Data Loading...
NUMEROS EN QUECHUA Flipbook PDF
NUMEROS EN QUECHUA
164 Views
18 Downloads
FLIP PDF 338.96KB
LOS NÚMEROS EN QUECHUA YUPAYKUNA LOS NUMEROS EN QUECHUA DEL 01 AL 10
Consideramos del 01 al 09 como principales y primordiales. Ya que al igual que en el español se repiten los números a partir del 10. VEAMOS.
NÚMEROS EN QUECHUA DEL 1 AL 10
Numeral
En español
En quechua
0
Cero
0 Ch’usaq
1
Uno
1 Huk
2
Dos
2 Iskay
3
Tres
3 Kinsa
4
Cuatro
4 Tawa
5
Cinco
5 Pisqa
6
Seis
6 Suqta
7
Siete
7 Qanchis
8
Ocho
8 Pusaq
9
Nueve
9 Isqon
10
Diez
10 Chunka
NÚMEROS EN QUECHUA DEL 10 AL 20 Número
En español
En quechua
10
Diez
10 Chunka
11
Once
11 Chunka hukniyuq
12
Doce
12 Chunka iskayniyuq
13
Trece
13 Chunka kinsayuq
14
Catorce
14 Chunka tawayuq
15
Quince
15 Chunka pisqayuq
16
Dieciseis
16 Chunka suqtayuq
17
Diecisiete
17 Chunka qanchisniyuq
18
Dieciocho
18 Chunka pusaqniyuq
19
Diecinueve
19 Chunka isqoniyuq
20
Veinte
20 Iskay chunka
NÚMEROS EN QUECHUA DEL 20 AL 30 20 20
Veinte
20 Iskay chunka
21
Veintiuno
21 Iskay chunka hukniyuq
22
Veintidós
22 Iskay chunka iskayniyuq
23
Veintitrés
23 Iskay chunka kinsayuq
24
Veinticuatro
24 Iskay chunka tawayuq
25
Veinticinco
25 Iskay chunka pisqayuq
26
Veintiséis
26 Iskay chunka soqtayuq
27
Veintisiete
27 Iskay chunka qanchisniyuq
28
Veintiocho
28 Iskay chunka pusaqniyuq
29
Veintinueve
29 Iskay chunka esqoniyuq
30
Treinta
30 kinsa chunka
Algunas precisiones
Como podemos ver a partir del 10 todos los números siguen el mismo patrón del 10 al 100, todos siguen un mismo patrón.
Las decenas se distinguen claramente porque al número en unidades les sigue el CHUNKA. Ej.
20
iskay chunka /iskiy chunka
30
kinsa chunka
40
tawa chunka
Cuando el número seguido a las decenas termina en vocal se le agrega el sufijo YUQ
Cuando el número seguido a las decenas termina en consoante se le agrega el sufijo NIYUQ. Ej.
21
veintiuno
iskiy chunka huqniyuq
24
veinticuatro
iskiy chunka tawayuq
Decenas en quechua Número
En español
En Quechua
10
Diez
chunka
20
Veinte
iskay chunka
30
Treinta
kinsa chunka
40
Cuarenta
tawa chunka
50
Cincuenta
pisqa chunka
60
Sesenta
suqta chunka
70
Setenta
qanchis chunka
80
Ochenta
pusaq chunka
90
Noventa
isqon chunka
100
Cien
pachaq
Números en quechua de 100 a 110
Número
En español
En quechua
100
Cien
Pachak
101
ciento uno
Pachak hukniyuq
102
ciento dos
Pachak iskayniyuq
103
ciento tres
Pachak kinsayuq
104
Ciento cuatro
pachak tawayuq
105
Ciento cinco
Pachak pisqayuq
106
Ciento seis
Pachak suqtayuq
107
Ciento siete
Pachak qanchisniyuq
108
Ciento ocho
Pachak pusaqninyuq
109
Ciento nueve
Pachak Isqunniyuq
110
Ciento diez
Pachak chunkayuq
Números en quechua de 110 a 120
Número
En español
En quechua
110
Ciento diez
Pachaq chunkayuq
111
ciento once
Pachaq chunka hukniyuq
112
ciento doce
Pachaq chunka iskayniyuq
113
ciento trece
Pachaq chunca kinsayuq
114
Ciento catorce
pachaq chunca tawayuq
115
Ciento quince
Pachaq chunca pisqayuq
116
Ciento dieciséis
Pachaq chunka suqtayuq
117
Ciento diecisiete
Pachaq chunka qanchisniyuq
118
Ciento dieciocho
Pachaq chunka pusaqninyuq
119
Ciento diecinueve
Pachaq chunka Isqunniyuq
120
Ciento veinte
Pachaq iskay chunkayuq
Oraciones utilizando números
Mi hermana trae tres panes.
Ñañay kinsa t’antata apamun
Mi Perro vive 10 años
Alquy chunka watata kawsan
Yo tengo 18 años
Nuqa chunka pusaqniyuq watayuqmi kani
Ella tiene 15 años
Pay chunka watayuq kachkan
Ahora les toca a uds
Agregamos a nuestro diálogo inicial la siguiente pregunta:
Cuántos años tienes?
Hayq’a watayuqmi kani
Iskay chunka watayuqmi kani
Qanrí?
Y tú.
Nuqaqa chunka qanchisniyuq waayuqmi kani
Yo tengo 17 años.
Ahora tienen 10 minutos para hacer el diálogo donde se incluya:
Saludo inicial, nombre, còmo s encuentra, de dónde eres, dónde vives, edad, que haces y despedida
Ahora les toca a uds
Ahora tienen 10 minutos para que te organices de a dos y dialogar incluyendo lo siguiente:
Saludo inicial, nombre, còmo se encuentra, de dónde eres, dónde vives, edad, que haces y despedida.
Seguidamente empezaremos con nuestras practicas, invitaremos al diálogo de acuerdo a la lista.
Ej. Llamo a la alumna Alagòn y ella me dirá con quien practico y realizan el diñalogo.
Centenas en quechua N
Número en español
Números en quechua
100
Cien
100 Pachak
200
Doscientos
200 Iskay Pachak
300
Trecientos
300 Kinsa Pachak
400
Cuatrocientos
400 Tawa Pachak
500
Quinientos
500 Pisqa Pachak
600
Seiscientos
600 Suqta Pachak
700
Setecientos
700 Qanchis Pachak
800
Ochocientos
800 Pusaq Pachak
900
Novecientos
900 Isqun Pachak
1000
Mil
1000 waranqa
Los millares 1000 en Quechua Numeral
En español
En quechua
1000
Mil
Waranqa
2000
Dos mil
Iskay waranqa
3000
Tres mil
Kinsa waranqa
4000
Cuatro mil
Tawa waranqa
5000
Cinco mil
Pisqa waranqa
6000
Seis mil
Suqta waranqa
7000
Siete mil
Qanchis waranqa
8000
Ocho mil
Pusaq waranqa
9000
Nueve mil
Isqun waranqa
10000
Diez mil
Chunka waranqa
Millones en quechua
Cómo se dice: cien mil, millón, billón y trillo en quechua.
Cien mil:
pachaq waranqa (100 000)
Millón:
Hunu (1000,000)
Billón:
lluna (1000,000,000)
Trillón:
qulqan (1000,000,000,000)
Ejercicios números en quechua
132 Pachaq kinsa chunka iskayniyuq
141 Pachaq tawa chunka hukniyuq
201 Iskay pachaq hukniyoq
202 Iskay pachaq iskayniyoq
301 Kinsa pachaq hukniyoq
302 Kinsa pachaq iskayniyoq
1001 Waranqa hukniyoq
1010 Waranqa chunkayoq
1011 Waranqa chunka hukniyoq
1012 Waranqa chunka iskayniyoq
1144 Waranqa pachaq tawa chunka tawayoq
1356 Waranqa kinsa pachaq pisqa chunka soqtayoq
Tarea aula virtual
9
18
27
38
42
56
60
77
84
96
100
119
Tarea para el aula virtual
155
278
392
525
713
890
999
Año de tu nacimiento
2019
2020
5000
5421
Números ordinales en quechua
Los números ordinales en quechua expresan orden, sencillos de aprender, se menciona el numero seguido del termino “ñeqe”:
Primero:
Ñaupaq
ñeqe
Segundo:
Iskay
ñeqe
Tercero:
Kinsa
ñeqe
Cuarto:
Tawa
ñeqe
Quinto:
Pisqa
ñeqe
Sexto:
Suqta
ñeqe
Séptimo:
Qanchis
ñeqe
Octavo:
Pusaq
ñeqe
Noveno:
Isqon
ñeqe
Décimo:
Chunka
ñeqe
Números ordinales en quechua
Vigésimo: Iskay chunka ñeqe
Trigésimo: Kinsa chunka ñeqe
Cuadragésimo: Tawa chunka ñeqe
Quincuagésimo: Pisqa chunka ñeqe
Sexagésimo: Soqta chunka ñeqe
Operaciones matemáticas en quechua
las operaciones matemáticas principales en el quechua son: adición, sustracción, multiplicación y división.
Adición:
yapay
Sustracción:
q’ichuy
Multiplicación: miray
División:
rakiy
EJEMPLOS
10+15=25
Chunkaman yapay pisqata.
A diez aumenta cinco.
¿Cuánto sale?
¿Hayk’ataq lluqsin?
Quince
Chunka pisqayuq.
102-4
Pachak iskayniyuqman q’ichuy tawata.
A ciento dos réstale cuatro.
¿Cuánto queda?
¿hayk’ataq khipan?
Noventa y ocho
Isqun chunka pusaqniyuq
4x6=24
Tawata mirachiy suqta kutita
multiplica cuatro por seis
¿hayk’ataq lluqsin?
Cuánto sale
Iskay chunka tawayuq
veinte cuatro
40/8=5
Tawa chunkata rakiy pusaqman ¿hayk’ankan tupan?
divide cuarenta entre ocho A cuánto les toca?
Pisqaman
a cinco