë sipas karakteristikave të Hulumtim saj; Audiencë - diskuton me shokët për kronikat e krijuara prej tyre; - vlerëson punët e shokëve dhe vetëvlerëson punën e tij. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: gazetari Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pyetje-përgjigje, Punë e pavarur me shkrim, Diskutim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Pyetje-përgjigje Mësuesi/ja nxit nxënësit të rikujtojnë dhe një herë informacionet e marra në orën e parë. Mësuesi/ja u drejton nxënësve pyetjet: Çfarë dini për shkrimin e një kronike? Cilat janë hapat që duhen ndjekur për të shkruar një kronikë? Cilat janë karakteristikat e gjuhës së përdorur në të? Ndërtimi i njohurive të reja: Punë e pavarur me shkrim Mësuesi/ja jep si detyrë në klasë nxënësit të bëjnë një artikull me temë: “Rreziku i përdorimit të celularit nga fëmijët” ose “Ushqimi dhe adoleshenca”. Tërhiqet vëmendja që nxënësit të respektojnë karakteristikat e shkrimit të një kronike. Lihen nxënësit të punojnë të qetë. Mësuesi/ja ndjek punët e tyre dhe i ndihmon kur ata i kërkojnë ndihmë apo kanë paqartësi. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Diskutim Pasi nxënësit mbarojnë punimin e tyre përzgjidhen nga mësuesi/ja ose me dëshirën e tyre dy-tre nxënës për ta lexuar punimin. Të tjerët dëgjojnë me vëmendje dhe diskutojnë për punët e shokëve dhe japin vlerësimin për njëri-tjetrin. Puna depozitohet në portofol. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për analizën e gjuhës së një kronike, si dhe në diskutimin e punës me shkrim.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Mbresa udhëtimi Përshkruaj udhëtimin më mbresëlënës Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare

240

Gjuha Shqipe 8 Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Udhëtim Nxënësi/ja: - hulumton rreth jetës së Mit`hat Frashërit; Meditim - analizon detajet që jepen gjatë përshkrimit Vend i huaj Pension të vendit, natyrës e përshkrimeve; - diskuton rreth kuptimit të secilit paragraf; Të huaj Arsimim i mirë - zbulon mesazhet që përcjell pjesa; Mbresa udhëtimi - analizon ﬁgurat letrare në pjesë; - vlerëson ﬁgurën e Mit`hat Frashërit nisur nga këndvështrimi i tij. Burimet: Teksti mësimor, http://www. Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: histori, tiranaobserver.al/jeta-e-gjeniut-te-kombit-mithat- arte frasheri/ Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Të nxënit në bashkëpunim, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Stuhi mendimi Filloi të aktivizohet në politikën shqiptare që në fund të shekullit XIX dhe u bë një nga figurat më të spikatura në politikën shqiptare në gjysmën e parë të shekullit XX.

Mithat Frashëri/ Lumo Skëndo

Në vitin 1908, filloi të botojë gazetën “Liria”, në Selanik.

Në shkrimet publicistike ai përdori pseudonimet Lumo Skëndo dhe Mali Kokojka, ndërsa në botimet e ndryshme përdori pseudonimin Ismail Malosmani.

Në vitin 1912, në

Në shpalljen e

zgjidhet ministër i

pavarësisë ka qenë i

Qeverinë e Pavarësisë, të krijuar nga Ismail Qemali, ai

U lind më 25 mars 1879, në Janinë. Ishte i biri i patriotit të madh, rilindasit Abdyl bej Frashëri, nipi i enciklopedistit Sami Frashëri dhe poetit të mallit për vendlindjen, Naim Frashëri. Vdiq në SHBA në moshën 69 vjeçare.

Ai mori pjesë në Kongresin e Manastirit, i njohur ndryshe edhe me emrin Kongresi i Alfabetit, më 14 nëntor-22 nëntor 1908. Mit’hat Bej Frashëri u zgjodh Kryetar i Kongresit dhe nënkryetar i komisionit të hartimit të alfabetit (kryetar i komisionit ishte At

zgjedhur delegat i

Në vitin 1926 hapi në Tiranë librarinë e tij personale “Lumo Skëndo”. Një vit më pas, më 1927, filloi të botojë në Kundërshtar i Partisë Tiranë, revistën “Diturija”. Komuniste të Shqipërisë, u Lexim zinxhir dhe të nxënit në bashkëpunim Ndërtimi i njohurive të reja: detyrua në nëntor 1944, të largohet nga Shqipëria dhe të vendoset në Itali.

Elbasanit, Ipekut,

Më 1919 ka qenë kryetar i delegacionit shqiptar në Paris “në mbrojtje të të drejtave të Shqipërisë”.

241

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: Lexim zinxhir dhe të nxënit në bashkëpunim Pas leximit të tekstit zinxhir nga nxënës të ndryshëm klasa diskuton për të kuptuarit e tekstit Përgjigjuni pyetjeve të mëposhtme. Cilat janë dy qëllimet e udhëtimit? Dy qëllimet e udhëtimit janë: Shikimi dhe meditasioni Ku ndodhet autori? Në Lozanë Me kë e krahason ai liqenin Leman? Me liqenin e Ohrit Kush ndodhet te salla e bukës? Shumë njerëz të ardhur nga vende të ndryshme Nga vijnë njerëzit që jetojnë në atë pension? Nga shumë vende, ka polakë, francezë, bullgarë, grekë, italianë, turq dhe shqiptarë. Cila është shprehja që tregon se Lozana është një vend me më shumë të huaj? Ata duken si të huaj, sepse të huajt bëjnë shumicën/Shitore e përbotshme Jepni detaje për informacionin rreth: • natyrës (përshkrimit ﬁzik të vendit); Volteri thotë se liqeni i Lemanit është më i bukuri liqen i dheut. Lozana është mbi një brinjë bregu, afër këtij liqeni. Përkundrejt janë Alpet e Savojës, male mjaft të larta, të kreshpëruara. • bashkëjetesës; Salla e bukës na mbledh të gjithëve dhe ahere shoh: një fëmijë polak, dy fëmijë francezë, një zonjë ruse që studion mjekësinë, dy bullgarë prej të cilëve njëri vete në shkollë të drejtësisë, tjetri në të mjekësisë, tre grekë, njëri prej të cilëve del këtë mot inxhinier dhe dy të tjerë që bëjnë mësime në lice, një italiankë, një turk dhe një shqiptar që kanë ardhur të shkojnë pak kohë këtu ose të mërziten. Në mes të kaq të huajve, vendasit mbeten të pakë: vetëm pesë; dhe ata duken si të huaj, sepse të huajt bëjnë shumicën. • shkollimit, arsimit; Kemi dhe do të kemi gjithnjë nevojë për mjekë, për inxhinierë për njerëz të drejtësisë. Lozana për këto tri degë, si edhe për degën e literaturës vjen në shkallë të parë. • përshkrimeve; Këtë e shoh në këta djem; rreth luleve është bar i gjelbërt që e rrethon një gardh, një pëllumb i lartë dhe e ndan atë nga rruga; po askush nuk e kapërcen këtë gardh, nuk zgjat dorën; kurrkujt s’i vjen ndër mend të këputë jo lule, po as ﬂetë. Të tilla kopshte, shëtitore, janë disa këtu në secilindo ka nga një të shkruar ku thuhet se kopshti është në mbrojtje dhe ruajtje të njerëzve, pra gjithë bashkë duhet ta ruajnë e të kujdesen… • emrave dhe datave: qytetin Lozanë., Jemi buzë liqenit Leman, Volteri s’do kish folur ashtu, sikur të kish qenë në Ohër a në Starovë etj. Grupi 1. Çfarë e çudit autorin kur sheh një grup djemsh duke luajtur? Në ç’mënyrë kalon autori nga përshkrimi ﬁzik i vendit në detaje të karakterit kulturor? Grupi 2. Përmblidhni dhe diskutoni rreth kuptimit të secilit paragraf. Përse studentët duhet të studiojnë në Lozanë-Sepse shkollat për mjekë, drejtësi dhe degën e literaturës mbanin vendin e parë? Grupi 3. Në mbresat e udhëtimit mjaft të rëndësishme janë edhe referimet që kanë dhënë më parë njerëz të tjerë apo informacioni që është nxjerrë nga leximet mbi këto vende. A demonstrohen këto në këtë fragment? Ilustrojeni përgjigjen me shembuj në formën e shprehjeve të autorëve të njohur. Grupi 4. Gjatë përshkrimit të mbresave, autori jep edhe këshilla të ndryshme. Lexoni dhe interpretoni mesazhet që përcjellin dy këshillat e mëposhtme: Pra gjithë bashkë duhet ta ruajnë e të kujdesen…Pronën joprivate, shtetërore duhet ta ruajmë të gjithë. Si egoistë të paparë që jemi tregojmë çdo ditë të jetës sonë, që ajo që nuk është e jona private nuk na intereson. Shkatërrojmë bankat dhe mjetet në shkollë duke mos patur konceptin se duhet t`i ruajmë, këpusim lulet në oborr se nuk është oborri i shtëpisë sonë e kështu me radhë. Pra, duhet të mësohemi me rregull! Qysh do t’i mësojmë shqiptarët që s’ka të drejtë njeriu që të vrasë një njeri tjetër? Megjithëse jemi në mijëvjeçarin e ri, lajmet e kronikës së zezë në media të ndryshme nuk reshtin asnjë minutë. Lajme të cilat tregojnë që bashkëshorti i merr jetën pa të keq fare, bashkëshortes, ku biri i merr jetën prindërve, ku vëllai i merr jetën motrës, ku xhaxhai i merr jetën nipit… e kështu kalvari vazhdon. E gjithë kjo ndodh si pa të keq fare. Është bërë e udhës,askush nuk tronditet për asgjë e askënd. Ende ne shqiptarët nuk po mësojmë se jeta është e shenjtë dhe nuk mund t`ia marrësh dikujt si pa të keq. Duhet të sensibilizohemi dhe të qytetërohemi se jeta është e shenjtë dhe ajo nuk mund të cenohet!

242

Gjuha Shqipe 8 Grupi 5. Identiﬁkoni veçoritë gjuhësore të tekstit, duke iu përgjigjur pyetjeve të mëposhtme. Vetë autori thotë: “Nuk dua të mjaftohem me një përshkrim të thatë.” Në fakt, përshkrimi i tij sipas jush është: dhënë në detaje dhe është mbresëlënës. Nga dallojnë: të vërejmë dhe të bëjmë vërejtje? Të vërejmë - të shikojmë me imtësi, pra na tërheq vëmendjen. Të bëjmë vërejtje - u tërheqim vëmendjen të tjerëve për diçka, Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë *Udhëzoj nxënësit të shkruajnë dhe japin mendimin e tyre rreth temës. Mbresat e udhëtimit zgjojnë mjaft fantazinë e njeriut dhe kërshërinë për të parë vende të ndryshme. Çfarë kërshërie ngjall autori te ju përmes mbresave të tij? a) Dëshira për të parë e vizituar vende turistike e historike. b) Dashuria për vendin tonë. c) Dëshira për t`u arsimuar sa më mirë. d) Dëshira për rregull e ligje e për të pasur shtet që funksion. Etj. Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për përgjigjet e dhëna, aktivizimin gjatë orës së mësimit, bashkëpunimit në grup etj. Detyrë shtëpie: Shkruani mbresat e një udhëtimi që keni kryer së fundmi.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Një vend i rrallë në majat e Shqipërisë

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Reportazh nga Arshi Pipa “Kruja, historia dhe jeta” http://www.shqiptarja.com/kulture/2730/reportazh-krujahistoria-dhe-jeta-283727.html Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Vend turistik sipas temës mësimore: Turistë Nxënësi/ja: Bukuri e rrallë - hulumton rreth zonës së Kelmendit dhe Vend malor fshatit Lepushë; Investime - dallon karakteristikat e reportazhit; Shtëpi pritjeje - analizon problemin kyç që ngrihet në reportazh; - vlerëson qëndrimin e autorit në reportazh. Burimet: Libri i nxënësit http://www.shqiptarja. Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: com/kulture/2730/reportazh-kruja-historia-dhegazetari jeta-283727.html Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Pyetja sjell pyetjen, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi Prania e autorit në

YHQGLQHQJMDUMHV

0EsVKWHWHWQs IDNWHWs YURMWXDUD

)DNWHWSDUDTLWHQQJD NsQGYsVKWULPLL UHSRUWHULW

5HSRUWD]KL $LERWRKHW QsJD]HWs QsUDGLR QsWHOHYL]LRQRVHQs PHGLDWHOHNWURQLNH

5HSRUWD]KLsVKWs QMsSsUVKNULP DUWLVWLNTsXEsKHW QJMDUMHYHGKH QMHUs]YHWsYsUWHWs

243

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: Pyetja sjell pyetjen Dy fjalë për fshatin Lëpushë Fshati Lepushë Fshati Lepushë ndodhet 21 km larg Tamares dhe 10 km më në juglindje të fshatit Vermosh. Ky fshat gjendet 1200 m mbi nivelin e detit dhe vlerësohet si kryevepra e natyrës sɺ Kelmendit. Ai shtrihet nɺ njɺ luginɺ tɺ butɺ tɺ veshur me gjelbërim, ku pranë saj ngrihen Bjeshkɺt e Namuna, vendi ku lindɺn legjendat dhe eposi i Kreshnikëve. Të pasionuarit pas speleologjisë këtu mund të gjejnë mjaft shpella interesante. Shtigjet e shënjuara do ju shpien në itinerare shumë të bukura. Në Lepushë do të provoni reçelin e boronicës dhe të luleshtrydheve të pyllit, rakinë e sanzës etj. Do të argëtoheni në festën e “Logut të Bjeshkëve”, ku do të njiheni me veshjet tradicionale, këngët e vallet e Kelmendit. Emri i fshatit mendohet se rrjedh nga njɺ bimɺ barishtore me gjethe tɺ mɺdha dhe lule tɺ verdha qɺ quhet Lɺpushtra (Caltha palustris) e cila gjendet me shumicɺ nɺ kɺtɺ fshat. Ky është fshati me reshjet më të mëdha të dëborës, trashësia e saj në male ka arritur deri 425 cm. Në majat e Bjeshkëve të Namuna, dëbora qëndron gjatë gjithë vitit. Lugina e Lepushës është si një pistë natyrore për ski dhe ditët e shumta me dëborë e favorizojnë zhvillimin e këtij sporti. Ky fshat dallohet për kontraste të mëdha të relievit, të cilat i japin asaj bukuri panoramike. Në këtë fshat mbizotëron gjelbërimi. Pyjet përbëhen nga dru ahu dhe halor. Në livadhe e kullota rriten shumë lloje bimësh e lulesh. Për vlerat Àoristike të këtij fshati studiuesi dhe paleonteologu hungarez Franc Nopça shkruante: “Njeriu mund të besonte që gjendej në pyllin e Vjenës, sikur të mos gjendej aty maja kërcënuese e Trojanit”. Ky fshat është shumë i pasur me bimë mjekësore si: boronica, balsami, sanza, bar shpatorja, cermerdelli, dëllinja e kuqe dhe e zezɺ etj. Përveç Àorës edhe fauna është e pasur. Vlen të përmenden Shqiponja e malit (Aquila crysaetus) dhe Shkaba (Gyps fulvus), të cilat i ndërtojnë foletë në shkëmbinjtë e Bjeshkëve të Namuna dhe që i kanë dhënë emrin vendit tonë “vendi i shqiponjave”. Udhëzohen nxënësit të lexojnë tekstin dhe më pas punohet me të kuptuarit e tekstit. Kuptojmë tekstin Pasi të lexoni reportazhin, përgjigjuni pyetjeve të mëposhtme. - Për ku udhëton grupi i xhirimit të reportazhit? Në Lepushë - Në cilën zonë të Shqipërisë ndodhet Kelmendi? Komuna Kelmend është një komunë në Rrethin e Malësisë së Madhe në Shqipëri. - Cilat janë vlerat kulturore të zonës? Duke u bazuar në dokumente të shkruara dhe gjetje arkeologjike, mendohet se banorët e Kelmendit janë vendosur në Kelmend që në kohët e lashta dhe kanë vazhduar të jetojnë në këtë vend deri në ditët tona. Në fshatin Selcë, është gjetur prej kohësh, një thesar monedhash ilire dhe mendohet se njerëzit kanë banuar në shpella që në kohë shumë të lashta. Kohët e fundit janë gjetur fragmente qeramike të bronzit të hershëm, enë bakri e hekuri, fosile kafshësh dhe vizatime me thëngjill në shpellën e Lule Ndreut, në Grishaj të Vuklit. - Ç’vlera të tjera ka zona? Shtëpitë e fshatit janë ndërtuar në formë kullash. Burime të shumta ujore, si Gurra e Pepushajve janë shpallur monumente të natyrës. Shpella e Prek Calit, shpella e shkëmbinjve të Gurrës së Gegëve dhe shpella e Vushës janë pikat më interesante për t`u vizituar. Në zonë rriten bimët mjekësore dhe aromatike si: boronica, mjedra, blini, salepi. - Cili mendoni se është problemi i ngritur në këtë reportazh? Një vend me bukuri të rralla natyrore, por që ne shqiptarët nuk ia dimë vlerën. Një vend i ngelur në harresë, mungesa e projekteve, financimeve, mbështetjes, tregut etj., janë vetëm disa ndër elementet, që i kanë mbajtur ngërthyer ekonomitë e vogla të familjeve të fshatit. Çfarë kërkon të thotë autori me fjalinë mbyllëse të reportazhit? Një thirrje si ato migjenianet për t`ia ditur vlerat këtij vendi të vogël, por me kaq vlera. Analizojmë tekstin Gjeni paragrafin në të cilin autori: ngre problemin kyç; Kamera e një televizioni ka shkuar rreth 88 kilometra nga qyteti i Shkodrës, drejt një destinacioni me bukuri të rralla e me mundësi të jashtëzakonshme turistike. Një vendi që, nëse do të ishte pjesë e Francës, Austrisë, Zvicrës e kudo tjetër, do të gjendej në të gjitha kartolinat, që do të shpërndaheshin në të gjithë Evropën. Ndërsa në Shqipëri, ai nuk është reklamuar kurrë aq sa duhet. përshkruan vendin; Veç turizmit ka edhe shumë mundësi të tjera. Zona ka bimë medicinale, është e pasur në kërpudha, boronica, luleshtrydhe të egra, mjedra, salep etj. Ka mundësi të mëdha për bujqësi dhe blegtori. paraqet episode të jetës; në fshat banorët kanë bërë jo pak investime nga ana e tyre. Mjafton të përmendësh faktin se, në fshat ka mbi 6 shtëpi pritjeje. 244

Gjuha Shqipe 8 pasqyron qëndrimin e tij; në Lëpushë do të mund të rrije gjatë, duke larguar zhurmën e bezdisjen e qyteteve të mëdha, duke hedhur tej ndotjen dhe kaosin e kudondodhur. Sa shumë mundësi ka ky vend, e sa pak ne i shfrytëzojmë këto mundësi. tregon për rrudhjen e jetesës në vend; deri në vitin 1990, fshati ka pasur rreth 320 banorë; sot ka rreth 150. Gjeni fjalët kyçe të paragrafit të fundit. Nxënësit punojnë për të gjetur fjalët kyçe në të. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Puno në dyshe Gjuha e tekstit Gjuha e reportazhit përmban terma dhe fjalë të fushës së turizmit. Gjeni pesë të tilla dhe përcaktoni klasën e fjalëve ku ato bëjnë pjesë. Destinacion-emër, reklamimi-emër, turist-emër shtëpi pritjeje-GE (emër+emër) Dalloni emrat e përveçëm në këtë reportazh. Çfarë emërtojnë ata? Zbërtheni kuptimin dhe ndërtimin gjuhësor të titullit të reportazhit: “Një vend i rrallë në majat e Shqipërisë.” Diskutim: Nxënësit reflektojnë rreth tekstit. Reflektojmë rreth tekstit Vlerësoni: x qëndrimin e autorit të reportazhit; x rëndësinë kulturore të zonës; x stilin e përshkrimit. Nxënësit japin mendimet e tyre me argumente. Detyrë shtëpie: Shkruani një reportazh rreth një problemi mjedisor.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika:Të shkruajmë Situata e të nxënit: Tema mësimore: Shkrimi i një artikulli Artikuj nga gazeta te ndryshme Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: temës mësimore: Artikull Nxënësi/ja: Titull - identiﬁkon artikullin nga shkrimet e tjera si: Hulumtim Audiencë reportazhi, njoftimi, udhë përshkrimi etj.; - analizon hapat që ndiqen në shkrimin e një artikulli; - shkruan një artikull duke respektuar karakteristikat e tij; - vlerëson artikujt që lexon në gazeta, media online dhe rrjete sociale. Burimet: Libri i nxënësit, artikuj nga gazeta të ndryshme Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Mbajtja e strukturuar e shënimeve, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim A e dini se çfarë është artikulli? Si shkruhet ai? A ka një strukturë të mirëcaktuar? A ka kritere për vlerësimin e tij? Artikujt janë shkrime që botohen në gazeta apo në mediat online, në të cilët trajtohen tema të ndryshme të realitetit dhe jetës. Ata shtrojnë probleme, japin shembuj dhe ofrojnë këndvështrime të ndryshme për zgjidhjen e tyre.

245

Libër Mësuesi Ndërtimi i njohurive të reja: Mbajtja e strukturuar e shënimeve Udhëzohen nxënësit të hapin librat dhe të lexojnë e të mbajnë shënime të strukturuara. Për të shkruar një artikull duhen ndjekur hapat e mëposhtëm.

Së pari zgjidhni një temë Tema e artikullit përbën edhe titullin e tij.

Mendoni se për kë po e shkruani artikullin. Çdo artikull ka një grup njerëzish që i drejtohet.

Artikulli

Në fund,vendosni fotografi të ndryshme.

Shkruesi i artikullit duhet ta ketë të qartë se kujt i drejtohet artikulli.

Kërkoni më shumë për temën.

Vendosni sa i gjatë do të jetë artikulli. Ai mund të jetë një, dy ose maksimumi tri faqe. Udhëzohen nxënësit të lexojnë zinxhir artikullin e dhënë në tekst i shkruar nga një bashkëmoshatar. Punohet me modelin e librit në këtë etapë. Pas leximi të pjesës diskutoni për karakteristikat e artikullit. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Bashkëbisedim, Shkrim i lirë Cilat është tema e artikullit të shkruar nga moshatari juaj? Marrëdhënia mësues-nxënës A ka ai shembuj dhe informacion të saktë? A përputhet përmbajtja e tij me realitetin shkollor? Cilat janë disa nga karakteristikat e gjuhës së përdorur në të? Pas diskutimit ﬁlloni të mendoni për strukturimin e artikullit për gazetën e shkollës me temë: “Lojërat online dëmtojnë rëndë shëndetin e fëmijëve dhe ulin përqendrimin në të mësuar” Koha për të shkruar artikullin është e pamjaftueshme, ndaj merret detyrë për ta përfunduar në shtëpi. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e karakteristikave të artikullit, për pjesëmarrjen në diskutim etj. Detyrë shtëpie: Shkruani një artikull për gazetën e shkollës me temë: “Lojërat online dëmtojnë rëndë shëndetin e fëmijëve dhe ulin përqendrimin në të Mësuar”.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII komunikimi Rubrika: Të shkruarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Mbrojtja e mjedisit Artikuj për mbrojtjen e mjedisit Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale

246

Gjuha Shqipe 8 Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Artikull sipas temës mësimore: Titull Nxënësi/ja: x shkruan një artikull sipas karakteristikave të Hulumtim Audiencë tij; x diskuton me shokët për artikujt e krijuar prej tyre; x vlerëson punët e shokëve dhe vetëvlerëson punën e tij. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pyetje-përgjigje, Punë e pavarur me shkrim, Reflekto/Reflekto/Reflekto Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Pyetje-përgjigje Mësuesi/ja nxit nxënësit të rikujtojnë dhe një herë informacionet e marra në orën e parë. Mësuesi/ja u drejton nxënësve pyetjet: Çfarë dini për shkrimin e një artikulli? Cilat janë hapat që duhen ndjekur për të shkruar një artikull? Cilat janë karakteristikat e gjuhës së përdorur në të? Ndërtimi i njohurive të reja: Punë e pavarur me shkrim Mësuesi/ja jep si detyrë në klasë të bëjnë një artikull me temë: “Mbrojtja e mjedisit”. Tërhiqet vëmendja që nxënësit të respektojnë karakteristikat e shkrimit të një artikulli. Lihen nxënësit të punojnë të qetë. Mësuesi/ja ndjek punët e tyre dhe i ndihmon kur ata i kërkojnë ndihmë apo kanë paqartësi. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Reflekto/Reflekto/Reflekto Pasi nxënësit mbarojnë punimin e tyre përzgjidhen nga mësuesi/ja ose me dëshirën e tyre dy-tre nxënës për ta lexuar punimin. Të tjerët dëgjojnë me vëmendje dhe diskutojnë për punët e shokëve dhe japin vlerësimin për njëri-tjetrin. Puna depozitohet në portofol. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për analizën e gjuhës së një artikulli, si dhe në diskutimin e punës me shkrim.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuhë dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Tema mësimore: Fjalia e përbërë me pjesë të nënrenditur rrethanore Kohore dhe vendore

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Peizazh vjeshte Ndërto një tekst ku të përdorni fjali me pjesë të nënrenditur kohore dhe vendore. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e komunikimit dhe të shprehurit - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Fjalët kyçe: sipas temës mësimore: Rrethanor kohe Nxënësi/ja: - dallon fjalitë me pjesë të nënrenditur kohore Rrethanor vendi Fjali e varur kohore nga ato vendore; - argumenton rendin e pjesë së nënrenditur në Fjali e varur vendore Pjesë kryesore raport me pjesën kryesore; Pjesë e nënrenditur - krahason rrethanorët e vendit e kohës me fjalitë e varura kohore dhe vendore. Burimet: Teksti mësimor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi

247

Libër Mësuesi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pyetja sjell pyetjen, INSERT, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Pyetja sjell pyetjen Sa lloje rrethanorësh njihni? Listojini ata. Rrethanorë kohe, vendi,shkaku, qëllimi, mënyre dhe sasie. Çfarë tregon rrethanori në një fjali të thjeshtë? Rrethanori tregon rrethanën e kryerjes së veprimit. Kthe rrethanorët e kohës në pjesë të varura rrethanore. Treni u boshatis një të mbërritur në stacion. Treni u boshatis, sapo mbërriti në stacion. Me fillimin e shirave, trafiku rëndohej më keq. Kur fillonin shirat, trafiku rëndohej dhe më keq. Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela INSERT *Udhëzoj nxënësit se këtë fazë të mësimit do të punohet me tabelën INSERT.

V

+

-----

?

Fjali me pjesë të

Pjesa e nënrenditur

Si lidhet pjesa kryesore

nënrenditur kohore

kohore mund të

me pjesën e

qëndrojë në tri

nënrenditur?

pozicione në raport me pjesë kryesore: para, pas dhe në mes të pjesës kryesore. Fjali me pjesë të

Pjesa e nënrenditur

nënrenditur vendore

vendore mund të qëndrojë në tri pozicione në raport me pjesën kryesore.

Punohet ushtrimi 1 fq. 229 bëhet dallimi midis rrethanorëve të kohës dhe fjalive të varura kohore Me të marrë lajmin, doli vrik nga shtëpia. Sa herë që binte shi, banorët i kthenin sytë nga sipërfaqja e lumit. Mbrëmjeve, kur ndizeshin dritat e qytetit, burri me kitarë i drejtohej urës së vjetër. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Punohen ushtrimet 1-4 në faqen 229. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e fjalive me pjesë të varura rrethanore kohore dhe vendore nga rrethanorët e kohës dhe vendit. Pjesë e vlerësimit është edhe përcaktimi i nxënësve që do të vëzhgohen gatë kësaj ore mësimi.

248

Gjuha Shqipe 8

TEST Tremujori i dytë Tregtarë ﬂamujsh (fragment) Ernest Koliqi Në raftat deri në tavan që rrethojshin katër zdatkat e odës, tue lanë lirshëm vetëm katrorin e dritores kah oborri mbas dugajës, rrijshin pilue qinda paketash të trasha mbështjellë në letër zverdhurke. Letra e shkyeme vende vende lëshonte pre do paketash skjepin e ndonji kindi të kuq. Disa gypa të gjatë qepë në beze shifeshin të mbështetun pingul për rafta. Hjedhun në një kand afër dritorje venitej të kuqtë e nji ﬂamuri me shtizë veshë në kadife. Përmbante mija ﬂamujsh ajo odë e errtë. Vjerrshatari i ri, mësue qyshë prej rinisë ma të parë me shndrrue ndjesitë e pacaktueme në parafytyrime të gjalla, mendoi: ”Mija agimesh epopeje të kuqe fjetë në burgun e nji kohe të mugët”. Humbi në një ﬂuturim të vrikshëm lyrike. I pau ata ﬂamuj të shtjelluam në një dritë të gjalle ﬁtoresh kumbore, në krye të nji kombi të lirë mbi udhë plot brohorina t’ardhëmenisë kur era e larit tymonte e pastër drejt qiellit. I pau ato shqipe të zeza tue lirue nga burgu i errët i një kohë te zezueme e tue rrahë ﬂatrat nëpër ajri të kuqe si ëngjuj drejtësie kah skajet ma të fshefuna të maleve e të fushave t’atdheut. - A shef si kam ra mbrendë? Tue mbajtë uzdajë se nuk do të rrinte shtëpi pa e marrë ka nji, i porosita me turra. Por s’blen kurrkush. Me kanë mbetë pa u shitë. Mjaft, pra, ia kam ulë çmimet. Zani me tinguj metalikë theu shortin e vegimit të largët ajruer. Një zemërim i hovshëm iu gjinikue djaloshit përmbrenda. Kërkoj me mend një të shame që t’i përshtatet. - Gjynah me mbetë pa u shitë ky farë malli! Ndërsa me dorën e rrëmakët mbante shtizën, rroku me atë të djathtën një kind të pëlhurës së kuqe e ju afrue djaloshit tue e ndukë. - Shih sa cohë e mirë! Po të vronte dy duer të ndyta tërbue n’epsh shtazarak tue u shtri kah trupi i nji krijatyre të njomë e të dashur, përqethje ma e rreptë s’ia kish tronditë mishin e shtatit. Befas e me rrëmbim vërvitës vërviti duert përpara e ia hoq pëlhurën tregtarit. Ky zgërdhuci syt. Hilush Vilza tha me za t’ultë, por të ndezun: - Mos e prek me ato duer . Me za që i dridhej prej pezmit, tjetri ia kthei: - Po, zati ti s’din veç me qitë bejta. Jeto me prralla, bieru mbas andrrave. Me vjen keq për gjind të tuej se tash i qet në rrugë të madhe, me shka shof un. Hajt, hajt, qit bejta e dueje Shqipnin: bejtat e Shqipnija kan me të qitë në dritë… U afrue edhe ma tepër e pëshpëriti si në nji ﬁshkullimë - U shitne a s’u shitne ﬂamujt, qëndroi a s’qëndroi Shqipnija, un kam mjaft, shyqyr, me jetue: a more vesht? E tash, jashtë… - Kadalë… ia priti djaloshi me t’egër e sytë i vetuen: - dal vetë, s’ashtë nevoja me më qitë jashtë ti. Por edhe një fjalë due me t’a thanë e të lutem vire ne vesh si at këshillë qi më dhae par në dugajë. Ti thue se jeton, por rrehesh. Ti je shlye prej numrit të të gjallëve qyshse je ndry në kët dugajë mbushë me mall. Ky asht vorri i yt. E sa për Shqipni po të siguroj un se ka me qindrue. Prandej mos ban merak se edhe ﬂamujt kanë me t’u shitë krejt. Por rueje shpirtin t’and mos t’ia shtish dreqit. E Hilush Vilza doli, lehtësue në zemër nga ai shfrim, me thithë ajr të kulluet n’udhë sepse era e asaj dugaje i mirrte frymën. 1- “Tregtarë flamujsh” është:

1 pikë

a) roman; b) tregim; c) skicë; d) dramë. 2- Personazhet janë në kundërvënie me njëri-tjetrin, sepse i ndan: 1 pikë a) besimi fetar; b) brezat; c) mjedisi; d) mentaliteti.

249

Libër Mësuesi 3- Përshkruaj personazhin e tregtarit me cilësitë më tipikë të tij. 2 pikë ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 4- Përshkruaj personazhin e Hilush Vilzës. Ku ndryshon ai nga tregtari? Gjen në tekst një ndryshim midis tyre. 4 pikë ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 5- A është flamuri për tregtarin një mall për t`u shitur e fituar, si gjithë mallrat e tjerë? Gjej në tekst një moment ku duket kjo. 2 Pikë ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 6- Si i kuptoni fjalët e tregtarit. Jep mendimin tënd se çfarë ka dashur të thotë Hilush Vilza me këto fjalë: “Ti thue se jeton, por rrehesh. Ti je shlye prej numrit të të gjallëve qyshse je ndry në kët dugajë mbushë me mall. Ky asht vorri i yt. E sa për Shqipni po të siguroj un se ka me qindrue. Prandej mos ban merak se edhe ﬂamujt kanë me t’u shitë krejt. Por rueje shpirtin t’and mos t’ia shtish dreqit. E Hilush Vilza doli, lehtësue në zemër nga ai shfrim” 2 Pikë 7- Mendoni për një moment, sikur Hilush Vilza është bërë palë me mendimin e tregtarit, se flamujt janë mjete për të bërë tregti. Si do të rridhnin ngjarjet më pas? Shkruani një përfundim të skicë sipas këtij supozimi. 2 pikë Pjesa: Njohuri gjuhësore 1- Bashko fjalitë e dhëna në një fjali të përbërë. Analizoni mjetet e lidhjes. 2 pikë Mua më pëlqen teatri. Ai parapëlqen kinemanë. ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 2- Ndërto dy fjali ku që të përdoret si përemër lidhor dhe një herë lidhëz. 2 pikë ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 3- Ndërto dy fjali ku folja jam të përdoret si folje ndihmëse dhe me kuptimin e saj të plotë. 2 pikë ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 4- Fjalët pranë dhe drejt përdori në fjali si ndajfolje dhe si parafjalë. 4 pikë ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 5- Gjej dy emra që përdoren vetëm në numrin shumës. 2 pikë ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 6- Gjej mbiemrat në fragmentin më poshtë dhe në dy prej tyre përcakto kategoritë gramatikore. 4 pikë Humbi në një ﬂuturim të vrikshëm lyrike. I pau ata ﬂamuj të shtjelluam në një dritë të gjalle ﬁtoresh kumbore, në krye të nji kombi të lirë mbi udhë plot brohorina t’ardhëmenisë kur era e larit tymonte e pastër drejt qiellit. I pau ato shqipe të zeza tue lirue nga burgu i errët i një kohë te zezueme e tue rrahë ﬂatrat nëpër ajri të kuqe si ëngjuj drejtësie kah skajet ma të fshefuna të maleve e të fushave t’atdheut. ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________

250

Gjuha Shqipe 8 7- Ndërto dy fjali me pjesëza përcaktuese-saktësuese dhe dyshuese. 2 pikë ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 8- Dalloni fjalitë e thjeshta nga ato të përbëra. 2 pikë Duhen përcaktuar pikë për pikë zgjatja dhe natyra e këtij ndryshimi. Frynte ere dhe gjethet binin. ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 9- Ndërto 4 fjali me fjalën “gjyshi” të dalë si kryefjalë, kundrinor i drejtë, kundrinor i zhdrejtë pa parafjalë, përcaktor. 4 pikë ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ 10- Dallo kallëzuesin foljor nga ai emëror: 2 pikë Ecte duke fishkëllyer, Nata ishte e qetë dhe e ftohtë. ____________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________ Nota Pikët

4 0-10

5 11-15

6 16-21

7 22-25

8 26-30

9 31-35

10 36-40

ZGJIDHJA E TESTIT 1- B 2- D 3- Tregtari në skicë paraqitet si një njeri pa parime dhe materialist. Malli, që kishte menduar të ﬁtonte sa më shumë kishte qenë ﬂamuri, duke menduar se shqiptarët janë patriotë dhe do ta blinin me vrap, sa ai ta fuste në dyqan. Paratë për të kishin më shumë rëndësi se çdo gjë tjetër. A shef si kam ra mbrendë? Tue mbajtë uzdajë se nuk do të rrinte shtëpi pa e marrë ka nji, i porosita me turra. Por s’blen kurrkush. Me kanë mbetë pa u shitë. Mjaft, pra, ia kam ulë çmimet. Është ﬁgura tipike e një tregtari. 4- Hilush Vilza është ëndërrimtar, pra idealist, poet, njeri me parime. Atdheu për të ishte gjithçka. Ndryshimi: Tregtari - materialist m’u shitën, a s’u shitën flamujt, qëndroi apo jo Shqipëria, unë kam mjaft me jetue. Hilushi - idealist Po të vronte dy duer të ndyta tërbue n’epsh shtazarak tue u shtri kah trupi i nji krijatyre të njomë e të dashur, përqethje ma e rreptë s’ia kish tronditë mishin e shtatit. Befas e me rrëmbim vërvitës vërviti duert përpara e ia hoq pëlhurën tregtarit. Ky zgërdhuci syt. Hilush Vilza tha me za t’ultë, por të ndezun: - Mos e prek me ato duer. Mendimi që kanë të dy për atdheun është i ndryshëm. 5- Po ai mendon për ﬂamurin që është shenjë e kombit, simbol i identitetit kombëtar, po të njëjtën gjë që mendon për mallrat e tjerë. - Gjynah me mbetë pa u shitë ky farë malli! Shiko ca cohë e mirë. 6- Për poetin ishte e paimagjinueshme që të mos kishe parime, që atdheu dhe simbolet e tij të ishin të ktheheshin në mall. Megjithatë si idealist ai kishte bindjen se pavarësisht qëndrimit të tregtarit ndaj vendit të tij, Shqipëria nuk do të vdiste, sepse ekzistonin ende njerëz që mendonin për ardhmërinë e saj. Njohuri gjuhësore 251

Libër Mësuesi 1- Bashkoni fjalitë e dhëna në një fjali të përbërë. Analizoni mjetet e lidhjes. Mua më pëlqen teatri. Ai parapëlqen kinemanë Mua më pëlqen teatri, kurse ai parapëlqen kinemanë. kurse - lidhëz e përngjitur 2a) Nxënësit që lexojnë vazhdimisht, kanë më shumë pyetje se të tjerët. përemër lidhor b) I porosita nxënësit, që të përgatiteshin më mirë. lidhës 3- Unë jam 14 vjeç. kuptim i plotë Qenke veshur e stolisur si rrallë herë. ndihmës 4- Pranë Ai erdhi drejt meje me hap të lehtë. parafjalë Rri drejt! ndajfolje Më qëndro pranë dhe mos u largo! ndajfolje Pranë meje qëndronte një burrë i moshuar. parafjalë 5- Pantallona, syze 6- Humbi në një ﬂuturim të vrikshëm lyrike. I pau ata ﬂamuj të shtjelluam në një dritë të gjalle ﬁtoresh kumbore, në krye të nji kombi të lirë mbi udhë plot brohorina t’ardhëmenisë kur era e larit tymonte e pastër drejt qiellit. I pau ato shqipe të zeza tue lirue nga burgu i errët i një kohë te zezueme e tue rrahë ﬂatrat nëpër ajri të kuqe si ëngjuj drejtësie kah skajet ma të fshefuna të maleve e të fushave t’atdheut. Burgu i errët I errët – gj. mashkullore, numri njëjës, rasa emërore, shkalla pohore Fluturim të vrikshëm Të frikshëm – gj. mashk. Nr. njëjës, rasa kallëzore, shkalla pohore 7- Pse pikërisht sot duhet të shkojmë?! Kushedi sa po heq ai njeri! 8- Duhen përcaktuar pikë për pikë zgjatja dhe natyra e këtij ndryshimi. - E thjeshtë Frynte erë dhe gjethet binin. - E përbërë 9- Gjyshi Gjyshi im është gjyshi më i mirë në botë. Gjyshin tim e kanë idhull fëmijët e tij. Me gjyshin tim unë krenohem. Ditari i gjyshit rrëfen shumë histori. 10- Ecte duke ﬁshkëllyer. kallëzues foljor Nata ishte e qetë dhe e ftohtë. kallëzues emëror

252

Gjuha Shqipe 8

TREMUJORI I TRETË PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Së shpejti, kompjuterët emocionalë

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Diskutojmë për robotët Robotët dhe jeta jonë A mund të mendojë një robot? A mund një robot të ketë sjellje inteligjente? A mund një robot të ketë ndërgjegje? A mund një robot të ketë emocione? Asimo një robot human i krijuar nga Honda. I gjatë 130 cm Pesha 54 kg Lëviz me shpejtësi 6 km/orë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: temës mësimore: Tekst joletrar Nxënësi/ja: Shpjegues - hulumton për robotët e përdorimin e tyre në të Robotë emocionalë përditshmen; Inteligjencë artificiale - diskuton për veçoritë e tekstit shpjegues; Tru - analizon dukurinë e inteligjencës artificiale; - analizon tiparet e kompjuterit emocional; - shpjegon ngjashmërinë e trurit të njeriut me atë të kompjuterit emocional. Burimet: Libri i nxënësit, https://sq.wikipedia.org/wiki/ Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: tik Inteligjenca_artificiale http://gazeta-shqip.com/lajme/2016/07/11/a-do-te-kene-seshpejti-kompjuteret-emocione/ Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Parashikim me anë të titullit, Diskutim, Pyetje-përgjigje Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Parashikim me anë të titullit “Së shpejti kompjuterat emocionalë” ky është titulli i tekstit që do të lexoni tani. Parashikoni se çfarë do të lexoni. Për ç`lloj teksti do të flasim? Diskutojmë së bashku me nxënësit. Informacion shtesë për mësuesin |Degë e shkencave kompjuterike që merret me sjelljet inteligjente, të mësuarit dhe përshtatjen në makina. |Përfshin një numër të madh aplikacionesh si simulatorë software-ik dhe robotike. Inteligjenca artificiale është aftësia e kompjuterit për të vepruar si qenie njerëzore. Po përdoret shumë në kohët e fundit te video-lojërat, ku lojtari vepron si një njeri i vërtetë. John McCarthy ishte i pari që përdori termin “Inteligjencë artificiale” në vitin 1956 dhe e definojë atë si shkencën dhe inxhinierinë e krijimit të makinave inteligjente. Në jetën e përditshme ne posedojmë disa makina që janë të programuar të kryejnë disa punë si marrja e të dhënave, regjistrimi i të dhënave, përshtatin klimën në mënyrë automatike, transferojnë të dhënat, modifikojnë informacionet për një shpejtësi marramendëse me precizitet të lartë të cilat makina ne i njohim si sisteme kompjuterike, apo ndryshe siç njihen në gjuhën e psikologëve kognitiv si produkte të inteligjencës artificiale. Inteligjenca artificiale përdoret më së shumti në video lojëra ku kompjuteri vepron si të ishte një lojtar. Pothuajse të gjitha videolojërat përmbajnë një nivel të caktuar të inteligjencës artificiale, llojet kryesore të A I (artificial intelligence) prodhojnë karaktere që lëvizin në platforma standarde dhe kryejnë veprime të paracaktuara. Përdorimi i inteligjencës artificial në fushat si: 253

Libër Mësuesi Meteorologji Së shpejti, shkencëtarët mund të jenë në gjendje të parashikojnë motin më mirë duke përdorur softuer të inteligjencës artificiale, të cilat mund të shohin përmes të dhënave komplekse. Kur ky softuer sheh një stuhi të madhe që vjen, kjo automatikisht do të lëshojë alarm në mënyrë që t’i paralajmëroj banorët dhe mediat, dhe kjo mund të ndihmojë në shpëtimin e jetës. Bujqësi Me anë të inteligjencës artificiale, shkencëtarët mund së shpejti të jenë në gjendje të përdorin robotët ose pajisje të tjera për të pastruar mjedisin dhe për të zvogëluar efektet e ajrit dhe ndotjes së ujit. Programe të avancuara softuerë do të lejojë këto makina për të dalluar mes organizmave biologjike dhe ndotësve potencial si vaji ose mbeturinave të rrezikshme. Transporti Me anë të inteligjencës artificial makinat do të na paralajmërojnë për pengesat e mundshme në mënyrë që t’i të shmangemi aksidenteve, apo edhe do na lejojnë të rrimë duarkryq dhe makina të lëviz vetë. Inteligjenca artificiale shpejti mund të bëjë gjithë këtë të mundshme, duke përdorur kamera, sensorë dhe softuerë të posaçëm ndërtuar në automjet. Prodhuesit tashmë mbështeten në këtë teknologji për të bërë mbështetjen dhe parking të sigurt. https://sq.wikipedia.org/wiki/Inteligjenca_artificiale Ndërtimi i njohurive të reja: diskutim Lexohet teksti nga nxënës të ndryshëm e më pas shpjegojmë veçoritë e tekstit shpjegues informues dhe merremi me shpjegimin e fjalëve të reja. Teksti shpjegues prezanton, sqaron, tregon dhe informon objektivisht, duke thelluar idetë në një fushë të caktuar.Për të arritur këtë qëllim shpjegimi ndërthuret me forma të tjera të ligjërimit: tregmin dhe përshkrimin. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe

Kuptojmë tekstin Lexoni tekstin dhe përgjigjuni pyetjeve të mëposhtme. Cila është dukuria e shpjeguar në këtë tekst? Dukuria e inteligjencës artificiale Çfarë thonë kërkuesit shkencorë për shpikjen e tyre? Kompjuteri që ata do të shpikin do të jetë i aftë për të ndjerë brenda një viti i gjysmë. Cilat do të jenë aftësitë e kompjuterit emocional? Aftësitë e tij: a) ai do të jetë në gjendje të kuptojë kontekstin e asaj që po ndodh, b) si dhe të kuptojë ngjarjet që do të vazhdojnë të rrjedhin c) të mendojë si një njeri. Makineria ka nevojë për aftësinë për të studiuar, jo përmes programimit apo mësimit përmes përsëritjes, por përmes mendimit si një person i caktuar”, thanë kërkuesit shkencorë. Makineria në vetvete do të mund të vendosë synime të mësimit, të formulojë pyetje për të arritur këto synime dhe të kërkojë vazhdimisht për përgjigje. Ku u mbështetën kërkuesit shkencorë për të përsosur punën e tyre? Në funksionin e trurit njerëzor Cili është shpjegimi shkencor i procesit të funksionimit të kompjuterave emocionalë? Si do të jetë pamja e jashtme e tyre? Pamja e tyre nuk do të ndryshojë nga ajo e njerëzve. 254

Gjuha Shqipe 8 Cila do të jetë përparësia e inteligjencës artificiale? Unë besoj se do të jetë një forcë madhore për të ecur përpara, një event i madh për racën njerëzore”. Pse ajo nuk ka pasoja negative për njerëzimin? Tani, mes zhvillimit të armëve biologjike dhe gjenetike, inteligjenca artificiale është ndër zbulimet më pak të dëmshme. A ka pasur më parë përpjekje për një shpikje të tillë? Ky nuk është i pari plan për të ndërtuar një robot me emocione. Kompania Sony ka lajmëruar më herët se këtë vit misionin për ta bërë të aftë një robot që të krijojë lidhje emocionale, pra të ketë inteligjencën artificiale duke menduar si njerëzit Diskutojmë së bashku rreth të kuptuarit e tekstit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin hulumtimin për kompjuterët emocionalë, për diskutimin rreth inteligjencës artificiale etj. Detyrë shtëpie: Kërkoni në internet për zbulime të kohëve të fundit. Shpjegoni veçoritë e tyre.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Së shpejti kompjuterat emocionalë Robotët dhe jeta jonë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: temës mësimore: Tekst joletrar Nxënësi/ja: Shpjegues - hulumton për robotët e përdorimin e tyre në të Robotë emocionalë përditshmen; Inteligjencë artificiale - diskuton për veçoritë e tekstit shpjegues; Tru - analizon dukurinë e inteligjencës artificiale AI; - analizon tiparet e kompjuterit emocional; - shpjegon ngjashmërinë e trurit të njeriut me atë të kompjuterit emocional. Burimet: Libri i nxënësit, https://sq.wikipedia.org/wiki/ Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: tik intelegjenca_artificiale http://gazeta-shqip.com/lajme/2016/07/11/a-do-te-kene-seshpejti-kompjuteret-emocione/ Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Të nxënit në bashkëpunim, Vijë e vlerës Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Diskutohet detyra e shtëpisë për zbulimet e shkencës kohët e fundit. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Klasa ndahet në grupe të cilët analizojnë tekstin dhe diskutojnë rreth gjuhës së tekstit Grupi 1. Shkruani pesë tipare të kompjuterit emocional që pritet të vihet në funksion. 1) i aftë për të ndjerë; 2) të mendojë si një person; 3) të krijojë besim; 4) të kuptojë kontekstin e asaj që po ndodh; 5) të kuptojë ngjarjet si do të vazhdojnë të rrjedhin. Grupi 2. Gjeni në tekst fjalitë në të cilat autori: jep informacione rreth kompjuterit emocional; jep detaje të vendit ku po bëhet kërkimi dhe të personave të përfshirë në të; shpjegon ngjashmërinë që do të ketë truri i njeriut me kompjuterin emocional; paraqet qëndrimin e tij optimist. Grupi 3. Gjuha e tekstit Shënoni me tiparet gjuhësore që ka ky tekst.

255

Libër Mësuesi Gjuha e tekstit të mësipërm është: x e thjeshtë dhe e qartë; x pa nënkuptime; x gjuhë teknike; x e mbushur me citime; x e pasur me informacione; x me përshkrime të detajuara. Argumentoni zgjedhjen tuaj për secilin rast.

PO

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Vija e vlerës A mendoni se shpikja e kompjuterave emocionalë do të jetë e dobishme?

JO

Nxënësit diskutojnë rreth pyetjes së ngritur, ndahet klasa në dy grupe. Secili do të mbrojnë PO/JO mendimin e tyre me argumente. Në qoftë se dikush do të ndërrojë mendim kalon dhe pozicionohet në krahun ku ndryshon. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Të dëgjuar Tema mësimore: Mbajtja e shënimeve

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Po ti si mban shënime? A keni bllok shënimesh në lëndë të ndryshme? Shikoni mënyrën e organizimit të shënimeve Diskutoni së bashku. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Fjalët kyçe: Nxënësi/ja: Shënime - dallon skemat e organizimit të shënimeve; Bllok shënimesh - hulumton për gjetjen e mënyrave e këshillave Detyra për të mbajtur shënime në klasë; - analizon rolin e shënimeve në të mësuarit. Burimet: Teksti mësimor, video-projektor, bllok Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shënimesh Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pyetja sjell pyetjen, Punë individuale, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Pyetja sjell pyetjen x Si i mbani shënimet? x Si i organizoni ato? x A ju shërbejnë ato në të mësuarit ? x A ju shërbejnë për të rikujtuar informacionin dhe riprodhuar atë? Nxënësit japin mendimet e tyre. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë individuale Këshilla për mbajtjen e shënimeve në klasë 1. Siguroheni që keni me vete të gjitha materialet për të mbajtur shënime. 2. Bëhu dëgjues aktiv gjatë të shpjeguarit të mësimit. 3. Mbani shënime gjatë kohës së shpjegimit. 4. Kujdes fjalët dhe konceptet kyçe. 5. Shënimet i bëni sa më të lexueshme. 6. Mbajtja e shënimeve të kthehet nga një punë e tmerrshme në një strategji për sukses!

256

Gjuha Shqipe 8 x

Ruani shënimet tuaja në një vend. Nëse jeni duke ruajtur shënimet tuaja në vende të ndryshme, do ta bëjë shumë të vështirë t’i organizoni ato për provime dhe ese kur të vijë koha. x Në kompjuterin tuaj, sigurohuni që të keni një dosje të veçantë për të diferencuar shënimet. Nëse i vendosni të gjitha së bashku do të jetë e vështirë për t’i gjetur përsëri. x Është zakonisht më e lehtë për të ruajtur ndonjë shënim të shkruar me dorë, sepse ju mund të shtoni dhe zbrisni faqet sipas nevojës pa pasur nevojë t’i grisni ato. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Mësuesi/ja lexon pjesën “Një program për shkëmbim nxënësish” në fq. 132. Nxënësit në bllokun e tyre të shënimeve organizojnë atë që dëgjojnë duke marrë parasysh këshillat që u dhanë për mbajtjen e shënimeve Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për përgjigjet e dhëna, për mbajtjen e shënimeve gjatë procesit të të dëgjuarit kritik etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Tema mësimore: Fjalitë e përbëra me pjesë të nënrenditur Situata e të nxënit: shkakore, qëllimore (ora 1) Sot në orën e parë Ana shkoi me vonesë në shkollë. Ndërto një tekst ku të tregoni shkaqet e kësaj vonese. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: temës mësimore: Fjali e përbërë Nxënësi/ja: Pjesë e nënrenditur - dallon pjesët e nënrenditura në fjalitë e përbëra Shkakore shkakore dhe qëllimorë; Qëllimore - dallon mjetet lidhëse, lidhëzat dhe shprehjet Lidhëza nënrenditëse lidhëzore që lidhin pjesën kryesore dhe të nënrenditur; - analizon pozicionet e pjesëve të nënrenditura në raport me pjesën kryesore; - argumenton përdorimin e presjes që lidh pjesët në fjalitë e përbëra me n/r. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bisedë, Tabela Insert, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bisedë Cili prej jush thotë se cila është marrëdhënia që vendoset midis pjesëve në fjalitë dhe vargjet e mëposhtme x Toka punohej mirë, se ishte gjithë vlagë dhe e qëruar nga gurët. x Dilnin çdo mbrëmje për shëtitje, që të merrnin ajër të pastër. x Ne mes tuaj kam qëndruar e jam duke përvëluar, që t’u ap pakëzë dritë, natënë t’ua bënj ditë. Do të tretem, të kullohem, të digjem, të përvëlohem, që t’u ndrinj mir’ e të shihni, njëri-tjatërin të njihni. Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela INSERT

257

Libër Mësuesi Tabela Insert

LQITsVKWRKHW

9LQITsGLPs

BBLQITsGLKHWJDELP "LQITsQXNNXSWRKHW

SDUs

GKHGXKHWQGLKPDH PsVXHVHV

3MHVDHQsQUHQGLWXU TsOOLPRUHPXQGWsNHWsWUL SR]LFLRQHQsOLGKMHPH NU\HVRUHQ 9HQGRVHWSDVSMHVsV NU\HVRUH7RNDGXKHW PLUsPEDMWXUQsPsQ\UsTs WsPRVLNXQGsUYLKHWQMHULXW 9HQGRVHWSDUDSMHVsV NU\HVRUH0HTsOOLPTsWs PRVLNXQGsUYLKHWQMHULXW WRNDGXKHWPLUsPEDMWXU 9HQGRVHWQsPHVWs SMHVsVNU\HVRUH7RNDTsWs PRVLNXQGsUYLKHWQMHULXW GXKHWPLUsPEDMWXU

0HVSMHVsYHWs IMDOLYHPH QsQUHQGLWMH VKNDNRUHYHQGRVHW PDUUsGKsQLD VKNDNSDVRMs3MHVD HYDUXUVKSUHK VKNDNXQDSRDUV\HQ HDVDMTsWKXKHWQs SMHVsQNU\HVRUH

6LPMHWOLGKsVSsUSMHVsWH IMDOLYHTsOOLPRUH]DNRQLVKW VKsUEHQOLGKs]DTsHFLOD VKSHVKKHUsPXQGWsPRV MHWsHSUDQLVKPHNXUSMHVD HYDUXUILOORQPHIROMHQs PsQ\UsQOLGKRUH

3MHVDHQsQUHQGLWXU VKNDNRUHPXQGWsNHWsWUL SR]LFLRQHQsOLGKMHPH NU\HVRUHQ 9HQGRVHWSDVSMHVsV NU\HVRUH)OXWXULPHWNLVKLQ YRQHVsQJDTsLVKWH QJULFHHPDGKH 9HQGRVHWSDUDSMHVsV NU\HVRUH1JDTsLVKWH QJULFHHPDGKHIOXWXULPHW NLVKLQYRQHVs 9HQGRVHWQsPHVWs SMHVsVNU\HVRUH)OXWXULPHW QJDTsLVKWHQJULFHH PDGKHNLVKLQYRQHVs

Udhëzohen nxënësit të hapin tekstet dhe të plotësojnë tabelën e dhënë. Nëse ka ndonjë paqartësi shpjegohet nga mësuesi/ja. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë e pavarur, Shkrim i lirë Zëvendësoni rrethanorët e shkakut me pjesë të varura shkakore. Gjethet binin nga era. Gjethet binin për shkak se frynte erë. Të shkurajuar nga vështirësitë, hoqën dorë nga ky mision. Ata hoqën dorë nga ky mision,ngaqë ishin të shkurajuar nga vështirësitë. Ata e humbën lojën nga një pakujdesi e vogël. Ata e humbën lojën,sepse u treguan të pakujdesshëm. 258

Gjuha Shqipe 8 Nuk dilet në rrugë për shkak të trafikut të rënduar. Nuk dilet në rrugë, sepse është rënduar trafiku. Nxënësit punojnë me ushtrimin: Shkruani një tekst të shkurtër, në të cilin të trajtoni çështje që mbartin situate shkak/pasojë dhe tregojnë rrethana qëllimore. Vëreni si reflektohen ato në fjalitë që keni përdorur. Përdorni lidhëza, si: se, sepse, ngaqë, meqë, duke qenë se, për shkak se, nga frika se; që, me qëllim që, në mënyrë që etj. *Kujdes! Duhet t’i udhëzoni nxënësit që përcaktimi i lidhëzës nuk është kryesore për të caktuar llojin e fjalisë, por duhet të shikojnë rolin e tyre në fjali! Mund të ndodh që lidhëza QË të përdoret për të lidhur fjali qëllimore, fjali përcaktore, ftilluese!!! Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për zëvendësimin e rrethanorëve të shkakut me pjesë të n/r shkakore, për analizën e pjesëve të fjalisë së përbërë me n/r shkakore dhe qëllimore etj. Detyrë shtëpie: Ndërto fjali ku lidhëza se të përdoret si lidhëz n/r shkakore dhe ftilluese.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Tema mësimore: Fjalitë e përbëra me pjesë të nënrenditur Punë me tekstin shkakore, qëllimore Ushtrime Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: temës mësimore: Fjali e përbërë Nxënësi/ja: Pjesë e nënrenditur - dallon pjesët e nënrenditura në fjalitë e përbëra Shkakore shkakore dhe qëllimore; Qëllimore - dallon mjetet lidhëse, lidhëzat dhe shprehjet Lidhëza nënrenditëse lidhëzore që lidhin pjesën kryesore dhe të nënrenditur; - analizon pozicionet e pjesëve të nënrenditura në raport me pjesën kryesore; - argumenton përdorimin e presjes që lidh pjesët në fjalitë e përbëra me n/r. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Punë në dyshe, Diagram Veni Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Diskutohet detyra e shtëpisë nga nxënës të ndryshëm. Në qoftë se ka paqartësi ndërhyn mësuesi/ja. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe Rishkruani tekstin në gjuhë standarde dhe analizoni mënyrën e shprehjes së marrëdhënieve shkakore e qëllimore në të dy variantet. Ngase ecte ne karroce, e ndiente veten si te ndryme ne nje kosh hekuri. Shikonte perjashta tue mprehe syte me diktue tym zjarmi permbi curra apo bandite tue nga ne kuaj neper cuba e gur per me i dale karroces perpara. Mbasi kaloi disa gryka te vetmueme, u qetesue edhe ngase dita e asaj vjeshte ishte e kthjellet. Ngaqë ecte në karrocë, e ndiente veten si të ndrydhur në një kosh hekuri. Shikonte përjashta duke mprehur sytë për të dalluar (diktuar) tym zjarmi përmbi curra apo bandite duke ngarë kuaj nëpër cuba e gur per t`i dalë karrocës përpara. Mbasi kaloi disa gryka të vetmuara, u qetësua edhe ngaqë dita e asaj vjeshte ishte e kthjellët.

259

Libër Mësuesi Rrethanor shkaku Kapiteni mend fluturonte nga gazi

Rrethanorë qëllimi Hyri në pijetore për të hedhur një gotë vodka.

Fjalia qëllimore Në mbrëmje shkoi të shihte teatër.

Nga gazi, merrni vesh, zuri të kërcejë nëpër trotuar. …nga frika se mos ndonjë nga fqinjët fuste aty gishtërinjtë… Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Diagram Veni

&ũĂůŝĂŵĞƉũĞƐģƚģŶͬƌƐŚŬĂŬŽƌĞ

&ũĂůŝĂŵĞƉũĞƐģƚģŶͬƌƋģůůŝŵŽƌĞ

Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për zëvendësimin e rrethanorëve të shkakut me pjesë të n/r shkakore, për analizën e pjesëve të fjalisë së përbërë me n/r shkakore dhe qëllimore etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Të lexuar Situata e të nxënit: Tema mësimore: Një program për shkëmbim nxënësish Pse na pëlqen të studiojmë jashtë shtetit? (ora 1) Kushte më të mira arsimimi Arsim më cilësor Mësues më cilësorë Situata praktike për të vënë në zbatim dijet Ose “Në shkollën binjake” Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Nxënës temës mësimore: Shkëmbim përvojash Nxënësi/ja: Informim - hulumton rreth programit të studimit për Shpjegim nxënësit; Hyrje - diskuton rreth tekstit informues; Zhvillim, - informohet rreth kushteve që kërkon për t`u Mbyllje plotësuar ky program; - analizon strukturën e tekstit të dhënë; - argumenton rolin e komunikimit gjatë shkëmbimit të eksperiencave; - analizon gjuhën e tekstit të dhënë. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: edukatë shoqërore, histori

260

Gjuha Shqipe 8 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Lexim zinxhir/diskutim, Pemë mendimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim - A keni dëgjuar ndonjëherë për ndonjë program për shkëmbim nxënësish? - A dini raste kur nxënës të moshës 14-17 vjeç kanë shkuar për të studiuar në vende të huaja për të ndjekur shkollën dhe për të jetuar në një familje vendase në mënyrë që të njohë gjuhën, kulturën, zakonet e atij vendi? Diskutojmë së bashku, pasi nxënësit për 5-7 min kanë menduar për rastet që kanë dëgjuar ose kanë jetuar familjarët e tyre. Ndërtimi i njohurive të reja: Lexim zinxhir, Diskutim Nxënësit fillojnë lexojnë zinxhir pjesën e dhënë duke u përqendruar tek informacioni që na jep çdo paragraf dhe shpjegimi që jepet për çdo informacion bazë. Pas leximit të tekstit nxënësit punojnë rreth të kuptuarit e tekstit. Kuptojmë tekstin Ky tekst ka natyrë informuese dhe shpjeguese. Plotësoni tabelën e mëposhtme, duke mbajtur parasysh këtë veçori të tekstit.

Çfarë informacioni na sjell secili paragraf? Kufijtë e moshës Niveli i klasës Niveli i rezultateve shkollore Aftësia gjuhësore Shëndet i mirë Karakteristika personale

Çfarë shpjegimesh jepen për secilin informacion bazë? 14-17 vjeç Klasat që i korrespondojnë kësaj moshe. Rezultate shkollore mesatare Zotërim i rrjedhshëm i gjuhës së huaj Të mos ketë probleme të rënda shëndetësore. Aftësia për t’u përshtatur, për të bashkëpunuar, sinqeriteti, besueshmëria etj.

Diskutojmë së bashku Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Pemë mendimi Teksti i dhënë është një tekst informues-shpjegues Cilat janë veçoritë e këtij teksti? Le t’i vendosim në pemën e mendimit.

Teksti informues ka për qëllim të transmetojë informacione të sakta, lajme apo të dhëna mbi një objekt, dukuri, koncept, argument etj.

Ka karakter objektiv

Teksti informues

Informacion përcillet përmes paraqitjes dhe shpjegimit, duke e zgjeruar informacionin në një fushë të caktuar.

Gjuha e përdorur është ajo standard.

Ka një strukturë të qartë x Hyrje x Zhvillim x Mbyllje

*Plotësohet pema e mendimit me informacione të tjera nëse kanë.

*Plotësohet pema e mendimit me informacione të tjera nëse kanë. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit. Detyrë shtëpie: Vendoseni veten në pozitën e një kandidati. Nëse ju do të ishit sot kandidat për të marrë pjesë në një program shkëmbimi për nxënësit dhe do t’ju kërkonin të shkruanit karakteristikat personale, cilat do të ishin ato?

261

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Të lexuar Situata e të nxënit: Tema mësimore: Një program për shkëmbim Në shkollën binjake nxënësish (ora 2) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetën, sipërmarrjen dhe mjedisin Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Nxënës temës mësimore: Shkëmbim përvojash Nxënësi/ja: Informim - hulumton rreth programit të studimit për Shpjegim nxënësit; Hyrje - diskuton rreth tekstit informues; Zhvillim - informohet rreth kushteve që kërkon për t`u Mbyllje plotësuar ky program; - analizon strukturën e tekstit të dhënë; - argumenton rolin e komunikimit gjatë shkëmbimit të eksperiencave; - analizon gjuhën e tekstit të dhënë. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: edukatë shoqërore

262

Gjuha Shqipe 8 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bisedë, Të nxënit në bashkëpunim/punë me fisha, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bisedë Detyrë shtëpie nxënësve iu dha tema: “Vendoseni veten në pozitën e një kandidati. Nëse ju do të ishit sot kandidat për të marrë pjesë në një program shkëmbimi për nxënësit dhe do t’ju kërkonin të shkruanit karakteristikat personale, cilat do të ishin ato?” Diskutohet detyra e shtëpisë e dhënë në orën e mëparshme. Nxënësit vlerësojnë njëri-tjetrin. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim/punë me fisha. Ndahet klasa në grupe dhe u shpërndahen fishat me ushtrimet që do të punojnë me to. Grupi 1. Ky grup punon duke grumbulluar informacion për karakteristikat që duhet të kenë kandidatët e programit të shkëmbimit të nxënësve. Nxënësit e këtij grupi rendisin disa kushte që duhen plotësuar. Kushtet e programit janë: Kufijtë e moshës; niveli i klasës; niveli i rezultateve; aftësia gjuhësore; shëndeti i mirë; karakteristikat personale të nxënësit. Grupi 2. Tregoni si bëhet verifikimi i plotë i nxënësit që dëshiron të marrë pjesë në një program për shkëmbim nxënësish? P: Verifikimi i plotë bëhet me anë të dokumentacionit që plotëson, pra dosjes personale të tij, testimeve, intervistës dhe më pas me anë të rekomandimeve të mësuesve dhe shkollave. KUJDES! Këto përgjigje janë sugjeruese, gjithsecili jep përgjigjen e tij mbështetur në argumente! Grupi 3. Si është shkruar ky tekst? Është e qartë struktura e tij? Çfarë dalloni lehtësisht në këtë strukturë? Shpjegoni lidhjen e qartë kuptimore midis paragrafëve. Struktura e tekstit është e qartë. ¾Struktura e tekstit informues: x x

Hyrja: Një paragraf i shkurtër ku prezantohet thelbi informacionit, që do paraqitet apo shpjegohet. Zhvillimi: Transmetimi i informacionit sipas shkallës së rëndësisë. Jepen ngjarjet sipas kohës, vendit dhe personave që janë protagonistë në ngjarje. x Mbyllja: Një paragraf i shkurtër ku përmblidhet apo formulohet i gjithë informacioni pa bërë komente apo vlerësime për informacionin e dhënë. Pse për një program të tillë rezultatet shkollore kalojnë në plan të dytë? Ç’tregon kjo? U shpjegua dhe në punën e grupit tjetër që ka element më të rëndësishëm se rezultatet, ndaj nuk janë këto parësore. Grupi 4. Gjeni detajet, fjalët kyçe dhe shprehjet që tregojnë qartësinë e shpjegimeve të informacionit. Detaje: 14-17, zotërim i rrjedhshëm i gjuhës Fjalë kyçe: kufijtë e moshë, aftësitë gjuhësore Shprehje: të realizojë komunikimin jozyrtar Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi A përpiqet autori të tërheqë kandidatë për program? Pse?

JO

PO Nxënësit diskutojnë duke dhënë argumentet e tyre. Ata vlerësojnë njëri-tjetrin në përgjigje. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për argumentet e dhëna gjatë diskutimit, për analizën e strukturës së tekstit etj. Detyrë shtëpie: Shpjegoni rolin e komunikimit në shkëmbime të tilla eksperiencash.

263

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha e komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Flasim Situata e të nxënit: Tema mësimore: Mbledhja e informacionit Punë me tekstin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca qytetare Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës Mbledhje i informacionit sipas temës mësimore: Burime të ndryshme Nxënësi/ja: - hulumton për mbledhjen e informacionit nga Vjelje e informacionit burime të ndryshme; - analizon mënyra të ndryshme të mbledhjes së informacionit; - vlerëson përshtatjen i informacionit të mbledhur me temën e dhënë. Burimet: Teksti mësimor, videoprojektor Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: biologji, gjeografi, histori Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Pyetja sjell pyetjen, Punë në dyshe, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësve: Pyetja sjell pyetjen Një rol të rëndësishëm në hulumtim zë dhe mbledhja e informacionit/Po çfarë sigurojmë nga mbledhja e informacionit? 1- Marrim njohuri shtesë për një çështje të caktuar. 2- Ndikohemi dhe ndryshojmë mendim për një çështje të caktuar. 3- Krijojmë besueshmëri. Kur arrini të flisni në një bisedë të rastit në lidhje me një çështje në të cilën përfshiheni dhe jepni informacion që të tjerët nuk e dinë, por ju e mbështesni në fakte, kjo tregon se jeni i përgatitur për problemin që diskutohet. 4- Informacioni juaj ju shërben si juve, edhe të tjerëve. Ndërtimi i njohurive të reja: punë në dyshe Mbledhja Mbledhja e informacionit realizohet në mënyra të ndryshme. Më poshtë janë janë renditur disa prej tyre. e informacionit realizohet në mënyra të ndryshme. Më poshtë renditur disa prej tyre. Konsultimi me enciklopedi të ndryshme dhe të besueshme, duke nxjerrë të dhëna për çështjen që na intereson. Sond

Mënyrat e mbledhjes së informacionit

Forumet publike dhe seancat dëgjimore për çështje të ndryshme janë mënyra të mira për të gjetur informacion cilësor.

Ndjekja e aktualitetit na përditëson me ngjarjet kryesore që ndodhin.

Sondazhet përbëjnë një nga mënyrat më të mira për të gjetur informacionin sasior. Ato mund të realizohen në formën e sondazheve me shkrim, ballë për ballë, ose me anë të telefonit.

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë individuale Mblidhni informacion rreth temës “Prurjet më të reja të teknologjisë”, duke ndjekur hapat e mëposhtëm. Kërkoni informacion në internet për temën. Mbani shënime. Klasifikoni dhe gruponi burimet sipas besueshmërisë. Pyesni njerëz që kanë njohuri në këtë fushë. Renditni të gjitha burimet që keni përdorur. Vlerësoni nëse është i përshtatshëm ose i mjaftueshëm informacioni që keni mbledhur. Nxënësit punojnë në dyshe për të mbledhur informacionin, sistemimin e tij dhe më pas diskutimin me shokët e shoqet. Vlerësimi: Bëhet vlerësimi për përgjigjet e dhëna. 264

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Të shkruajmë Situata e të nxënit: Tema mësimore: Si të shkruajmë një raport (ora 1) Punë me tekstin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca për jetën,sipërmarrjen dhe mjedisin - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Raport temës mësimore: Hyrje Nxënësi/ja: Zhvillim - klasifikon burimet e informacionit në parësore Përfundime dhe dytësore; Tekst informues - liston burimet e informacionit; - respekton strukturën e punës me shkrim hyrje, zhvillim, përfundime; - analizon veçoritë gjuhësore të këtij teksti; Burimet: Libri i nxënësit , “Të shkruajmë, procesi dhe Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: shkrimet funksionale” CDE arte, tik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Tabela Insert, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Raporto mësuesit për ecurinë tënde të një ditë më parë. Nxënësit diskutojnë më njëri-tjetrin dhe ndajnë informacionin për ditën e kaluar duke u përpjekur të qëndrojë brenda strukturës së raportit (për aq njohuri sa ata mund të kenë mbi raportin). Ndërtimi i njohurive të reja: Insert Nxënësit udhëzohen të hapin tekstet dhe të plotësojnë tabelën Insert.

+(inf që shtohet)

V(inf që di më parë)

__(inf që dihet gabim)

?(inf që nuk kuptohet dhe duhet ndihma e mësuesit/es)

Organizohet sipas një strukture të përcaktuar: hyrje, zhvillim, mbyllje; Pasqyron mbledhjen dhe përzgjedhjen e të dhënave nga burimet referuese dhe

Raporti është një tekst që informon për një situatë apo veprimtari në mënyrë të hollësishme, me të dhëna dhe fakte që lidhen me temën.

nga vëzhgimi i drejtpërdrejtë i fakteve. Është i qartë, lehtësisht i kuptueshëm dhe shoqërohet me diagrame dhe fotografi

ka gjuhë të qartë dhe objektive;

përfundimi. Përmban një interpretim të gjithë temës.

265

Libër Mësuesi Kujdes! Vini re këshillat e mëposhtme: x Krijoni lidhje logjike mes paragrafëve të raportit në tërësi. x Redaktoni raportin. Kontrolloni drejtshkrimin, gramatikën dhe pikësimin. x Lexoni variantin përfundimtar të raportit, bëni ndryshimet e duhura. x Kujdesuni që të mos reflektoni ndjenjat dhe opinionet tuaja në të. x Kërkojini dikujt tjetër që t’jua lexojë raportin. Një palë sy të tjerë mund t’ju sigurojnë se shkrimi është i qartë dhe i kuptueshëm. x Vendoseni për disa ditë mënjanë raportin e shkruar. Kjo gjë do t’ju ndihmojë për të vlerësuar qartësinë e tij kur ta lexoni me qetësi. x Mirëprisni pyetje nga ata që e lexojnë para se ta dorëzoni. Hapat për të shkruar një raport: 1) Përcaktoni temën e raportit. Përzgjidhet një temë, pasi janë shqyrtuar disa të tilla. 2) Kuptoni dhe vlerësoni, duke lexuar sa më shumë modele raportesh. 3) Mbani shënime dhe bëni pyetje për të sqaruar mendimet. 4) Kërkoni informacion rreth temës. Sigurohuni që keni gjetur materialet e duhura. 5) Bëni kujdes me burimet online. Jo gjithnjë janë të besueshme. 6) Mbani shënim burimet të cilave do t’ju referoheni. Vendosini referencat në raport. 7) Shkruani hyrjen e raportit. Paraqitni çështjet që do të trajtohen në raport dhe parashtroni konceptet kryesore të temës së raportit. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Ndahuni në grupe dhe caktoni detyrat për të shkruar një raport me temën: “Aftësitë shkruese të nxënësve të klasës së tetë”. Ndiqni hapat e mësipërm. Duke qenë se shkrimi i raportit kërkon kohë mendoj se nxënësit nuk do të kenë kohë mjaftueshëm për të shkruar raportin, ndaj u lihet detyrë shtëpie përfundimi i tij. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Të shkruajmë Situata e të nxënit: Tema mësimore: Si të shkruajmë një raport (ora 2) Punë me tekstin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetën, sipërmarrjen dhe mjedisin Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Raport temës mësimore: Hyrje Nxënësi/ja: Zhvillim - klasifikon burimet e informacionit në parësore Përfundime dhe dytësore; Tekst informues - liston burimet e informacionit; - respekton strukturën e punës me shkrim hyrje, zhvillim, përfundime; - analizon veçoritë gjuhësore të këtij teksti. Burimet: Libri i nxënësit, https://www.unicef.org/albania/ Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Kukes_Drop-out_study-2008AL.pdf arte, tik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bisedë, Të nxënit në bashkëpunim, Turi i galerisë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bisedë Diskutojmë së bashku dhe rikujtojmë hapat hartimin e një raporti.

266

Gjuha Shqipe 8 Struktura e raportit Raportet nuk kanë strukturë të ngurtë, megjithatë mund të ndërtohet mbi bazën e elementeve të mëposhtëm: x Pasqyra e lëndës jo më shumë se 4-5 faqe. x Përmbledhje e shkurtër - parashtron idetë dhe përfundimet kryesore të raportit. x Hyrja - parashtrimi i qëllimeve të raportit. x Zhvillimi i raportit - faktet e mbledhura, analiza/diskutimi i tyre. x Përfundime dhe rekomandime - dalin në fund të raportit. x Shtojcat dhe bibliografia - statistika dhe tabela, burimet ku është marrë informacioni. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Ndahet klasa në grupe dhe hartojnë një raport për braktisjen në shkollën e tyre. Nxënësit duke u ndarë në grupe zgjedhin temat për të cilat do të hartojnë raportin. Duke u bazuar në raportimet e mësuesve për fëmijët që braktisin shkollën, grindjet me shokët e shkollës nuk ishin një faktor mbizotërues; ato raportohen në pak më shumë se një të katërtën e rasteve. Nuk ka ndonjë ndryshim në numër midis fëmijëve që raportuan grindje me shokët dhe atyre që nuk raportuan. Ndryshimi nuk është i ndjeshëm krahasuar edhe me fëmijët që vazhdojnë shkollën. Megjithatë fëmijët në rrezik për ta braktisur shkollën, raportuan më shumë grindje se fëmijët braktisës, ndoshta sepse e kishin më të freskët sjelljen e tyre me shokët e shkollës. Kjo mund të na çojë ta mendojmë mosmarrëveshjen me shokët si një faktor përcaktues. Shkelja e rregullave të shkollës duket se përbën një faktor paraprijës për braktisjen\; ajo raportohet nga gjysma e fëmijëve braktisës, sidomos te djemtë. Shkeljet janë 1,5 herë më të shpeshta te fëmijët braktisës se te fëmijët që vazhdojnë shkollën, por 1,5 herë më të rralla se te fëmijët në rrezik për ta braktisur atë. Megjithatë, në studim nuk matet shkelja e rregullave në vetvete, por perceptimi i fëmijës në lidhje me shkeljen. Mbase fëmija nënkupton me ‘shkelje’ më pak ose më shumë nga ajo që është shkelje në të vërtetë, sipas rregullave të shkollës. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Turi i galerisë Nxënësit punët e tyre i vendosin në klasë, i vëzhgojnë dhe i vlerësojnë. Mësuesi/ja bën korrigjimin dhe vlerësimin përfundimtar të punëve. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për shkrimin saktë të një raporti.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Njohuritë gjuhësore Tema mësimore: Fjalitë e përbëra me pjesë të nënrenditur mënyrore

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Në supermarketin e ri Pranë pallatit ku unë banoj më kanë thënë se është hapur një supermarket i ri. Ju lutem, më tregoni mënyrën se si mund të shkoj deri atje. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca për jetën, sipërmarrjen dhe mjedisin Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Fjali e përbërë temës mësimore: Pjesë kryesore Nxënësi/ja: Pjesë e nënrenditur mënyrore - dallon pjesën e n/r mënyrore në një fjali të Mjet lidhës përbërë; - analizon mjetin lidhëz me anë të cilit lidhen pjesët e fjalisë; - argumenton pozicionin ku ndodhet pjesa e n/r mënyrore në fjali e si ndahet me presje ajo. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi

267

Libër Mësuesi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Tabela e koncepteve, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Dalloni llojin e fjalive të përbëra me n/r, gjeni mjetin lidhës dhe pozicionin ku ndodhet pjesa e n/r. Shtri këmbët sa ke jorganin. Ecte, si të ishte e dehur. Shkoi në Gjermani ,që të jetonte më mirë se paraardhësit e tij. Shkoi në Gjermani, se ishte në hasmëri më familjen e Franit. Nxënësit diskutojnë së bashku. Ata vlerësojnë mendimet e njëri-tjetrit. Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela e koncepteve Fjalia me pjesë të nënrenditur mënyrore

Roli që luan pjesa e

Si lidhen pjesët e

Pozicioni i pjesës së

nënrenditur

fjalive? - Mjeti lidhës

n/r

Në fjalitë me pjesë te nënrenditur mënyrore, pjesa e varur tregon mënyrën se si kryhet veprimi apo si

si/siç Bëj si të duash. ashtu si/siç Ashtu si erdhi, ashtu u largua, sa hap e mbyll sytë. kështu si/siç Nuk flet njeriu, kështu si flet ti. sikur Bënte naze, sikur të ishte fëmijë i vogël. sikurse Veproni, sikurse u kanë porositur. sikundër Ajo nuk fitoi,

Pjesa e varur mënyrore mund të qëndrojë para pjesës kryesore, pas saj dhe rrallëherë edhe në mes të saj, si në fjalinë: Disa njerëz i trajtojnë kafshët shtëpiake si të ishin anëtarë të familjes. Si të ishin anëtarë të familjes, i trajtojnë disa njerëz kafshët shtëpiake. Disa njerëz, si të ishin

paraqiten faktet në pjesën kryesore.

sikundër besonte shumica

Përdorimi i presjes Pjesa e varur nuk ndahet gjithnjë me presje nga pjesa e kryesore, kur kjo e fundit është para te parës. Ajo ndahet gjithnjë me presje kur pjesa e varur qëndron para ose futet në mes të pjesës kryesore.

anëtarë të familjes, i trajtojnë kafshët shtëpiake. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Plotësoni shembujt e mëposhtëm me nga një pjesë të varur mënyrore. Si të jetë fara, ashtu do të jetë dhe fryti. Është mirë që njeriu të sillet, si një qenie e vërtetë humane. Këtu, kafshët trajtohen,sikur të jenë njerëz. Era frynte, si të ishte e marrë. Dalloni rrethanorët nga fjalitë me pjesë të nënrenditur rrethanore. Plotësoni tabelën. Rrinte me orë të tëra mbështetur e rehatuar në divanin kundruall dritares pa bërë as gek as mek. Rrinte si të ishte i zënë në faj. Duhej të ishim stërvitur më mirë. Vraponin si t’i ndiqte kush nga pas. E shikonte duke përplasur qerpikët shpesh e më shpesh. Ashtu si thamë, u bë. Shpesh, njeriu, si bën, gjen.

Rrethanorë mënyre

Fjali e varur mënyrore

Mjeti lidhës

pa bërë as gëk as mëk.

Rrinte si të ishte i zënë në faj.

Si

Duhej të ishim stërvitur më mirë

Vraponin si t’i ndiqte kush nga

Si

pas. E shikonte duke përplasur

Ashtu si thamë, u bë

qerpikët shpesh e më shpesh. Shpesh, njeriu, si bën, gjen

268

Si

Gjuha Shqipe 8 - Ndërtoni pesë fjali të përbëra me pjesë të nënrenditura mënyrore duke përdorur lidhëza të ndryshme. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për analizën që u bëjnë fjalive me pjesë të nënrenditur mënyrore. Detyrë shtëpie: Ndërto një tekst me temë “Buzë detit” ku të përdorësh fjali të përbëra mënyrore dhe rrethanorë mënyre.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Njohuritë gjuhësore Situata e të nxënit: Tema mësimore: Fjalitë e përbëra me pjesë të Punë me tekstin nënrenditur rrjedhimore Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas E përbërë temës mësimore: E nënrenditur Nxënësi/ja: E bashkërenditur - dallon pjesën e n/r rrjedhimore në një fjali të përbërë; - analizon mjetin lidhëz me anë të cilit lidhen pjesët e fjalisë; - argumenton pozicionin ku ndodhet pjesa e n/r rrjedhimore në fjali e si ndahet me presje ajo. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Tabela e koncepteve, Bashkëbisedim, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Diskutohet detyra e shtëpisë e dhënë një orë më parë. Nxënësit diskutojnë së bashku. Ata vlerësojnë mendimet e njëri-tjetrit. Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela e koncepteve

Fjalia me pjesë të nënrenditur mënyrore Roli që luan pjesa e

Si lidhen pjesët e

Pozicioni i pjesës së

nënrenditur.

fjalive? - Mjeti lidhës

n/r

Në fjalitë me pjesë të nënrenditur rrjedhimore, shprehet marrëdhënia mes faktit a ngjarjes së shprehur në fjalinë kryesore dhe përfundimit logjik të saj, të shprehur në fjalinë e varur.

lidhëza nënrenditëse rrjedhimore ndaj. krahas saj, si mjete lidhëse mund të shërbejnë edhe lidhëzat: sa, sa që, aq sa, që, kështu që etj.

Pjesa e varur RRJEDHIMORE mund të qëndrojë pas pjesës kryesore, gjithmonë.

Përdorimi i presjes Pjesa e varur ndahet gjithnjë me presje nga pjesa e kryesore.

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Nxënësit punojnë në grupe dyshe ushtrimin 4 dhe 5. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për analizën që u bën fjalive me pjesë të nënrenditur rrjedhimore. Detyrë shtëpie: Hartoni një tekst të shkurtër ku fjalitë të shprehin marrëdhënie mënyrore dhe rrjedhimore. Analizoni fjalitë, pjesët e tyre përbërëse si dhe mjetet e lidhjes. 269

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Dhjetë rregulla për të ngrënë mirë (ora 1)

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Të ushqyerit e shëndetshëm dhe ndikimi ne organizëm. - Për shëndetin dhe mënyrën e të ushqyerit jemi të gjithë të ndjeshëm. Ajo që duhet të kemi gjithnjë parasysh për të qenë të shëndetshëm e jo të shëndoshë është t’i japim më shumë përparësi cilësisë sesa sasisë së ushqimit për këtë arsye dieta jonë e përditshme duhet të jetë sa më e larmishme, të hamë në mënyrë të rregullt dhe të ekuilibruar duke i dhënë organizmit të gjitha substancat që ai ka nevojë. Një faktor i rëndësishëm për të pasur shëndet të mirë është të hash gjërat e duhura në masën e duhur. Prandaj është e rëndësishme të jetosh dhe të ushqehesh shëndetshëm. Zakoni i të ushqyerit të shëndetshëm i formuar herët në fëmijëri ka më shumë gjasa të mbahet gjatë gjithë jetës. Ushqimi duhet të jetë i rregullt dhe të sigurojë energjitë e nevojshme për kryerjen e punëve mendore dhe fizike. Ushqimi i shëndoshë është një ndër faktorët që ndikon në rritjen normale. Për këtë, ushqimi duhet të jetë i shumëllojshëm dhe i përbërë nga artikuj të ndryshëm. http://zeri.info/femrat/112540/keto-janeushqimet-me-te-shendetshme-per-trupin-tuaj-foto/ Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Ushqime temës mësimore: Të ngrënë Nxënësi/ja: Shëndetshëm - diskuton për ndikimin e të ngrënit në shëndetin Këshilla tonë; Pesticide - formulon receta të shëndetshme për vaktet e të Tekst udhëzues ngrënit; - shkruan këshilla duke u vendosur ne rolin e dietologut; - analizon veçoritë e tekstit udhëzues. Burimet: Libri i nxënësit, teksti i biologjisë, http:// Lidhja me fushat e tjera ose me temat zeri.info/femrat/112540/keto-jane-ushqimet-me-tendërkurrikulare: biologji shendetshme-per-trupin-tuaj-foto/ Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Lexim në heshtje, Punë e drejtuar, Punë në dyshe. Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim ¾ Keni të drejtë të ndjeheni i sigurt dhe të jeni i sigurt në ¾ internet. ¾ Keni të drejtë të hulumtoni, mësoni dhe kënaqeni në internet. ¾ Keni të drejtë të mbani të fshehta informatat e juaja personale. ¾ Keni të drejtë që të tjerët të mos ju shqetësojnë ose ngacmojnë. ¾ Keni të drejtë t’i injoroni e-mailat dhe mesazhet nga njerëzit të cilët nuk i njihni ose nuk ju besoni. ¾ Keni të drejtë që të mos plotësoni formularët ose të mos përgjigjeni në pyetjet e parashtruara në internet.

270

Gjuha Shqipe 8 x x x x

Për çfarë bëhet fjalë në tekstin e mësipërm? Informoheni, argumentohet apo udhëzoheni në këtë tekst? Çfarë e bashkon dhe çfarë e ndan këtë tekst me një tekst ku udhëzohesh me mënyrën e përdorimit të një telefoni? Në ç’kohë e mënyrë janë foljet në këtë tekst? Ç’mund të thoni për gjuhën e përdorur? Po për llojet e fjalive?

Bëhet një bisedë me nxënësit për tekstin udhëzues Struktura e tekstit udhëzues është zakonisht në tri pjesë: 1) Përshkrimi: përmban listën e mjeteve dhe materialit të dhënë në mënyrë që të veprojnë. 2) Procedura: tregon sekuencën e plotë dhe në rend të përsosur e hapat që duhet të marrë. 3) Shënimet: vendosen zakonisht në fund të tekstit, të tërheqin vëmendjen për kundërveprimet dhe të sugjerojnë masa. 4) Folje në urdhërore ose në të tashmen joveprore. 5) Nuk janë pjesë e këtij teksti pjesëzat emocionale, pasthirrmat, pjesëzat dyshuese, dëshirorja, habitorja e foljeve. 6) Kanë njëkuptimshmëri, pra mungesë të shmangieve konotative. 7) Fjalitë zakonisht nuk janë shumë të gjata. Janë karakteristike për një pjesë tekstesh grupet parafjalore të stilit formal: në bazë të, në lidhje me etj. (teksti juridikoadministrativ) Llojet e tekstit udhëzues Shenjat rrugore, stendat, fletëpalosjet, ligjet, një etiketa të ndryshme, dieta, recetat e mjekut, një recetat e gatimit, listat e shpenzimeve etj. Rregullat e lojërave, udhëzimet për përdorim, manualet, rregullat e mirësjelljes, ligjet, tekstet ligjore, nenet dhe rregulloret. Ndërtimi i njohurive të reja: Lexim në heshtje, Punë e drejtuar Lexohet në heshtje pjesa dhe më pas diskutohen këshillat e dhëna për një të ushqyer sa më të mirë Nëse është e mundur bëni pazar çdo ditë (e urrej frigoriferin, në të vërtetë imi është gjithmonë bosh). Një supë e ruajtur në frigorifer për disa ditë, humbet shumë vitamina dhe elemente ushqyese. Konsumoni ushqime të freskëta e të sapogatuara. Ziejini sa më pak të jetë e mundur ushqimet (zarzavatet, mishin, peshkun). Zgjidhni ushqime integrale e biologjike nga vende ku nuk janë përdorur plehra kimikë e pesticide. Konsumoni pak mish dhe kujdesuni që ai të jetë nga ferma, të cilat nuk i ushqejnë kafshët me antibiotikë apo hormone. Konsumoni shumë peshk, mundësisht peshk deti dhe jo rezervati; peshku i detit është ndër të paktët që nuk mund të rritet në rezervat. Përdorni sa më shumë fruta e zarzavate të stinës e jo të serës. Konsumoni sa më pak ëmbëlsira dhe tregoni kujdes me kripën. Nevojitet të paktën gjysmë ore lëvizje në ditë. Respektoni oraret e ngrënies së vakteve. Më pas mësuesi/ja udhëzon nxënësit të merren me sqarimin e fjalëve të reja. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Nxënësit punojnë me rubrikën “Të kuptojmë tekstin” Vendosni V kur pohimi është i vërtetë dhe G kur është i gabuar. Në hyrje të pjesës autori na njeh me temën. V Në paragrafin e parë të zhvillimit autori jep këshilla. V Autori na këshillon se mjafton gjysmë ore lëvizje fizike në ditë. V Sipas autorit, gratë janë më të rrezikuara nga sëmundjet e zemrës. G Në tekst përcaktohet qartësisht ndikimi pozitiv që ka lëvizja fizike për organizmin. V Autori përcakton saktësisht oraret e vakteve të të ngrënit. G Në mbyllje të tekstit, autori shpjegon një nga sugjerimet e tij. V Diskutojmë së bashku Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për pjesëmarrjen dhe cilësinë e diskutimeve, për hartimin e recetave të vendlindjes, por jo vetëm etj. Detyrë shtëpie: Receta e vendlindjes sime. Tregoj për të. 271

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Dhjetë rregulla për të ngrënë mirë (ora 2)

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Si të ushqehemi shëndetshëm. Receta dhe këshilla 1. Fillojeni ditën tuaj me drithëra integrale Mesatarisht, ne marrim më shumë se gjysmën e asaj që kemi nevojë nga ky lloj ushqimi që mundet të ulë kolesterolin, parandalojë kapsllëkun dhe të përmirësojë tretjen. Shumica e drithërave integrale janë një burim i madh për fibrat. Filloni në mëngjes me drithëra integrale ose me miell tërshëre me 3 a më shumë gram fibër për çdo pjatë. Shtoni fruta dhe ju do të jeni drejt objektivit ditor prej 38 gram për meshkujt dhe 25 gram për femrat. 2. Buka me miell integral dhe biskotat Merrni drithëra edhe në drekë. Hani një sandviç me bukë me miell integral. Apo zhytini biskotat me miell integral në kremin tuaj të preferuar. Drithërat integrale i përmbajnë të gjitha, krundet, embrionet, enzimat, duke iu dhënë juve të gjithë ushqimet e drithërave. Studimet tregojnë që shtimi i drithërave integrale dhe ushqimeve të tjera të pasura me fibra në dietën tuaj mund të reduktojë edhe riskun e sëmundjes së zemrës dhe diabetit të llojit 2. http://www.tiranaobserver.al/11-ushqimet-me-me-shumefibra-perfitimet-per-zemren-peshen-dhe-energjine/ Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Ushqime temës mësimore: Të ngrënë Nxënësi/ja: - diskuton për ndikimin e të ngrënit në shëndetin tonë; Shëndetshëm - formulon receta të shëndetshme për vaktet e të ngrënit; Këshilla - shkruan këshilla duke u vendosur ne rolin e dietologut; Pesticide Tekst udhëzues - analizon veçoritë e tekstit udhëzues. Burimet: Libri i nxënësit, teksti i biologjisë http:// Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: grupii6.weebly.com/ushqimet-e-shendetshme.html biologji http://www.tiranaobserver.al/11-ushqimet-me-meshume-fibra-perfitimet-per-zemren-peshen-dheenergjine/ Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Imagjinatë e drejtuar, Të nxënit në bashkëpunim, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Imagjinatë e drejtuar Përbërësit për krepa të ëmbël: 250 gr miell 1/2 litër qumësht 40 gr gjalpë 3 vezë 60 gr sheqer 1 bustinë vanilje pak kripë pak kanelle (sipas dëshirës) pak rum ose konjak (sipas dëshirës)

272

Përbërësit për krepa të kripur 250gr miell 1/2 litër qumësht 40gr gjalpë 3 vezë pak kripë

Gjuha Shqipe 8

Vendosim në një tas të madh dhe të thellë miellin e situr, (shtojmë sheqerin dhe vaniljen nëee po përgatisim krepa të ëmbël), pak kripë dhe gjysmë litër qumësht. E rrahim përbërjen me pirun (apo me nje rrahës elektrik) derisa të formohet një masë e njëtrajtshme dhe pa kokrriza. Në një enë tjetër rrahim fort vezët, të cilat ia shtojmë masës më sipër, duke vazhduar përzierjen, derisa të dy përbërësit të bashkohen me njëri -tjetrin. E mbulojmë brumin me një letër transparente dhe e lëmë të pushojë për të paktën gjysmë ore. Pasi kjo kohë të ketë kaluar, shkrijmë gjalpin në një tigan të vogël dhe ia shtojmë brumit, duke e përzier mirë (shtojmë edhe një gotë të vogël rum apo konjak nëse po përgatisim krepa tëëmbël). Vendosim në zjarr një tigan të madh që nuk ngjit (apo tiganët e posacëm të krepave) dhe kur të jetë nxehur, hedhim pak nga brumi duke vepruar në këtë mënyrë: me ndihmën e një garuzhdeje, e hedhim brumin në qendër të tiganit dhe më pas e rrotullojmë shpejt nga të gjitha anët, derisa të hapet dhe të formohet një “petë” e hollë. E lemë në këtë mënyrë të gatuhet për rreth 1 minutë, duke e rrotulluar here pas here (në mënyrë që të mos ngjitet), dhe kur të ketë marrë një ngjyrë të artë, e kthejmë nga ana tjetër edhe për 1 minutë. Sapo krepi të jetë gati, e vendosim në një pjatë të madhe, duke e “rrëshqitur” ngatigani, dhe vazhdojmë të njëjtën procedurë edhe për krepat e tjerë me brumin që ka mbetur. Shënim: Nëse krepat posapërgatitur shërbehen vendosini ato nëpër një të vend të ngrohtë dhe shtojini reoel, marmalatë, Imagjinoni ti jeenë rolin e njënuk shefi kuzhinemenjëherë, dhe po jep udhëzime gatuar një krep të ëmbël e një të nutela, pana, proshutë, djathë etj, vetëm në momentin e servirjes. kripur. ;http://www.kuzhinaime.blogspot.com/)

Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim

Imagjinoni ti je në rolin e një shefi kuzhine dhe po jep udhëzime për të gatuar një krep të ëmbël e një të kripur. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Ndaj klasën në grupe Grupi 1. Nënvizoni në tekst fjalitë në të cilat autori: jep informacion; Rekomandimi i fundit është ndoshta më i vështiri për t’u ndjekur: dembelizmi është i madh dhe koha në dispozicion është e pakët. shpjegon; Por kujdes: kardiologjia moderne e përcakton lëvizjen si profilaksinë më të mirë ndaj sëmundjeve kardiovaskulare. Duke qenë se sot infarkti godet njësoj si burrat edhe gratë, impenjimi duhet të jetë i madh. sugjeron; Mendoj se për këtë nuk ka një rregull fiks, secili prej nesh duhet “të lexojë” organizmin e vet e të përpiqet të hajë shëndetshëm, duke respektuar oraret e vakte. Mendoj, gjithsesi se për të rriturit janë të mjaftueshme tri vakte, për fëmijët një më shumë. Sasia e lëvizjes së këshilluar duhet të jetë gjysmë ore në ditë: gjatë ditëve të punës zgjidhja është biçikleta në mëngjes. referon një citim. Një shprehje thotë :“Duhet ngrënë mëngjesi si mbret, dreka si princ dhe darka si varfanjak” Çfarë nënkupton autori nëpërmjet frazave të mëposhtme? ... secili prej nesh duhet “të lexojë” organizmin e vet. … e urrej frigoriferin, në të vërtetë i imi është gjithmonë bosh… Nëpërmjet frazave të mëposhtme, autori në frazën e parë do të thotë se njeriu është mjek i vetes së tij. Në të dytën do të thotë se blerjet duhet gjithmonë të jenë të kujdesshme, të shëndetshme dhe me masë. Grupi 2. Cila është koha dhe mënyra foljore e përdorur nga autori për të dhënë këshilla? Mënyra urdhërore, koha e tashme Zëvendësoni fjalët me shkronja të zeza, duke mos ndryshuar kuptimin e fjalive të mëposhtme. Zgjidhni ushqime integrale (të shëndetshme e pa yndyrë) e biologjike. Konsumoni pak mish. (Përdorni) Muskujt tonifikohen (formëzohen ), qarkullimi dhe thithja e oksigjenit përmirësohen. …impenjimi (Angazhim, Përfshirje) duhet të jetë i madh. Integrale futen drithërat, buka e zezë Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi JO PO A mendoni se është e rëndësishme mënyra e gatimit të ushqimeve? Nxënësit diskutojnë së bashku duke qenë fleksibël në diskutim. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për të marrit pjesë gjatë orës së mësimit dhe dhënies së mendimeve në funksion të temës. Detyrë shtëpie: Formuloni një recetë shëndetshme për tri vaktet e të ngrënit. Mëngjesi: ______________________________________________________________ Dreka: ___________________________________________________________________ Darka: ___________________________________________________________________ 273

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Rubrika: të shkruarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Si të shkruajmë një fletëpalosje (ora 1) Punë me tekstin

Klasa: VIII

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale -Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fletëpalosje temës mësimore: Informacion i përmbledhur Nxënësi/ja: Imazhe - diskuton rreth fletëpalosjes; Strukturë - dallon elementet e strukturës së fletëpalosjes; Shpërndarje - mëson hapat e shkrimit të fletëpalosjes; - përgatit një fletëpalosje duke respektuar gjithë hapat për shkrimin e saj; - ideon paraqitjen grafike të saj; Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: tik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bisedë, Pyetja sjell pyetjen, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bisedë

274

Gjuha Shqipe 8 Fletëpalosja është një fletë e madhe e shtypur dhe e palosur, ku jepen njoftime të ndryshme të ditës, botohen materiale me figura a me fotografi për ngjarje të ndryshme. Ajo jep një informacion të përmbledhur dhe të shoqëruar me imazhe për çështjen në fjalë. Fletëpalosja shpërndahet në mënyra të ndryshme përmes medias, gazetave, me postë etj. Një fletëpalosje shkruhet për të bërë publicitet, për të reklamuar një produkt, për të tërhequr vëmendje për një informacion të rëndësishëm apo për një ngjarje që do të organizohet së shpejti. Diskutojmë për fletëpalosje të ndryshme. Kujdes! Fletëpalosjet që ju janë dhënë në Librin e mësuesit janë orientuese!

Ndërtimi i njohurive të reja: Pyetja sjell pyetjen Çfarë gjejmë brenda në fletëpalosje? Brenda një fletëpalosjeje gjejmë titullin, nëntitujt, sloganin, qëllimin, objektivat, ilustrimet e fotografitë, si dhe informacion për kontaktet e organizatorëve. A ka strukturë të organizuar fletëpalosja? Vendet ku ndodhen këto elemente përcaktojnë strukturën e fletëpalosjes. A keni shkruar fletëpalosje?Jepni shembuj. Po në projekte të lëndëve të ndryshme apo dhe në aktivitete të ndryshme, madje dhe i kemi shpërndarë në komunitet. A keni ditur se cilat janë pjesët përbërëse të një fletëpalosjeje? Jo dhe aq saktë! Le të mësojmë hapat se si shkruhet një fletëpalosje Mendoni. Duhet ta keni të qartë strategjinë, qëllimet dhe objektivat në lidhje me atë që doni të arrini. Për këtë duhet të mendoni, të mblidhni dhe të kërkoni ide edhe nga të tjerët. Bëni një plan. Plani jua lehtëson shkrimin e fletëpalosjes. Në këtë plan, duhet të shkruani se çfarë përmbajtjeje do të ketë fletëpalosja para se të filloni ta shkruani atë. Gjatë bërjes së këtij plani, duhet të përcaktoni çështjet ose idetë që do të shpalosni në fletëpalosje. Shprehini sa më thjeshtë idetë tuaja. Shkruani. Kur të jeni gati për ta hedhur në letër planin, përqendrohuni dhe shkruani në një skedë pikat e planit tuaj që lidhen me strategjinë, qëllimet, objektivat. Mos mendoni se varianti i parë i kësaj fletëpalosjeje do të jetë i përsosur. Mos u shqetësoni, ai do të rishikohet disa herë. Shkruajeni variantin e parë sipas strukturës që keni krijuar.

275

Libër Mësuesi Bëhuni kritik i vetes, kërkoni dhe konsultohuni me miq e kolegë. Shkruani variantin final pas konsultimeve. Kontrolloni faktet që keni paraqitur, fjalët kyçe që keni përdorur, qartësinë dhe saktësinë e tyre. Konsultohuni me një profesionist të fushës për të cilën po përgatisni fletëpalosjen. Ideoni paraqitjen grafike. Përdorni imazhe, skica, fotografi etj., për ta bërë më të lexueshme dhe më tërheqëse Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Tani është radha juaj! Zgjidhni njërën nga temat e mëposhtme dhe përgatitni një fletëpalosje ku të respektoni të gjithë hapat për shkrimin e saj. 1) Libri i vitit 2) Pranvera e fëmijëve 3) Zërat e dijes Nxënësit punojnë për të hartuar fletëpalosjen. Në qoftë se nxënësit nuk e përfundojnë brenda orës së mësimit u lihet detyrë shtëpie. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Të shkruarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Si të shkruajmë një fletëpalosje (ora Punë me tekstin 2) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Kompetenca digjitale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Fletëpalosje temës mësimore: Informacion i përmbledhur Nxënësi/ja: Imazhe - diskuton rreth fletëpalosjes; Strukturë - dallon elementet e strukturës së fletëpalosjes; Shpërndarje - mëson hapat e shkrimit të fletëpalosjes; - përgatit një fletëpalosje duke respektuar gjithë hapat për shkrimin e saj; - ideon paraqitjen grafike të saj; Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bisedë, Punë individuale, Turi i galerisë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bisedë Diskutojmë detyrën e shtëpisë për mënyrën se si është zhvilluar. Nxënësit japin mendimet e tyre dhe vlerësojnë punët e njëri-tjetrit. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë individuale Tema e shkrimit të sotëm është: Krijo një fletëpalosje me temë “Dhuro për bamirësi” x Pse duhet dhuruar për bamirësi? x Etapat e procesit të dhurimit x Ku shkojnë bamirësitë? x Adresat e kontaktit Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Turi i galerisë Në 10 min e fundit nxënësit dhe mësuesi/ja vlerësojnë punët e njëri-tjetrit, pas vëzhgimit të tyre në Turin e galerisë. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përfshirjen e tyre gjatë orës së mësimit.

276

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Tema mësimore: Projekt Tema: Vullnetarizmi dhe kujdesi ndaj te moshuarve (ora 1)

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Në shtëpinë e të moshuarve Gjyshi i Noldit jeton në shtëpinë e të moshuarve. Atë e merr shumë malli për nipin e tij. Noldi shkon shumë shpesh për ta takuar, sepse e merr malli. Një ditë ai shkoi me shokët në shtëpinë e të moshuarve për t`i shërbyer atij dhe shokëve të tij… Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetë, sipërmarrje dhe mjedis - Kompetenca qytetare - Kompetenca digjitale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Fjalët kyçe: Vullnetarizëm mësimore: Të moshuar Nxënësi/ja: - flet për vullnetarizmin si vlerë që e ka karakterizuar popullin Materiale sensibilizuese Veprimtari vullnetare tonë; Vullnetar - tregon format e vullnetarizmit në ditët e sotme; - identifikon shtresat dhe personat, që kanë nevojë për shërbim vullnetar; - përgatit materiale sensibilizuese në ndihmë të moshuarve; - organizon veprimtari vullnetare në ndihme të të moshuarve; - merr pjesë aktive në punën në grup dhe ndarjen e detyrave në të; - përzgjedh materialet e duhura për produktet finale; - bën sistemimin e materialeve të përgatitura për prezantim; - drejton punën në grup; - prezanton produktet e projektit. Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Burimet: Libri i nxënësit, vizitë në shtëpinë e të moshuarve, histori, gjeografi, matematikë, edukim muzikor dhe fizik vizitë në familjet me nevoja ekonomike në komunitet, bashkëpunim me emisionin “Fundjavë ndryshe” Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Të nxënit në bashkëpunim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Ndahet klasa në grupe U bëhet me dije nxënësve se gjatë projektit faza e parë e tij është: Faza 1 Aktivitetet parapërgatitore të projektit Njohja me temën e projektit. Pavarësisht se është ora e parë, nxënësve për projektin u është folur që në fillim të vitit që ata të marrin masë për hulumtim dhe mos ta lënë punën vetëm në ditët që kanë projektin. Formimi i grupeve të nxënësve dhe ndarja e detyrave brenda grupit Grupet brenda klasës formohen heterogjene me nxënës me përparim të mirë, mesatar apo të dobët. Nxënësit duhet të bashkëveprojnë me njëri-tjetrin, pasi gjatë orës së projekteve, duhet të mësojnë duke u argëtuar. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim

277

Libër Mësuesi 7LWXOOL .RKs]JMDWMD 4sOOLPL

9XOOQHWDUL]PLGKHNXMGHVLQGDMWsPRVKXDUYH 7ULRUsPsVLPRUH 7sQ[LWLPGKHSURPRYRMPsWHQ[sQsVLWQGMHQMsQHYXOOQHWDUL]PLWGKHWsNXMGHVLWQGDM WsPRVKXDUYH *MXKsVKTLSHKLVWRULT\WHWDUL /sQGsW 3MHVsPDUUsVLW 1[sQsVLWHVKNROOsVNRPXQLWHWLSULQGsULWVKRTsULD 3URMHNWLUHDOL]RKHWPHQ[HNODVDYHWsJMDWsRUsYHPsVLPRUH1[sQsVLWQMLKHQPH 3sUVKNULPL WHPsQV\QLPLQGKHREMHNWLYDWHSURMHNWLW2UJDQL]RKHQQsJUXSHPHWHPDWs VSHFLILNXDUQsIXQNVLRQWsWHPsVVsSURMHNWLW1[sQsVLWSsUJDWLWLQIOHWsSDORVMH SRVWHUDPDWHULDOHVHQVLELO]XHVHLQWHUYLVWDPHWsPRVKXDU2UJDQL]RMQsYL]LWDQH 6KWsSLQsHWs0RVKXDUYH2UJDQL]RMQsYHSULPWDULPHNRQWULEXWHYXOOQHWDUHQs IDPLOMHPHWsPRVKXDUQsQHYRMs3sUJDWLWLQGRVMHWGKHNsQGLQHSURMHNWLW« 9HSULPWDULWs 3sUVKNULPLDVDMTsQ[sQsVLWGRWsNU\HMQsVLSDVDIDWHYH VLSDVOLQMDYH =JMLGKMHSUREOHPHVK NRKRUH *UXPEXOOLPLQIRUPDFLRQL 6KNsPELPHQGsUSHUVRQDOH 9s]KJLPH 'LVNXWLPH 9OHUsVLPH 3sUGLWsQHSDUs Ͳ 1MRKMDPHWHPsQHSURMHNWLWV\QLPLQGKHREMHNWLYDWHWLM Ͳ 2UJDQL]LPLLJUXSHYHPHWHPDVSHFLILNHQsIXQNVLRQWsWHPsVVsSURMHNWLW Ͳ 3sUFDNWLPLLEXULPHYHWsLQIRUPDFLRQLW Ͳ 3sUFDNWLPLLPsQ\UsVVsSUH]DQWLPLWGKHDIDWLNRKRU Ͳ 3sUFDNWLPLLPsQ\UsVVsYOHUsVLPLW %XULPH Ws %LEOLRWHNDHVKNROOsVSULQGsULWWsPRVKXDULWHWM NsUNXDUD 0DWHULDOHWHSsUJDWLWXUDQJDQ[sQsVLWIRWRGKHYLGHRWHQGU\VKPHGRWsUXKHQQs 5H]XOWDWHW DUNLYLQHVKNROOsVGKHGRWsSsUGRUHQSsULOXVWULPLQHRUsYHPsVLPRUHQsYD]KGLP 3sUILWLPHW

7sUULWLPWHQ[sQsVLWQGMHVKPsULQsQGDMVKWUHVDYHQsQHYRMsWs]KYLOORMQs YXOOQHWDUL]PLQSsUWHMID]sVVsSURMHNWLWWsRUJDQL]RMQsYHSULPWDULYXOOQHWDUHKHUsSDV KHUH

9OHUsVLPL

1[sQsVLWGRWsYOHUsVRKHWSsU Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ

SsUJDWLWMHQHPDWHULDOHYHQsIXQNVLRQWsWHPsVVsJUXSLW YOHIVKPsULQsHPDWHULDOHYH UHVSHNWLPLQHDIDWLWNRKRU PsQ\UsQHSUH]DQWLPLW VKNDOOsQHJDELPHYH SsUGRULPLQHWHNQRORJMLVs PHVD]KHWTsMHS

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Të nxënit në bashkëpunim Nxënësit pasi kanë ndarë grupet dhe kanë caktuar nëntemat, bashkëpunojnë me njëri-tjetrin për të caktuar mënyrën e përgatitjes së produktet që do të prezantojnë në orën e fundit. Ai mund të jetë: - prezantim në PowerPoint; - fletëpalosje ; - postera; - revistë apo gazetë; - faqe web-i; etj. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për marrjen e përgjegjësive personale, për bashkëpunimin në grup etj. 278

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Tema mësimore: Projekt Situata e të nxënit: Tema: “Vullnetarizmi dhe kujdesi ndaj të moshuarve.” (ora 2) Vizita në terren Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetë, sipërmarrje dhe mjedis - Kompetenca qytetare - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Vullnetarizëm mësimore: Të moshuar Nxënësi/ja: Materiale sensibilizuese - flet për vullnetarizmin si vlerë që e ka karakterizuar popullin tonë; Veprimtari vullnetare - tregon format e vullnetarizmit në ditët e sotme; - identifikon shtresat dhe personat, që kanë nevojë për shërbim Vullnetar vullnetar; - përgatit materiale sensibilizuese në ndihmë të moshuarve; - organizon veprimtari vullnetare në ndihmë të të moshuarve; - merr pjesë aktive në punën në grup dhe ndarjen e detyrave në të; - përzgjedh materialet e duhura për produktet finale; - bën sistemimin e materialeve të përgatitura për prezantim; - drejton punën në grup; - prezanton produktet e projektit. Burimet: Libri i nxënësit, vizitë në shtëpinë e të moshuarve, vizitë Lidhja me fushat e tjera ose me temat në familjet me nevoja ekonomike në komunitet, bashkëpunim me ndërkurrikulare: histori, gjeografi, matematikë, emisionin “Fundjavë ndryshe” edukim muzikor dhe fizik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Të nxënit në bashkëpunim Faza 2: Përpunimi i materialeve. Krijimi i posterave Krijimi i punimit në PowerPoint Krijimi i videos me mendime të nxënësve Nxënësit punojnë sipas punës së caktuar. Koordinatori i grupit është i vëmendshëm për punën që kryen secili nga anëtarët e grupit dhe bën vlerësimin e anëtarëve. Vini re! Në këtë fazë, nxënësit duhet të mbledhin materialin në “burim”, pranë institucioneve. Do të shkohet të vizitohet Shtëpia e të moshuarve, një grup tjetër do të shkojë në komunitetin e zonës ku ndodhet shkolla për të dhuruar ndihma në të holla ose ushqime a veshmbathje. Gjatë kësaj faze realizohen këto veprimtari: - Diskutimi brenda grupit dhe në mes grupeve për materialet e sjella nga nxënësit, vlefshmërinë Sugjerime dhe ide për përmirësim - Përgatitja e materialeve për sensibilizim Përgatitja e një koncerti të vogël për të moshuarit Mbledhja e kontributeve për të moshuarit - Të selektoj dhe përzgjedh materialet më të vlefshme. - Të mbledh kontribute për të mëshuar. - Të vizitojë të moshuarit dhe të dërgojë ndihmë në familje në nevojë. - Përzgjidhen materialet më të mira - Mblidhen ndihma vullnetare si ushqime e veshmbathje për të moshuar - Organizohet vizitë në Shtëpinë e të Moshuarve Shpërndahen ndihma vullnetare në familje në nevojë Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për marrjen e përgjegjësive personale, për bashkëpunimin në grup etj. 279

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI ORËS SË MËSIMIT Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Tema mësimore: Projekt Situata e të nxënit: TEMA: “Vullnetarizmi dhe kujdesi ndaj te moshuarve.” (ora 3) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetë, sipërmarrje dhe mjedis - Kompetenca qytetare - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Vullnetarizëm temës mësimore: Të moshuar Nxënësi/ja: Materiale sensibilizuese - flet për vullnetarizmin si vlerë që e ka karakterizuar Veprimtari vullnetare popullin tonë; Vullnetar - tregon format e vullnetarizmit në ditët e sotme; - identifikon shtresat dhe personat, që kanë nevojë për shërbim vullnetar; - Përgatit materiale sensibilizuese në ndihmë të moshuarve; - organizon veprimtari vullnetare në ndihmë të të moshuarve; - merr pjesë aktive në punën në grup dhe ndarjen e detyrave në të; - përzgjedh materialet e duhura për produktet finale; - bën sistemimin e materialeve të përgatitura për prezantim; - drejton punën në grup; - prezanton produktet e projektit. Burimet: Libri i nxënësit, vizitë në shtëpinë e të moshuarve, Lidhja me fushat e tjera ose me temat vizitë në familjet me nevoja ekonomike në komunitet, ndërkurrikulare: histori, gjeografi, matematikë, bashkëpunim me emisionin “Fundjavë ndryshe” edukim muzikor dhe fizik Faza 3: Aktivitet në të cilin nxënësit prezantojnë rezultatet e punës së tyre si prezantime, tabela dhe albume. - Të prezantojë në mënyrën më të mirë materialet e përgatitura. - Të japë mesazhe sensibilizuese. - Të shpërndajë material sensibilizuese në shkollë dhe komunitet. Gjatë kësaj dite realizohen këto veprimtari: - Prezantimi i materialeve me fletëpalosje, postera, projektor, poezi, dramatizime etj. - Përdorimi i teknologjisë - Dhënia e mesazheve mbi vullnetarizmin, nëpërmjet kartolinave… - Konkurrimi dhe vlerësimi i punës së nxënësve. - Afishimi në ambientet e shkollës i materialeve më të mira. - Konkluzione rreth projektit. Në këtë fazë do të vlerësohen nxënësit. Mësuesi/ja duhet të jetë transparente në vlerësim, po kështu dhe pjesëtarët e grupit me njëri-tjetrin. Më poshtë do t`ju sugjerojmë mbajtjen e disa evidencave në secilën prej orëve të projektit, evidenca që do t`jua lehtësojnë vlerësimin e nxënësve dhe ata do të jenë më të qartë me veten.

280

Gjuha Shqipe 8 Tabelat përmbajnë kriteret për vlerësim, të cilat u bëhen me dije nxënësve me fillimin e projektit. Plotësimi i kritereve për vlerësim Monitorimi i zbatimit të detyrave Grupi I Vini re! Kjo tabelë plotësohet për secilin grup pjesëmarrës në projekt!

Detyrat Planifikuar

Realizuar Planifikuar

Realizuar Planifikuar Realizuar Planifikuar

Realizuar Planifikuar Realizuar

Personat përgjegjës

Afati

Komente

Diskutimi i ideve dhe mendimeve për përgatitjen e prezantimit vullnetarizmi dhe shtresat që kanë më shumë nevojë për të. + Vizitë në komunitet, familje me vështirësi ekonomike +

24.11.2014

Nxënësit dhanë ide interesante dhe bashkëpunuan për realizimin e tyre.

Vizitë në Shtëpinë e të moshuarve +

25.11.2014

Përgatitja dhe hedhja e të dhënave në një tabela dhe ndërtimi i posterave dhe albumeve apo dosjeve të punës. + Prezantimi i produktit +

26.11.2014

Fletëvlerësimi për menaxhimin individual të kohës. (Vlerësimi në pikë) Dita 1 Vini re! Fletëvlerësim plotësohet për secilën ditë të projektit! Nr Emri Bashkë Shfrytë Shfrytë Mbiemri punimi zimi i zimi i me kohës mjeteve shokët Marsi X 10 10 10 1 Mateo Y 8 8 7 2 Magi Z 10 10 10 3

24.11.2014 25.11.2014

Paraqitja e albumit me foto nga jeta e komunitetit me nevoja ekonomike. Seleksionimi i tyre sipas temave të grupeve Vizita u realizua në formën e intervistës, materialet e së cilës u përdorën në hartimin e posterave. U hartuan postera, fletë palosje dhe një hartë e Shqipërisë së Veriut me veshjet popullore të zonës.

25.11.2014

25.11.2014

26.11.2014 27.11.2014 27.11.2014

Prezantim i suksesshëm i punimeve duke shfaqur në mënyrë të qartë e koncize të gjitha llojet e përgatitjeve të bëra.

Dhënia e Mesazhet ideve

Nota në Fund të ditës

10 7 10

10 8 10

10 8 10

Fletëvlerësimi për bashkëpunimin brenda grupit. (Vlerësimi në pikë)

281

Libër Mësuesi Dita 1 NR

25 26

Kriteret

Të gjithë marrin pjesë në mënyrë të barabartë në realizimin e projektit.

Vlerësimi

Nxënësit

Anëtarët e grupit e ndihmojnë njëritjetrin

Marsi X Mateo Y

10 9

10 10

10 10

TABELA E VLERËSIMIT PËRFUNDIMTAR TË NXËNËSVE Nr

Emri Mbiemri

1 2 3

Marsi X Mateo Y Magi Z

Klasa

Dita 1 Dita 2

Dita 3

10 7 9

10 8 10

10 8 10

Nota e projektit 10 8 10

U komunikohet dhe argumentohet vlerësimi nxënësve, pas prezantimit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për bashkëpunimin e tyre dhe kryerjen e detyrave të ngarkuara, për prezantimin e produktit të projektit etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Tema mësimore: Fjalimi i Gjergj Kastriotit (ora 1)

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Diskutojmë: Sulltan Mehmeti II: “Kurrë s’ka për të dalë më mbi tokë një luan i tillë si Skënderbeu”. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Skënderbeu temës mësimore: Fjalim politik Nxënësi/ja: Emocione - hulumton rreth figurës së Skënderbeut; Ndjenja - dallon elementet e tekstit argumentues në fjalimin e Funksion nxitës Skënderbeut; - analizon veçoritë gjuhësore të fjalimit të Skënderbeut; - vlerëson figurën e Skënderbeut duke u nisur nga këndvështrimi i tij; - zëvendëson fjalët dialektore me fjalët në normë letrare. Burimet: Libri i nxënësit, http://telegrafi.com/ Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: skenderbeu-hero-kombetar-i-shqiptareve/ histori https://www.youtube.com/watch?v=rdNCCKUsphU Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bashkëbisedim, Lexim me kodim i pjesës, Diskutim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bashkëbisedim Disa orë më parë mësuesi/ja ka udhëzuar nxënësit të hulumtojnë rreth jetës dhe veprës heroike të Skënderbeut/ Diskutojmë rreth informacioneve të marra. Gjergj Kastrioti-Skënderbeu (1405- 1468) personifikon një epokë të tërë të historisë kombëtare të shqiptarëve për luftën më se njëshekullore të tyre kundër vërshimit osman për mbrojtjen e tokës, të pasurisë e të lirisë. Nën udhëheqjen e tij, lufta e shqiptarëve u ngrit në një shkallë të lartë e të organizuar, shënoi një kthesë vendimtare në zhvillimin politik të vendit dhe në forcimin e vetëdijes kombëtare të tyre. Gjergj Kastrioti-Skënderbeu ishte përfaqësuesi më konsekuent dhe më i shquar i elitës drejtuese shqiptare, që udhëhoqi me vendosmëri frontin e luftës së shqiptarëve kundër pushtuesve osmanë. Ai e kuptoi, më qartë se kushdo tjetër, 282

Gjuha Shqipe 8 detyrën që shtronte çasti historik: nevojën e bashkimit politik, si kusht kryesor për të realizuar mbrojtjen e interesave të të gjitha shtresave shoqërore, të pasura e të varfra, të kërcënuara tashmë prej pushtuesve osmanë në çështjet jetike. Procesin e bashkimit të shqiptarëve e favorizoi shumë edhe toleranca e lartë fetare e Skënderbeut. Si i krishterë dhe i rritur në ambientin mysliman, ai qëndroi mbi dallimet fetare. Ai bashkëpunoi ngushtë dhe pa asnjë paragjykim me klerin e riteve të ndryshme dhe dërgoi si ambasadorë të tij në vendet e huaja priftërinj katolikë dhe ortodoksë. Respektimi i besimeve, e riteve fetare, ndikoi pozitivisht në procesin e bashkimit të shqiptarëve. Bashkimi shpirtëror i të gjithë popullit shqiptar dhe forcimi i vetëdijes kombëtare të tij, shënonin fitoren më të madhe të epopesë së lavdishme të shek. XV-të dhe të tërë veprës së Skënderbeut. Gjenerali anglez Xhejms Wolfe (heroi i Kuebekut ) kishte deklaruar se “Skënderbeu ua kalon gjithë oficerëve, të lashtë e të sotëm, për drejtimin e një ushtrie të vogël mbrojtëse”. Skënderbeu gëzonte dashurinë nga bashkëkombësit e vet, jo vetëm sa qe gjallë, por edhe pas vdekjes. Figura e tij mbeti e gjallë në ndërgjegjen e popullit shqiptar si kujtim i asaj lufte që habiti botën me fitoret e saj legjendare dhe u bë krenaria për një të kaluar, të cilën donin ta përsërisnin. Këngët që shqiptarët i thurën Skënderbeut, të cilat i këndonin me krenari edhe përpara pushtuesve, gojëdhënat e lidhura me vendet ku veproi e luftoi ai dhe me vise të tjera të banuara prej tyre, i dhanë atij tiparet e një luftëtari me forca vigane, të pajisur me trimëri të pashoqe, i cili i kalonte caqet e realitetit dhe merrte cilësitë e një figure që mishëronte aspiratat e një populli të tërë për liri e pavarësi Kujtimi i Skënderbeut jetoi, jo vetëm në zemrën e popullit që e lindi. Ai pati një shtrirje që kalonte kufijtë e Gadishullit të Ballkanit. Skënderbeu i detyroi të gjitha kohërat të flisnin për të. http://telegrafi.com/skenderbeu-herokombetar-i-shqiptareve/ Fjalimi është një ligjëratë që mbahet në një mbledhje të gjerë. Fjalimi mund të ketë tematika të ndryshme dhe mund të jetë i organizuar në formë të gjatë apo të shkurtër. Ndërtimi i njohurive të reja: Lexim me kodim i pjesës U kërkohet nxënësve të lexojnë tekstin brenda një kohe të caktuar dhe të kërkojnë në të informacionet e mëposhtme duke e pajisur tekstin me simbole gjatë leximit. Pjesa lexohet nga nxënës të ndryshëm, punohen fjalët e reja dhe më pas punohet rreth kuptimit të tekstit. Kuptojmë tekstin Lexoni pjesën dhe përgjigjuni pyetjeve të mëposhtme. Cili është qëllimi i mbajtjes së këtij fjalimi? Prezantimi para popullit, pas rritjes dhe qëndrimit për një kohë në oborrin e sulltanit dhe ardhjes në atdhe për t`i ndihmuar shqiptarët nga zgjedha e huaj. Cilat kanë qenë arsyet e pritjes së Skënderbeut? Jua fsheha planet e mia dhe nuk jua çfaqa dëshirën që jua dinja shpirtin, posa ju ishit të parët që e hodhët zjarrin edhe e nisët këtë valle, po se puna duhej mejtuar thellë, se duheshin gjetur mjetet, se duhej zgjedhur mirë koha. Ndryshe, do të derdhej gjak më kot, edhe përfundimi do të ishte një robëri më e keqe se e para; edhe atëherë çdo shpresë për të nesërmen. Si i përshkruan ai shqiptarët në fjalimin e tij? Krenarë, kryelartë, pasardhës të një race të vjetër dhe bujare, trima dhe bujarë. Cila është thirrja që prijësi i bën popullit të vet? Shpjermëni tani, me ndihmën e Perëndisë, që ta çlirojmë tërë Shqipërinë. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Diskutim Në video-projektor shikojnë “Gjurmë shqiptare” – Historia e panjohur e Skënderbeut https://www.youtube.com/ watch?v=rdNCCKUsphU Diskutojmë së bashku Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për diskutimin që i bëjnë figurës së Skënderbeut, mesazhit që zbulon në fjalimin e tij etj. Detyrë shtëpie: Mësoni përmendësh fragmente nga fjalimi i Skënderbeut.

283

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Tema mësimore: Fjalimi i Gjergj Kastriotit (ora 2)

Shkalla: IV Situata e të nxënit: Punë me tekstin

Klasa: VIII

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Skënderbeu temës mësimore: Fjalim politik Nxënësi/ja: Emocione - hulumton rreth figurës së Skënderbeut; Ndjenja - dallon elementet e tekstit argumentues në fjalimin e Funksion nxitës Skënderbeut; - analizon veçoritë gjuhësore të fjalimit të Skënderbeut; - vlerëson figurën e Skënderbeut duke u nisur nga këndvështrimi i tij; - zëvendëson fjalët dialektore me fjalët në normë letrare; - ndërton hartën e personazhit të Skënderbeut. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat http://telegrafi.com/skenderbeu-hero-kombetar-i-shqiptareve/ ndërkurrikulare: histori https://www.youtube.com/watch?v=rdNCCKUsphU

284

Gjuha Shqipe 8 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Konkurs, Punë e pavarur në dyshe, Ruaje fjalën e fundit për mua Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Konkurs Nxënësit recitojnë fragmente nga fjalimi i Skënderbeut. Në fund diskutohet për nxënësin që recitoi më bukur. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë e pavarur në dyshe Klasa ndahet në dyshe dhe punohet me fisha: 1) Në fjalën e tij, Skënderbeu përdor disa emërtime për shqiptarët. Shkruajini ato dhe tregoni efektin që krijon kjo zgjedhje leksikore: Emërtimet për shqiptarët Efekti që krijohet

2) Nënvizoni fjalitë në të cilat merrni informacion historik.

3) Shkruani argumentet e përdorura nga Skënderbeu në fjalimin e tij: për të arsyetuar shkaqet e pritjes së tij; Po unë sillesha me atë mënyrë, se ashtu e deshte shpëtimi juaj edhe imi, se puna ishte e atillë që duhej bërë dhe jo thënë, se shikonja që kishit më tepër nevojë për fre se sa për shtyrje. Jua fsheha planet e mia dhe nuk jua çfaqa dëshirën që jua dinja shpirtin, posa ju ishit të parët që e hodhët zjarrin edhe e nisët këtë valle, po se puna duhej mejtuar thellë, se duheshin gjetur mjetet, se duhej zgjedhur mirë koha. Ndryshe, do të derdhej gjak më kot, edhe përfundimi do të ishte një robëri më e keqe se e para; edhe atëherë çdo shpresë për të nesërmen do fluturonte; se një punë si kjo niset një herë e mirë dhe në mos vaftë mbarë, rasti dhe mjetet për ta nisur përsëri ikin dhe nuk kthehen prapëpër të bindur dhe motivuar shqiptarët për luftë. Nënvizoni fjalët e përdorura në dialekt. Shkruani përbri formën e tyre sipas normës letrare. Tok-bashkë Kujtonja - kujtoja Sualltë - më sollët Fre - pengesë Ushtë - heshtë Etj. 4) Ndërto hartën e personazhit të Skënderbeut.

KƌĂƚŽƌ

^ŬģŶĚĞƌďĞƵ

>ĂƌŐƉĂŵģƐ

Mësuesi/ja udhëzon nxënësit të përpiqen të zbulojnë karakteristika të veçanta të Skënderbeut. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Ruaje fjalën e fundit për mua Pasi mbarohet leximi dhe është komentuar përmbajtja tematike dhe ideore e fragmentit kalohet në vlerësimin dhe interpretimin e tekstit duke përdorur metodën “Ruaje fjalën e fundit për mua”. U kërkohet nxënësve të gjejnë në tekst dhe t’i shkruajnë në një fletë, pjesë që u bëjnë përshtypje, i çudisin, i entuziazmojnë, i gëzojnë etj. Në anën tjetër të letrës nxënësit duhet të shkruajnë komentin e tyre, d.m.th. çfarë u bëri përshtypje. Ftohen nxënësit të lexojnë citimet që kanë zgjedhur. Nxënësi që do të lexojë citimin e tij, fton nxënësit e tjerë të bëjnë komentet e tyre. Edhe mësuesja mund të bëjë komente, por vetëm mbasi të kenë folur disa nxënës. Pasi nxënësve u është dhënë mundësia të komentojnë, ai që kishte zgjedhur citimin kthen fletën nga ana tjetër dhe lexon komentin. Kjo është fjala e fundit. Si i kuptoni fjalët e Skënderbeut: “Lirinë nuk jua solla unë, po e gjeta këtu në mes tuaj.” Nxënësit japin mendimet e tyre. Nxënësit diskutojnë me njëri-tjetrin dhe punën e arkivojnë në dosje. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit. Detyrë shtëpie: Shkruani tri veçori gjuhësore të këtij fjalimi (ushtrimi 5 fq. 140).

285

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Tema mësimore: Fjalitë e përbëra me pjesë të nënrenditur kushtore dhe lejore (ora 1)

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Ti ke një ëndërr në sirtar Thuaj kushtin që duhet të plotësohet që ëndrra të mos ngelet ëndërr, po të realizohet. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjali e përbërë temës mësimore: Pjesë e n/r kushtore, lejore Nxënësi/ja: - dallon pjesën e n/r kushtore, lejore në një fjali të përbërë. Marrëdhënie kusht-pasojë - analizon mjetin lidhëz me anë të cilit lidhen pjesët e fjalisë; Mjet lidhës - argumenton pozicionin ku ndodhet pjesa e n/r kushtore dhe lejore në fjali e si ndahet me presje ajo; - argumenton lidhjen kusht-pasojë në tekstet e krijuara. Burimet: Libri i nxënësit, Lidhja me fushat e tjera ose me temat https://www.youtube.com/watch?v=IG6Mm4g0ASQ ndërkurrikulare: letërsi, gjuhësi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim për njohuritë paraprake, Tabela Insert, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim për njohuritë paraprake https://www.youtube.com/watch?v=IG6Mm4g0ASQ Dëgjohet kënga e kënduar nga Gëzim Nika, “Shqipëri o nëna imë”. Te refreni i saj: “Shqipëri o nëna ime, ndonëse jam i mërguar, dashurinë tënde kurrë zemra s`e ka harruar” dallojmë pjesën e nënrenditur lejore. Ndërtojmë fjali më pjesë të n/r lejore dhe kushtore U fut të lahej në det, edhe pse deti ishte i tërbuar. Iku nga shtëpia, megjithëse nëna i lutej me ngashërim. Po qe se del nga kjo derë,mos bëj gafë të futesh më brenda Nëse një ditë do trokasësh në portën time, unë nuk do ta hap atë. Diskutojmë së bashku Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela INSERT Tabela Insert Udhëzohen nxënësit që të hapen tekstet dhe të plotësojnë tabelën me informacionin që jepet në tekst.

+(inf që shtohet)

V(inf që di më parë)

__(inf që dihet gabim)

?(inf që nuk kuptohet dhe duhet ndihma e mësueses)

Në fjalitë me pjesë të nënrenditur kushtore, shprehet marrëdhënia kusht-pasojë. Veprimet apo gjendjet që shprehen në dy pjesët e fjalisë janë të ndërvarura. Veprimi apo mosveprimi te njëra, kushtëzon kryerjen apo moskryerjen e veprimit të tjetra. 286

Pjesët e fjalisë së përbëre kushtore mund të lidhen me lidhëza dhe shprehje lidhëzore, si: në, nëse, në qoftë se, po qe se, me kusht që, kur etj.

Gjuha Shqipe 8 Rendi i pjesëve të fjalive kushtore është i lire dhe në tri pozicionet ndahet me presje.

Pjesët e fjalisë së përbërë lejore mund të lidhen me lidhëza dhe shprehje lidhëzore, si: sado që, sido që, megjithëse, kudo, kushdo etj.

Në këto fjali, veprimi apo gjendja që shprehet në pjesën e varur pritet të bëhet pengesë për atë të pjesës kryesore, por, në të vërtetë, veprimi kryhet.

Rendi i pjesëve të fjalive lejore është i lirë dhe në tri pozicionet ndahet me presje.

Nxënësit përfshihen të gjithë në plotësimin e tabelës. Në qoftë se ka paqartësi, mësuesi/ja ndërhyn për të qartësuar dhe shpjeguar. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Dalloni fjalitë kushtore, pjesët përbërëse të tyre dhe llojin e mjeteve lidhëse. Në paste këtu në këtë mbledhje ndonjë mik me zemër të Cezarit, atij i thoni që Bruti e desh Cezarin jo me pak se ai. Dhe, në më pyettë ai mik përse Bruti u ngrit kundër Cezarit, përgjigjja ime është kjo: jo se e desha Cezarin më pak, po se e desha Romën më tepër. Në më quani të ndershëm, besomëni dhe quamëni mjaft të ndershëm sa të më besoni. Shënim! Pjesët e n/r kushtore do shënohen me bold Mjeti lidhës është lidhëza NË Plotësoni pjesët kryesore me pjesë të varura kushtore dhe vendos në kllapa mjetin lidhës. Po të kisha shkopin magjik do të të plotësoja të gjitha dëshirat e parealizuara. (Po) Në qoftë se nuk do të kishte internet,bota do të ishte shumë e zymtë. (Në qoftë se) Sikur njerëzit të jetonin më gjatë, do të shihnin më shumë tmerre e dhimbje. (Sikur) Nëse kafshët do të flisnin, do të na tregonin si ishte bota e tyre. (Nëse) Nxënësit përfshin të gjithë në punimin e ushtrimeve. Ata vlerësojnë njeri-tjetrin në përgjigjet e dhëna. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përfshirjen e tyre gjatë orës së mësimit.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV komunikimi Tema mësimore: Fjalia e përbërë me pjesë të nënrenditur Situata e të nxënit: kushtore dhe lejore (ora 2) Ushtrime Punë me tekstin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Fjalët kyçe: Fjali e përbërë mësimore: Pjesë e n/r kushtore, lejore Nxënësi/ja: Marrëdhënie kusht-pasojë - dallon pjesën e n/r kushtore, lejore në një fjali të përbërë; Mjet lidhës - analizon mjetin lidhëz me anë të cilit lidhen pjesët e fjalisë; - argumenton pozicionin ku ndodhet pjesa e n/r kushtore dhe lejore në fjali e si ndahet me presje ajo; - argumenton lidhjen kusht-pasojë në tekstet e krijuara.

Klasa: VIII

287

Libër Mësuesi Burimet: Libri i nxënësit

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Tabela e konceptit, të nxënit në bashkëpunim, Shkrim i lirë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Tabela e konceptit Rikujto njohuritë për fjalitë e përbëra me n/r. Plotëso tabelën e koncepteve më to.

Fjalia me pjesë të nënrenditur kushtore Roli që luan pjesa e

Si lidhen pjesët e

Pozicioni i pjesës së

Përdorimi i presjes

nënrenditur

fjalive? - Mjeti lidhës

n/r

Në fjalitë me pjesë të nënrenditur kushtore, shprehet marrëdhënia kusht-pasojë. Veprimet apo gjendjet që shprehen në dy pjesët e fjalisë janë të ndërvarura. Veprimi apo mosveprimi te njëra, kushtëzon kryerjen apo moskryerjen e veprimit te tjetra.

në, nëse, në qoftë se, sikur, po qe se

Rendi i pjesëve të fjalisë është i lirë

Pjesa e varur ndahet gjithnjë me presje nga pjesa e kryesore

Përdorimi i presjes

Fjalia me pjesë të nënrenditur lejore Roli që luan pjesa e

Si lidhen pjesët e

Pozicioni i pjesës së

nënrenditur

fjalive? - Mjeti lidhës

n/r Pjesa e varur ndahet gjithnjë me presje nga pjesa e kryesore

Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Nxënësit bashkëveprojnë me njëri-tjetrin në zgjidhjen e ushtrimeve. Vijoni arsyetimin e shprehur me pjesë kushtore sipas modelit të dhënë. Ky ushtrim punohet dhe si lojë në çift. Po të isha i pasur, do të bëja një udhëtim rreth botës. Po të udhëtoja rreth botës, do të bëhesha më i ditur. Po të isha më i ditur do të ndihmoja njerëzimin duke gjetur kurën e shërimit të kancerit. Po të gjeja kurën kundër kancerit, do të shpëtoja shumë njerëz. Po të shpëtoja shumë njerëz, jeta ime do të ishte më e bukur… Po të kisha një shkop magjik … vazhdo arsyetimin Po të isha dhe një herë e vogël… Plotësoni pjesët e mëposhtme me nga një fjali të varur lejore. Ndonëse ia kam premtuar vetes disa herë, nuk e kam mbajtur fjalën. Kushdo të jetë kundërshtari le të vijë e të përballet me mua. Sido qe të vijnë punët, do të jem në anën tënde. Megjithëse nuk e kam ende të drejtën e votës, unë kam bindjet e mia politike.

288

Gjuha Shqipe 8 Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë Hartoni një tekst të shkurtër ku të shprehni marrëdhëniet kusht-pasojë, si dhe ato lejore. Analizoni fjalitë, pjesët e tyre përbërëse dhe mjetet e lidhjes. Nxënësit punojnë individualisht për të hartuar tekstin. Nëse ushtrimi nuk mbaron në klasë u jepet detyrë shtëpie. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e fjalive me pjesë të n/r kushtore dhe lejore në një tekst, për bashkëveprimin e tyre brenda grupit etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Të flasim Situata e të nxënit: Tema mësimore: Prezantimi me gojë Nxënësit prezantohen para klasës Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Prezantim temës mësimore: Nxënësi/ja: Kontroll i emocioneve - diskuton rreth prezantimit me gojë; Slide Ppt - argumenton strukturën e prezantimit me gojë; - prezanton me hollësi një temë të caktuar. Burimet: Libri i nxënësit, ppt të ndryshme Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: tik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bisedë, Punë e drejtuar, Diskutim-Vlerësim Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bisedë Pas përgatitjes së produktit përfundimtar për një projekt na duhet të bëjmë një prezantim me gojë. Po ç`është prezantimi? Prezantimi është një veprimtari paraqitëse të foluri, që realizohet përmes një takimi ose një ceremonie, në të cilën dikush tregon, përshkruan ose shpjegon diçka për një grup tjetër njerëzish. Për të bërë një prezantim të mirë, duhet: Për çfarë duhet për të bërë një prezantim të mirë? t’u kuptuar nga dëgjuesit e prezantimit, duhet: të njihni mirë temën për të cilën do të flisni; të kontrolloni emocionet; të jeni i qartë për fushën për të cilën do të flisni; të përqendroheni mendërisht, para se të flisni. Për çfarë duhet për t`u kuptuar nga dëgjuesit prezantimi: të shqiptoni qartë dhe me një ritëm të caktuar fjalët; të shprehni qartë konceptet (ide, fakte, argumente); të përdorni terma të saktë dhe të përshtatshëm; t’i organizoni fjalitë në mënyrë të kuptueshme, korrekte dhe të thjeshtë. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë e drejtuar Mësuesi/ja orienton nxënësit të kenë kujdes etapat e hartimit të një prezantimi. HARTIMI I PREZANTIMIT Filloni me përgatitjen e një strukture të prezantimit, ashtu si bëni kur tregoni një histori. Prezantimi ka: një hyrje; një problematikë (zhvillim ku renditen çështjet që do të prezantohen sipas një rendi logjik); një mbyllje (të shoqëruar me përfundime që u referohen pikave më të rëndësishme të prezantimit). Organizimi i materialit të shkruar për prezantim, mund të bëhet në programin PowerPoint. Kur krijoni slide-t e prezantimit, mbani parasysh rregullat e mëposhtme.

289

Libër Mësuesi Mos përdorni fjali të gjata. Fjalitë mund të fillojnë me folje. Mos vendosni shumë tekst në një slide. Përdorni tabela, fotografi, grafikë, diagrame. Titujt duhen shkruar të mëdhenj dhe me ngjyra. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Diskutim-Vlerësim Zgjidhni njërën nga temat e mëposhtme për të hartuar një prezantim. Shpenzimi i kohës Vështirësitë në të lexuar Botimet e reja Organizojeni materialin e prezantimit në PowerPoint dhe paraqiteni përpara klasës. Vlerësoni prezantimet e njëri-tjetrit me pikë nga 1-10. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për prezantimet e tyre.

PLANIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Gjiri i Meksikës (ora 1) Ushqimet pikante të Meksikës Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Fjalët kyçe: Bota nënujore mësimore: Peshk Nxënësi/ja: Peshkaqen - hulumton për Gjirin e Meksikës; Tekst argumentues - diskuton rreth studimit të Universitetit të Luizianës; Argumente - analizon veçoritë e tekstit argumentues; Hipotezë - diskuton për mbrojtjes e botës nënujore. Konstatime Burimet: Libri i nxënësit https://sq.wikipedia.org/wiki/Gjiri_i_ Lidhja me fushat e tjera ose me temat Meksik%C3%ABs ndërkurrikulare: gjeografi https://www.evropaelire.org/a/2022359.html Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Imagjinatë e drejtuar, Punë e orientuar, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Imagjinatë e drejtuar

Imagjino sikur jeni në Gjirin e Meksikës. Përshkruajeni atë.

Gjiri i Meksikës (anglisht: Gulf of Mexico, spanjollisht: Golfo de México) është një det margjinal i oqeanit Atlantik dhe si pjesë e detit mesdhetar amerikane është përafërsisht komplet i rrethuar nga Amerika Veriore. Në bregdetin verior dhe veriorë-perëndimorë shtrihen Shtetet e Bashkuara të Amerikës (të cilat janë Florida, Alabama, Mississippi, Louisiana und Texas), kurse në pjesën jugore-perëndimore dhe jugore shtrihet Meksika (shtetet meksikane janë Tamaulipas, Veracruz, Tabasco, Campeche, Yucatán und Quintana Roo). Në jug-lindje gjiri kufizohet me Kubën. Ai lidhet me rrugën detare të Floridës, që ndodhet mes ShBA-ve dhe Kubës, me oqeanin Atlantik dhe me rrugën detare të Yucatán, mes Meksikës dhe Kubës, me detin Karibikë. Temperatura e ujitë gjatë verës arrin deri në 30 °C, kurse gjatë dimrit deri në 25 °C. Kjo shpjegohet me faktin se Gjiri gati tërësisht ndodhet në zonën tropike. 290

Gjuha Shqipe 8 Sipërfaqja e gjirit është gjithsej 1.550.000 km². Në gjirin çdo vit krijohen rryma tropikale (hurrican) të cilët marrin shumë jetë njerëzish. https://sq.wikipedia.org/wiki/Gjiri_i_Meksik%C3%ABs Gjiri i Meksikës rrezikohet nga katastrofa ekologjike Platforma e naftës “Deepwater Horizon” në Gjirin e Meksikës, e cila u dogj pas shpërthimit, mund të lëshojë 1.528 milionë litra naftë të papërpunuar në ditë dhe të shkaktojë një katastrofë ekologjike. Rreziku i vërtetë për mjedisin do të paraqitej nëse nafta do të vinte deri në brigjet e Luizianës, e cila ndodhet 80 km më larg. Ekipet e shpëtimit i kanë vazhduar kërkimet për 11 punëtorët e zhdukur, kurse kanë gjetur vetëm dy barka shpëtimi. Më shumë se 100 njerëz u larguan pas shpërthimit dhe zjarrit, ndërsa katër janë plagosur seriozisht, transmeton AP. https://www.evropaelire.org/a/2022359.html Uji ka një rol shumë të rëndësishëm në jetën e njeriut dhe sigurimi i tij është kthyer në një nga sfidat më të mëdha botërore. Ai nënkupton pastërti, energji, por mbi të gjitha, diçka të sigurt për të pirë. Sipas shifrave, është vlerësuar se rreth 2.6 miliardë njerëz në botë nuk kanë ujë higjienik dhe rreth 900 milionë të tjerë nuk konsumojnë ujë të sigurt. Sipas OBSH-së, 88% e sëmundjeve të diarresë shkaktohen nga konsumimi i këtij lloj uji. Gjithmonë uji ka qenë faktor vendimtar në zhvendosjen e popullsive nga një vend në një tjetër, sepse ai është kushti themelor për një jetë të sigurt e të shëndetshme. Shkaqet e ndotjes se ujit. Ndotja e ujit dhe përdorimi i tij ka ndikim të drejtpërdrejtë në shëndetin e njeriut dhe lë pasoja për kohë të gjatë. Sot në botë njihen më se dyqind sëmundje që paraqiten si pasojë e përdorimit të ujit të ndotur. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (ËHO) nga uji i ndotur, sot në botë sëmuren mbi pesëqind milion njerëz. Nga uji i papastër pasojnë një sërë sëmundjesh, ku, ndër më të rëndësishmet janë kolera, tifoja e zorrëve, hepatiti, tularemia etj. Këto sëmundje shpesh kanë marrë viktima njerëzore. Në ditët e sotme me zhvillimet e avancuara që po ecën bota, është vështirë të mendohet për një jetë në Tokë me ujë të pastër. Ndërtimi i njohurive të reja: Punë e orientuar Orientohen nxënësit të lexojnë pjesën dhe shpjegohen karakteristikat e tekstit argumentues. Teksti argumentues ka për qëllim të shpjegojë, të paraqesë një arsyetim ose një kritikë; të diskutojë, të bindë për vlefshmërinë e argumenteve të veta. Quhet argumentues, sepse autori nxjerr në pah një tezë, duke përdorur një seri argumentesh që mbështesin ose kundërshtojnë këtë tezë. Teza prezantohet në hyrje të tekstit dhe shoqërohet me argumentet përkatëse p.sh. Çdo tekst argumentues ka këto elemente strukturore: x Teza x Argumente pro tezës x Teza ose tezat e kundërta x Argumente kundër tezave të kundërta x Përfundimi Kujdes: Çdo argument duhet pasqyruar me shembuj konkretë për ilustrim. Jo çdo tekst argumentues, detyrimisht, është i ndërtuar mbi bazën e një skeme fikse, por të gjitha këto tekste kanë një tezë dhe argumentet, që duhet të parashtrojnë për të pranuar a kundërshtuar këtë tezë, p.sh.: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Përgjigjuni pyetjeve të mëposhtme. Çfarë tregon studimi i Universitetit të Luizianës? Gjiri i Meksikës është një vend i rëndësishëm për riprodhimin e një numri të madh speciesh peshkaqeni. Cili është zbulimi i papritur dhe ç’mekanizma vuri në lëvizje ai? Ç’lloj peshku rritet në ujërat e kripura të këtij gjiri? Një peshk i vogël që ngjan si harengë, 30 cm dhe 250 gramë. Çfarë i befasoi studiuesit? Studiuesit i befasoi kapja e 145 peshkaqenëve të vegjël. Kur mendohet se janë shfaqur në Tokë peshkaqenët? Peshkaqenët e kanë populluar Tokën për më shumë se 400 milionë vjet; ata janë shfaqur rreth 100 milionë vjet përpara se të shfaqej dinozauri i parë.

291

Libër Mësuesi Ku u bazua hipoteza që u ngrit? Studiuesit ngritën hipotezën se peshkaqenët i përdorin këto brigje si çerdhe për të kaluar vitet e para të jetës. Gjiri i Meksikës ishte një vend i shkëlqyer për peshkaqenët e vegjël, pasi në të ushqimi ishte i bollshëm. Cili është përfundimi në të cilin arriti njëri nga studiuesit? Peshkaqenët janë grabitqarë, që ndodhen në krye të zinxhirit ushqimor detar. Nuk di nëse do të mund të parashikonim me saktësi se ç’do të ndodhte nëse ata do të zhdukeshin. Kjo do të sillte pasoja shkatërruese për ekosistemin detar. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin e tyre në mësim, mesazhin dhe analizën e fragmentit etj. Detyrë shtëpie: Kërkoni në internet materiale shtesë për Gjirin e Meksikës dhe kuriozitete që lidhen me të.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Gjiri i Meksikës (ora 2)

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Plazhet e Meksikës – Kankun

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Bota nënujore mësimore: Peshk Nxënësi/ja: Peshkaqen - hulumton për Gjirin e Meksikës; Tekst argumentues - diskuton rreth studimit të Universitetit të Luizianës; Argumente - analizon veçoritë e tekstit argumentues; Hipotezë - diskuton për mbrojtjes e botës nënujore. Konstatime Burimet: Libri i nxënësit, Lidhja me fushat e tjera ose me temat https://sq.wikipedia.org/wiki/Gjiri_i_Meksik%C3%ABs ndërkurrikulare: gjeografi https://www.evropaelire.org/a/2022359.html Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Të nxënit në bashkëpunim dhe punë me fisha, Tabela M Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Diskutohet detyra e shtëpisë nga nxënës të ndryshëm. Nxënësit vlerësojnë njeri-tjetrin dhe vetëvlerësojnë gjithashtu. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim, Punë me fisha Ndaj klasën në grupe dhe shpërndaj fishat. Grupi 1. Jepni argumentet për tri konstatimet që shtrohen në tekst: - Gjiri i Meksikës është vend i përshtatshëm për rritjen e peshkaqenëve të vegjël. - Peshqit e Gjirit të Meksikës dëmtohen nga arsye të ndryshme. - Peshkaqenët janë mjaft të rëndësishëm për jetën në Tokë. Grupi 2. Konkluzioni i paragrafit të fundit është mjaft i rëndësishëm. Parafrazojeni mesazhin që ai jep me një fjali. Për shembull: Peshkaqenët janë në krye të zinxhirit ushqimor detar, ndaj zhdukja e tyre do të kishte pasoja për ekosistemin. Grupi 3. Nxënësit diskutojnë rreth temës: Çfarë mendoni se duhet bërë për mbrojtjen e botës ujore? Grupi 4. Vini re mbiemrat e përdorur në këtë tekst. A ndryshojnë ato nga ata që përdoren në tekstet përshkruese? Grupi 5. Togfjalëshi krijesa të mahnitshme krijon efektin:e madhështisë. Grupi 6. Gjeni disa fjalë a shprehje që përdoren zakonisht në fillimet e paragrafëve të tekstit argumentues. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Tabela M Çfarë dinit më parë rreth Gjirit të Çfarë mësuat këtu? Meksikës ?

Çfarë do të donit të mësonit më tej?

Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për mesazhin dhe analizën e fragmentit, për dallimin e veçorive të tekstit argumentues 292

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Letra e parë (ora 1)

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Komentojmë thëniet e Senekës: Një prej cilësive më të bukura të miqësisë së vërtetë është të kuptosh dhe të të kuptojnë. Është rrugë e vështirë ajo që të shpie në lartësitë e madhështisë. Lumturia e vërtetë është… të shijosh të tashmen, pa varësinë plot ankth prej të nesërmes. Asnjë njeri nuk ka qenë ndonjëherë rastësisht i mençur. Është cilësia, jo sasia, ajo që ka rëndësi. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca digjitale - Kompetenca për jetën, sipërmarrjen dhe mjedisin Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Filozof i lashtësisë temës mësimore: Letër Nxënësi/ja: Këshilla - hulumton për jetën e filozofit të lashtësisë; Vlera e kohës - dallon elementet e tekstit argumentues; Teza - analizon argumentet e dhëna në letër; Argumente - zbulon mesazhin që përcjell pjesa; - zbulon veçoritë gjuhësore të tekstit argumentues. Burimet: Libri i nxënësit https://sq.wikipedia.org/wiki/ Lidhja me fushat e tjera ose me temat Lucius_Annaeus_Seneca ndërkurrikulare: histori http://www.gazetatema.net/2016/04/05/seneka-filozof-imadh-i-lashtesise/ Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bisedë, Lexim zinxhir, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bisedë Diskuton për jetën e Senekës Lucius Annaeus Seneca lindi në Kordobë të Spanjës por pjesën dërmuese të jetës e kaloi në Romë. Fëmijërinë e kaloi nën Augustin dhe ndoqi një shkollim të mirë në retorikë ku e dërgoi babai i tij me qëllim që ta përgatisë për karrierë publike. Senekën e tërhiqte filozofia që në atë kohë me të madhe pati kapluar shkollat e retorikës : Këtu ai ndoqi mësimet e pitagoristit Sotion i cili mes tjerash këshillonte mosngrënien e mishit, stoikun Atal, i njohur për predikimet e tij nga morali dhe cinikun Demetrius. I pasionuar nga kjo mënyrë asketike e jetës u sëmurë dhe qe i detyruar të tërhiqet nga kjo formë e të jetuarit. Pas kësaj kaloi një kohë të shkurtër në Egjipt e me t`u kthyer nën ndikimin e këshillave të prindit dhe filloi karrierën e avokatit. Arriti shpejt të shkëlqejë, por u zbeh nga Perandori Klaud i cili nën ndikimin e gruas së vet e dërgoi syrgjyn ne Korzikë për gjatë tetë vitesh. U kthye vetëm kur gruaja e re e Klaudit e thirri në Romë. Tani iu besua edukimi Neronit të ri. Me rritjen e nxënësit, Seneka tërhiqet dhe jepet pas studimit, mund të thuhet, kultivimit shpirtëror. Fundi është pak sa i ngjashëm me atë të Sokratit… I përzier në përgatitjen e një komploti (fakte të pasigurta) u dënua nga Neroni me prerjen e venave, por vdekja vonohej kështu iu dha helmi e vdiq duke diktuar mendimet e veta. Në vdekje e përcolli edhe bashkëshortja e vet e cila nuk deshi të jetoj pa të. https://sq.Wikipedia.org/wiki/Lucius_Annaeus_Seneca Ndërtimi i njohurive të reja: lexim zinxhir Lexohet pjesa nga nxënës të ndryshëm Më pas nxënësit punojnë në dyshe për karakteristikat e tekstit argumentues. Jo çdo tekst argumentues, detyrimisht, është i ndërtuar mbi bazën e një skeme fikse, por të gjitha këto, teksti argumentues ka për qëllim të shpjegojë, të paraqesë një arsyetim ose një kritikë; të diskutojë, të bindë për vlefshmërinë e argumenteve të veta. 293

Libër Mësuesi Quhet argumentues, sepse autori nxjerr në pah një tezë, duke përdorur një seri argumentesh që mbështesin ose kundërshtojnë këtë tezë. Teza prezantohet në hyrje të tekstit dhe shoqërohet me argumentet përkatëse p.sh., tekste kanë një tezë dhe argumentet që duhen pranuar ose kundërshtuar, Çdo tekst argument ka këto elemente strukturore: x Teza x Argumente pro tezës x Teza ose tezat e kundërta x Argumente kundër tezave të kundërta x Përfundimi Foljet mund të jenë në veprore, por dhe joveprore. Veta e tretë e joveprores së tashme i jep karakter objektiv dhe formal tekstit (mendohet, vërtetohet, duket, bazohet etj.). Qëllimi i tekstit argumentues: Të bindë nëpërmjet arsyetimit dhe argumentimit Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Kuptojmë tekstin Shënoni me PO nëse pohimi është i vërtetë dhe JO nëse është e gabuar. Çështja kyçe e trajtuar në këtë tekst është: dobishmëria e kohës. PO Autori e kritikon mikun e tij Lucil, për shpenzimin e kohës në mënyrë të pakujdesshme. JO Sipas autorit, pjesa më e madhe e jetës na ikën duke mos bërë asgjë. PO Ekzistojnë edhe nga ata të cilët dinë ta shfrytëzojnë si duhet kohën e tyre. JO Sipas autorit, është e zakonshme në jetë që gjërat të lihen për më vonë. PO Autori e cilëson veten si një njeri të përpiktë. JO Në mbyllje të letrës, ai përmbledh edhe një herë argumentet e dhëna. PO Nxënësit japin mendimet e tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për hulumtimin për jetën e Senekës, për të kuptuarit e tekstit etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Letra e parë (ora 2) Punë me tekstin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Aftësia për jetën, sipërmarrjen dhe mjedisin Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Filozof i lashtësisë temës mësimore: Letër Nxënësi/ja: Këshilla - hulumton për jetën e filozofit të lashtësisë; Vlera e kohës - dallon elementet e tekstit argumentues; Teza - analizon argumentet e dhëna në letër; Argumente - zbulon mesazhin që përcjell pjesa; - zbulon veçoritë gjuhësore të tekstit argumentues. Burimet: Libri i nxënësit, https://sq.wikipedia.org/wiki/ Lidhja me fushat e tjera ose me temat Lucius_Annaeus_Seneca ndërkurrikulare: histori http://www.gazetatema.net/2016/04/05/seneka-filozof-imadh-i-lashtesise/ Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bisedë, Punë në dyshe, Shkrim i shpejtë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bisedë Diskutoj me nxënësin për vlerën e kohës përcjellë nëpërmjet thënieve nga njerëzit e ditur. “Koha është monedha e jetës suaj. Kjo është e vetmja monedhë që ju keni, dhe vetëm ju mund ta përcaktoni se si do ta shpenzoni. Kini kujdes që të mos i leni njerëzit e tjerë ta shpenzojnë atë për ju”. Carl Sandburg 294

Gjuha Shqipe 8 “Koha është gjëja më e vlefshme që një njeri mund ta shpenzojë”. Theophrastus Koha është një mësues i madh, por për fat të keq i vret të gjithë nxënësit e saj. Hector Berlioz Ne duhet të përdorim kohën si mjet e jo si një mbështetëse. John F. Kennedy E vetmja arsye për kohën është që çdo gjë nuk ndodh në të njëjtën kohë. Albert Einstein Dy luftëtarët më të fuqishëm janë durimi dhe koha. Leon Tolstoy Koha është këshilltari më i urtë i të gjithëve. Pericles Mos shpenzoni kohë duke goditur në mur, me shpresën që do të transformohet në një derë. Coco Chanel Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe Analizojmë tekstin Shkruani tezën e këtij teksti argumentues Po t’i bëjmë një analizë të kujdesshme problemit kohë, del se pjesa më e madhe e jetës na ikën duke mos bërë asgjë, dhe e gjithë jeta na shkon duke bërë tjetër gjë nga ajo që duhej të bënim. Shkruani 4 argumentet që autori jep në letrën drejtuar mikut të tij. 1- Koha është krejtësisht e jona, vetëm atë natyra na e dha neve në zotërim._ 2- Koha nuk blihet me dhurata. 3- Shfrytëzo çdo orë e çdo minutë. Kështu, ti do të mund të pushtosh të tashmen e, rrjedhimisht, do të varesh më pak nga e nesërmja. 4- Punën e sotme, mos e lër për nesër. Vendosni + për ato pohime të cilat tregojnë veçoritë gjuhësore të këtij teksti. Letra ka formën e një bashkëbisedimi dypalësh. + Paragrafi i tretë fillon me një fjali pyetëse. + Në tekst mbizotëron përdorimi i foljeve në mënyrën lidhore. + Në tekst mbizotëron përdorimi i foljeve në mënyrën kushtore. jo Argumentet e autorit jepen në formë këshillash. + Argumentet janë fakte shkencore. jo Formuloni mesazhin gjithëkohor që autori i përcjell secilit prej nesh. Koha është flori! Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i shpejtë Argumentoni më shkrim këtë pohim të autorit: “Koha është dhurata më e çmuar që ne mund t’i japim dikujt”. Nxënësit punojnë të qetë dhe më pas vlerësojnë punët e njëri-tjetrin dhe i arkivojnë ato në dosje. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit, bashkëpunimin e treguar, krahasimin e mesazheve etj. Detyrë shtëpie: Shkruaj një tekst argumentues me temë: “Pse është i rëndësishëm mësimi i gjuhëve të huaja?”

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Njohuri gjuhësore Tema mësimore: Fjalia e përbërë me pjesë të nënrenditur krahasore, sasiore (ora 1)

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Festat. Bëj krahasimin midis festave Zgjedhja është në dorën tënd se kë festë do të zgjedhësh për krahasim. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale

295

Libër Mësuesi Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës mësimore: Nxënësi/ja: - dallon pjesën e n/r krahasore në fjalitë e përbëra; - analizon mjetin lidhës në to; - argumenton përdorimin e presjes para pjesës së n/r krahasore; - ndërton tekste ku përdor fjali me pjesë të nr krahasore. Burimet: Libri i nxënësit

Fjalët kyçe: Fjali e përberë nr. krahasore Pjesë kryesore Pjesë e nënrenditur Mjet lidhës

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Lojë në çift, Tabela e konceptit, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Lojë në çift î Krahaso vetën me shoqen/shokun e bankës. î Krahaso klasën tënde me një klasë të paralelit tënd. î Krahaso futbollin shqiptar me atë anglez. î Krahasimin bëje me fjali të nënrenditura krahasore. Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela e konceptit

Roli i pjesës së n/r

Mjeti lidhës

Pozicioni në fjali i

Përdorimi i presjes

pjesës së n/r Në këto fjali, veprimi apo gjendja për të cilën bëhet fjalë në pjesën kryesore jepet me anë të një

Sa, aq sa, nga, nga sa

Në rastet më tipike

Ndahet gjithmonë me

qëndron para pjesës

presje.

kryesore.

krahasimi në pjesën e varur. Krahasimi nuk bazohet gjithnjë te kallëzuesit e fjalive, siç ndodh në shembujt e mësipërm, por mund t’i referohet një gjymtyre tjetër, kryesisht në shkallën krahasore: Plotësoni pjesët e mëposhtme dhe analizoni fjalitë e përftuara. Sa ç’është e bukur natyra, aq e bukur është dhe ajo. Ai me shume flet, sesa dëgjon. Duaji të tjerët, aq sa veten Mesa flet muri, flet burri Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Rishkruani fjalitë duke këmbyer ku është e mundur, rolin e pjesëve të tyre. Diskutoni rreth formës dhe kuptimit të të dy varianteve. Sa ç’ishte i papërballueshëm i ftohti, aq ishte e padurueshme vapa. Sa më shumë afrohej dhelpra, aq më shumë dridhej lepuri. Sa më shpejt të mbyllet kjo punë, aq më mirë është. Më mirë te rrish vetëm sesa të shoqërohesh me të këqijtë. Më mirë të jesh se të kesh. Nxënësit punojnë në dyshe. Më pas diskutojnë për ushtrimin e dhënë dhe vlerësojnë përgjigjet e njëri-tjetrit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përdorimin e fjalive n.r krahasore në tekste të ndryshme etj. 296

Gjuha Shqipe 8 PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Klasa: VIII Rubrika: Njohuri gjuhësore Situata e të nxënit: Tema mësimore: Fjalia e përbërë me pjesë të nënrenditur Punë me tekstin rrjedhimore sasiore - Ushtrime Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjali e përberë n.r krahasore/sasiore temës mësimore: Pjesë kryesore Nxënësi/ja: Pjesë e n/renditur - dallon pjesën e n/r krahasore dhe sasiore në fjalitë e Mjet lidhës përbëra; - analizon mjetin lidhës në to; - argumenton përdorimin e presjes para pjesës së n/r krahasore dhe sasiore; - ndërton tekste ku përdor fjali me pjesë të nr krahasore dhe sasiore. Burimet: libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: letërsi Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Tabela e konceptit, Punë e pavarur individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Diskutohet detyra e shtëpisë së dhënë. Nxënësit sqarojnë me mësuesin/en paqartësitë e tyre. Ndërtimi i njohurive të reja: Tabela e konceptit Fjalia me pjesë të n/r sasiore

Roli i pjesës së n/r

Mjeti lidhës

Pozicioni në fjali i

Përdorimi i presjes

pjesës së n/r Në këto fjali shprehet rrethana e sasisë së veprimit të një sendi ose të një tipari që përmbahet te fjalia

Sa, aq sa, që

Qëndron para pjesës

Ndahet gjithmonë me

kryesore gjithmonë.

presje.

drejtuese. Per shembull Sa më shumë afroheshim, aq më trima bëheshim. Rezultatet e vlerësimit të shokut e mërziten sa s’thuhet. Sa libra ka lexuar ai, ju s’keni ngrënë patate. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë e pavarur individuale Gjeni dhe shkruani dhjetë fjalë të urta ku të shprehen marrëdhënie krahasore. Me ndihmën e të rriturve dhe fjalorit do të puthet ushtrimi në fjalë. Nxënësit krahasojnë zgjidhjet me njëri-tjetrin. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dallimin e pjesës së n/r krahasore nga ajo sasiore, për angazhimin e tyre gjatë orës së mësimit etj. 297

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Rubrika: Të dëgjuarit Tema mësimore: Reklama

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Reklama të ndryshme shihen në youtube https://www.youtube.com/watch?v=IË60EkVGd0U ose nxënësit improvizojnë reklama për tematika të ndryshme. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Reklamë temës mësimore: Reklamim Nxënësi/ja: Produkt - diskuton për reklamat, pasi i dëgjon ato në youtube; - analizon ndërtimin e reklamës; - analizon veçoritë gjuhësore të reklamës; - prezanton reklama të krijuara nga ai. Burimet: Libri i nxënësit, fjalor i gjuhës së sotme shqipe, Lidhja me fushat e tjera ose me temat https:/www.youtube.com/watch?v=IË60EkVGd0U ndërkurrikulare: arte https://wwww.youtube.com/watch?v=LhgvuHTj9Bk

298

Lënda: Gjuhë shqipe

Gjuha Shqipe 8 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bisedë, Punë në dyshe, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bisedë Sipas Fjalorit të Gjuhës së Sotme Shqipe, reklama është tërësia e masave dhe e veprimeve që ndërmerren në vendet me tregti kapitaliste për të bërë sa më të njohur një mall, një shfaqje etj., me qëllim që të tërhiqen blerës ose shikues, zakonisht duke i paraqitur të zmadhuara e të zbukuruara cilësitë e vlerat e vërteta dhe duke bërë bujë Ndërtimi i njohurive të reja: Punë në dyshe Nxënësit dëgjojnë dhe diskutojnë më pas. Dëgjoni materialin me titull: “Çfarë është reklama dhe mediat e përdorura për reklamim?” Përgjigjuni pyetjeve. Plotësoni me emrin e kompanisë që dëshironi reklamat e mëposhtme. Të gjitha që ju duhen në kuzhinë Zgjidh tenxheret, tiganët, ekspresin, kompletet dhe aksesorët e tjerë të kuzhinës nga Delimano, dhe do të kënaqeni e gatuani në të njëjtën kohë, kurse ushqimi juaj do të jetë gjithnjë natyral dhe i shëndetshëm. Këtu ju do të gjeni gjithçka që ju nevojitet për kuzhinën tuaj. Diskutojmë për funksionin e reklamës Reklama ka për funksion: x të tërheqë vëmendjen e marrësit (blerësit); x të krijojë interes për produktin; x të krijojë dëshirën për ta blerë atë; x të provokojë reagimin e blerësit. Kërkon të japë sa më shumë nga mesazhi, por me pak fjalë.

Reklama përdor fjalitë e paplota, përdor shkallën krahasore të sipërisë relative, absolute dhe sipërore të mbiemrave, përdor shpesh vetën e dytë, për ta bërë më të besueshëm dhe më të drejtpërdrejtë mesazhin. Lexojini reklamën shokut të bankës. Kërkojini që të mbajë shënime gjatë dëgjimit. Drejtojini pyetje që kontrollojnë aftësitë e tij të të dëgjuarit. Përmirësoni fuqinë dhe stabilitetin tuaj me lehtësi Orbit trek Elite ofron një stërvitje të përkryer për të rinjtë, si dhe për të moshuarit, të cilët janë të shqetësuar për humbjen e lëvizshmërisë dhe të pavarësisë. Rritni aktivitetin e muskujve deri në 400% brenda 60 sekondave. Dhe gjithçka që duhet të bëni janë vetëm disa minuta me Orbit trek dhe ju mund të rrisni aktivitetin e muskujve deri në 400% brenda vetëm 60 sekondave! Vetëm disa lëvizje sa herë që keni kohë, është gjithçka që ju duhet për të rritur fuqinë e muskujve tuaj dhe për të përmirësuar lëvizshmërinë. Kryeni stërvitjen tuaj të përditshme në komoditetin e shtëpisë suaj. Nuk ka rëndësi nëse bie shi apo borë, ju mund të kryeni fare lehtë ushtrimet tuaja të përditshme në komoditetin e shtëpisë suaj. Orbit trek është i sigurt, efektiv dhe i lehtë për t’u përdorur. Orbit trek përshtatet në çdo hapësirë, kështu ju por nuk mund ta bartni atë jashtë shtëpisë për t’u stërvitur.

299

Libër Mësuesi Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Rrjet diskutimi PO A ndikojnë reklamat te ju për të blerë një mall të caktuar?

JO

DISKUTOJMË SË BASHKU. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për dëgjimin aktiv, përfshirjen e tyre gjatë orës së mësimit.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Njohuri gjuhësore Tema mësimore: Eseja argumentuese (ora 1)

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Diskutim A duhet mbajtur uniforma në shkollë? Jepni argumentet pro dhe kundër problemit në fjalë. Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale - Kompetenca për jetën, sipërmarrjen dhe mjedisin Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Ese temës mësimore: Argument Nxënësi/ja: - dallon esenë argumentuese nga llojet e tjera të eseve; Kundërargument Fraza lidhëse - diskuton për argumentet pro dhe kundër; Organizimi - analizon strukturë e esesë; - shfrytëzon ide dhe fraza lidhëse për të shkruar një ese të tillë; - kontrollon para dorëzimit kriterin e organizimit dhe gjuhës para se ta lexojë esenë. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: qytetari, histori

300

Gjuha Shqipe 8 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Imagjinatë e drejtuar, Lexim zinxhir, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Imagjinatë e drejtuar Imagjino sikur je në një vend mistik. A do doje të rrije a të largoheshe prej tij? Jep argumente për zgjedhjen tënde. Secili nga nxënësit vret mendjen për të dhënë argumente dhe kundërargumente që mbështesin mendimin e tij. Ndërtimi i njohurive të reja: Leximi zinxhir Lexohet pjesa nga nxënës të ndryshëm. Lexoni esenë argumentuese të mëposhtme dhe plotësoni tabelën me argumentet e

dhëna nga autori. Argumente pro

Argumente kundër

Ka përparësitë e saj të zhvillimit të disa aftësive te njeriu

Rrjetet sociale dhe lojërat kompjuterike

Te fëmijët nxit memorizimin dhe përqendrimin, në rastin kur ka funksion pozitiv, për të shërbyer në mësimdhënie Nxit kureshtjen

Krijon varësi, izolim social dhe individualë, u

I bën të pavarur

Dëmtohen sytë

I bën të përgjegjshëm për detyrat që u ngarkohen

Fëmijët bëhen agresivë

Njihen me ndryshime që kanë ndodhur në rrafshin

Imitojnë sjelljet e fituara nga lojërat

merr kohën fëmijëve Jeta e fëmijëve drejtohet nga gjigantë virtualë

global Qëndrojnë në kontakt me zhvillim e teknologjisë

Mungesë përqendrimi // u marrin kohën fëmijëve Humbje oreksi I ekspozon para rreziqeve të pedofilëve, por jo vetëm

Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë individuale Shfrytëzoni idetë e mëposhtme (duke shtuar edhe të tjera), si dhe frazat lidhëse për të shkruar një ese argumentuese me temë: “Të studiosh jashtë vendit.” Nuk ekziston mënyrë më e mirë për të mësuar ose përvetësuar një gjuhë e huaj... Përmirësohen aftësitë komunikuese. Njeh kultura të ndryshme, sepse duke jetuar jashtë vendit dhe në një mjedis studentor ke mundësi të njihesh me studentë nga vende të ndryshme të botës. Nxënësit fillojnë punë dhe nëse nuk u del koha ta përfundojnë në klasë u lihet detyrë shtëpie dhe kontrollohet orën tjetër. Më poshtë po ju sugjerojmë një ese argumentuese! Kujdes! Është vetëm sugjerim! Reklamat televizive dhe efekti mbi konsumatorin Në jetën e përditshme, në mjediset publike, në radio, televizion, revista e gazeta, madje kohët e fundit dhe në internet shfaqen reklama nga më të zakonshmet e deri ato më të çuditshmet. Si një pjesë e rëndësishme e procesit të marketingut, reklama konsiderohet si një armë e fuqishme për t`u përballur me konkurrencën. Nga njëra anë reklamat sigurojnë një komunikim shumë të shpejtë me blerësin, duke spikatur efektin e tyre pozitiv. Nga ana tjetër kosto e lartë e tyre përbën problem serioz e shqetësues. Së fundmi manipulimi psikologjik me publikun është një problem që thekson efektin negative të tyre mbi konsumatorin. Reklamat sigurojnë një komunikim shumë të shpejtë me blerësin duke përdorur teknika të tilla si: me anë të përsëritjes së emrit të produktit, me formula si ”Vodafon - Power to you” apo “AMC - E sjellim botën më afër”; trysni me ulje çmimi “Blini tani para se të mbarohet malli me ulje çmimi!”. Konsumatori tërhiqet shumë herë më shpejt ndaj këtyre produkteve, sesa ndaj produkteve që nuk u bëhet reklamë televizive. 301

Libër Mësuesi Kosto e lartë e reklamave televizive është një problem serioz e shqetësues. Të gjithë duan të reklamojnë produktet e tyre në mediat më prestigjioze, por kjo nuk është kaq e thjeshtë, pasi kostoja është shumë e lartë. Në ShBA, në vitin 2006, kostoja mesatare e një reklame të një produkti vetëm prej 30` reklamimim gjatë finales së kampionatit të futbollit arriti në 2,5 milion USD. “Reklamimi i një produkti që do të bëhet në ndërprerjen e katërt të show-ut “Dancing with the stars” kushton 1670 euro” pohon Ana Kekezi, drejtoreshë marketingu pranë “Vizion Plus”, duke shtuar se shfaqjet nga realiteti po tërheqin interesin më të lartë për momentin, ndërsa vëmendja për emisionet politike ka rënë.[1]. Reklamimi i një produkti në ndërprerjet publicitare, kur zhvillohej “Big brother 4”kushtoi 1607 euro[2]. E si rrjedhim ky treg rekalamash mbledh një shumë 55 milion eurosh në vit në Shqipëri ku 65% e “hanë” reklamat televizive , 20-23% reklamat outdoor, 5-7% radiot dhe media e shkruar dhe 1% interneti.[3] Së fundmi një problem shqetësues është dhe manipulimi psikologjik me publikun i cili konsiston te synimi i kompanive për të krijuar një modë që konsumatorët duhet ta ndjekin. Në këtë mënyrë konsumatori bëhet i lumtur duke blerë produkte të tilla si: kremra për heqjen e rrudhave apo celulitit që i ka përdorur X modele. Modelet që i reklamojnë këto produkte duken shumë herë më të reja, jo falë produkteve, por falë photoshop-it; trupi perfekt i tyre është arritur me shumë ushtrime gjimnastikore, por duke i parë, publiku manipulohet e menjëherë e kap dëshira për t`i blerë këto produkte. Unë mendoj se efektet pozitive apo negative të reklamave nuk do të ndikojnë në të ardhmen e tyre. Tregu i reklamave premton të jetë i zhvilluar ashtu si dhe sot. Reklamat janë e do të jenë pjesë e së përditshmes sonë ndaj do të jenë të pranishme kudo e kurdoherë. http://www.peshkupauje.com/2011/03/milionat-e-publicitetit Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për bashkëpunimin në dhënien e ideve, për argumentet e qarta qofshin pro a kundër etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Eseja argumentuese (ora 2)

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Sot nuk dua të ha drekë! Argumentoji mamasë pse nuk dëshiron të ushqehesh.

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Ese temës mësimore: Argument Nxënësi/ja: Kundërargument - dallon esenë argumentuese nga llojet e tjera të eseve; Fraza lidhëse - diskuton për argumentet pro dhe kundër; Organizimi - analizon strukturë e esesë; - shfrytëzon ide dhe fraza lidhëse për të shkruar një ese të tillë; - kontrollon para dorëzimit kriterin e organizimit dhe gjuhës para se ta lexojë esenë. Burimet: Libri i nxënësit “Si të shkruajmë ese CDE” Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: qytetari, histori Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Diskutim, Të nxënit në bashkëpunim, Reflekto/Reflekto/Reflekto Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Diskutim Diskutohet me nxënësit për detyrën e lënë me temë: “Të studiosh jashtë vendit.” Shihet: ndërtimi strukturor i paragrafëve të esesë; lidhja logjike midis paragrafëve; trajtimi i temës së dhënë; fjalori i pasur; respektimi i drejtshkrimit në fjali dhe gramatikës etj. Nxënësit japin mendimet e tyre. Ndërtimi i njohurive të reja: Të nxënit në bashkëpunim Shkruani një ese argumentuese në të cilën të shprehni mendimin tuaj (me rreth 100-120 fjalë) për njërën nga temat. 302

Gjuha Shqipe 8 Grupi 1: Rruga drejt suksesit Grupi 2: Miqësia e vërtetë Grupi 3: Dënimi me vdekje Nxënësit fillojnë me brainstorming për të përthithur idetë e më pas japin argumentet pro dhe kundër. Shkruajnë kopjen e parë me qëllim të rishikohet disa herë para se ta lexojmë para auditorit. Më poshtë po ju japim një shembull të formësimit të esesë argumentuese! Dëmin me vdekje Ne jetojmë në një kohë kur vrasjet, grabitjet, plaçkitjet, dhunimet, e shumë lloje të krimeve të rënda janë bërë pjesë normale e jetës sonë. Bota sot po ballafaqohet me një eksplozion të krimeve të rënda. Mediat si elektronike po ashtu edhe ato të shkruara janë mbushura me lajme të trishtueshme, kështu që njeriu bashkëkohor në një mënyrë, me dashje apo pa të, është stërngarkuar me të dhëna, lajme e madje edhe imazhe ku të gjithë jemi dëshmitarë se jeta e njeriut, si qenie më e përsosur është bërë objekt permanent i sulmeve të vazhdueshme dhe më barbare. Duke qenë kështu, njeriu shpesh pyet veten si dhe pse po ndodhin kaq shumë krime? Pse numri i tyre vazhdimisht është në rritje edhe pse njeriu gjithnjë e më shumë është më i pasigurt se asnjëherë më parë? Për të gjitha këto krime mbi fajtorët duhet të ekzekutohet dënimi me vdekje apo ndonjë lloj tjetër dënimi mjaft që të mos jetë kapital? Në të kaluarën dënimi kapital shqiptohej në çdo pjesë të globit, mirëpo dekadat e fundit shumë shtete e kanë kundërshtuar atë. Së pari në karrigen e ekzekutimit mund të çohen njerëz të pafajshëm. Ka pasur raste që të dënuarit me vdekje të lirohen, kur provat e reja i kanë nxjerrë ata të pafajshëm. Një rast i tillë është ai i Ren Keine në ShBA ne Nju-Meksiko, i cili doli i pafajshëm 9 ditë para ekzekutimit e Marence Brandley në Teksas. Brandley thotë se ka prova dhe dëshmi që tregojnë se shteti i Teksasit ka ekzekutuar njerëz të pafajshëm dhe se shumë zezakë të varfër janë dërguar në qelitë e të dënuarve me vdekje afër Livingston-it në Teksas, sepse ata nuk kishin para për të paguar avokatët mbrojtës”[1]. Së dyti, dënimi me vdekje as nuk e pengon krimin e as nuk ndihmon viktimat. Një studim i OKB i përsëritur në vitin 1996 arrin në përfundimin se nuk ekziston asnjë provë që ekzekutimet kanë një efekt më të madh parandalues për krimet, sesa burgimi i përjetshëm. Sipas Bashkimit Amerikan të Lirive Qytetare, shtetet amerikane ku dënimi me vdekje është ende i lejuar me ligj nuk kanë një tregues më të ulët të krimeve ose vrasjeve, sesa shtetet, të cilat nuk kanë ligje të tilla. Një argument tjetër kundër ekzekutimit është mungesa e efektshmërisë së dënimit me vdekje, thotë Dorothy McClellan, e cila jep mësim në Universitetin A & M të Texasit. “Dënimi me vdekje nuk e arrin qëllimin e tij. Ai kërkon hakmarrje, por nuk është i efektshëm, dhe nuk e përmbush rolin e parandaluesit të vrasjeve”. [2] Së fundmi ekzekutimi i dënimit me vdekje shkel të drejtën themelore të njeriut, që sipas Konventës Europiane për të Drejtat e Njeriut “jeta e gjithkujt duhet të mbrohet me ligj dhe se askush nuk duhet të privohet nga jeta”. Megjithëse BE po bën një punë shumë të madhe për të zvogëluar vendet që zbatojnë dënimin me vdekje, këtë e tregon dhe fakti se në ShBA nga anketimi i Insitutit Galup vetëm 65% ë të anketuarve ishin pro dënimit me vdekje. Një ndër ta ishte dhe profesori i drejtësisë Robert Bleker i cili thotë: “Pas ndonjë vrasje mizore rritet dukshëm numri i atyre njerëzve që janë pro dënimit me vdekje.” Duke e parë problemin nga aspekti ekonomik, shpenzimet që bëhen në burgje janë të shumta. Këto shpenzime paguhen nga taksat e popullit. Nëse do të zbatohej dënimi me vdekje e do të rritet numri i tyre, këto para do të shkonin në një destinacion më të dobishëm. Duke e parë problemin nga aspekti shoqëror nëse dikush kryen një krim të rëndë ai duhet ta paguaj me të njëjtin çmim, me çmimin e lartë të jetës. Ndoshta ky dënim mund të jetë mjeti i vetëm në këtë botë të egër, që mund të frikësojë kriminelët. Si përfundim pavarësisht mendimeve kundër apo pro këtij lloj dënimi, dënimi me vdekje është një shkelje e të drejtave themelore të njeriut: e të drejtës për jetën dhe e të drejtës për të mos iu nënshtruar trajtimit mizor, çnjerëzor apo poshtërues. Ai shkatërron marrëdhëniet qytetare në një shoqëri dhe dinjitetin e njerëzve që jetojnë në të. 1) https://www.zeriamerikes.com/a/death-penalty/2562654.html 2) http://www.mapo.al/index.php?z=lexo&category=1&id=20787&titulli=fushata-e-te-pafajshmeve-denimi-mevdekje-humb-pike-n Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Reflekto/Reflekto/Reflekto Para se të dorëzoni esenë tuaj, kontrolloni pikat e mëposhtme.

303

Libër Mësuesi Organizmi A keni ndjekur një vijueshmëri logjike? A e paraqet hyrja juaj qartësisht temën? A keni përdorur paragrafë të ndryshëm për secilën nga çështjet që keni trajtuar? A fillon secili nga paragrafët me një fjali hyrëse? A vijon secili prej tyre me shtjellime që e mbështesin këtë fjali? A i përmbledh mbyllja e esesë suaj të gjitha argumentet? Gjuha A keni përdorur stilin e duhur? A keni përdorur fjalor të pasur? A keni përdorur fjalët dhe frazat lidhëse të duhura për të lidhur idetë? A e keni organizuar esenë tuaj në paragrafë? A keni përdorur citime? A e keni verifikuar esenë për gabimet drejtshkrimore dhe gramatikore? Mbi bazën e këtyre kritereve bëhet rishikimi i esesë para leximit në auditor. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për mënyrën e përdorimit të argumenteve në një ese argumentuese, bashkëpunimin e tyre etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe Lënda: Gjuhë shqipe komunikimi Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Portreti i Lasgush Poradecit (ora 1)

Shkalla: IV

Klasa: VIII

Situata e të nxënit: Përshkruaj shoqen, shokun e bankës Ose Përshkruaj një prej pjesëtarëve të familjes Ose Përshkruaj një pikturë Ose Përshkruaj një stinë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Poet lirik temës mësimore: Ismail Kadare Nxënësi/ja: Takime të rralla - hulumton për jetën e Lasgush Poradecit; Përshkrim objektiv - analizon veçoritë e tekstit përshkrues; Përshkrim subjektiv - analizon përshkrimin objektiv dhe atë subjektiv; Vel misteri - shfaq ndjesitë e tij ndaj poetit të njohur nisur nga këndvështrimi i Ismail Kadaresë; - përshkruan një njeri, vend a send të dashur për të; - reflekton për vlerësimet që Kadare i bën Lasgushit. Burimet: Libri i nxënësit Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: arte

304

Gjuha Shqipe 8 Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Bisedë, Lexim zinxhir e punë me fisha, Shkrim i shpejtë Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Bisedë Dy fjalë për autorin. Llazar Sotir Gusho i njohur nën pseudonimin Lasgush Poradeci, lindi më 27 dhjetor të vitit 1899 në Pogradec, Shqipëri dhe vdiq më 12 nëntor të vitit 1987, poet dhe shkrimtar shqiptar.Lasgush Poradeci e jetoi Rilindjen në periudhën e shpërthimit të kryengritjeve të mëdha për liri. Në veprën e këtij romantiku të fundit të letërsisë sonë jetoi shqetësimi atdhetar i mbrojtjes së kombit dhe të traditës së Rilindjes, ashtu sikurse edhe dëshira për triumfin e pikëpamjeve demokratike, shqetësimi për një emancipim të përgjithshëm kulturor e shpirtëror të shoqërisë shqiptare. Ai është nga lirikët tanë më të mëdhenj, i cili u shqua për sensibilitetin dhe ëmbëlsinë poetike me të cilën i këndoi Shqipërisë dhe dashurisë. Në vitin 1933, u botua vëllimi i tij i parë “Vallja e yjeve”, dhe më 1937, u botua vëllimi i dytë “Ylli i zemrës”. Pas Luftës së Dytë Botërore Lasgush Poradeci e vazhdoi veprimtarinë krijuese, por u mor edhe me përkthime. Ai shkroi, veç të tjerash, poemat “Eskursioni teologjik i Sokratit”, “Mbi ta”, “Kamadeva”, baladat për Muharrem e Reshit Çollakun. Gjithashtu, përktheu disa nga kryeveprat e letërsisë botërore si “Eugjen Onjegin” tëPushkinit, lirikat e Lermontovit, të Bllokut, Poemat e Hajnes, të Majakovskit e Miçkieviçit, lirikat e Gëtes dhe Hajnes, poezi të Lanaut, Brehtit; Hygoit, Mysesë, Bajronit, Shellit, Bërnsit,të Emineskut, etj. Vetëm në vitin 1989 mundi të botohet vepra e tij e plotë.

Ndërtimi i njohurive të reja: Lexim zinxhir e punë me fisha Diskutojmë për përshkrimin objektiv e subjektiv. j p p j j

Përshkrimi objektiv përdoret në tekstet shkencore, në enciklopeditë, në dokumentet zyrtare, në manualet shkencore dhe teknike etj. Karakteristikat e formës së tij janë: përdorimi i një gjuhe formale, të saktë dhe teknike; detaje të hollësishme për informacionet e dhëna; fjalori i përdorur është i saktë, i qartë dhe i thjeshtë.

Përshkrimi subjektiv përdoret në ditarët, letrat personale, në tekstet letrare dhe poetike. Karakteristikat e formës së tij janë: foljet e përdorura janë në kohë të tashme dhe të pakryer; përdorimi i ndajfoljeve, parafjalëve, frazave që tregojnë pozicionin në hapësirë të objektit që përshkruhet. përdorim i shumtë i mbiemrave. përdorimi i një gjuhe figurative, të pasur me metafora, krahasime, similituda etj.

Titulli i pjesës është “Portreti i Lasgush Poradecit”. Çfarë lloj teksti mendoni se do të lexoni? Teksti përshkrues. Lexohet pjesa nga nxënës të ndryshëm. Punohet me fjalët e reja. Kuptojmë tekstin Lexoni pjesën dhe përgjigjuni pyetjeve të mëposhtme. Çfarë i bënte përshtypje autorit sa herë takonte Lasgush Poradecin? Sapo trokisje në portën e Lasgushit gjithçka tjetërsohej. Nga informacioni i marrë nëpërmjet tekstit, a kuptojmë se takimet mes autorit dhe Poradecit kanë qenë të shpeshta? Jo Lasgushi ishte aty, disa qindra hapa larg e, megjithatë, përse nuk nisesha me ngut, me panik, për të mos humbur kohë? Përse nuk kam shkuar më shpesh, thosha me vete. Dhe prapë shkoja rrallë. Si e përshkruan autori pamjen e jashtme të Lasgushit? I gjallë dhe i vdekur njëkohësisht. Pamja e tij e jepte shpeshherë në mënyrë të saktë këtë dyzim, sidomos kur vishte kostumin e zi dhe vinte borsalinë të zezë. Në një rast të tillë të dukej e natyrshme ta pyesje nëse dilte apo shkonte drejt arkivolit. 305

Libër Mësuesi Cilat janë detajet që i bëjnë përshtypje autorit në personalitetin e Poradecit? Mekanizmi i kohës së tij ecte herë përpara, here mbrapsht e herë mbetej në vend. Edhe oraret ashtu i kishte: çohej nga gjumi në orën 11. Hante mëngjes. Flinte përsëri në 12. Hante drekën në 5 mbasdite. Flinte në 6. Çohej në 8 dhe punonte gjer më 3 pas mesnate. Si e vlerëson Kadareja figurën e Poradecit? Të shkoje tek ai, ishte më shumë se të dilje jashtë shtetit. Të dukej se dilje jashtë kohës, jashtë sistemit të zakonshëm të të menduarit. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i shpejtë Jepni mendimin tuaj: Në cilat shqisa bazohet autori për të portretizuar figurën e personazhit të vet? Sillni shembuj për secilin rast. Mbështetet në shqisën e të parit e të dëgjuarit Jepni mendimin tuaj duke e pasuruar me shembuj nga teksti. Nxënësit punojnë të qetë e më pas dëgjojnë dhe vlerësojnë punët e njëri-tjetrit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për përshkrimin e bërë shokut, shoqes. Detyrë shtëpie: Përshkruani portretin e një figure të njohur e të dashur për ju. Shoqërojeni përshkrimin tuaj me një fotografi, në të cilën pasqyrohen detajet që ju keni përzgjedhur të përshkruani.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Portreti i Lasgush Poradecit (ora 2)

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Nxënësit recitojnë vargje të Lasgush Poradecit.

Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Fjalët kyçe: Poet lirik temës mësimore: Ismail Kadare Nxënësi/ja: Takime të rralla - hulumton për jetën e Lasgush Poradecit; Përshkrim objektiv - analizon veçoritë e tekstit përshkrues; Përshkrim subjektiv - analizon përshkrimin objektiv dhe atë subjektiv; Vel misteri - shfaq ndjesitë e tij ndaj poetit të njohur nisur nga këndvështrimi i Ismail Kadaresë; - përshkruan një njeri, vend a send të dashur për të; - reflekton për vlerësimet që Kadare i bën Lasgushit. Burimet: Libri i nxënësit vargje nga poezitë e Lasgush Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: Poradecit arte Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Shkrimi i shpejtë, Pauza treminutëshe, Të nxënit në bashkëpunim, Shkrim i lirë, Punë individuale Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Shkrimi i shpejtë Përshkruani portretin e një figure të njohur e të dashur për ju. Shoqërojeni përshkrimin tuaj me një fotografi, në të cilën pasqyrohen detajet që ju keni përzgjedhur të përshkruani. Diskutojmë rreth detyrës së shtëpisë të dhënë orën e parë. Nxënësit japin mendimet e tyre.

306

Gjuha Shqipe 8 Ndërtimi i njohurive të reja: Pauza treminutëshe, Të nxënit në bashkëpunim

Informacioni i

Tipare të

dhënë në tekst

karakterit

Tipare fizike

Vlerësime rreth

Krahasime me

figurës së tij

figurat e tjera

Lasgush Poradeci ka

Ai herë të kujtonte aktorin gjermanoshqiptar të viteve ’30, Aleksandër Moisiun, herë grekët e lashtë të mbështjellë me zhgun

për personazhin Porsa hyje tek ai, madje porsa trokisje në portë, aty për aty gjithçka tjetërsohej. Tjetër logjikë në të biseduar, tjetër kod, të tjera fjalë, të mbështjella me kuptim tjetër. Diçka mungonte përherë, e diçka

I

I gjatë

paparashikueshëm

Shumë i dobët,

Zemërimin e

ngjante me një të

ftohtë

vdekur sidomos

I ashpër,

kur vishte

Përbuzës,

kostumin e zi me

E folura e tij pa

borsalinën e tij të

stërhollime

zezë

mbetur për mua njeriu më i jashtëzakonshëm, më i ndërlikuar e më i pakuptueshëm që kam njohur.

jashtëkohor, e herë Papën Gjon Pali II.

qe e tepërt.

Gjuha e tekstit Zgjidhni një nga përcaktimet subjektive të autorit për Poradecin dhe komentojeni atë. Ndjenja e keqardhjes, e mëshirës së mundshme, e pikëllimit që ai qe harruar pa të drejtë, thërrmohej si një enë kristali sapo ndeshej me të. Kur ai hynte në kafenetë e Pogradecit, shkrimtarët që vinin për verim kishin ndjesinë se po strukeshin nga një stuhi e padukshme. Ai ishte i paparashikueshëm, gërryes si acid, i rrezikshëm, i beftë. Nxënësit komentojnë shprehjet e dhëna ose dhe të tjera dhe diskutojnë rreth tyre. Gjuha përshkruese e Kadaresë herë formësohet në fjali të gjata, me disa mbiemra që renditen njëri pas tjetrit e herë nga fjali të shkurtra e koncize. Ç’të veçantë krijon ky stil përshkrimi. Funksion shprehës. Lexuesi përfshihet emocionalisht. Kemi përshkrim shprehës i cili përdoret dendur në tekste letrare për ta bërë sa më të gjallë përshkrimin dhe për ta bërë lexuesin sa më të ndjeshëm për atë që autori shkruan. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Shkrim i lirë, Punë individuale Shkruani vlerësimin e dhënë nga autori me fjalë të tjera, duke ruajtur idenë e dhënë: “Duke e parë, dhe sidomos duke e dëgjuar, gjithmonë mendoja se si ishte e mundur që njeriu ballkanas, njeriu shqiptar, të arrinte një ndërlikim të tillë, përkryerje, mëvetësi dhe mister Një nga formulimet mund të jetë: Trekëndëshi përkryerje, mëvetësi dhe mister karakterizonte këtë shqiptar. Nxënësit japin mendimet e tyre. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për pjesëmarrjen e tyre aktive gjatë orës së mësimit.

307

Libër Mësuesi PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Rubrika: Të lexuarit Tema mësimore: Mjeshtëri i kukullave (ora 1)

Shkalla: IV Klasa: VIII Situata e të nxënit: Kukullat kokeshi – mister dhe bukuri Diskutojmë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Fjalët kyçe: Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas Kukullat kokeshi temës mësimore: Pasion Nxënësi/ja: Mjeshtëri - hulumton rreth historisë së krijimit të kukullave Gdhend “Kokeshi”; Plaku – nipi - zbulon lidhjen e brezave babai-gjyshi-mjeshtëri në Medalje dashurinë për gdhendjen e kukullave; - analizon veprimet e mjeshtërit të gdhendjes së kukullave; - përshkruan portretin e mjeshtërit; - argumenton lidhjen gjysh – nip dhe vazhdimësinë e punës në breza. Burimet: libri i nxënësit, https://www.youtube.com/ Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: watch?v=7RZLswtTTc0 arte, tik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Parashikim me anë të titullit,VLMD, Punë në dyshe Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Parashikim me anë të titullit Arti i gdhendjes së kukullave, kukeshi është i lashtë 400 vjeçar. Janë krijuar për herë të parë si suvenirë, për turistët që vizitojnë pjesët veriore të Italisë. Shiko https://www.youtube.com/watch?v=7RZLswtTTc0 Janë bërë pjesë e lojërave në internet Si mendoni për titullin “Mjeshtëri i kukullave” Si do të zhvillohen ngjarjet në të? Diskutojmë së bashku. Nxënësit bëjnë parashikimet e tyre. Ndërtimi i njohurive të reja: VLMD Mësuesi/ja lexon pjesën e ndarë në paragrafë. Nxënësit dëgjojnë paragrafët dhe u përgjigjen pyetjeve rreth tyre. Pjesa 1. Një mjeshtër ... kukullave të tij Sa vjeç është mjeshtëri dhe nga është ai? Si kujdeset ai për profesionin dhe mjeshtërinë e tij? Çfarë mendoni se do të lexoni në paragrafët që do të vijnë? Pjesa 2. Mjeshtëri e adhuron… për një ditë pune të mbarë. Mjeshtëri e ka trashëgim këtë mjeshtëri apo është i vetmi nga familja? Cili është detaji për të cilin kujdesen këta mjeshtra? A janë të famshme këto kukulla? Pse janë të tilla? Pjesa 3. Kukullat “kokeshi”… mjeshtër i kukullave “kokoshi”. Si ishin kukullat e gdhendura nga mjeshtëri plak? Përshkruajini ato. Pjesa 4. Një ditë ai mori një porosi... kukullat e familjes së tij. A i ka humbur reflekset mjeshtëri megjithëse është i moshuar? Pse plaku dyshon për sasinë e kukullave që gdhendte në mbrëmje? Kush i gdhendte kukullat “kukeshi”? Çfarë mendoni se do të lexoni më pas ? Pjesa 5. Ndoshta dikush… ato që i duheshin plakut për ekspozitë. Kush e ndihmonte mjeshtrin? A u çudit plaku, kur pa nipin e tij?

308

Gjuha Shqipe 8 Pjesa 6. Mjeshtri zgjedh kukullat… të vyer për zemrën e tij. Ku e vendosi mjeshtëri medaljen e marrë? Pse veproi kështu? Pas veprimtarisë me lexim dhe dëgjim të drejtuar nxënësit punojnë rubrikat e dhëna në tekst. Diskutohen dhe fjalët e reja. Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura: Punë në dyshe Përgjigjuni pyetjeve të mëposhtme. Sa vjeç është mjeshtri i kukullave dhe cilës kombësie i përket ai? 80 vjeç dhe është nga Japonia Cili është detaji i rëndësishëm për të tre trashëgimtarët e familjes? Të tre trashëgimtarët e familjes e kanë të rëndësishëm detajin e dashurisë Kur rrezikon kukulla ta humbë famën e saj? Ku gjenden kukullat “kokeshi”? Ku e kërkon bekimin plaku? Pse ky vend është i veçantë? Për këtë plaku ulet çdo mëngjes në altarin pranë vendit të punishtes së tij, në një nga mjediset e shtëpisë, dhe kërkon bekimin e paraardhësve për një ditë pune të mbarë. Gjeni dy veçoritë kryesore të kukullave “kokeshi”. Mjaft të bukura, nga sytë e tyre del një lëng si kristal,i kanë flokë të gjata me ngjyrë të ndezur. Kukullat janë: të famshme; shumë të famshme; të panjohura; pak të njohura. Gjeni detajet e natës kur plaku dëgjon zhurma në punishte. Një mbrëmje, nuk reziston dot nga kureshtja. Plaku ngrihet dhe, në majë të gishtave, ecën ngadalë, pa ndezur asnjë dritë, i afrohet punishtes. Ajo është e ndriçuar, si të ishte ditë. Hap derën dhe hyn brenda. Për çudinë e tij të madhe, ai gjen të nipin që po gdhend një kukull “kokoshi”. Veçoni zgjedhjen që bën plaku në fund të përshkrimit Kur kthehet në shtëpi, mjeshtri, pa bërë zhurmë, hyn në dhomën e nipit. Djali është në gjumë të thellë. Me ngadalë, plaku e vendos medaljen në një anë të krevatit. Kështu, ajo nuk do t’i shtohet koleksionit të çmimeve të mjeshtrit. Vlerësimi: Vlerësohen nxënësit për të dëgjuarit kritik, për të kuptuarit e tekstit etj.

PLANIFIKIMI I ORËS MËSIMORE Fusha: Gjuha dhe komunikimi Lënda: Gjuhë shqipe Shkalla: IV Rubrika: Të lexuarit Situata e të nxënit: Tema mësimore: Mjeshtëri i kukullave (ora 2) Punë me tekstin Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyçe - Kompetenca e të mësuarit për të nxënë - Kompetenca e të menduarit - Kompetenca personale Rezultatet e të nxënit të kompetencave të fushës sipas temës Fjalët kyçe: Kukullat kokeshi mësimore: Pasion Nxënësi/ja: - hulumton rreth historisë së krijimit të kukullave “Kokeshi”; Mjeshtëri Gdhend - zbulon lidhjen e brezave babai-gjyshi-mjeshtëri në Plaku – nipi dashurinë për gdhendjen e kukullave; Medalje - analizon veprimet e mjeshtërit të gdhendjes së kukullave; - përshkruan portretin e mjeshtërit; - argumenton lidhjen gjysh – nip dhe vazhdimësinë e punës në breza.

Klasa: VIII

309

Libër Mësuesi Burimet: Libri i nxënësit

Lidhja me fushat e tjera ose me temat ndërkurrikulare: arte, tik Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve: Stuhi mendimi, Të nxënit në bashkëpunim-Grupet e ekspertëve, Rrjet diskutimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi Lidhja e temës me njohuritë e mëparshme të nxënësit: Stuhi mendimi

EŐũǇƌĂƚģ ŶĚĞǌƵƌĂ

sĞƐŚũĂŵĞƐƚŝůƚ ƚģƉĂŶũŽŚƵƌ

^ǇƚģƐŝƚģ ŶũĞƌŝƵƚƋģ ƌƵƌŝŝŶũŽŵģ